«Μια τρυφερή σχέση, μια τρυφερή ταινία για τη δύναμη που σε οπλίζει η μουσική»

Μια βαθιά συναισθηματική ταινία βγήκε στους κινηματογράφους σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου του 1999 βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα από τη ζωή της αμερικανίδας βιολονίστριας και μουσικοπαιδαγωγού, Roberta Guaspari.

Το ρόλο της δασκάλας μουσικής στην ταινία με τον ελληνικό τίτλο: "Μια τρυφερή σχέση" υποδύθηκε η σπουδαία Μέριλ Στριπ.

Η Guaspari επί τω έργω (πηγή: simplystreep)

Η υπόθεση εστιάζει στη γυναίκα καλλιτέχνιδα, γνωστή για τη δουλειά της σε σχολείο του υποβαθμισμένου Χάρλεμ. Με τη διδασκαλική μέθοδό της κατάφερε να μυήσει τους μαθητές της στην μαγεία της κλασικής μουσικής. Όταν κινδύνεψε να χαθεί το πρόγραμμα από έλλειψη κονδυλίων, με τις προσπάθειές της και κόντρα στην αδιαφορία των αρμοδίων κατάφερε να οργανώσει μια νεανική ορχήστρα από ταλαντούχους σπουδαστές, που έπαιξαν στο Κάρνεγκι Χολ, που έφερε το ποθητό αποτέλεσμα.

Το σπουδαίο και συγκινητικό -όχι μόνο στην ταινία, αλλά κυρίως στην πραγματική ζωή- είναι πως η Γκουασπάρι "έμαθε" στους μαθητές της να αναγνωρίζουν την εσωτερική τους ανάγκη για έκφραση, τούς έκανε κοινωνούς της τέχνης, τους δίδαξε την πειθαρχία που απαιτεί η τέχνη της μουσικής...

Πέρα από την καλλιέργεια του πνεύματος και της ψυχής τους, ενίσχυσε τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθησή τους, αξιοποίησε τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους...Και όταν κάποιος γνωρίζει τις ιδιαίτερες αξίες της Τέχνης και του πολιτισμού -το λέω και ως δασκάλα- εδραιώνεται καλύτερα η θέση που θα πάρει μελλοντικά στην κοινωνία.

Έξοχη, όπως πάντα, η Μέριλ Στριπ στο ρόλο της Ρομπέρτα, έναν ρόλο που της απέφερε μία ακόμη υποψηφιότητα για Όσκαρ στη σπουδαία καριέρα της.

Το βιογραφικό μουσικό δράμα σκηνοθέτησε ο Ουές Κρέιβεν σε σενάριο που βασίστηκε στο ντοκυμαντέρ του 1995: "Μικρά θαύματα".

Η αγαπημένη πολυβραβευμένη ηθοποιός που λατρεύει τη μουσική και σαν παιδί είχε πάρει μαθήματα βιολιού, για τις ανάγκες της ταινίας μελέτησε και εκτέλεσε αποσπάσματα από το "Concerto for Two Violins, BWV 1043" του Μπαχ.


Η ίδια λέει:

"Μελετούσα στο γκαράζ του σπιτιού μου έξι ώρες την ημέρα για έξι εβδομάδες. Ένα μέλος της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στην εκπαίδευσή μου και τού οφείλω πολλά! Το συναίσθημα της επαφής μου ξανά με τη μουσική και τη διαδικασία εκμάθησης ενός τέτοιου σπουδαίου έργου ήταν το λιγότερο συναρπαστικά!"

Η Μπαχική σύνθεση είναι από τις πιο αγαπημένες και γνωστή ως "Διπλό κονσέρτο για βιολί σε ρε ελ". Γράφτηκε από τον κάντορα στα πρώτα χρόνια της περιόδου της Λειψίας, 1720-1730 και χαρακτηρίζεται από τη λεπτή και ισόρροπα εκφραστική σχέση των βιολιών. Η συνοδεία προβλέπει βιολιά, βιόλες και μπάσο κοντίνουο. Η ανάπτυξη των θεμάτων γίνεται υπό τύπον φουγκάτο, στηριζόμενη στη μίμηση.

Από τα τρία μέρη του: Vivace, Largo ma non Tanto και Allegro, θα απολαύσουμε το πρώτο, από την πραγματική συναυλία στο Κάρνεγκι Χολ, που παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ, που ενέπνευσε την ταινία «Mια τρυφερή σχέση».

Ανάμεσα στους εκτελεστές θα εντοπίσετε τους σπουδαίους, Isaac Stern, Itzhak Perlman, Mark O'Connor, τη γιαπωνέζα Goto Midori, αλλά και την πραγματική Roberta Guaspari, για την οποία ο βιρτουόζος Isaac Stern είχε δηλώσει:
«Αυτή η γυναίκα έχει μια απίστευτη, σχεδόν δαιμονική ποσότητα ενέργειας μέσα της»...

Κι είναι αλήθεια! Η Γκουασπάρι τιμώντας το λειτούργημά της άνοιξε διάπλατα τα φτερά των νεαρών μαθητών της με τα ερεθίσματα που τους πρόσφερε.
Πάσχισε για το Ωραίο και το Υψηλό, άσχετα με το αποτέλεσμα… Εξάλλου, μην ξεχνάμε πως το ταξίδι έχει αξία, όχι ο προορισμός...

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Το τρομερό παιδί, Ζαν Κοκτώ...

 

Πορτραίτο του Ζαν Κοκτώ από τον Μοντιλιάνι, 1916

"Η ζωή είναι ένα θέατρο στο οποίο ενσαρκώνεις κάθε ρόλο,
κατακτώντας ανυπέρβλητα τον κόσμο"

(Ζαν Κοκτώ)

Ο Κοκτώ είναι από τις μεγαλύτερες μορφές της πνευματικής ζωής της Γαλλίας. Επηρεάστηκε πολύ από τη γνωριμία του με τον Μαρσέλ Προύστ,  πρωταγωνίστησε στους μποέμικους κύκλους του Παρισιού, ενώ συνδέθηκε με βαθιά φιλία με τους Γκιγιόμ Απολλιναίρ, Πάμπλο Πικάσο, Αμεντέο Μοντιλιάνι.

Mοντιλιάνι, Πικάσο, Κοκτώ

Πορτραίτο του Ζαν Κοκτώ, Ζακ Εμίλ Μπλανς

Στη μνήμη του μεγάλου γάλλου καλλιτέχνη θα είναι, λοιπόν, η σημερινή δημοσίευση. Ενός καλλιτέχνη που υπήρξε "ποιητής" με την ετυμολογική έννοια του όρου.  Γιατί ο Κοκτώ "εποίησε" θέατρο, μυθιστόρημα, κριτική, στίχους. Ζωγράφισε και σχεδίασε. Έκανε κινηματογράφο. Όλα αυτά χώρεσαν μέσα στη ροή ενός βιωμένου και ανθηρού χρόνου...0 Κοκτώ ένας εκκεντρικός θαυματοποιός, ένας παράδοξος, ανήσυχος μάγος... ", όπως γράφει στη μελέτη του ο Νίκος Κολοβός.

Εκφραστής του σουρεαλισμού, το 1929, και μέσα σε μόλις μια εβδομάδα, ο Κοκτώ δημοσίευσε ένα από τα πιο ολοκληρωμένα έργα του: "Τα τρομερά παιδιά".
Πραγματεύεται το πάθος που ενώνει δυο αδέρφια. Έναν αχόρταγο έρωτα ανάμεσα στον Πωλ και την Ελιζαμπέτ, αλλά και ένα από τα αγαπηµένα θέµατα του Κοκτώ, το θάνατο, τον οποίο συνήθιζε να αποκαλεί "ερωµένη" του.

