"Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα", ο προστάτης Άγιος του Λιστ...

 

"Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα διασχίζει το Στενό της Μεσσήνης"

 

Σήμερα, 2 Απριλίου, η Εκκλησία τιμά τον Άγιο Φραγκίσκο από την Πάολα, μια μορφή σιωπηλής δύναμης και βαθιάς πίστης.

Γεννημένος το 1416 στην Πάολα της Καλαβρίας, μεγάλωσε σε ευσεβή οικογένεια. Νεαρός ακόμη, δοκίμασε τη μοναχική ζωή, όμως σύντομα αναζήτησε την απόλυτη ησυχία. Αποσύρθηκε σε ένα ταπεινό σπήλαιο κοντά στη θάλασσα, όπου έζησε χρόνια με αυστηρή άσκηση και απλότητα.
Η φήμη της αγιότητάς του απλώθηκε αθόρυβα. Άνθρωποι τον πλησίαζαν για συμβουλές, ένα λόγο παρηγοριάς ή για να μοιραστούν τον τρόπο ζωής του. Έτσι γεννήθηκε μια μικρή αδελφότητα, που εξελίχθηκε στο τάγμα των "Ελαχίστων Αδελφών", ένα μονοπάτι ταπεινότητας και αφοσίωσης.
Κοιμήθηκε το 1507, σε βαθιά γεράματα, αφήνοντας πίσω του ένα φωτεινό παράδειγμα ταπεινής αγιότητας.
Η ζωή του, κατά τις μαρτυρίες της εποχής, ήταν γεμάτη θαυμαστά γεγονότα και πνευματική χάρη.

"Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα διασχίζει το Στενό της Μεσσήνης"
(Σχολή Τοσκάνης)

Ένας παλαιός θρύλος για τον Άγιο Φραγκίσκο αφηγείται ένα περιστατικό που φανερώνει τη δύναμη της πίστης του.

Κάποτε, θέλοντας να περάσει τα ταραγμένα νερά των Στενών της Μεσσήνης προς τη Σικελία, ζήτησε τη βοήθεια ενός βαρκάρη. Εκείνος, όμως, αρνήθηκε να τον μεταφέρει.

Τότε ο Άγιος, χωρίς θυμό στράφηκε προς τη θάλασσα. Άπλωσε το μανδύα του πάνω στα κύματα, σαν να ήταν πλεούμενο και στερέωσε την άκρη του στο ραβδί του, σαν πανί.
Με απόλυτη βεβαιότητα ανέβηκε επάνω και παραδόθηκε στην πρόνοια του Θεού...
Τότε, το θαύμα συνέβη.
Ο μανδύας σαν μικρή βαρκούλα γλίστρησε απαλά στα νερά. Οι σύντροφοί του τον ακολούθησαν με δέος, βλέποντας μπροστά τους μια εικόνα που έμοιαζε περισσότερο με όραμα παρά με πραγματικότητα.
Έτσι, ο Άγιος διέσχισε το πέλαγος με αρωγό την ακλόνητη πίστη του αφήνοντας πίσω του έναν θρύλο που ψιθυρίζει ακόμη πως όταν η καρδιά εμπιστεύεται απόλυτα, εμπόδια και δυσκολίες -σαν τα κύματα-, υποχωρούν...
Λόγω αυτού του θαύματος, ανακηρύχθηκε προστάτης άγιος των Ιταλών ναυτικών.

 

Από τον Άγιο Φραγκίσκο της Πάολα πήρε το βαφτιστικό του όνομα ο Φραντς Λιστ, γι’ αυτό και τον τιμούσε ως προστάτη του. Μάλιστα, μια εικόνα του Αγίου κοσμούσε το υπνοδωμάτιο του συνθέτη.
Πολλές από τις συνθέσεις του Λιστ αντλούν έμπνευση από τη θρησκευτική του πίστη. Το 1863 συνέθεσε τους " Deux Légendes - Δύο Θρύλους", ένα ζεύγος προγραμματικών έργων βασισμένων στις μορφές του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης και του Αγίου Φραγκίσκου από την Πάολα, μια σύνθεση που συγκαταλέγεται στις πιο πρωτοποριακές δημιουργίες του.

