"Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα", ο προστάτης Άγιος του Λιστ...

 

"Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα διασχίζει το Στενό της Μεσσήνης"

 

Σήμερα, 2 Απριλίου, η Εκκλησία τιμά τον Άγιο Φραγκίσκο από την Πάολα, μια μορφή σιωπηλής δύναμης και βαθιάς πίστης.

Γεννημένος το 1416 στην Πάολα της Καλαβρίας, μεγάλωσε σε ευσεβή οικογένεια. Νεαρός ακόμη, δοκίμασε τη μοναχική ζωή, όμως σύντομα αναζήτησε την απόλυτη ησυχία. Αποσύρθηκε σε ένα ταπεινό σπήλαιο κοντά στη θάλασσα, όπου έζησε χρόνια με αυστηρή άσκηση και απλότητα.
Η φήμη της αγιότητάς του απλώθηκε αθόρυβα. Άνθρωποι τον πλησίαζαν για συμβουλές, ένα λόγο παρηγοριάς ή για να μοιραστούν τον τρόπο ζωής του. Έτσι γεννήθηκε μια μικρή αδελφότητα, που εξελίχθηκε στο τάγμα των "Ελαχίστων Αδελφών", ένα μονοπάτι ταπεινότητας και αφοσίωσης.
Κοιμήθηκε το 1507, σε βαθιά γεράματα, αφήνοντας πίσω του ένα φωτεινό παράδειγμα ταπεινής αγιότητας.
Η ζωή του, κατά τις μαρτυρίες της εποχής, ήταν γεμάτη θαυμαστά γεγονότα και πνευματική χάρη.

"Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα διασχίζει το Στενό της Μεσσήνης"
(Σχολή Τοσκάνης)

Ένας παλαιός θρύλος για τον Άγιο Φραγκίσκο αφηγείται ένα περιστατικό που φανερώνει τη δύναμη της πίστης του.

Κάποτε, θέλοντας να περάσει τα ταραγμένα νερά των Στενών της Μεσσήνης προς τη Σικελία, ζήτησε τη βοήθεια ενός βαρκάρη. Εκείνος, όμως, αρνήθηκε να τον μεταφέρει.

Τότε ο Άγιος, χωρίς θυμό στράφηκε προς τη θάλασσα. Άπλωσε το μανδύα του πάνω στα κύματα, σαν να ήταν πλεούμενο και στερέωσε την άκρη του στο ραβδί του, σαν πανί.
Με απόλυτη βεβαιότητα ανέβηκε επάνω και παραδόθηκε στην πρόνοια του Θεού...
Τότε, το θαύμα συνέβη.
Ο μανδύας σαν μικρή βαρκούλα γλίστρησε απαλά στα νερά. Οι σύντροφοί του τον ακολούθησαν με δέος, βλέποντας μπροστά τους μια εικόνα που έμοιαζε περισσότερο με όραμα παρά με πραγματικότητα.
Έτσι, ο Άγιος διέσχισε το πέλαγος με αρωγό την ακλόνητη πίστη του αφήνοντας πίσω του έναν θρύλο που ψιθυρίζει ακόμη πως όταν η καρδιά εμπιστεύεται απόλυτα, εμπόδια και δυσκολίες -σαν τα κύματα-, υποχωρούν...
Λόγω αυτού του θαύματος, ανακηρύχθηκε προστάτης άγιος των Ιταλών ναυτικών.

 

Από τον Άγιο Φραγκίσκο της Πάολα πήρε το βαφτιστικό του όνομα ο Φραντς Λιστ, γι’ αυτό και τον τιμούσε ως προστάτη του. Μάλιστα, μια εικόνα του Αγίου κοσμούσε το υπνοδωμάτιο του συνθέτη.
Πολλές από τις συνθέσεις του Λιστ αντλούν έμπνευση από τη θρησκευτική του πίστη. Το 1863 συνέθεσε τους " Deux Légendes - Δύο Θρύλους", ένα ζεύγος προγραμματικών έργων βασισμένων στις μορφές του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης και του Αγίου Φραγκίσκου από την Πάολα, μια σύνθεση που συγκαταλέγεται στις πιο πρωτοποριακές δημιουργίες του.

Το εξώφυλλο της παρτιτούρας από την 1η έκδοση

Φαίνεται πως ο Λιστ είχε ήδη από νωρίς την επιθυμία να τιμήσει μουσικά τον προστάτη-Άγιό του. Η έμπνευση αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε επιστολή του το 1860 προς τον γαμπρό του, Ρίχαρντ Βάγκνερ, όπου περιγράφει με έντονα ποιητικό ύφος το θαυμαστό όραμά του:

"Πάνω στον απλωμένο μανδύα του βαδίζει με σιγουριά και αταλάντευτη πίστη, διασχίζοντας τα ταραγμένα κύματα. Στο αριστερό του χέρι κρατά αναμμένα κάρβουνα, ενώ με το δεξί υψώνει το σημείο της ευλογίας. Το βλέμμα του είναι στραμμένο ψηλά, εκεί όπου η λέξη "Charitas - η θεία, ανιδιοτελής αγάπη" στεφανωμένη με φωτοστέφανο, φωτίζει τον δρόμο του".

Μέσα απ' αυτή τη ζωντανή περιγραφή δεν διακρίνεται μόνο ο θαυμασμός του Λιστ, αλλά και η βαθιά πνευματική του σύνδεση με τον Άγιο, που αργότερα θα βρει τη μουσική της έκφραση στο έργο του "Deux Légendes", αφιερωμένο στην κόρη του συνθέτη, Κόζιμα.

Η αφήγηση του θρύλου με τον Άγιο της Πάολα να διασχίζει τα Στενά της Μεσσήνης βρίσκει στη μουσική του Φραντς Λιστ μια ζωντανή και εύγλωττη απόδοση, όπου το δραματικό και το πνευματικό στοιχείο συνυφαίνονται αρμονικά.

Από την αρχή της τιτλοφορούμενης "St François de Paule marchant sur les flots-Ο Άγιος Φραγκίσκος της Πάολα περπατάει στα κύματα" σύνθεσης, μια υμνική μελωδία στη Μι μείζονα σε απλές οκτάβες εγκαθιδρύει έναν άξονα εσωτερικής δύναμης, σε αντίστιξη με τις ορμητικές κλιμακώσεις και τα τρέμολο που αποδίδουν τη σφοδρότητα των κυμάτων.
Το βασικό θέμα χαρακτηρίζει από τα πρώτα κιόλας μέτρα την προσωπικότητα του αγίου που διασχίζει το Στενό, την ισχυρή πίστη του, την ήρεμη βεβαιότητά του απέναντι στα ταραγμένα κύματα...Στη συνέχεια εξελίσσεται μέσα σε συγκρούσεις αρμονίας και χρωματικών γραμμών, κατακλυσμένο από καταιγιστική δράση στο αριστερό με τα συνεχόμενα αρπέζ και χρωματικές κλίμακες, για να αναδυθεί τελικά με θριαμβευτική και λαμπρή έκφραση.

Η σύντομη coda δημιουργεί αίσθηση προσευχής και ευγνωμοσύνης, ενώ το έργο ολοκληρώνεται με επιστροφή στην αρχική τονικότητα. Πρόκειται για μια "νικηφόρα ευχαριστία", γεμάτη μεγαλόπρεπες ακτίνες φωτός, σαν ένα μουσικό Αλληλούια, που μέσα από τον ήχο αποδίδει την πίστη, τον αγώνα και τον τελικό θρίαμβο.

Λέγεται πως μετά από ακρόαση της σύνθεσης, ο Γκυστάβ Ντορέ αφιέρωσε στον Λιστ ένα εικαστικό με θέμα τον Άγιο Φραγκίσκο της Πάολα να βαδίζει πάνω στη θάλασσα,(που όμως δεν κατάφερα να εντοπίσω)...

F.Liszt: "Deux Légendes, II: St François de Paule marchant sur les flots:
(Στο πιάνο ο Βίλχελμ Κεμπφ)

Λαμαρτίνος: οι "Ποιητικές και Θρησκευτικές Αρμονίες" του ως Μουσική προσευχή...

Ο γεννημένος, 21 Οκτωβρίου 1790 στη Βουργουνδία, Alphonse de Lamartine, υπήρξε κορυφαίος ποιητής του γαλλικού ρομαντισμού, πολιτικός και στοχαστής. Με το έργο του, που χαρακτηρίζεται από λυρισμό και βαθύ πνευματικό προβληματισμό καθιέρωσε το ρομαντικό ύφος στη γαλλική ποίηση. 

Έλεγε πως "η Μουσική είναι η Λογοτεχνία της καρδιάς" και πως "μια συνείδηση χωρίς Θεό είναι σαν το δικαστήριο χωρίς δικαστή", φράσεις που αντανακλούν το ύφος της συλλογής του "Harmonies poétiques et religieuses - Ποιητικές και Θρησκευτικές Αρμονίες", ένα κομβικό έργο της γαλλικής ρομαντικής ποίησης, μια στιγμή μετάβασης του ποιητή από τον αμιγώς λυρικό, φυσιολατρικό τόνο προς μια βαθιά πνευματική, μεταφυσική και θρησκευτική ποίηση.

Το έργο εκδόθηκε το 1830 στο Παρίσι και περιλαμβάνει δύο τόμους ποιημάτων, τα οποία συγκροτούν έναν ενιαίο στοχαστικό και συναισθηματικό κόσμο.

Από εικονογράφηση της ποιητικής συλλογής

Τα ποιήματα αυτής της συλλογής διαπνέονται από την αναζήτηση της αρμονίας ανάμεσα στον άνθρωπο, τη φύση και το θείο. Η φύση δεν αποτελεί απλώς φόντο για τα συναισθήματα του ποιητή, αλλά λειτουργεί ως σύμβολο του θείου, ως δρόμος προς την κατανόηση του Απόλυτου. Τα ποιήματα εκφράζουν την έντονη παρουσία του στοχασμού πάνω στον θάνατο, την αιωνιότητα, τη μνήμη και την πίστη.