Διαβάζουμε στην παρουσίαση του εκδότη:

"Κάθε μέρα, όταν το Λύκειο Condorcet κλείνει τις πόρτες του, οι "βάρβαροι του σχολείου" ξεχύνονται στην αυλή του συγκροτήματος κατοικιών Monthiers. Αυτό το βράδυ, η αυλή δείχνει τρομερή, καλυμμένη με χιόνι απ' άκρη σ' άκρη κι οι μικροί διάβολοι ξετρυπώνουν από παντού. Όταν ο Πωλ περνάει την πύλη της, ένας καταιγισμός από χιονόμπαλες τον υποδέχεται. Αυτός προχωράει αδιάφορος, αναζητώντας με τα μάτια τον Νταρζελός. Ξαφνικά τον διακρίνει, όρθιο ανάμεσα στους "στρατιώτες" του, να σηκώνει το χέρι και να του ρίχνει μια χιονομπάλα. Ο Πωλ πληγώνεται στο στήθος απ' όπου αρχίζει να στάζει αίμα. Οι γιατροί, που φτάνουν αργότερα, δεν ξέρουν τι να πουν, το παιδί έχει, πολύ απλά, ευαίσθητο στήθος.

(πηγή φωτο: wikimedia)

Του συνιστούν απόλυτη ανάπαυση και τον παραδίδουν στις φροντίδες της δεκαεξάχρονης αδελφής του Ελιζαμπέτ, επειδή η μητέρα τους ζει καθηλωμένη στο αναπηρικό καροτσάκι.
Μέσα στο σπίτι θα εκδηλωθεί ο παθιασμένος και αχόρταγος έρωτας της Ελιζαμπέτ για τον Πωλ. Το πάθος που ενώνει τον Πωλ και την Ελιζαμπέτ θα φαινόταν διφορούμενο καθώς και αίτιο σκανδάλου αν δεν είχαν χαράξει γύρω τους ένα μαγικό κύκλο, που τα προστατεύει από τον εξωτερικό κόσμο και τους κάνει να επικοινωνούν με έναν κόσμο "όπου τα σώματα, οι ψυχές παντρεύονται κι όπου η αιμομιξία δεν καταδιώκει τους αγαπημένους". 

(πηγή: politeianet)

Το έργο "Τα τρομερά παιδιά" του Ζαν Κοκτώ προσαρμόστηκε σε ταινία, στην οποία το σενάριο και τους διαλόγους έγραψε ο  ίδιος ο συγγραφέας σε σκηνοθεσία του Ζαν - Πιερ Μελβίλ.

Βασισμένος στο βιβλίο του Κοκτώ το 1996 ο Φίλιπ Γκλας θα συνθέσει την ομώνυμη όπερα-μπαλέτο: "Les Enfants Terribles" για τέσσερις φωνές και τρία πιάνα σε συνεργασία με την Αμερικανίδα χορογράφο Susan Marshall, κατόπιν παραγγελίας του Steps Dance Festival.
 Η "χορογραφημένη όπερα δωματίου", όπως ο Γκλας επιθυμεί να κατηγοριοποιεί τη σύνθεσή του δομείται σε 20 σκηνές μαζί με την ουβερτούρα και  αποτελεί το τελευταίο μέρος μιας τριλογίας προς τιμήν του  μεγάλου γάλλου ποιητή μαζί με την όπερα δωματίου "Ορφέας", και την όπερα για σύνολο οργάνων και ταινία "Η Πεντάμορφη και το Τέρας", βασισμένα στα σενάρια των ομώνυμων ταινιών του Κοκτώ, αντίστοιχα.  

Θα ακούσουμε μια διασκευή της όπερας δωματίου του Φ. Γκλας: "Les Enfants Terribles" από τον Joe Hisaishi για 2 πιάνα και μικρό ορχηστρικό σύνολο. Μελωδικά μοτίβα στοιχισμένα σε σειρές που δημιουργούν ένα μαγικό με φιλοσοφικές προεκτάσεις παραμύθι, μια ποίηση εικόνων, όπως ο γάλλος καλλιτέχνης οραματίστηκε...

Ο Ζαν Κοκτώ έφυγε σαν σήμερα, 11 Οκτωβρίου 1963 μετά από ανακοπή καρδιάς στα 74 του χρόνια. Το έργο του, η σκέψη του απλώνονται πέρα από τοπικά ή χρονικά όρια, ανήκουν στην οικουμενικότητα της τέχνης....

"Les Enfants Terribles", Jean Cocteau - Philip Glass / Joe Hisaishi:

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Βροχή": μια ποιητική ταινία από τον Γιόρις Ίβενς...

Ο Γιόρις Ίβενς υπήρξε ένας από τους εμβληματικότερους καλλιτέχνες του αιώνα, συγγραφέας και πρωτοπόρος στον τομέα του ντοκυμαντέρ, σκηνοθέτης.
Απεβίωσε σαν σήμερα, 28 Ιουνίου 1989.
Ο Ίβενς ήταν ταγμένος στο ρεπορτάζ και το πολιτικό ντοκυμαντέρ, και στη ζωή του συνειδητά ακολούθησε τη διαδρομή ελευθερίας ενός "πολίτη του κόσμου", συμμετέχοντας σε λογής διεθνείς παραγωγές. Το σινεμά του πηγάζει από την έμφυτη "εμμονή" του να αιχμαλωτίσει την αλήθεια της ζωής.

Στη μνήμη του αβάν-γκαρντ δημιουργού θα δούμε το μοναδικής σύλληψης: "Rain", ένα από τα θρυλικά του ντοκυμαντέρ, όπου με πυρήνα τη βροχή προσπαθεί να "σχολιάσει" τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις.
Ξεκινά με μια σινεπεριπλάνηση στους ηλιόλουστους δρόμους του Άμστερνταμ, όταν ξαφνικά πιάνει βροχή. Οι σταγόνες πέφτουν ρυθμικά στην επιφάνεια των νερών των καναλιών και απότομα μετατρέπονται σε ορμητική μπόρα και χαλάζι που ρίχνεται μανιωδώς πάνω σε παραθυρόφυλλα και στέγες. Ο αέρας παίρνει τις ομπρέλες, ο κόσμος τρέχει να προφυλαχτεί, οι δρόμοι αδειάζουν έως ότου ο ήλιος ξανακάνει την εμφάνισή του προσφέροντας τη γαλήνη στις ψυχές των θεατών...

Η ταινία περιγράφηκε από τους ειδικούς ως "ciné Poeme", μια πολύ ποιητική ταινία, με εξαιρετικά ευκρινή και πνευματώδη προσέγγιση του δημιουργού του θέματος της βροχής και του παραλληλισμού του με τις διακυμάνσεις της διάθεσης και τις μεταβαλλόμενες συναισθηματικές καταστάσεις.

O τρόπος που προσεγγίζει το θέμα ο Ίβενς μαρτυρά τη διαίσθηση και τη φιλοσοφία ενός ανθρώπου που δεν αδιαφόρησε ποτέ και δεν έμεινε αμέτοχος σε ο,τιδήποτε σχετικό με τον ανθρώπινο ψυχισμό.