Το εξώφυλλο της παρτιτούρας από την 1η έκδοση

Φαίνεται πως ο Λιστ είχε ήδη από νωρίς την επιθυμία να τιμήσει μουσικά τον προστάτη-Άγιό του. Η έμπνευση αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε επιστολή του το 1860 προς τον γαμπρό του, Ρίχαρντ Βάγκνερ, όπου περιγράφει με έντονα ποιητικό ύφος το θαυμαστό όραμά του:

"Πάνω στον απλωμένο μανδύα του βαδίζει με σιγουριά και αταλάντευτη πίστη, διασχίζοντας τα ταραγμένα κύματα. Στο αριστερό του χέρι κρατά αναμμένα κάρβουνα, ενώ με το δεξί υψώνει το σημείο της ευλογίας. Το βλέμμα του είναι στραμμένο ψηλά, εκεί όπου η λέξη "Charitas - η θεία, ανιδιοτελής αγάπη" στεφανωμένη με φωτοστέφανο, φωτίζει τον δρόμο του".

Μέσα απ' αυτή τη ζωντανή περιγραφή δεν διακρίνεται μόνο ο θαυμασμός του Λιστ, αλλά και η βαθιά πνευματική του σύνδεση με τον Άγιο, που αργότερα θα βρει τη μουσική της έκφραση στο έργο του "Deux Légendes", αφιερωμένο στην κόρη του συνθέτη, Κόζιμα.

Η αφήγηση του θρύλου με τον Άγιο της Πάολα να διασχίζει τα Στενά της Μεσσήνης βρίσκει στη μουσική του Φραντς Λιστ μια ζωντανή και εύγλωττη απόδοση, όπου το δραματικό και το πνευματικό στοιχείο συνυφαίνονται αρμονικά.

Από την αρχή της τιτλοφορούμενης "St François de Paule marchant sur les flots-Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα περπατάει στα κύματα" σύνθεσης, μια υμνική μελωδία στη Μι μείζονα σε απλές οκτάβες εγκαθιδρύει έναν άξονα εσωτερικής δύναμης, σε αντίστιξη με τις ορμητικές κλιμακώσεις και τα τρέμολο που αποδίδουν τη σφοδρότητα των κυμάτων.
Το βασικό θέμα χαρακτηρίζει από τα πρώτα κιόλας μέτρα την προσωπικότητα του αγίου που διασχίζει το Στενό, την ισχυρή πίστη του, την ήρεμη βεβαιότητά του απέναντι στα ταραγμένα κύματα...Στη συνέχεια εξελίσσεται μέσα σε συγκρούσεις αρμονίας και χρωματικών γραμμών, κατακλυσμένο από καταιγιστική δράση στο αριστερό με τα συνεχόμενα αρπέζ και χρωματικές κλίμακες, για να αναδυθεί τελικά με θριαμβευτική και λαμπρή έκφραση.

Η σύντομη coda δημιουργεί αίσθηση προσευχής και ευγνωμοσύνης, ενώ το έργο ολοκληρώνεται με επιστροφή στην αρχική τονικότητα. Πρόκειται για μια "νικηφόρα ευχαριστία", γεμάτη μεγαλόπρεπες ακτίνες φωτός, σαν ένα μουσικό Αλληλούια, που μέσα από τον ήχο αποδίδει την πίστη, τον αγώνα και τον τελικό θρίαμβο.

Λέγεται πως μετά από ακρόαση της σύνθεσης, ο Γκυστάβ Ντορέ αφιέρωσε στον Λιστ ένα εικαστικό με θέμα τον Άγιο Φραγκίσκο της Πάολα να βαδίζει πάνω στη θάλασσα,(που όμως δεν κατάφερα να εντοπίσω)...

F.Liszt: "Deux Légendes, II: St François de Paule marchant sur les flots:
(Στο πιάνο ο Βίλχελμ Κεμπφ)