Η συλλογή προέκυψε μετά το ταξίδι του Λαμαρτίνου στην Ιταλία. Η εμπειρία του τοπίου, η επαφή με την ιταλική τέχνη και η περισυλλογή που του προσέφερε το ταξίδι ενσωματώνονται στις ποιητικές του εικόνες.

Η γλώσσα της συλλογής είναι λυρική, με έντονη μουσικότητα και με πλούσια χρήση της εικονοποιίας. Ο τίτλος της, "Αρμονίες Ποιητικές και Θρησκευτικές", εκφράζει την επιθυμία του ποιητή να υπερβεί τα όρια του ατομικού συναισθήματος και να συναντήσει κάτι καθολικό, υπαρξιακό. Ο Λαμαρτίνος επιχειρεί να συνδέσει τον ανθρώπινο στοχασμό με τον παγκόσμιο ρυθμό, με μια κοσμική μουσική στην οποία η ανθρώπινη εμπειρία είναι μία μόνο φωνή. Ίσως γι' αυτό ο ίδιος αποκάλεσε τα ποιήματα της συλλογής του, "Σύγχρονους Ψαλμούς".  



Εμπνευσμένη άμεσα από την ποιητική συλλογή του Λαμαρτίνου είναι η σύνθεση του Φραντς Λιστ: "Harmonies poétiques et religieuses", ένας πιανιστικός κύκλος, από τα πιο φιλοσοφημένα και πνευματικά έργα του Λιστ όπου ο συνθέτης επιχειρεί να αποδώσει μουσικά τη βαθιά μεταφυσική και θρησκευτική διάσταση της ποίησης του Γάλλου ρομαντικού.

Συντέθηκε το διάστημα 1847 -1853 και περιλαμβάνει δέκα μουσικά μέρη:

Invocation
Ave Maria
Bénédiction de Dieu dans la solitude
Pensée des morts
Pater Noster
Hymne de l’enfant à son réveil
Funérailles
Miserere d’après Palestrina
Andante lagrimoso και
Cantique d’amour.

Εκτός από τα ποιήματα του Λαμαρτίνου, ο Λιστ εμπνέεται και από την πνευματική και ηθική ουσία τους: τη σχέση του ανθρώπου με το θείο, τον θάνατο, την προσευχή, την εσωτερική γαλήνη και την υπαρξιακή αγωνία. Το έργο δεν αποτελεί δείγμα προγραμματικής μουσικής -με την αυστηρή έννοια του όρου- αλλά αναμφίβολα είναι στοχαστικό και αποκαλυπτικό, όπως και η ποιητική του πηγή.
Ο ίδιος ο Λιστ, στην προμετωπίδα της παρτιτούρας, σημείωσε:
"Η θρησκεία δεν είναι δόγμα, αλλά ποίηση. Ο Λαμαρτίνος την έκανε μουσική μέσω του λόγου, εγώ προσπάθησα να την κάνω ποίηση μέσω του ήχου".

Το έργο δεν αναδεικνύει τη δεξιοτεχνία του συνθέτη, αλλά τον εσωτερικό, πνευματικό Λιστ, εκείνον που επιδιώκει την απλότητα, την καθαρότητα και τη μελωδία με βάθος.
Ιδιαίτερα το "Bénédiction de Dieu dans la solitude - Ευλογία του Θεού στη Μοναξιά" θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα του ρομαντικού ρεπερτορίου για πιάνο, καθώς εκφράζει μια βαθιά αίσθηση γαλήνης, πίστης και εσωτερικής λύτρωσης.

Το σύνολο του έργου εκφράζει τον Λιστ της ώριμης δημιουργικής του περιόδου, ο οποίος στρέφεται όλο και περισσότερο προς τη θρησκεία, τον μυστικισμό και την εσωτερική αναζήτηση, απομακρυνόμενος από τη φαντασμαγορία της νεότητας. Το έργο αυτό προοιωνίζει επίσης την αισθητική του ύστερου ρομαντισμού και του ιμπρεσιονισμού στον 20ό αι, ιδιαίτερα μέσω της χρήσης χρωματικής αρμονίας, ατμοσφαιρικών ηχοχρωμάτων και της ελευθερίας στη μουσική μορφή.

Ευλογία του Θεού

Στη Μοναξιά

Από πού μού ’ρχεται, ω Θεέ μου, αυτή η ειρήνη που με πλημμυρίζει;

Από πού μού ’ρχεται αυτή η πίστη που ξεχειλίζει στην καρδιά μου;

Σε μένα, που μόλις πριν, αβέβαιος, ταραγμένος,

Κυλούσα στους κυματισμούς της αμφιβολίας, παλεύοντας με κάθε άνεμο,

Ψάχνοντας το καλό, το αληθινό, στ’ όνειρο των σοφών,

Και την ειρήνη σε καρδιές που βροντούσαν από καταιγίδες;

Μόλις λίγες μέρες γλίστρησαν πάνω στο μέτωπό μου,

Κι όμως νιώθω πως πέρασε ένας αιώνας κι ένας κόσμος,

Κι ότι, χωρισμένος απ’ αυτούς από μιαν άβυσσο απέραντη,

Ένας νέος άνθρωπος ξαναγεννιέται και ξαναρχίζει μέσα μου.

Αχ! Είναι γιατί άφησα, για την ειρήνη της ερημιάς,

Το πλήθος όπου κάθε ειρήνη διαφθείρεται ή χάνεται

Είναι γιατί ξαναβρήκα στον αγροτικό μου τόπο

Τους αναστεναγμούς της πηγής μου και τη σκιά της οξιάς μου,

Κι αυτά τα βουνά, γαλάζιους στύλους ενός εκθαμβωτικού θόλου,

Και τον ουρανό μου γεμάτο αστέρια απ’ όπου κατεβαίνει η έκσταση

Είναι γιατί η ψυχή του ανθρώπου είναι σαν καθαρό νερό,

Που το γαλάζιο του θαμπώνει στον κάθε άνεμο που το ρυτιδώνει,

Μα μόλις για λίγο ο άνεμος κοπάσει

Ξαναγυαλίζει η επιφάνεια όπου τρεμόπαιξε ο ουρανός

Είναι γιατί ο καπνός μιας καλύβας από άχυρο,

Λίγο χορτάρι που ανάβει το βράδυ ο βοσκός,

Αρκεί για να θολώσει όλον τον ουρανό μιας κοιλάδας,

Και να κρύψει το φως από τον καθαρότερο ορίζοντα!

Μα μόλις φυσήξει ένας άνεμος, απ’ το δειλινό ή την αυγή,

Το σύννεφο ανοίγει, διαλύεται

Η σκιά επάνω στα χορτάρια χωρίζεται από το φως,

Και όλα γύρω ξαναβρίσκουν τα χρώματα και τα σχήματά τους

Η ηλιαχτίδα, σαν αιθέριο κύμα,

Ξαναπηδά από τη γη στην γαλάζια της πηγή

Ο ορίζοντας λάμπει από χαρά και φως,

Και δεν θυμάται πια τη λίγη σκοτεινιά...

Το "Bénédiction de Dieu dans la solitude" παρά την τεχνική του δυσκολία, δεν είναι επιδεικτικό, όμως απαιτεί ωριμότητα και εσωτερική έκφραση.

Franz Liszt: "Harmonies Poétiques Et Religieuses S.173,
N.3: Bénédiction de Dieu dans la solitude"

Φραντς Λιστ: μια σύνθεση για τη μητέρα του...

Maria-Anna Lager Liszt

Καθώς σήμερα γιορτάζουμε την Ημέρα της Μητέρας προτείνω να ακούσουμε ένα έργο του Φραντς Λιστ, ο οποίος είχε μια πολύ ιδιαίτερη και στενή σχέση με τη μητέρα του, καθώς ήταν μοναχοπαίδι της. 

Η κυρία Mαρία-Άννα Λάγκερ Λιστ, έμεινε ορφανή κι από τους δυο γονείς της πολύ μικρή κι αναγκάστηκε να εργαστεί σκληρά ως υπηρέτρια για να τα βγάλει πέρα ώσπου παντρεύτηκε τον Άνταμ Λιστ.
Η γυναίκα λάτρευε το μοναχογιό της και συχνά αφηγούνταν τις τσιγγάνικες προφητείες που σχετίζονται με την ημέρα της γέννησής του, αποκαλώντας τον: "εκλεκτό παιδί", εξηγώντας με αυτόν τον απλοϊκό τρόπο τα ιδιαίτερα χαρίσματα του γιου της.

Όταν πέθανε ο πατέρας του, ο Λιστ πήρε τη μητέρα του μαζί του στο Παρίσι.
Η γυναίκα προσπάθησε να προσαρμοστεί, μετά κόπων να αγαπήσει την πόλη και να μάθει τη γλώσσα για χάρη του γιου της.
Καμάρωνε για την εξέλιξή του και τον βοηθούσε όσο μπορούσε. Η σχέση τους υπήρξε στοργική και υποστηρικτική. Μπορεί η κ. Λιστ να μη γνώριζε να διαβάζει μουσική, όμως συχνά ο συνθέτης, έχοντας εμπιστοσύνη στο αισθητήριό της ρωτούσε τη γνώμη της.

Όταν οι σχέσεις του Λιστ με την Κόμισσα ντ' Ανκού οξύνθηκαν μετά το χωρισμό τους,  η Μαρία -Άννα Λιστ τάχθηκε -όπως αναμενόταν- με την πλευρά του γιου της και δέχτηκε να μεγαλώσει και να προσέχει τα τρία παιδιά τους, ενώ ο Λιστ ήταν απασχολημένος με μουσικές περιοδείες.