Ο Ίβενς χρειάστηκε περισσότερα από δύο χρόνια για να κινηματογραφήσει αρκετές βροχές σε διαφορετικές τοποθεσίες της Ολλανδικής πρωτεύουσας για να καταφέρει να συνθέσει το έργο, που προσφέρει μια λυρική, ιμπρεσιονιστική εικόνα μιας πόλης σε άσπρο-μαύρο, κι επενδύθηκε μουσικά από αρκετούς συνθέτες.

Ένας απ' αυτούς, ο αυστριακός Hanns Eisler, που το 1941 καταπιάνεται με το θέμα στα πλαίσια ενός "πειράματος" για το Μουσικό Πρόγραμμα του ιδρύματος Ροκφέλερ στη Νέα Υόρκη. Ο ταλαντούχος και πολυβραβευμένος συνθέτης δεν στοχεύει στην αντιστοίχιση μουσικής με τη διάθεση κάθε εικόνας και σκηνής της ταινίας, αλλά στη διερεύνηση των διαταραχών της διάθεσης και των υφών της θλίψης και μελαγχολίας, που οδηγούν. 

Η σουίτα δωματίου με βάση τη μουσική της ταινίας ήταν από τα αγαπημένα έργα του Eisler, καθώς αποτελεί μια μελέτη πάνω στο επικοινωνιακό ύφος της δωδεκαφθογγικής μουσικής, είδος που γνώρισε και διδάχτηκε από τον πρωτεργάτη της, Άρνολντ Σαίνμπεργκ, ο οποίος προσφέρθηκε να τού κάνει μαθήματα αφιλοκερδώς διότι αναγνώρισε το ταλέντο του.
Ο Άισλερ πήγαινε δύο φορές την εβδομάδα με το τοπικό τρένο και όταν δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα χρειαζόταν να περπατήσει 15 χιλιόμετρα για να παρακολουθήσει το μάθημα με τον δάσκαλο και μετέπειτα καρδιακό φίλο του, Σαίνμπεργκ.

Ο ολοκληρωμένος τίτλος της σουίτας είναι: " Vierzehn Arten den Regen zu beschreiben-Δεκατέσσερεις τρόποι για να περιγράψεις τη βροχή" και ο Άισλερ την αφιέρωσε στον Σαίνμπεργκ.

Joris Ivens - Hanns Eisler: "Regen": 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Μελίνα ... μια κραυγή!

 

Υπήρξε μια γυναίκα που συμπαρέσυρε όλους στα οράματά της.

Είναι η ΜΕΛΙΝΑ μας, που δίδαξε ως καθημερινό συναίσθημα και πράξη, το πάθος να αγωνίζεσαι  για τον πολιτισμό και την πατρίδα σου!

Μια προσωπικότητα ηφαίστειο!
Γυναίκα-φωτιά και λαμπάδιασμα!
Έκρηξη, ορμή, θύελλα και τρικυμία όπου χρειαζόταν!
Συχνά δε, και γυναίκα-δηλητήριο, καθώς δε μάσαγε τα λόγια της, όταν ένιωθε την αδικία ή κάτι να παραβιάζει τις αρχές της αξιοκρατίας και της ισότητας, όπως εκείνη τις είχε πάντα παντιέρα...Τότε έβγαζε νύχια σα λέαινα να σε κατασπαράξει...

Πάντα, επαναστατική, διεκδικητική, κόντρα σε τυποποιημένους ρόλους!
Γοήτευε με τη ζωντάνια, το θάρρος, τον αυθορμητισμό της...

Κάποτε επί υπουργίας της, που η χώρα ήταν σε δεινή οικονομική κατάσταση και είχε συνεννοηθεί για δάνειο με την Ιαπωνία, ο σχιστομάτης πρωθυπουργός ακύρωσε το ταξίδι του στη χώρα μας για τις απαιτούμενες υπογραφές, καθώς βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο.

Συμφώνησε να υπογράψει, μόνο αν η -με διεθνή ακτινοβολία- Μελίνα, δεχόταν να βοηθήσει με εμφανίσεις της στην εκστρατεία του.

Φυσικά, η Μελίνα δέχτηκε.

Ταξίδεψε στην Άπω Ανατολή, κι έφερε τα ναυαγοσωστικά κεφάλαια στην Ελλάδα.

Στην επιστροφή της λέγεται πως είπε στον Παπανδρέου:

"Χαλάλι για την πατρίδα! Γίνηκα και γκέισα για τη σωτηρία της!"

Αυτή ήταν η Μερκούρη!

Γοήτευε με τη ζωντάνια, την τόλμη και το δυναμισμό της...Με τη φιλοσοφία της και κείνο το γέλιο που' βγαινε γάργαρο κι αληθινό!

Γυναίκα με ακτινοβολία, παθιασμένη με ό,τι καταπιανόταν, ταγμένη στο υψηλό ιδεώδες!!

Δεν την φόβιζε τίποτε! Ούτε και η αρρώστια...

Έτρεμε μόνο μην ξυπνήσει κάποια μέρα και δεν την αγαπούν...

"Πεθαίνουμε όταν μας λησμονούν, κι αυτό είναι η μοναδική μου έγνοια και πόσο το απεχθάνομαι...Αυτό, το να μας λησμονούν".

Αφοπλιστική η ειλικρίνειά της, ένα ξεγύμνωμα της ψυχής χωρίς φόβους μη και χαρακτηριστεί απλοϊκή ή γραφική.

Η λησμονιά είναι για τη Μελίνα μαχαιριά, πληγή που το αίμα της τρέχει στην αιωνιότητα..

Φυσικά δεν συνέβη! Ποιος να λησμονήσει τη Μελίνα; Ποιός να σβήσει από τον ουρανό των ονείρων του το πιο λαμπρό του άστρο;
Ούτε θα συμβεί ποτέ αυτό για τη γυναίκα που με τη ζωή και το έργο της έχει περάσει στη σφαίρα των μύθων!
Για τη γυναίκα που μόνο ενέπνεε και συμπαρέσυρε όλους στα οράματά της.

Παραμένει στις καρδιές μας κι ας εγκατέλειψε τα εγκόσμια σαν σήμερα, 6 Μάρτη του 1994, μετά από σκληρή μάχη που έδωσε με τον καρκίνο.
Το φευγιό της προκάλεσε πρωτοφανείς εκδηλώσεις συγκίνησης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο!

Τελευταία ταινία της αξέχαστης Μελίνας ήταν η "Dream of Passion" του 1978 που σκηνοθέτησε ο καλός και πιστός της σύντροφος, Ζυλ Ντασέν. Το σενάριο υπέγραψε ο Μίνως Βολανάκης, ελεύθερα προσαρμοσμένο στο έξοχο κείμενο του Ευριπίδη από τη "Μήδεια".  

Ο μύθος της παιδοκτόνου Μήδειας μεταφέρεται στη σύγχρονη εποχή σε μια καταπληκτική ανάγνωση!Η Μελίνα Μερκούρη δείχνει να ταυτίζεται με το ρόλο, καθώς περιέχει αρκετά αυτοβιογραφικά της στοιχεία και σε ένα ρεσιτάλ υποκριτικής υψώνει μια κραυγή για την καταπίεση των γυναικών...

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Hariclea Darclée , το αηδόνι των Καρπαθίων"

Η Χαρίκλεια Νταρκλέ είναι η ελληνικής καταγωγής σοπράνο, που πάνω στη φωνή της γράφτηκε η "Τόσκα", η "Ίρις", η "wally" κλπ....η λυρική αοιδός που θαυμάστηκε από τους Γκουνό, Πουτσίνι , Βέρντι...

"Ελληνορουμάνα τραγουδίστρια το καλοκαίρι του 1889 έχει ξεσηκώσει το κοινό της Πετρούπολης διά το κάλλος καί την καλλικέλαδον φωνήν αυτής. Η Eλληνίς αύτη εγεννήθη εν Ρουμανία, εκ γονέων Ελλήνων, είναι δέ θυγάτηρ τού εν Ρουμανία ομογενούς κ. Χαρικλή. .."

Αυτά εγράφησαν σε εφημερίδα της εποχής για την γεννημένη σαν σήμερα, 10 Ιουνίου 1860 δραματική υψίφωνο, Χαρίκλεια Νταρκλέ.
Δεν πρόκειται απλώς για μία από τις πολλές ελληνικής καταγωγής πρωταγωνίστριες του μελοδράματος που έκαναν ένα σύντομο πέρασμα από τη σκηνή, αλλά για μία πραγματική ντίβα διεθνούς φήμης που μεσουράνησε στα τέλη του 1900 και στις αρχές του 20ου αιώνα στα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα του κόσμου!
Είναι εκείνη, που ο Πουτσίνι επέλεξε για να ερμηνεύσει για πρώτη φορά την "Tosca" και ο Catalani για να ενσαρκώσει τη "Wally" του.

Η Χαρίκλεια Νταρκλέ έρχεται στον κόσμο ως Χαρίκλεια Χαρικλέους στη ρουμανική πόλη Βράιλα.Πατέρας της, ο εν Ρουμανία ομογενής, Ιωάννης Χαρικλής, πλουσιώτατος κτηματίας. Η μητέρα της, επίσης Ελληνίδα, η Μαρία Χαρικλή, έλκει την καταγωγή της απευθείας από το γένος των Μαυροκορδάτων.

Μαθήτρια ακόμη σε ένα ιδιωτικό βιεννέζικο οικοτροφείο, όπου τα κορίτσια των καλών οικογενειών μάθαιναν οικοκυρικά και καλούς τρόπους, μία δασκάλα επισημαίνει το ταλέντο της στο τραγούδι. Ομως δεν θα εκπαιδεύσει τη νεαρή Χαρίκλεια, γιατί η μαθήτριά της προορίζεται για έναν πλούσιο αστικό γάμο...

Μία βραδιά αρκεί για να αλλάξει για πάντα τη ζωή της Χαρίκλειας. Ο πατέρας της κάνει δώρο γενεθλίων στην κόρη του για τα δεκαέξι της χρόνια, ένα εισιτήριο για την "Traviata" στην Όπερα της Βιέννης με πρωταγωνίστρια την περίφημη Adelina Patti.
Από τη στιγμή εκείνη η Χαρίκλεια Χαρικλέους ορκίζεται να λάμψει μια μέρα κι εκείνη σαν την Patti στη σκηνή ενός θεάτρου όπερας.
Και -η ειρωνεία της τύχης- την Patti ακριβώς επρόκειτο μια μέρα να επισκιάσει με την εκτυφλωτική της παρουσία...
Μετακομίζει στο Παρίσι και ξεκινά μαθήματα στο Ωδείο. Μια μέρα που ο σκηνοθέτης της Όπερας των Παρισίων αναζητά μία κατάλληλη σοπράνο για να τραγουδήσει στην πανηγυρική διακοσιοστή παράσταση της όπερας Ρωμαίος και Ιουλιέτα του Γκουνό ακούει τη Χαρίκλεια να τραγουδά και λέει στον δασκαλό της:
"Βρε ανόητε, ενώ ξέρεις ότι ψάχνουμε απελπισμένα μία Ιουλιέττα, γιατί μου κρύβεις αυτήν την πανέμορφη φωνή;"
Την επόμενη ημέρα η Χαρίκλεια Χαρικλέους δίνει ακρόαση ενώπιον του Γκουνό.
Ο μαέστρος, στα 70 του χρόνια, ξεσπάει σε δάκρυα ακούγοντας τη φωνή της να ερμηνεύει τη μουσική του...
Κι έτσι η Χαρίκλεια είναι εκείνη που θα αντικαταστήσει το είδωλό της, Αντελίνα Πάττι...

Την ακούμε στη μοναδική ηχητική καταγραφή που έχει διασωθεί στο ρουμανικό τραγούδι "Vai Mindruto":

Η ζωή της έγινε και ταινία σε ρουμανική παραγωγή :

(Για το κείμενο χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από: Αύρα Ξεπαπαδάκου: "Χαρίκλεια Νταρκλέ", www.grissh.gr)

Ο Σαρλώ που πάντα συγκινεί...

(από: pinterest)

"— Και τούτος εδώ με το μπαστουνάκι;

— Αυτός είναι ο Σαρλός. Αυτόν θα δούμε σήμερα.

— Είναι εδώ; Ήρθε στην Άρτα;

— Όχι, μωρέ…

— Τότε πώς θα τον δούμε;

— Περίμενε, ντε…

— Στη φωτογραφία θα ’ναι;

— Ναι. Αλλά θα κουνιέται, θα περπατάει, θα τρέχει.
[...]
Τότε ο Σαρλός πήγε κατά τα σκουπίδια. Τον έβλεπε να περπατάει έτσι παρτσακλά, με το καπελάκι του το στρογγυλό, το στενό του το σακάκι, το αστείο του το μουστάκι, τα φαρδιά του τα παντελόνια, τα χοντρά του τρύπια παπούτσια και το μπαστουνάκι του κι ένιωσε την καρδιά του να ξαλαφρώνει λίγο.
[...]
Ήταν τόσο γλυκούλης και τόσο καλός ετούτος ο παράξενος αλητάκος."

(Ντίνος Δημόπουλος, "Τα δελφινάκια του Αμβρακικού", Κείμενα Ν.Ε Λογοτεχνίας)

Παρακολουθείστε ολόκληρη την ταινία στο παρακάτω βίντεο. Η συγκινητική σκηνή "στον κινηματόγραφο" με το Σαρλό στο 31:36:

Ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο γλυκούλης, παράξενος αλητάκος, που μιλούσε με τα μάτια και που η σιωπή του έλεγε περισσότερα από τα λόγια του, εκτός από ηθοποιός και σκηνοθέτης ασχολήθηκε και με τη μουσική, μια τέχνη στην οποία ήταν αυτοδίδακτος. 

Δεν γνώριζε να διαβάζει ή να γράφει παρτιτούρες και εμπειρικά έπαιζε βιολί, πιάνο και βιολοντσέλο. Έτσι, συνέθεσε αρκετές μουσικές για ταινίες του αλλά και υπέροχα τραγούδια!

Είχε πολλούς φίλους μουσικούς, που τούς ρώταγε ώστε να τού λύνουν οποιαδήποτε απορία περί μουσικής. 

Λάτρευε την κλασική μουσική και κυρίως το λαϊκότροπο στυλ των Ουγγρικών χορών του Μπραμς, το ιμπρεσιονιστικό ύφος του Ντεμπισί, την ανάλαφρη χορευτική μουσική του Τσαϊκόφσκι, τις παραμυθικές, ζωηρές μελωδίες του Κόρσακωφ, τα τρυφερά μουσικά αρώματα του Σοπέν, μα κυρίως λάτρευε την αισθητική, έντονης δραματικότητας, Βαγκνερική μουσική.