Η μητέρα του συνθέτη έζησε ως τα 78 της. Πέθανε στο Παρίσι, στις 6 Φεβρουαρίου, ανήμερα στη Γιορτή της Αγίας Δωροθέας.

Ο Λιστ, συγκλονισμένος από την απώλειά της εμπνεύστηκε μια πιανιστική σύνθεση θρησκευτικής χροιάς και αυτοβιογραφικής διάστασης, στην οποία έδωσε τον τίτλο: "Sancta Dorothea".

Ο συνθέτης προσεγγίζει στοχαστικά το θέμα "μητέρα", ενώ εμφανώς δηλώνεται η  διάθεση ευγνωμοσύνης απέναντί της, αλλά και ευλάβειας και ταπεινοφροσύνης για την Αγία.

Η σύνθεση που διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό της είναι γραμμένη στη Μι μείζονα, και στο εναρκτήριο μέρος της εντυπωσιάζουν τα συνεχή τρίηχα στο αριστερό χέρι που υποστηρίζουν την κομψή, όλο ευγένεια, βηματική μελωδία.

Καθώς η σύνθεση εξελίσσεται, οι αρμονίες γίνονται πλουσιότερες για να εκφραστεί το ιερό πάθος, αλλά και η ορφάνια που επιφέρει στον καθένα μας η απώλεια της μάνας, άσχετα από ηλικία.

Η συνοδεία αποκτά νέα δυναμική. Στην κατακλείδα, επιστρέφει το αρχικό μοτίβο σε καταλαγιασμένη ένταση, δηλώνοντας την προθυμία του Λιστ να πλάσει μιαν ατμόσφαιρα γαλήνης, κατάνυξης, λύτρωσης και απότισης σεβασμού στην Αγία Δωροθέα, αλλά και ευγνωμοσύνης στην "Μητέρα" του και την άδολη προσφορά και αγάπη της.

Οι μουσικολόγοι χαρακτηρίζουν αυτό το σχετικά άγνωστο δίλεπτο έργο του Λιστ: "από τα σπάνια και πολύτιμα κοσμήματά του".

Liszt: "Sancta Dorothea, S.187" :

Ο Ζωγράφος, ο Μουσικός και η Αγία Ελισάβετ της Ουγγαρίας...

Γεννημένος στη Βιέννη σαν σήμερα, 21 Ιανουαρίου 1804, ο Moritz von Schwind θεωρείται από τους πλέον ταλαντούχους αυστριακής καταγωγής Γερμανούς ζωγράφους, από τους κορυφαίους εικονογράφους του πρώιμου ρομαντισμού. Ιδιοφυής καλλιτέχνης άντλησε τα θέματά του από τα έθιμα της πατρίδας του, τους θρύλους, τις παραδόσεις -λαϊκές και θρησκευτικές-, τον ιπποτισμό και τα λαϊκά τραγούδια. 

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
"Η παιδική ηλικία της Αγίας Ελισάβετ"

Κάστρα, ανεκπλήρωτοι έρωτες, νεράιδες, νύμφες, ξωτικά, περιπλανώμενοι και μουσικοί οργανοπαίχτες πρωταγωνιστούν στα θέματά του εκφράζοντας το ρομαντικό ιδεώδες και τη λαχτάρα για ένα υποτιθέμενο ιδανικό παρελθόν.

Αγαπούσε πολύ τη μουσική και ο ίδιος σπούδαζε βιολί, αρχικά.Μεταξύ των συμμαθητών του και καρδιακός του φίλος ήταν ο Φραντς Σούμπερτ, μερικά από τα λήντερ του οποίου, εικονογράφησε. Τελικά, αποφάσισε να εγκαταλείψει τη μουσική για τη ζωγραφική, όμως συχνά συμμετείχε ως βιολονίστας σε μουσικά φεστιβάλ και σουαρέ.

Το 1847, ο Σβιντ διορίστηκε καθηγητής στην Ακαδημία του Μονάχου, εικονογράφησε το διάσημο στην εποχή παραμύθι των αδερφών Γκριμ "Τα 7 κοράκια", βιβλία του Γκαίτε, φιλοτέχνησε τοιχογραφίες σε παλάτια-κατοικίες του βασιλιά Λουδοβίκου Β' της Βαυαρίας, καθώς και διακόσμησε με σκηνές από το θρύλο της Μελουζίνας και προσωπογραφίες κορυφαίων συνθετών στο φουαγιέ της Κρατικής Όπερας της Βιέννης, που μέχρι σημερα αποθεώνονται από κάθε φιλότεχνο. Μάλιστα αυτές οι δημιουργίες έκαναν τους κριτικούς να δηλώσουν πως "ο Μόριτζ φον Σβιντ μετέφρασε τη χαρά της Μουσικής σε εικαστική τέχνη".

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
"Η Ελισάβετ αποχαιρετά το Λουδοβίκο"

Όμως, αδιαμφισβήτητα, η φήμη του έφτασε στο απόγειό της όταν ολοκλήρωσε τις τοιχογραφίες στον ιστορικό Πύργο του Βάρτμπουργκ στη Θουριγγία με σκηνές από το "Διαγωνισμό των τραγουδιστών", που έλαβε χώρα εδώ το 1207(γι' αυτό εξάλλου ο Πύργος επιλέχθηκε από τον Βάγκνερ ως τόπος δράσης για το μουσικόδραμά του "Τανχόυζερ", που έχει ως υπόθεση τον διαγωνισμό) , αλλά και σκηνές από τη "Ζωή της Αγίας Ελισάβετ της Ουγγαρίας", αφού ο πύργος υπήρξε κατοικία της μέχρι τον γάμο της με τον Λουδοβίκο.





Πρόκειται για έξι τοιχογραφίες του Moritz von Schwind που συγκλόνισαν τον Φραντς Λιστ, όταν επισκέφτηκε τον Πύργο, τόσο που αποτέλεσαν τη βάση του λιμπρέτου για το πρώτο ορατόριο του συνθέτη με τίτλο: "Legend of the Holy Elizabeth".

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
"Το Θαύμα των Ρόδων"

Η Ελισάβετ ήταν πριγκίπισσα του Βασιλείου της Ουγγαρίας και αγαπητή καθολική Αγία, από τα πρώτα μέλη του Τρίτου Τάγματος του Αγίου Φραγκίσκου, από το οποίο τιμάται ως η προστάτιδά του.

Παντρεύτηκε σε ηλικία 14 ετών και έμεινε χήρα πάρα πολύ νέα, μόλις στα 20.Με το σύζυγό της πίστευε ότι η βοήθεια στους φτωχούς μπορεί να φέρει την ανταμοιβή στην αιώνια ζωή. Το ζευγάρι πρόσφερε σημαντικό φιλανθρωπικό έργο, μοιράζοντας τρόφιμα και ρούχα στους φτωχούς, ενώ η Ελισάβετ έχτισε νοσοκομείο ...

Κυκλοφορούν πολλοί θρύλοι γύρω από την δράση της Ελισάβετ. Γνωστός είναι ο θρύλος με το "θαύμα των ρόδων", σύμφωνα με τον οποίο όταν κάποτε η γυναίκα μετέφερε κρυφά ένα μεγάλο καλάθι με ψωμιά για τους φτωχούς, συνάντησε στο δρόμο το σύζυγο της. Εκείνος ζήτησε να δει τι είχε στο καλάθι κι όταν εκείνη το ξεσκέπασε, τα ψωμιά είχαν μεταμορφωθεί σε τριαντάφυλλα.

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
Η Ελισάβετ με τα παιδιά της αποχωρούν από το Κάστρο

Το ορατόριο γράφτηκε το 1864 και πρωτοπαρουσιάστηκε στις 15 Αυγούστου της επόμενης χρονιάς υπό τη διεύθυνση του Φραντς Λιστ με την ευκαιρία της εικοστής πέμπτης επετείου του Ωδείου της Πέστης.

Πρέπει να θυμίσουμε πως ο Λιστ υπήρξε εξαιρετικά φιλότεχνος και αρκετές από τις συνθέσεις του είναι εμπνευσμένες από έργα τέχνης. Αυτές οι έξι τοιχογραφίες κέντρισαν κατά πολύ το ενδιαφέρον του, γι' αυτό και επιχείρησε να συνθέσει το ορατόριο, μουσικό είδος που δεν είχε αποπειραθεί να ασχοληθεί στο παρελθόν. Κύριος στόχος του ήταν να μεταφέρει στη σύνθεση τις μουσικοδραματικές αρχές του ρομαντισμού, και κατ'επέκταση τις σχετικές μεταρρυθμίσεις του Βάγκνερ. Έδωσε νέα μορφή στο ορατόριο, καθώς συμπεριέλαβε τα νέα επιτεύγματα της όπερας στα εκφραστικά μέσα του είδους...

Η επιτυχία του ορατορίου δεν είχε προηγούμενο κι ο ενθουσιασμός κοινού και κριτικών ξεπέρασε κάθε προσδοκία, με εγκωμιαστικότατα σχόλια να φιγουράρουν στα πρωτοσέλιδα:

"Αυτή η μέρα είναι η πιο φωτεινή, η πιο ένδοξη! Γράφτηκε η πιο λαμπρή σελίδα στην καλλιτεχνική ιστορία της Ουγγαρίας. [...] Η ουγγρική πρωτεύουσα δεν έχει ζήσει ποτέ στο παρελθόν τέτοιες στιγμές επευφημιών και ενθουσιασμού..."

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
Θάνατος της Ελισάβετ

Το έργο χωρίζεται σε δύο μέρη, το καθένα με τρεις σκηνές, τις οποίες ο συνθέτης τιτλοφορεί ως εξής:.