Συναναστρεφόταν με βιρτουόζους και τραγουδιστές της εποχής, όπως και συνθέτες, που μαζί τους συχνά ερμήνευε μουσικά έργα...Μενουχίν, Καζάλς, Χάσκιλ, Σαλιάπιν, Ρουμπινστάιν, Μενουχίν, Μπερνστάιν ή Ραχμάνινοφ.

(από: pinterest)

Oι συνθέσεις του δεν διακρίνονται από ιδιαίτερα ή πρωτότυπα μουσικά χαρακτηριστικά, όμως αναδύουν την ευαισθησία του Τσάπλιν, που με στόχο την έκφραση της αλήθειας ξεκινούσε με αφετηρία την καρδιά και το ένστικτό του. 

Μουσικές όλο ρομαντισμό και κομψότητα, μελωδίες του τσίρκου, των βαριετέ,  των μιούζικ χωλ ή των καμπαρέ αναμιγνύονται με κλασικού ύφους  μοτίβα και περιγράφουν τον κόσμο του Σαρλό, που σκορπά γέλιο και συγκίνηση.

Η πρώτη ταινία για την οποία συνέθεσε μουσική ήταν η "City Lights"  του 1931. 

Επίσης, για τη σύνθεση στην ταινία "Τα φώτα της ράμπας"  κέρδισε και το Όσκαρ. Το εισαγωγικό μουσικό θέμα της, που εχει τίτλο "The Terry Theme", είναι από τα δημοφιλέστερα και πιο αγαπητά, γι' αυτό και διασκευάστηκε πολλάκις.

Chaplin: "The Terry Theme"

Η διασκευή για βιολί και πιάνο:

Mε φωνή:

Ο σερ Τσαρλς Σπένσερ Τσάπλιν είναι η πρώτη παγκόσμια αναγνωρίσιμη φιγούρα της κινηματογραφικής τέχνης κι ήρθε στον κόσμο σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1889.

Μουσική "Επίκληση" στον Ελ Γκρέκο...

 

"Η συναυλία των Αγγέλων, λεπτομέρεια από τον "Ευαγγελισμό", Δ.Θεοτοκόπουλος

"Θα παλέψω, στη Φραγκιά πού πάω, μέ τους πιο τρανούς, για να ζορίσω την ψυχή μου 

ή να χαθεί ή να νικήσει...[...]

Σκίζω τις μάσκες, ανασηκώνω τα κρέατα, δε γίνεται, λέω, κάτι αθάνατο υπάρχει κάτω από τά κρέατα, αυτό ζητώ, αυτό θά ζωγραφίσω. 

Όλα τά άλλα, μάσκες, κρέατα, ομορφιές, τά χαρίζω στους Τιτσιάνους και Τιντορέτους, 

με γειά χαρά τους..."

(Αναφορά στο Γκρέκο, Νίκος Καζαντζάκης)

Πριν από τον Σμαραγδή, και ο Luciano Salce το 1966 είχε σκηνοθετήσει μια ταινία για τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο με τον Mel Ferrer στον ρόλο του τίτλου.

Είναι η πρώτη ταινία που επιτράπηκε να γυριστούν σκηνές στον Καθεδρικό Ναό του Τολέδο.

Η υπόθεσή της περιστρέφεται γύρω από την μετάβαση του ζωγράφου στην Ισπανία, την προσπάθειά του να καθιερώσει την εικαστική του προσέγγιση, αλλά και τη σχέση του με την Ντόνα Χερόνιμα ντε λας Κουέβας, γυναίκα ευγενικής καταγωγής από το Τολέδο, που εντυπωσίασε με τα ψυχικά της χαρίσματα αλλά και την αυστηρή της προσωπικότητα τον έλληνα καλλιτέχνη.
Εγιναν ζευγάρι και καρπός του έρωτά τους ήταν ο γιος τους Γεώργιος-Εμμανουήλ.
Πολλοί πιστεύουν ότι απεικονίσεις της Παναγίας ή της Μαγδαληνής, που έδωσε ο Γκρέκο, έχουν τα χαρακτηριστικά της Χερόνιμα.

Τη μουσική της ταινίας συνέθεσε ο Έννιο Μορρικόνε, απ'όπου θα απολαύσουμε την "Επίκληση".

Η χρήση χορωδιακών φωνών στο 2:40 δημιουργούν μια υπερκόσμια ατμόσφαιρα, διάθεση ευφρόσυνη, αγγελική, όπως εκείνη της "Συναυλίας Αγγέλων", που τόσο περίτεχνα απέδωσε ο Κρης Θεοτοκόπουλος!

Η εικόνα της "συναυλίας" αποτελεί τμήμα του έργου του: "Ευαγγελισμός", μάλλον το τελευταίο έργο πριν το θάνατο του ζωγράφου, όπου Άγγελοι χωρίς φτερά εκτελούν σύγχρονα μουσικά όργανα (βιόλα ντα γκάμπα, άρπα, σπινέτο, φλάουτο) και ένας μελετά παρτιτούρα.
Οι Άγγελοι με τα επιμήκη σώματα(χαρακτηριστικό του ζωγράφου) μέσα σε μια πανδαισία από πράσινες, χρυσαφένιες και πορτοκαλιές αποχρώσεις υμνούν κατανυκτικά ορμώμενοι από κάποια εσωτερική φωνή. Χρώμα και φως, διαχωρίζουν το γήινο από το υπερβατικό, αντανακλούν τη βαθιά εσωτερικότητα και το συμβολικό στοιχείο.

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος πέθανε σαν σήμερα, 7 Απριλίου του 1614, σε ηλικία 73 ετών και τάφηκε στο ναό του Αγίου Δομήνικου στο Τολέδο.

Ennio Morricone: "El Greco-Invocazione(Επίκληση)"

Ένας Αμερικανός στο Παρίσι βαδίζει στα ανθηρά μονοπάτια της μουσικής και του χορού...

 

Λατρεμένη μουσική, αξέχαστη ταινία!

 Καθε φορά,που τη βλέπω, από τους τίτλους αρχής έχω στα χείλη ένα ελαφρό μειδίαμα!

Θες το όμορφο στόρυ, θες η ανάλαφρη, ταξιδιάρικη μουσική, θες οι χορευτικές φιγούρες, θες ο συνδυασμός τους....εμένα μου φτιάχνει πάντα τη διάθεση...

Τι θα λέγατε αυτό το φθινοπωρινό βραδάκι να ταξιδέψουμε -έστω και νοερά- στην Πόλη του φωτός μ' έναν Αμερικάνο να μάς ξεναγεί στις ομορφιές της γαλλικής πρωτεύουσας της δεκαετίας του '20;

Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο του Τζωρτζ Γκέρσουιν απολαμβάνουμε το συμφωνικό ποίημά του: "Ενας Αμερικανός στο Παρίσι" στην μιούζικαλ εκδοχή του.

Κατά δήλωση του ίδιου του συνθέτη με αυτό το έργο στόχευε να απεικονίσει την εντύπωση που προκαλεί το Παρίσι σ΄έναν επισκέπτη Αμερικανό! Καθώς περιηγείται στους δρόμους και τις γειτονιές της πόλης, ακούει τους θορύβους της, τις μουσικές κι εν γένει γεύεται την γαλλική ατμόσφαιρα. 