1. Η άφιξη της Ελισάβετ στο Βάρτμπουργκ
2. Το Θαύμα των Ρόδων
3. Οι Σταυροφόροι
4. Κόμισσα Σοφία(αναφορά στην πεθερά της Ελισάβετ, που μετά το θάνατο του κόμη, τη διώχνει από το κάστρο.)Αποχώρηση της Ελισάβετ
5. Προσευχή της Ελισάβετ -Χορωδία των φτωχών - Θάνατος της Ελισάβετ
6. Ο πανηγυρικός ενταφιασμός της Αγίας

Οπως γράφει ο Λιστ στις σημειώσεις του για το ορατόριο: "Σε αυτά τα μέρη προστίθενται η ορχηστρική εισαγωγή με το κύριο μοτίβο σε μι μείζονα υφασμένη χωρίς στόμφο, ορισμένες παρεμβαλλόμενες ορχηστρικές κινήσεις και ένα ιντερλούδιο."

Το μεγαλειώδες ορατόριο "The Legend of St. Elizabeth" του Φραντς Λιστ ειναι εξαιρετικά εκτεταμένο σε διάρκεια(περίπου τριών ωρών) και δομείται πάνω σε πέντε χαρακτηριστικά μοτίβα. Είναι η πρώτη φορά που η τεχνική του λάιτ-μοτίφ εμφανίζεται σε ορατόριο, με το συνθέτη να τροποποιεί το θέμα σχεδόν κάθε φορά που εμφανίζεται, επιτρέποντας να αναδυθούν ποικίλα ηχοχρώματα και διαθέσεις.

Moritz von Schwind, Πύργος του Βάρτμπουργκ
"Ο ενταφιασμός της Ελισάβετ"

Ευρηματικά χρησιμοποιεί αυθεντικούς, παλιούς Ουγγρικούς εκκλησιαστικούς ύμνους, επιλέγει επίσης Ελισαβετιανές μελωδίες, όπως και μοτίβα από παλιά ουγγρικά εμβατήρια ή τραγούδια εθνικού-πατριωτικού χαρακτήρα.

Προτείνω να ακούσουμε τη δεύτερη σκηνή του 1ου μέρους, που μεταφέρει το επεισόδιο που έλαβε χώρα το Θαύμα των Ρόδων. Εδω ο Λιστ χρησιμοποιεί δυο μοτίβα, την Ελισαβετιανή μελωδία που είπαμε παραπάνω κι ένα Γρηγοριανό θέμα.Συχνά, εκτός από τον τίτλο: "Θαύμα των ρόδων",το συναντάμε και ως: "Λουδοβίκος" γιατί περιγράφει τη σκηνή που ο κόμης Λουδοβίκος καθώς κυνηγούσε συναντά την Ελισάβετ στο δάσος, η οποία - παρά την απαγόρευση του - μεταφέρει ψωμιά στους φτωχούς. Οταν τα ψωμιά στην ποδιά της γυναίκας μετατρέπονται σε τριαντάφυλλα, ο κόμης ζητά συγγνώμη και το ζευγάρι στρέφεται στον Θεό με ευχαριστίες και τη χορωδία να συμμετέχει στην προσευχή τους....

Μετά από ένα σύντομο πρελούδιο, η σκηνή ανοίγει με το κυνηγετικό τραγούδι του Λουδοβίκου. Ακολουθεί διάλογος και το σύντομο χορωδιακό "Ο Κύριος έκανε θαύμα". Έπεται το εντυπωσιακό ντουέτο σε εκκλησιαστικό ύφος: "Λατρεύουμε και υμνούμε αυτήν την Ημέρα". Η σκηνή κλείνει με όλους να τραγουδούν σε πλήρη αρμονία ένα χορωδιακό που απαιτεί από τους ερμηνευτές τεράστιες εκφραστικές δυνατότητες.Όλα τα στοιχεία, μουσικά και ερμηνευτικά συμβάλλουν στη δημιουργία της δραματικής έντασης και της συγκίνησης, που χαρακτηρίζουν το έργο, πλούσιο σε χρώμα και με λαμπερότατο αποτέλεσμα.

 F. Liszt: "The Legend of St. Elizabeth, Part II: "Ludwig - Miracle of the rose"

α) Το τραγούδι του κυνηγού:

β) Συνάντηση ζεύγους:

γ) Το θαύμα των ρόδων: 

δ) Ευχαριστήρια Προσευχή:

Αξίζει να σημειωθεί πως το ορατόριο "The Legend of St. Elizabeth" είχε συγκινήσει πολύ και τον Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ, ο οποίος επεσήμανε πως σε αυτό το έργο "ο Λιστ μεταφέρει με τα μοτίβα του ακαταμάχητα συγκινητικά επεισόδια τα οποία δεν συγκρίνονται με άλλα αυτού του είδους. Ο συνθέτης δείχνει να συμφιλιώνεται με τον εαυτό του, βρίσκει τη γαλήνη που επεδίωκε στη θρησκεία, εκφράζοντας την ιδέα της χριστιανικής ταπεινότητας και αγάπης."

Tρία μέρη του ορατορίου διασκεύασε ο Λιστ για πιάνο. Η σύνθεση τιτλοφορείται: "Τρεις συνθέσεις από τον θρύλο της Αγίας Ελισάβετ" και περιλαμβάνει διασκευές:

Ι. Ορχηστρική εισαγωγή
ΙΙ. Εμβατήριο των Σταυροφόρων και 
ΙΙΙ. Ιντερλούδιο

Drei Stücke aus der Legende der heiligen Elisabeth:

 

Λεωνόρα": μουσικές εμπνεύσεις μιας μπαλάντας...

Από εικονογράφηση  της μπαλάντας "Lenore" του Bürger,  ΧαρακτικόTheodore Knesing

"Μέσ’ απ’ ονείρατα βαριὰ στης χαραυγής την ώρα

Τινάχτηκ’ η Λεονώρα·

Μ’ αρνήθηκες ή πέθανες; Αχ! πόσο θε ν’ αργήσεις,

Γουλιέλμε, να γυρίσεις;

Στην Πράγα, εκεί που πολεμούν τ' ασκέρια τ' αντρειωμένα

Του Φρειδερίκου, αυτός

Πήγε. κι' αν βγήκε ζωντανός

Δεν το 'γραψε εις κανένα"

Ο Gottfried August Bürger θεωρείται από τους σπουδαιότερους δημιουργούς του Διαφωτισμού κι εκπρόσωπος του κινήματος "Θύελλα και Ορμή".

Γεννήθηκε την τελευταία ημέρα του 1747 στη Σαξονία, γιος ενός Λουθηρανού πάστορα, που από νωρίς έδειξε ιδιαίτερη κλίση στο μοναχισμό, αλλά και την ποίηση. Τελικά, σπούδασε θεολογία και νομικά.

Ο Γκότφριντ Μπύργκερ είναι γνωστός για τις γερμανικές μεταφράσεις της αφήγησης των "Περιπετειών του βαρώνου Μυνχάουζεν" και τα πολυάριθμα ποιήματα του, που περιλαμβάνουν μπαλάντες με τραγικό-δραματικό περιεχόμενο, αλλά και κωμική-σατιρική, διδακτική και ερωτική θεματολογία στην παράδοση της ρομαντικής και Ανακρεόντειας ποίησης. 

"Leonore", χαρακτικό Johann David Schubert

"'Aκου! Αν, παιδί μ', ο άπιστος εκεί στην ξένη χώρα

Εσέν' αρνήθη τώρα;

Κι' αν άλλαξε την πίστη του για να ημπορέση πάλι

Να πάρει εκεί μιαν άλλη;

Θα μετανοιώσει, κόρη μου! Τη δολερή καρδιά του

'Aφησ' την να χαθεί!

Όταν πεθάνει, θα καεί
από την απιστιά του
[...]

Και άκου, άκου, απ'έξω! Τραπ, τραπ, τραπ, τραπ, σαν άλογο

αντηχάει,

Που ταις οπλαίς χτυπάει.

Και καβαλλάρης πέζευε με βρόντημ' από τ' άτι

Κοντά 'ς το σκαλοπάτι.

Κι' αγροίκ', αγροίκα, το χαλκά της θύρας πώς σημαίνει.

Γκλιν, γκλιν! Σιγά, σιγά.

Να! Μια φωνή μέσα περνά,

Που τέτοια λόγια κρένει."

Πιο δημοφιλής από τις μπαλάντες του είναι η "Lenore", η οποία γράφτηκε το 1773 και χαιρετίστηκε με γενικό ενθουσιασμό.

Πρόκειται για  ένα φασματικό ρομάντζο στο οποίο το φάντασμα ενός καβαλάρη, που σκοτώθηκε στον πόλεμο, επιστρέφει  ώστε να πάρει την αγαπημένη του Λεωνόρα. Παρασύρει την κοπέλα σε μια μακάβρια νυχτερινή βόλτα μέσα από ένα απόκοσμο τοπίο που φωτίζεται από αστραπές. Κορυφώνεται με μια αποκάλυψη του αναβάτη ως ο ίδιος ο Θάνατος, ως σκελετός με δρεπάνι και κλεψύδρα.

Η μπαλάντα διασώζοντας την αρχετυπική μορφή του ρομαντικού μοτίβου του νεκρού καβαλάρη, ίσως σάς θυμίζει την ελληνική παραλογή "Του νεκρού αδερφού".

"Μόνο προς τα μεσάνυχτα έχουμ' εμείς ζακόνι

Καθείς μας να σελόνη.

Φτάνω μακρυάθε, απ' τη Βοημιά, και βούλομαι, ψυχή μου,

Να πάρω εσέ μαζί μου."

"Γουλιέλμε, άκου 'ς τον πάλιουρα το σφύριγμα του ανέμου.

Έμπα, έμπα, μέσα ευθύς!

'Σ τον κόρφο μου να ζεσταθείς

Αχ! έλα, ποθητέ μου!
[...]

Η αγαπημένη λυγερή μ' ασπούδα ευθύς εντύθη

Και 'ς τα καπούλια εχύθη.

Ωσάν τα κρίνα κάτασπρα τα δυο της χέρι' απλόνει

Και αγκαλιαστά τον ζώνει.

Κ' εμπρός, εμπρός, φεύγουν, χωπ, χωπ! ο περασμός βροντάει,

Κ' εκεί που πιλαλούν,

Τ' άτι και αυτοί λεχομανούν,

Χώμα, φωτιά, ξεσπάει."

"Lenore",  Ary Scheffer 

Πρόκειται για κορυφαία μπαλάντα του ρομαντισμού που ευτύχησε σε διάφορες μεταφράσεις στα ελληνικά, απ' τις οποίες επέλεξα εκείνη του Λορέντζου Μαβίλη για τα αποσπάσματα που παραθέτω.

Πώς όλα εφεύγαν γύρω τους δεξιά, ζερβιά μεριά τους

Εμπρός 'ς τα βλέμματά τους!

Πώς ετρίζαν η γέφυραις, πώς φεύγαν τα λιβάδια,

Οι κάμποι και τα σιάδια!

"Ζήτω! Οι νεκροί τρέχουν γοργά! πώς λάμπει το φεγγάρι!

Σκιάζεσαι τους νεκρούς;"

"Όχι, όχι!... Αλλ' άφησ' τους νεκρούς!

Σου το ζητώ για χάρι."

[...]

Πώς όλ' η φύσι γύρω τους φεγγαροφωτισμένη

Πετώντας πώς διαβαίνει!

Τα ύψη επάνω πώς πετούν των ουρανών τα αιθέρια,

Μαζή μ' όλα τ' αστέρια!

"Ζήτω! Οι νεκροί τρέχουν γοργά! πώς λάμπει το φεγγάρι!

Σκιάζεσαι τους νεκρούς;"

"Ωιμέναν! 'Aφησ' τους νεκρούς!

Σου το ζητώ για χάρι!

[...]

Και τήρα εκεί! για τήρα εκεί! Τι φριχτό θάμμα εγίνη

Με μιας την ώρα εκείνη!

Του καβαλλάρ' η αρματωσιά, σαν ίσχνα χαλασμένη,

Πέφτει κομματιασμένη.

Γυμνό καύκαλο εγίνηκεν η κεφαλή του όλη,

Σκέλεθρο το κορμί.

Δρεπάνι 'ς τό 'να του κρατεί

Και 'ς τ' άλλο μαντζαρόλι"

[...]

Και να! 'ς το φως του φεγγαριού εχόρευαν τριγύρω

'Σ ένα μεγάλο γύρο,

Ουρλιάζοντας εχόρευαν αντάμα οι βρυκολάκοι

Μ' αυτό το τραγουδάκι.

"Με το Θεό μη ραθυμάς! κι' αν την καρδιά ραΐσει

η θλίψη, υπομονή!

Το σώμα χάνεις. την ψυχή

Θεός ας ελεήσει!"

("Λεωνόρα", Γκ. Μπύργκερ, μτφ: Λορ. Μαβίλης)
(πηγή: wikisource)

"The Ballad of Lénore",  Horace Vernet 

Η μπαλάντα του τιμώμενου γερμανού ποιητή έδωσε έμπνευση σε αρκετούς μουσικούς καλλιτέχνες.



1. Το διάστημα 1857 - 1858, ο Φραντς Λιστ συνέθεσε το πρώτο από πέντε έργα που έγραψε για αφηγητή και πιάνο με τίτλο: "Lenore", καθώς βασίζεται στη μπαλάντα του Bürger.
Πρόκειται για περιορισμένης έκτασης έργο, με συνδυαστικά μέρη μουσικής και απαγγελίας.

Η μελωδική γραμμή  ευρηματικά σχεδιασμένη πετυχαίνει μια σειρά υποβλητικών διαθέσεων.
Ο Λιστ σαν εικαστικός φιλοτεχνεί στον ηχητικό καμβά του δυσοίωνα σκηνικά, γεμάτα αγωνία και τρόμο επεισόδια, με αρωγό την απειλητικά σκοτεινή μουσική. Διακρίνεις πλημμύρα δεξιοτεχνικών μοτίβων που συγκροτούν μανιακούς καλπασμούς, την πορεία θανάτου και βαριές συγχορδίες που με την επιμελημένη αρμονία τους υποβάλλουν τον ακροατή σε στοχαστική διαδικασία... 

Liszt: "Lenore S.346"

2.  Ίσως ο γερμανο-ελβετός Joachim Raff να μην είναι γνωστός σε πολλούς, όμως στην εποχή του συναγωνίστηκε και πολλές φορές υπερίσχυσε του Μπραμς! 
Oι συνθέσεις του αποτελούν τη γέφυρα ανάμεσα στην καθαρή-απόλυτη μουσική και την προγραμματικού χαρακτήρα μουσική της νεογερμανικής σχολής.
Ελκυστική, κομψή μουσική, ο συνθέτης ενθαρρύνθηκε να ασχοληθεί με τη σύνθεση από τον Φ. Μέντελσον και στη συνέχεια τον Φ. Λιστ, του οποίου πολλά από τα συμφωνικά ποιήματα, ενορχήστρωσε.
Ο Γιοάχιμ Ραφ έγραψε 11 συμφωνίες πολλές απ' αυτές με προγραμματικό χαρακτήρα.
Το 1872 ολοκλήρωσε την μνημειώδη "Συμφωνία Νο. 5", που φέρει τον υπότιτλο: "Lenore", επειδή είναι εμπνευσμένη από τη μπαλάντα του Bürger.
Θεωρείται η σπουδαιότερη σύνθεση του Ραφ με τους κριτικούς να τη χαρακτηρίζουν ως "έργο, κομβικό μεταξύ πρώιμου και όψιμου ρομαντισμού".

Joachim Raff: "Symphony N.5 Op. 177-Lenore"

3. Το συμφωνικό ποίημα "Lénore" συνθέτει ο  Henri Duparc το 1874, βασισμένο στη μπαλάντα του Bürger, που το αφιέρωσε στο δασκαλό του, Cesar Franck.
Oι μουσικοαναλυτές το αποκάλεσαν "ένα από τα καλύτερα μοντέλα του είδους του", ενώ πολύ καλές κριτικές πήρε και η διασκευή του συμφωνικού ποιήματος για δύο πιάνα που παρέδωσε ο Σαιν Σανς λίγο αργότερα. 
Οι Βαγκνερικές αρμονίες και λάιτ-μοτίφς εκπροσωπούν την απελπισία και θρήνο της Λενόρ για τον αγαπημένο της. Η ορχήστρα ηχεί βίαιη, θυελλώδης σαν να προμηνύει την επερχόμενη συντριβή. Διακόπτεται απότομα από το χτύπημα της μεταμεσονύχτιας καμπάνας. Μια σύντομη coda, σχεδόν ψιθυριστή οδηγεί στην αιώνια σιωπή...Είναι μεσάνυχτα, η διαδρομή σταματά ξαφνικά, ο αναβάτης εξαϋλώνεται και η Λενόρ καταρρέει, άψυχη πια...

Henri Duparc: "Lénore, d'après Bürger":

4. Ο γερμανός -αρχικά τσελίστας- Johann Rudolf Zumsteeg υπήρξε παραγωγικός συνθέτης λήντερ και μπαλαντών. Μάλιστα οι μπαλάντες του άσκησαν μεγάλη επιρροή στον έφηβο Φραντς Σούμπερτ.
Ως συνθέτης, ο Zumsteeg δημιούργησε μελωδική γραμμή που σκιαγραφούσε την κυρίαρχη διάθεση που αναδύονταν από το ποιητικό κείμενο. Προς αυτή την κατεύθυνση τόλμησε να εξερευνήσει νέους δρόμους αρμονίας με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη μπαλάντα του "Lénore" εμπνευσμένη από το ποίημα του τιμώμενου, Bürger.

Johann Rudolf Zumsteeg: "Lénore"

5. Άφησα για το τέλος τη μουσική έμπνευση του σπουδαίου Άντον Ράιχα.
Ο τσέχος συνθέτης, καθηγητής, παιδαγωγός και θεωρητικός της μουσικής, δεν είναι πολύ γνωστός στο ευρύ κοινό.
Ξεκίνησε τη μουσική του ενασχόληση ως φλαουτίστας, θαυμάστηκε από τους συγχρόνους του Μπετόβεν(γεννήθηκαν την ίδια χρονιά) και Χάυντν με τους οποίους συνδέθηκε με βαθιά φιλία.Με τον Μπετόβεν είχαν και το ίδιο δάσκαλο, Αλπρεχτσμπέργκερ.

William Blake, "Lenore Tale"
(eclecticlight)

Ο Ράιχα επίσης υπήρξε δάσκαλος-οραματιστής των Μπερλιόζ, Λιστ και Φρανκ.
Έζησε μεγάλο χρονικό διάστημα στο Παρίσι, αναγνωρίστηκε από μαθητές, συναδέλφους του, κριτικούς και κοινό, και τιμήθηκε με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής.