Για να το πετύχει, ο Γκέρσουιν τολμά να προσθέσει νέα όργανα και ήχους στην ορχήστρα, όπως τσελέστα, σαξόφωνα, μέχρι και κορναρίσματα αυτοκινήτων!...Ολα καλά, μέχρι τη στιγμή που την ατμόσφαιρα κατακλύζουν δωδεκάμετρα  blues να δηλώσουν τη νοσταλγία για την πατρίδα...
Το τοπίο ξεκαθαρίζει γρήγορα...Αποφασίζει να χαρεί την ξεγνοιασιά και τον ερωτισμό της πανέμορφης πόλης κι επιστρέφει χορεύοντας και διασκεδάζοντας πάνω σε γαλλικούς, διασκεδαστικούς ρυθμούς.
Το Παρίσι έχει την τελευταία κουβέντα... Κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στη γοητεία της πόλης, ιδιαίτερα τις φωτισμένες νύχτες με το όνειρο να κυριαρχεί στον ουρανό του, παρέα με την ασημόχρωμη σελήνη κι έναν έρωτα λάγνο... 

Όταν ο Γκέρσουιν συνέθετε το  έργο, ζήτησε πληροφορίες για το πιο αντιπροσωπευτικό τραγούδι της μπελ επόκ που ακούγονταν στο Παρίσι ώστε να το ενσωματώσει στη σύνθεσή του. 

Όλοι συμφώνησαν στο "La matchiche", ένα τραγούδι σε ρυθμό ανάλαφρου εμβατηρίου, αρκετά χορευτικό και στο μουσικό ιδίωμα της θαρθουέλα. (Είναι το γνωστό μας "Στο Ζάππειο μια μέρα" που και στην Αθηναϊκή κοινωνία έκανε πάταγο).

Το 1951 ο Vincente Minnelli σκηνοθετεί το μιούζικαλ "Ένας Αμερικανός στο Παρίσι" με πρωταγωνιστές τους Gene Kelly και Leslie Caron.
Τους στίχους πάνω στην ονειρική μουσική του Γκέρσουιν έγραψε ο αδερφός του Άιρα και τα Όσκαρ έπεσαν βροχή...

Εκτός από τη μουσική και τις χορογραφίες, ευρηματικά και φαντασμαγορικά ήταν και τα σκηνικά, που παραπέμπουν σε εικαστικά έργα των Ρενουάρ, Βαν Γκογκ, Λωτρέκ, απ' όπου θα παρακολουθήσουμε μια σκηνή στην Παριζιάνικη Πλατεία Ομονοίας, όπου εύκολα κανείς μπορεί να διακρίνει ανάμεσα στα μουσικά μοτίβα εκείνο της "La matchiche", που ενισχύει  το πνεύμα του Παρισιού...

Μαγεία ίσως είναι η πιο κατάλληλη λέξη, να περιγράψει την αίσθηση που αφήνει αυτός ο συνδυασμός μουσικής, χορού, εικόνας! Ο αγαπημένος Γκέρσουιν γνωρίζει τον τρόπο να καλλιεργεί τη χαρά της ζωής κι ακολουθεί τα ανθηρά μονοπάτια της με ρυθμό και ακατάπαυστη μουσική!

Εnjoy!!!

George Gershwin: "An American In Paris", Gene Kelly and Leslie Caron 

Ο BIZET και η "Έκδοση της Κάρμεν" (U-Carmen eKhayelitsha)

 

Στη μνήμη του αγαπημένου ΖΩΡΖ ΜΠΙΖΕ που έφυγε σαν σήμερα, θα σας καληνυχτίσω, αγαπημένοι φίλοι, με το τελευταίο έργο του, μα συγχρόνως και το πιο δημοφιλές του οπερατικού ρεπερτορίου: "ΚΑΡΜΕΝ".
Έκανε πρεμιέρα το 1875, γνωρίζοντας παταγώδη αποτυχία.Πολλοί ισχυρίζονται πως αυτό ήταν και η αιτία του πρόωρου θανάτου του συνθέτη, μόλις τρεις μήνες μετά, από συγκοπή καρδιάς.

Η ηρωίδα του Μπιζέ είναι μια τσιγγάνα. Μια μοιραία γυναίκα, που ξεπήδησε μέσα απ'τις σελίδες της ομώνυμης νουβέλας του Προσπέρ Μεριμέ και που λατρεύτηκε μέσα από τα εμπνευσμένα μουσικά θέματα του ταλαντούχου μουσουργού.
Ο Μπιζέ βρίσκει την ευκαιρία να υμνήσει τον έρωτα, το πάθος, την ανάγκη του ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί, αλλά και την ανάγκη του να ζήσει ελεύθερος!

Ετσι, πλάθει τον πρώτο ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΟ ρόλο της όπερας!

Πρωτοποριακή η συνθετική προσέγγιση του Μπιζέ για την εποχή της, δίχασε κοινό και κριτικούς.
Η Κάρμεν αποκαλύπτει την διάσταση ανάμεσα στα "πρέπει" και τα "θέλω".Φέρνει το θεατή αντιμέτωπο με τη ρήξη σάρκας και λογικής.


"U-Carmen eKhayelitsha" :

Η ιστορία της Κάρμεν έχει μεταφερθεί κατά καιρούς και στον κινηματογράφο(ατόφια ή σε παραλλαγή...Ας θυμηθούμε τη "Στέλλα" του Κακογιάννη...) όπως άριες, μοτίβα και ρετσιτατίβι της όπερας έχουν χρησιμοποιηθεί και μεμονωμένα σε ταινίες.

Το 2005 ο βρετανός σκηνοθέτης Μαρκ Ντόρνφορντ-Μέι παρουσιάζει τη δική του κινηματογραφική εκδοχή, που τιτλοφορείται:"U-Carmen Ekhayelitsha", γυρισμένη στις φτωχογειτονιές της Καγιελίτσα, στα περίχωρα του βιομηχανικού Κέιπ Τάουν και βασισμένο στην Κάρμεν του Μπιζέ, με το λιμπρέτο εξολοκλήρου μεταφρασμένο στη γλωσσική διάλεκτο "Xhosa".

Μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το θυελλώδες πάθος της αρχετυπικής ηρωίδας σε ένα ολότελα διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον, τιμώντας όμως στο έπακρο τόσο την πηγή προέλευσης, όσο και την ιδιαιτερότητα του υποβαθμισμένου αστικού τοπίου μιας συνοικίας μαύρων που προσπαθεί να ορθοποδήσει μετά το Απαρτχάιντ.
Τον απαιτητικότατο ρόλο της Καρμενσίτα υποδύεται η Pauline Malefane κι είναι απλά συγκλονιστική!

Προτείνω να την ακούσουμε στη διάσημη "ΧΑΜΠΑΝΕΡΑ", την άρια "L’amour est un oiseau rebelle", οι στίχοι της οποίας καταδεικνύουν το χαρακτήρα της αντισυμβατικής ηρωίδας: "Πουλί της επανάστασης η αγάπη, που κανείς δεν μπορεί να το δαμάσει!"

Η μελωδία, που εκφράζει τις απόψεις της προκλητικής γυναίκας για τη φύση του έρωτα, προέρχεται από το τραγούδι του ισπανού συνθέτη Sebastian Yradier, "El Arreglito ", που ο Μπιζέ μεταμόρφωσε μέσα από ιδιότυπη εναρμόνιση.
Βασίζεται σε μια κατιούσα χρωματική κλίμακα που ακολουθείται από παραλλαγές της ίδιας φράσης, πρώτα σε μινόρε και στη συνέχεια σε ματζόρε τρόπο υπονοώντας έτσι μέσα από την αντίθεση, τις αντιξοότητες του συναισθήματος της αγάπης που εκφράζεται στους στίχους, που επαναλαμβάνω είναι μεταφρασμένοι στη γλώσσα Χόσα, μια διάλεκτο που μιλιέται από νοτιοαφρικάνικες φυλές, και αποτελεί κατηγορία των γλωσσών Μπαντού.

Η χρωματισμένη πολιτικά, ταινία που τιμήθηκε με τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα σε DVD με τον τίτλο: "Η Εκδοση της Κάρμεν".

H άρια "L’amour est un oiseau rebelle" ξεκινά στο 1:30:

"H αγάπη είναι ελεύθερο πουλί, 

κανείς δεν μπορεί να το δαμάσει.

Μάταια κάποιος το καλεί 

αν δεν θέλει να τού αποκριθεί.

Τίποτα δεν οφελεί...

Ο ενας(εραστής) είναι ομιλητικός

κι ο άλλος σιωπηλός

Εγώ, αυτόν τον άλλο προτιμώ

Λέξη δεν είπε, μα μ' ευχαριστεί

Η αγάπη!Ω, η αγάπη 

έχει τσιγγάνικη καρδιά

Αν δεν μ'αγαπάς, σ'αγαπώ εγώ

μα αν σ'αγαπώ, πρόσεχε καλά!"

[Ο,τι αναφέρεται στην ταινία είναι από τους ιστοτόπους flix.gr. και cine.gr. Τα υπόλοιπα, αποτελούν προσωπικές εκτιμήσεις, που κατά καιρούς έχουν δημοσιευτεί στο προσωπικό μου blog και ηλεκτρονικά περιοδικά με τα οποία συνεργάζομαι].


Για την "Κάρμεν" του Μπιζέ μπορείτε να διαβάσετε πολλά παλαιότερα άρθρα. Περιηγηθείτε! 

Από το "παιδί-θαύμα " στον "Πόλεμο των Άστρων"

 

O 13χρονος Kόρνγκολντ

ΣΟΝΑΤΑ από ένα 13χρονο:

Ο Έριχ Kόρνγκολντ υπήρξε παιδί-θαύμα στο πιάνο, χαρακτηρισμός που τού αποδόθηκε από τον Μάλερ, ενώ Ρ. Στράους και Τσεμλίνσκυ(δάσκαλός του στο πιάνο) εγκωμίασαν το πρώιμο ταλέντο του.
Έντεκα χρονών συνέθεσε την 1η Σονάτα του για πιάνο επεξεργαζόμενος ένα θέμα του δασκάλου του, με Μάλερ και Στράους να διατυπώνουν ένθερμα σχόλια για την πρωτότυπη αρμονική δομή, τις εναλλαγές δυναμικότητας και το κυρίαρχο, προσωπικό ύφος του νεαρού συνθέτη.

Δυο χρόνια αργότερα, γράφει τη 2η Σονάτα για πιάνο σε Μι μείζονα, αρκετά μεγάλης κλίμακας, δομημένη σε 4 μέρη και με τεράστιες δεξιοτεχνικές απαιτήσεις.
Η σύνθεση προκάλεσε το ενδιαφέρον του Άρτουρ Σνάμπελ που εκθειάζοντας τη μoυσική ιδιοφυία του Κόρνγκoλντ εντάσσει το έργο του 13χρονoυ στο μόνιμο ρεπερτόριό του.

To εντυπωσιακό εναρκτήριο πρώτο μέρος Moderato, ξεχωρίζει για την αρμονική του πρωτοτυπία.
Εξαιρετικά βιρτουόζικο το Scherzo που ακολουθεί, ιδιαίτερα το βαλς του τέλους με ρυθμικό και διακοσμητικό πλούτο.
Με διάθεση περισσότερο δραματική έως τραγική χαρακτηρίζεται το Largo con dolore, γραμμένο στην ελεγειακή ντο ελάσσονα, ενώ η σονάτα ολοκληρώνεται με ένα χαριτωμένο Allegro vivace.

Erich Wolfgang Korngold: Piano Sonata No 2 / Scherzo

Η ΕΜΠΝΕΥΣΗ για το STAR WARS:

Με την ανόδο του ναζιστικού καθεστώτος , ο Korngold μετανάστευσε στην Αμερική, όπου ασχολήθηκε και με τη σύνθεση κινηματογραφικής μουσικής με τεράστια επιτυχία. Θεωρείται ο πρώτος -επιτυχημένος διεθνώς- συνθέτης ταινιών στο Χόλυγουντ.

Από τις πιο δημοφιλείς, είναι η μουσική που έγραψε το 1942 για την ταινία "Kings Row", απ' την οποία θα εμπνευστεί αργότερα ο Τζων Ουίλλιαμς το βασικό μουσικό θέμα για τη σειρά ταινιών επιστημονικής φαντασίας, που αγαπήσαμε όλοι μας με το γενικό τίτλο: "Ο πόλεμος των άστρων".
O Oυίλλιαμς θαύμαζε τον Κόρνγκολντ για την μουσική του ευρηματικότητα!

Η σειρά ταινιών "Star Wars" ενθουσίασε με τη δράση της, καθώς είναι εμπνευσμένη από τη μυθολογία και εμπλουτισμένη με πρωτοποριακά ειδικά εφέ, που πλέκονται ανάμεσα σε μύρια λογής πλάσματα και υπερβατικούς ήρωες. Το καλό και το κακό βρίσκονται σε μια διαρκή μάχη, με την ταινία να εστιάζει στη δύναμη που κρύβεται στο σύμπαν της ψυχής μας με σκοπό τη σωστή διαχείρισή της για το καλό και την αγάπη!


Η πρώτη ταινία της σειράς έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 25 Μαϊου 1977, κι έδωσε την αφορμή για τη γραφή αυτού του κειμένου.

Το θέμα από την ταινία του Κόρνγκολντ: "Kings Row":

John Williams: "Star Wars, Suite":

"Σίγμουντ Φρόυντ: η ψυχανάλυση στον Μάλερ και ο μουζικάντης Αυγουστίνος"

Θεωρείται ο θεμελιωτής της ψυχανάλυσης.
Ο Σίγκμουντ Φρόυντ γεννήθηκε σαν σήμερα, 6 Μαΐου 1856...

Κατά τη διάρκεια του γάμου του Γκούσταβ Μάλερ με την Άλμα υπήρξε μια περίοδος έντονων προβλημάτων στη σχέση τους. Τού πρότειναν λοιπόν να επισκεφτεί τον διάσημο Σίγκμουντ Φρόυντ μήπως και βοηθηθεί με την ψυχανάλυση.
Ο Μάλερ, όλο υπεκφυγές, ανέβαλε συνεχώς τη συνάντηση. Τελικά, αναχώρησε για την Ολλανδία.

Η συνάντηση Μάλερ-Φρόυντ
(σκηνή από την ταινία: Mahler auf der Couch)
bostonherald

Οι δυο άντρες συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο κι έπειτα έκαναν μια τετράωρη βόλτα στους δρόμους του Λέιντεν.

Μετά την πολύωρη συζήτησή τους ο Μάλερ εξεπλάγην όταν ο Φρόυντ τού είπε:

"-Υποθέτω πως τη μητέρα σας την έλεγαν Μαρί.Το μάντεψα από πολλές ενδείξεις στη διάρκεια της συζήτησης.Πώς γίνεται και παντρευτήκατε μια γυναίκα με διαφορετικό όνομα;

Τότε ο Μάλερ αναθυμάται πως πάντα ήθελε να φωνάζει την Άλμα με το δεύτερο όνομά της που ήταν Μαρί.
Ο Φρόυντ είχε φωτίσει το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα του Μάλερ.