Η μπαλάντα "Leonore" του Γκ. Μπύργκερ βρίσκεται στην αρχή της γερμανόφωνης γοτθικής μπαλάντας στην ποίηση. Το μοτίβο της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου από εξωτερικές πιέσεις -όπως ο πόλεμος εδώ- γνωστό από την αρχαιότητα, γοήτευσε τον Ράιχα, όπως και το θέμα της θυσίας από αγάπη που στοχεύει στη λύτρωση. Ο Βοημός δημιουργός στην σκηνική του καντάτα "Lenora", ου συνέθεσε γύρω στο 1805, διαμορφώνει ένα διάλογο μεταξύ των δύο χαρακτήρων σε μια μουσική σκηνή ποτισμένη συναίσθημα, αγωνία και τρόμο. Η κλίση και η ικανότητα του Ράιχα να πλάθει δυνατές μουσικοδραματικές σκηνές αποδεικνύεται στη σύνθεσή του, ιδιαίτερα μετά το σημείο που οι εραστές επανενώνονται, η κοπέλα συναινεί να ακολουθήσει το νέο κι αρχίζει η φρενήρης βόλτα προς τον τάφο και το θάνατο.
Οι γνώσεις του Ράιχα για το ιταλικό μελόδραμα, το γερμανικό ζίνγκσπηλ και τη γαλλική όπερα που την εποχή εκείνη εξελισσόταν, βοήθησαν ώστε να δώσει μια εντυπωσιακή καντάτα όπου άριες, χορωδιακά, ρετσιτατίβι και σόλι ταξινομούνται με μαεστρικό τρόπο που θυμίζουν οπερατικές σκηνές, ενώ χορωδία και ορχήστρα παίζουν ρόλο αφηγητή και σχολιαστή.

Θα ακούσουμε το τελευταίο χορωδιακό, αμέσως μετά το Χορό των φαντασμάτων και λίγο πριν οι αστραπές και οι βροντές καταστήσουν την ατμόσφαιρα περισσότερο τρομακτική:

Anton Reicha: "Lenore - Geduld! Geduld! Wenn's Herz auch bricht"

Αν την καρδιά ραΐσει η θλίψη, υπομονή!":

"Ο δρόμος του Μαρτυρίου και το Μανδήλιον της Βερονίκης"

 

El Greco: "Η Βερόνικα κρατώντας το Μανδήλιο"

"Καταπονημένος απ᾿ του Σταυρού το βάρος

ο βασιλιάς των Ουρανών με του ταπεινού το θάρρος ήρθε, 

πατρική μου γη να σε διασχίσει

κι ολόκληρη απ' άκρη σ' άκρη να σ' ευλογήσει..."

Στην πορεία από το Πραιτώριο ως το Γολγοθά, γνωστή και ως Οδός του Μαρτυρίου (Via Dolorosa) που και σήμερα αναπαρίσταται τελετουργικά, ο Χριστός έκανε 14 στάσεις.

Σύμφωνα με την παράδοση της Δύσης στην 6η στάση του φανερά καταβεβλημένου Ιησού με το κεφάλι να στάζει αίμα και ιδρώτα, σκούπισε το πρόσωπο μια γυναίκα με το μεταξωτό μαντήλι της.. Το σπίτι της ήταν εκεί κοντά και τ' όνομά της, Βερονίκη. Στο μαντήλι της αποτυπώθηκαν θαυματουργικά τα χαρακτηριστικά του Ιησού, γνωστό σήμερα ως  "Μανδήλιο της Βερονίκης".

Ετυμολογικά, το όνομα Βερονίκη προέρχεται από το λατινικό "Vera=αληθινή" και την ελληνική λέξη "εικόνα", που το Μεσαίωνα δήλωνε την αληθινή απεικόνιση του Ιησού.

Το Μανδήλιο της Βερονίκης αποκαλείται και  Sudarium απο τη λατινική λέξη για τον ιδρώτα(suda).

"Via Crucis-Η πορεία προς το Γολγοθά" τιτλοφορεί ο Φραντς Λιστ ένα από τα ελεύθερης τονικότητας θρησκευτικά έργα του  για μικτή χορωδία, σολίστ και εκκλησιαστικό όργανο (αργότερα ο συνθέτης το μετέγραψε και για πιάνο).

Είναι έργο της ωριμότητας του Λιστ, που γράφτηκε στην Ιταλία την περίοδο 1878-1879 και λέγεται πως ο μουσουργός το εμπνεύστηκε από την σειρά υδατογραφιών του  Johann Friedrich Overbeck με απεικονίσεις των Στάσεων του Χριστού στη διαδρομή του προς το Γολγοθά.

Το έργο συνδυάζει Λουθηρανικά χορικά με μελωδίες εμπνευσμένες από χορικά του Μπαχ, ενώ κατανυκτικότατα είναι και τα μέρη με σόλο όργανο, όπου ακολουθώντας  λιτή αρμονική γραμμή ο Λιστ καταφέρνει να  αποδώσει τα 14 στάσιμα της  πορείας, συμπληρωμένα από έναν εισαγωγικό ύμνο.

Το έργο  καθηλώνει με την πνευματικότητά του κι αποπνέει συγκλονιστική γαλήνη, θεϊκή ηρεμία, με τα μουσικά εκφραστικά μέσα δυναμικής και αρμονίας να δηλώνουν  την επίγνωση της αποστολής του  Υιού του Θεού.

Απόλυτα λιτή και με εσωτερικότητα η Λιστ-ική γραφή, εκφράζει αλληγορικά τον ψυχικό Γολγοθά τον οποίο διανύει κάθε άνθρωπος κουβαλώντας το δικό του Σταυρό.

Πρόκειται για έργο εξαιρετικό και είναι κρίμα που ο Λιστ δεν το είδε ποτέ δημοσιευμένο ή δεν το άκουσε να εκτελείται, αφού παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την Μεγάλη Παρασκευή του 1929 στη Βουδαπέστη, δηλαδή 50 χρόνια από την σύνθεσή του.

Η 6η Στάση αναπαριστά την συνάντηση με την Βερονίκη, που τού σκουπίζει με το πέπλο της το αιματοκυλισμένο πρόσωπο.

Johann Friedrich Overbeck: "Via Crucis VI, Veronica"
(ο πίνακας που ενέπνευσε το Λιστ)

Με έντονη δραματικότητα και  αναδεικνύοντας το σκοτεινό δράμα, τo σόλο πληκτροφόρο κινείται αργά βηματικά και εισάγει το μυσταγωγικό χορωδιακό: "O Haupt voll Blut und Wunden - Ω, καθημαγμένη κεφαλή που μόλις λαβώθηκες" σε κείμενο του γερμανού θεολόγου και υμνωδού της μπαρόκ περιόδου, Paul Gerhardt, βασισμένου σε μεσαιωνικό, λατινικό ύμνο.

"Ω, καθημαγμένη κεφαλή που μόλις λαβώθηκες

γεμάτη πόνο και όλο περιφρόνηση,

Ω, κεφαλή, χλευαστικά στεφανωμένη
με ακάνθινο στεφάνι βασιλέα..."

Ο Λιστ, με μια επεξεργασία σπάνιας ομορφιάς σκαλίζει με σεβασμό τα σπλάχνα των συμβολισμών, αφουγκράζεται στα αμυδρά ίχνη των εικόνων τις θρησκευτικές του μνήμες, και στήνει με τα μουσικά του μέσα ένα εξαιρετικής χρωματικότητος διάλογο μαζί τους...Εντάσσει το κείμενο στην ατμόσφαιρα  που αρμόζει στο εξελισσόμενο δράμα. Το χορωδιακό του  διαπνέεται από μεγαλοπρέπεια, μα και θλίψη, εστιάζοντας στην έννοια της Αγίας, Μεγάλης Παρασκευής.

Οι ψυχές όλων μας συμπάσχουν και ακολουθούν τον Θεάνθρωπο στο μαρτυρικό Γολγοθά και τα Θεία Πάθη. Με ευλάβεια ας ανοίξουμε τις ψυχές μας για να αποδεχθούμε την αγάπη και την ελπίδα που απορρέει από την κορυφαία απόδειξη της χριστιανικής πίστης, τη Σταύρωση και την Ανάσταση!

Είτε μόνος είτε σε συνεργασία με τους μαθητές του, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος φιλοτέχνησε  αρκετούς πίνακες με το θέμα, ανάμεσά τους και ο παραπάνω: "Η Βερόνικα κρατώντας το Μανδήλιο", που εκτίθεται στο Μουσείο Σάντα Κρουζ του Τολέδο.

Liszt: "Via Crucis - Station VI - Sancta Veronica:

Οι Δυτικοί τιμούν τη μνήμη της Αγίας Βερονίκης στις 8 Μαρτίου...
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αναγνωρίζει το επεισόδιο, όμως τιμά την Αγία Βερονίκη ως τη γυναίκα που αιμορροούσα γιατρεύτηκε από τον Ιησού, όπως αναφέρεται και από τους Ευαγγελιστές.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Πρωινό στο σπίτι του Φραντς Λιστ με Μπετοβενική σονάτα...

 "Ein Matinée bei Liszt", Joseph Kriehuber, 1846

Joseph Kriehuber self portrait

Ο Josef Kriehuber υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους και λιθογράφους της εποχής του. Γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 14 Δεκεμβρίου 1800, στη Βιέννη και έγινε γνωστός κυρίως για την εξαιρετική του δεξιοτεχνία στη λιθογραφία, καθώς και ως μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές της βιεννέζικης περιόδου Biedermeier. Σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, αρχικά δίπλα στον αδελφό του και στη συνέχεια υπό την καθοδήγηση διακεκριμένων δασκάλων, όπως ο Hubert Maurer. Σε νεαρή ηλικία εργάστηκε ως καθηγητής σχεδίου στην Πολωνία, στο πλευρό του πρίγκιπα Sanguszko, πριν επιστρέψει οριστικά στη γενέτειρά του. Από το 1826 υιοθέτησε τη λιθογραφία ως κύριο εκφραστικό μέσο, γεγονός που τον καθιέρωσε σύντομα ως έναν από τους πλέον περιζήτητους πορτρετίστες της ευρωπαϊκής υψηλής κοινωνίας.
Δημιούργησε περισσότερες από 3.000 λιθογραφίες πορτρέτων και εκατοντάδες ακουαρέλες, αποτυπώνοντας με μοναδική ευαισθησία επιφανείς προσωπικότητες της εποχής του, από αυτοκράτορες και πολιτικούς έως κορυφαίους μουσικούς και λογοτέχνες, όπως οι Φραντς Σούμπερτ, Ρόμπερτ Σούμαν, Φραντς Λιστ. Το έργο του συνιστά σήμερα πολύτιμη οπτική μαρτυρία της βιεννέζικης κοινωνίας του 19ου αιώνα. Το 1860 τιμήθηκε με το παράσημο του Τάγματος Franz Joseph, μία από τις ανώτατες αυστριακές διακρίσεις στον χώρο των τεχνών.

Η παραπάνω λιθογραφία του Kriehuber έχει τίτλο: "Ένα πρωινό στο σπίτι του Λιστ" και αποτυπώνει μια μουσική συνάντηση με τον Λιστ στο πιάνο και εκ δεξιών τον διάσημο βιολιστή Heinrich Wilhelm Ernst με το βιολί ανά χείρας καθισμένο στην πολυθρόνα, τους Czerny και Berlioz όρθιους να παρακολουθούν, και αριστερά τον ίδιο το λιθογράφο, Kriehuber με το μπλοκ και τη γραφίδα του.

Ο βιρτουόζος Λιστ εκτελεί -όπως αναγράφεται- σε ένα πιάνο Graf, της γνωστής εταιρείας του αυστρο-γερμανού κατασκευαστή Conrad Graf, που τα πιάνα του -πλην του Λιστ, χρησιμοποιήθηκαν από τους Μπετόβεν, Σοπέν, Κλάρα Σούμαν, μεταξύ άλλων.

Λεπτομέρεια με την παρτιτούρα από το εικαστικό: Ein Matinée bei Liszt"

Αν εστιάσουμε στην παρτιτούρα διακρίνουμε και το έργο που ερμηνεύει ο Λιστ: "Μπετόβεν-Σονάτα σε Λα ύφεση".

(Ας θυμηθούμε πως ο Λιστ μέχρι τα βαθιά γηρατειά του αναφερόταν στον κορυφαίο συνθέτη ως το μεγάλο του ιδεώδες, τον πρωτεργάτη του καλλιτεχνικού του σύμπαντος).

Προτείνω να ακούσουμε την "Piano Sonata No. 12 in A♭ major, Op. 26", που ο τιτάνας συνέθεσε το 1800 προς τιμήν του  πρίγκιπα και πάτρονά του, Karl von Lichnowsky.

Αναπτύσσεται σε τέσσερις κινήσεις:

Andante con variazioni 

Scherzo, allegro molto 

Maestoso andante, marcia funebre 

Allegro, Rondo 

Το ασυνήθιστο σε αυτή την τετραμερή σονάτα είναι ότι κανένα από τα μέρη της δεν είναι γραμμένο στην κλασική μορφή σονάτας με τις τρεις κύριες ενότητες:  έκθεση, ανάπτυξη, επανέκθεση, που χρησιμοποιείτο ευρέως από τα μέσα του 18ου αι. 

Ξεχωρίζει με την αντισυμβατική δομή της.
Ξεκινά με αργό μέρος,  ένα σύνολο πέντε παραλλαγών πάνω στο θέμα, ενώ στο τρίτο μέρος ενσωματώνει ένα πένθιμο εμβατήριο, το οποίο "προοιωνίζεται" από την τρίτη παραλλαγή του πρώτου μέρους. Ο ίδιος ο συνθέτης δίνει στην παρτιτούρα του την ένδειξη: "Marcia Funebre, που σχετίζεται με τον θάνατο ενός ήρωα".

Ο Μπετόβεν την περίοδο σύνθεσης της σονάτας

Κι ενώ ο Μπετόβεν στις περισσότερες 4μερείς σονάτες του υιοθετεί αργό ρυθμό σε διαφορετική κλίμακα για το δεύτερο μέρος και τριμερή φόρμα για το τρίτο μέρος, στη Σονάτα Ν.12, η δεύτερη και η τρίτη κίνηση αλλάζουν ρόλους. Έτσι, η δεύτερη κίνηση ακολουθεί τον τριμερή ρυθμό και  η τρίτη είναι αργή πάνω στην ομώνυμη ελάσσονα.
Η Σονάτα ολοκληρώνεται με ένα σύντομο, που όμως βρίθει ρυθμικών καινοτομιών, ρόντο.

Χαρακτηριστικές είναι οι παρατηρήσεις του σπουδαίου πιανίστα András Schiff :
"οι παραλλαγές του πρώτου μέρους είναι λακωνικές, όλες με αισθητά διαφορετικό χαρακτήρα. Ο Μπετόβεν παίρνοντας μια απλή λαϊκή μελωδία εμπνέει εκλεπτυσμένες αρμονίες και μια πλούσια σειρά από διαθέσεις: ποιμενική, χαρούμενη, διαλογιστική, συγκρουσιακή, ελπιδοφόρα..."

Το Scherzo του δεύτερου μέρους αποτελεί κατά τον Schiff έναν ευφάνταστο τρόπο μετάβασης  από την ποιμαντική στην ηρωική διάθεση. Έτσι, στο τρίτο μέρος με το "Marcia funebre"  ο Μπετόβεν δηλώνει τη βαθιά τραγικότητα του μέρους, χωρίς όμως να γίνεται συναισθηματικός. 

Πολλές είναι οι εικασίες σχετικά με τον ήρωα, ο οποίος θρηνείται. Πολλοί λένε πως ο τιτάνας εμπνεύστηκε το μέρος από τους επαναστατικούς πολέμους που μαίνονταν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή. Ο András Schiff δίνει τη δική του εκδοχή και με δεδομένο πως ο Μπετόβεν αγαπούσε πολύ τον 'Όμηρο και τα έπη του, εικάζει πως η "έμπνευση προήλθε από την Ιλιάδα και τους θανάτους του Έκτορα και του Αχιλλέα, καθώς  σε αυτό το μέρος αναδύεται το άφθαστο και ευγενές μεγαλείο της ηρωικής ψυχής!"

Σχετικά με το Allegro του τέταρτου μέρους, που μπέρδεψε πολλούς με την ευφρόσυνη αίσθηση που αναδύει, ο Schiff υποστηρίζει: "μου θυμίζει τα έπη του Τζον Φορντ, την ασυνήθιστη ιδιοσυγκρασία των ηρώων του, την παράθεση των συγκρούσεων και τον τρόπο που αντιπαραθέτει το υψηλό με το γελοίο. Ο ήρωας πεθαίνει και θάβεται, βρίσκεται στο χώμα, κι οι υπόλοιποι επιστρέφουν στην κανονικότητά τους. Θάνατος και ζωή, τα δυο άκρα της ανθρώπινης ύπαρξης...Έτσι, ακούγονται χαρούμενα μοτίβα ως φινάλε, μοτίβα ελπίδας, καθώς η ζωή συνεχίζεται..."

Τη διάλεξη του András Schiff για την 4μερή Σονάτα μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Η συγκεκριμένη Μπετοβενική σονάτα ήταν η αγαπημένη του Φρειδερίκου Σοπέν και θαυμάστηκε τόσο, που τη δομή της υιοθέτησε στη δική του Σονάτα σε σι ύφεση, όπου ακούγεται και το περίφημο "Funeral March" του.

Απολαμβάνουμε τη σύνθεση από τον Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ, μετέχοντας νοερώς θεατές-ακροατές σ'αυτό το μουσικό "Πρωινό στο σπίτι του Λιστ":

Beethoven: "Piano Sonata No. 12 in A♭ major, Op. 26":

Η Κυρία με τας Καμελίας στο μπαλέτο...

"Η Κυρία με τας καμελίας"
Άλφονς Μούχα για παράσταση
με την Σάρα Μπερνάρ

"Η ιστορία της Μαργκερίτ είναι μια εξαίρεση, το ξαναλέω.
Αν ήταν όμως ο κανόνας δεν θα άξιζε τον κόπο να την γράψω"

(Αλέξανδρος Δουμάς υιός για την ηρωίδα του έργου του:
"Η Κυρία με τις καμέλιες")

Ο Αλέξανδρος Δουμάς, νόθος γιος του επίσης συγγραφέα Αλ. Δουμά, πέρασε στην αιωνιότητα σαν σήμερα, 27 Νοεμβρίου 1895, αφήνοντας πίσω του σπουδαία θεατρικά δράματα, αλλά κυρίως το ρομάντσο του "Η κυρία με τις καμέλιες", βασισμένο στη ζωή της Αλφονσίν Πλεσίς, μιας γαλλίδας κοσμικής εταίρας.

Στα 16 της ο ευγενής ντε Γκις, που την ερωτεύτηκε παράφορα, τής πρόσφερε σπίτι, χρήματα, πολυτέλεια, μόρφωση και άφθονες...ολόλευκες καμέλιες, λουλούδι που αγαπούσε ιδιαίτερα. Έζησε έντονα, καταβροχθίζοντας κυριολεκτικά τη ζωή, σπαταλώντας τα χρήματα ασυλλόγιστα κι αδιαφορώντας για τη φυματίωση που την κατάτρωγε... Πέθανε στα 23 της...

Σχέση μαζί της σύναψαν ο Φραντς Λιστ και οι Δουμά, πατέρας και γιος.

Και τι τραγική συγκυρία! Kαι οι δυο, είναι θαμμένοι στο Κοιμητήριο της Μονμάρτης στο Παρίσι. Ο τάφος του γάλλου συγγραφέα, Αλέξανδρου Δουμά βρίσκεται μόλις λίγα μέτρα από αυτόν της Μαρί Ντυπλεσίς...

Λίγο μετά το θάνατο της Μαρί, ο συγγραφέας Δουμάς υιός εμπνέεται  και γράφει το μυθιστόρημά του "Η Κυρία με τας καμελίας" πλάθοντας μια ιστορία για τη Μαργαρίτα και τον Αρμάνδο, που θα απογειώσει ο Βέρντι με την  μεταφορά του στην οπερατική σκηνή με τον τίτλο  "Τραβιάτα=παραστρατημένη"...

Αλέξανδρος Δουμάς υιός

"Οσοδήποτε εάν αγαπά κανείς μια γυναίκα, όση εμπιστοσύνη εάν έχει σε εκείνη, οποιαδήποτε βεβαιότητα μπορεί να μας δίνει το παρελθόν της σχετικά με το μέλλον της, λίγο-πολύ ζηλεύουμε. Εάν έχετε ερωτευθεί, θα έπρεπε να έχετε αισθανθεί την ανάγκη να απομονώσετε από αυτό τον κόσμο εκείνο το πλάσμα με το οποίο θα ζούσατε ολοκληρωτικά. Φαίνεται -όσο αδιάφορη και να είναι προς τον περίγυρό της- ότι η γυναίκα που αγαπάει κανείς σαν να χάνει κάτι από το άρωμα και από την ενότητά της στην επαφή της με ανθρώπους και αντικείμενα. Όσο για εμένα, το ένιωσα αυτό με το παραπάνω. Η δική μου αγάπη δεν ήταν συνηθισμένη. Ήμουν τόσο ερωτευμένος όσο μπορούσε να είναι ένα σύνηθες πλάσμα… αλλά με τη Μαργκερίτ Γκοτιέ. Συγκεκριμένα, στο Παρίσι, με κάθε βήμα μπορούσα να πέσω επάνω σε κάποιον που υπήρξε ήδη ή επρόκειτο να γίνει εραστής της. Ενώ στην εξοχή, περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους τους οποίους δεν είχαμε δει ποτέ και οι οποίοι δεν είχαν κανένα ενδιαφέρον να ασχοληθούν μαζί μας, ήμαστε μόνοι με τη φύση μέσα στην άνοιξη, σε αυτή την ετήσια ευτυχία. Επί πλέον, απομονωμένοι από τον θόρυβο της πόλης, μπορούσα να κρύψω την αγαπημένη μου και να την αγαπώ χωρίς ντροπή ή φόβο.
[...]

Αλφονσίν Πλεσίς

Η εταίρα εξαφανιζόταν σταδιακά. Είχα δίπλα μου μια νεαρή και όμορφη γυναίκα, που την αγαπούσα και με αγαπούσε. Και την οποία έλεγαν Μαργκερίτ. Το παρελθόν δεν είχε πια υπόσταση και το μέλλον δεν είχε άλλα σύννεφα. Ο ήλιος έλαμπε επάνω στην ερωμένη μου όπως θα έλαμπε επάνω στην πιο αγνή νύφη. Περπατούσαμε παρέα σε αυτά τα γοητευτικά σημεία, τα οποία φαίνονταν να έχουν φτιαχτεί με σκοπό να θυμίζουν στίχους του Λαμαρτίνου ή να τραγουδούν μελωδίες του Σκουντό. Η Μαργκερίτ ήταν ντυμένη στα λευκά, έγερνε στο μπράτσο μου και μου έλεγε ξανά και ξανά κάτω από τον έναστρο ουρανό τις λέξεις που μου είχε πει την προηγούμενη ημέρα και, μακριά, ο κόσμος συνέχιζε την πορεία του χωρίς να αμαυρώνει με τη σκιά του την αστραφτερή εικόνα των νιάτων και της αγάπης μας".

(Αλέξανδρος Δουμάς: "Η Κυρία με τις καμέλιες")

Το αριστούργημα του Δουμά ευτύχησε σε πλήθος προσαρμογών. Εκτός από όπερα, μεταφέρθηκε πολλάκις στη μεγάλη οθόνη, όμως το κοινό απόλαυσε την ρομαντική ιστορία της Μαργαρίτας και του Αρμάνδου και πάνω σε πουέντ...

1.  Για τη Marcia Haydée, πρίμα μπαλαρίνα του Μπαλέτου της Στουτγάρδης, το 1978 ο αμερικανός John Neumeier θα χορογραφήσει και σκηνοθετήσει το δράμα εντυπωσιασμένος από τη λογοτεχνική πένα του Δουμά. Ο Neumeier δεινός φιλαναγνώστης δεν είναι η πρώτη φορά που αντλεί έμπνευση και θέματα από λογοτεχνικές πηγές. Η μουσική που θα επιλέξει πάνω στην οποία να πατήσουν τα μπαλετικά βήματα θα είναι του κατεξοχήν ρομαντικού συνθέτη της μουσικής ιστορίας, Φρειδερίκου Σοπέν. 
O Δουμάς υπήρξε θαυμαστής της μουσικής του Σοπέν, την οποία χαρακτήριζε "καθαρά ατμοσφαιρική, που στο άκουσμά της η ανθρώπινη ψυχή μεταβαίνει στη χώρα των ονείρων".

Η ιστορία του τρίπρακτου μπαλέτου εξελίσσεται ως μια σειρά από αναμνήσεις που ανακαλούνται από διάφορες οπτικές γωνίες, του Αρμάνδου, του πατέρα του και της Μαργαρίτας. Ο χορογράφος δίνει την ευκαιρία στους χορευτές του να μεγαλουργήσουν. Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί ο ρόλος της Μαργαρίτας με την ασθενική φύση, που απαιτεί να εντρυφήσει στο συνδυασμό δράματος, υποκριτικής και ύψιστης μπαλετικής τεχνικής.

H αυλαία ανοίγει στο δωμάτιο της Μαργαρίτας που μόλις πριν λίγο έχει αφήσει την τελευταία της πνοή. Ο Αρμάνδος κυριευμένος από αναμνήσεις, καταρρέει. Η μουσική υπόκρουση είναι από το ποτισμένο μελαγχολία "Largo" από τη "Σονάτα σε σι ελ. Op. 58" του πολωνού.
Η πρώτη πράξη υπό τους ήχους του περίφημου κοντσέρτου για πιάνο Νο. 2, Op. 21 παρουσιάζει τις αναμνήσεις του Αρμάνδου ξεκινώντας με τη γνωριμία του ζευγαριού στην παράσταση της "Μανόν Λεσκώ" (με όσους παραλληλισμούς μπορεί κανείς να σκεφτεί)...
Η δεύτερη πράξη μας μεταφέρει στην ειδυλλιακή εξοχή, στο σπίτι που είχε παραχωρήσει ο πλούσιος δούκας στη Μαργαρίτα. Εκεί, που ο πατέρας του Αρμάνδου θα απαιτήσει από τη γυναίκα να τον εγκαταλείψει, καθώς πιστεύει πως το παρελθόν της θα σταθεί εμπόδιο στη σταδιοδρομία του.
Το "1ο Βαλς από το έργο 34", αποσπάσματα από τις "3 Ecossaises, Op. 72", όπως μέρη από Πρελούδια του Σοπέν ηχούν και χρωματίζουν κατάλληλα διαμορφωμένα τη συναισθηματική φύση των σκηνών. 
Στην τρίτη πράξη η "Grande fantaisie"  συνoδεύει την αφόρητη ζήλεια της Μαργαρίτας όταν αντιλαμβάνεται πως ο Αρμάνδος φλερτάρει με την Ολυμπία. Το πάθος μεταξύ τους ξαναφουντώνει με την αισθησιακού χαρακτήρα "Μπαλάντα Νο. 1 σε Σολ ελ".  Στην τελική σκηνή άρρωστη και απελπισμένη, η Μαργαρίτα εκμυστηρεύεται τις τελευταίες της σκέψεις στο ημερολόγιό της, ενώ το Largo, από τη Σονάτα σε σι ελ., που ακούστηκε στην έναρξη επανέρχεται...
Αξιοσημείωτη είναι η χρήση της παντομίμας στη χορογραφία, που αντικατοπτρίζεται ηχητικά μέσω της δραματικής μουσικής του Σοπέν.

Στο απόσπασμα ακούγονται:

Ballade no.1-op. 23, Andante spianato- op. 22, Grande Polonaise  

Φοντέυν-Νουρέγιεφ
(pinterest)

2. Νωρίτερα, το 1963 ο διάσημος σερ Frederick Ashton χορογραφεί και σκηνοθετεί το μπαλέτο "Marguerite and Armand" ειδικά για το δίδυμο με τις χρυσές πουέντ: Ρούντολφ Νουρέγιεφ- Μαργκότ Φοντέυν.
Ο Άστον χορογραφεί για τη μούσα του Μαργκότ με μοναδική έμπνευση έχοντας κατά νου πως μόνο μια καλλιτέχνις του βεληνεκούς της μπορεί πραγματικά να ερμηνεύσει τον απαιτητικό, ασύγκριτης τεχνικής, ρόλο.

Η μουσική που επιλέγεται στο μονόπρακτο μπαλέτο με πρόλογο και 4 σκηνές, είναι η "Piano Sonata S.178" σε σι ελ. του Φραντς Λιστ διασκευασμένη σε κάποια σημεία για ορχήστρα.

Η πλοκή του μπαλέτου βασίζεται σε σκηνές αναπόλησης. Η Μαργαρίτα Γκωτιέ, άρρωστη βαριά από φυματίωση βρίσκεται στο νεκροκρέβατό της, και μέσα στο παραλήρημά της επαναφέρει μνήμες από τον μεγάλο έρωτά της με τον Αρμάνδο.
Το ζευγάρι των χορευτών ερμήνευσε πολλές φορές τους ρόλους αυτούς και κάθε φορά αποθεωνόταν από κοινό και κριτικούς για την ερμηνεία τους που παραμένει αξεπέραστη και ανυπέρβλητη...Όλοι έκαναν λόγο για παράσταση πέρα από τη συμβατική προσέγγιση όπου κίνηση, μουσική και σκηνοθεσία συνυπάρχουν ισότιμα.

F. Ashton- F. Liszt: "Marguerite and Armand" /  Margot Fonteyn-Rudolf Nureyev

Για την "Τραβιάτα" του Βέρντι, την οπερατική μεταφορά του αριστουργήματος του Δουμά μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο άρθρο εδώ.