Ο Μάλερ μιλάει, μιλάει συνεχώς...
-Η μητέρα σας ήταν ασθενική και βασανισμένη, του λέει ο Φρόυντ, και αυτό ακριβώς θέλετε να είναι και η σύζυγός σας.

Όταν αργότερα η Άλμα θα μάθει ό,τι συζητήθηκε στη συνάντηση των δυο ανδρών, θα καταγράψει στο ημερολόγιό της:
"Είχε δίκιο ο Φρόυντ! Όταν με γνώρισε ο Μάλερ ευχόταν να με είχε σημαδέψει ο πόνος"!


Παρακολουθήστε ένα μικρό απόσπασμα από την ταινία: "Mahler auf der Couch" με σκηνές από την συνάντηση των δύο ανδρών:

Επανέρχομαι στη συζήτηση του ψυχαναλυτή με τον συνθέτη:

Στη διάρκεια της βόλτας ο Μάλερ είχε πεί πως τώρα καταλάβαινε γιατί η μουσική του δεν έφτανε τις πιο υψηλές σφαίρες...Και γιατί τα πιο ευγενικά περάσματα χαλούσαν με την παρεμβολή κάποιας χυδαίας μελωδίας.
Ο βίαιος πατέρας του μεταχειριζόταν άσχημα τη γυναίκα του και σε κάποια επεισόδια ήταν μπροστά και ο μικρός γιος, Γκούσταβ. Οδυνηρή σκηνή, ανυπόφορη που έκανε το αγόρι να το βάλει στα πόδια. Βγήκε από το σπίτι τρέχοντας. Εκείνη όμως τη στιγμή, μια λατέρνα του δρόμου έπαιζε το λαϊκό  βιεννέζικο τραγουδάκι: "Au du lieber Augustin".

Σύμφωνα με τον Μάλερ η συνύπαρξη στο έργο του της ευγενικής τραγωδίας και του ανάλαφρου χιούμορ ήταν μέσα του ριζωμένη από τότε...

Η μουσική έγινε η σωτηρία και το καταφύγιό του. Τα θέματα θανάτου και τρόμου, που τον βασάνιζαν από παιδί, θέματα της λαχτάρας και της απώλειας, της μοίρας και της λύτρωσης αντηχούν στις συμφωνίες και τους κύκλους τραγουδιών του Μάλερ.


Πληροφοριακά να πούμε πως μετά την ολιγόωρη ψυχανάλυση οι σχέσεις Μάλερ και Άλμας βελτιώθηκαν...

Είχε κάνει το θαύμα του ο διάσημος Φρόυντ! Είχε καταφέρει να επουλώσει παλιές, κρυφές πληγές στην ψυχή του μουσικού, παρότι από πολλά γνωρίζουμε καθαρά, φίλοι μου πως δεν έτρεφε εκτίμηση για τη μουσική τέχνη.

Αξίζει να σημειωθεί πως παρόλο που ο Μάλερ δεν ήταν καθόλου ενημερωμένος για το τι ακριβώς είναι η ψυχανάλυση, ο Φρόιντ κατέγραψε ότι ποτέ πριν δεν είχε συναντήσει κάποιον που να κατάλαβε τόσο γρήγορα τι σημαίνει η επιστήμη του.

To βιενέζικο τραγουδάκι , καθοριστικό της οδυνηρής σκηνής που στιγμάτισε ψυχικά τον Γκούσταβ Μάλερ, "Au du lieber Augustin" είναι μια όμορφη ρυθμική μπαλάντα  εμπνευσμένη από το θρύλο ενός πλανόδιου μουσικού.

Στα μέσα του 17ου αι. η Βιέννη χτυπήθηκε από επιδημία πανούκλας. Ο Augustin ήταν ένας πλανόδιος μουζικάντης, ένας μενεστρέλος, που με τη γκάιντά του τριγύριζε στα πανδοχεία της πόλης και διασκέδαζε τους θαμώνες...Οι Βιεννέζοι τον αγάπησαν γιατί σε δύσκολους καιρούς έδινε με το τραγούδι του, ελπίδα...

Σύμφωνα με το μύθο, κάποιο βράδυ γυρνώντας στο σπίτι του μεθυσμένος έπεσε στο χαντάκι του δρόμου και κει αποκοιμήθηκε. Το πρωί που πέρασε το κάρο να μαζέψει τους νεκρούς από την πανούκλα, θεωρώντας πως ο Augustin ήταν πεθαμένος τον έριξαν μαζί με το μολυσμένο όργανό του στο λάκκο.. Όταν ξύπνησε ο Αυγουστίνος, δεν μπορούσε  να βγει από τον βαθύ μαζικό τάφο. Έτσι τρομαγμένος όπως ήταν άρχισε να παίζει γκάιντα δυνατά, ώσπου τελικά οι συμπολίτες του τον άκουσαν και τον έσωσαν...
Έζησε μέχρι τα βαθιά γεράματα και παρέμεινε για τους κατοίκους της Βιέννης ένα σύμβολο ελπίδας...

"Au du lieber Augustin":

• O Johann Hummel πάνω στη μελωδία του χαριτωμένου τραγουδιού έγραψε παραλλαγές για ορχήστρα.

Variations on 'O, du lieber Augustin'  in C major, WoO 2, S. 47:

• Ενώ ο Ferruccio Busoni δίνει τη δική του εκδοχή για δύο πιάνα σε μορφή φούγκας.

Fugue on 'O Du Lieber Augustin', BV 226 :

Για τον Φρόυντ μπορείτε να διαβάσετε κι ένα παλιότερο κείμενό μου εδώ.

"Πομόνα", η πρώτη γαλλική όπερα

 

Σύμφωνα με το σενάριο της ταινίας "Le Roi danse" η αντιπαλότητα ανάμεσά τους είναι μνημειώδης!

Αιτία είναι... η μουσική ή μήπως μια γυναίκα;

Βλέπετε, ο Λυλλί παντρεύτηκε την κόρη του συνθέτη Μισέλ Λαμπέρ, Μαντλέν, πρώην ερωμένη του Καμπέρ.

Του Robert Cambert, ενός από τους διασημότερους γάλλους συνθέτες όπερας του ύστερου μπαρόκ, ευνοούμενου του στέμματος και του καρδιναλίου Μαζαρίνου, οι οποίοι τον είχαν τοποθετήσει σε υψηλότατα μουσικά αξιώματα, όπως του αρχιμουσικού της Βασιλικής  Ακαδημίας της Μουσικής.
Μια θέση την οποία έχασε, χωρίς ποτέ να πάρει εξηγήσεις, από τον Λυλλί...

Προσβεβλημένος και εξοργισμένος ο 45χρονος Καμπέρ εγκαταλείπει το Παρίσι και περνά απέναντι  της Μάγχης. Εγκαθίστανται στο Λονδίνο, όπου ζει για 4 ακόμη χρόνια ως τον θάνατό του, τον οποίο καλύπτει πέπλο μυστηρίου, καθώς οι καχύποπτοι δεν δέχονται την αυτοκτονία λόγω της ψυχικής συντριβής του από τις αλλεπάλληλες χλιαρές υποδοχές των έργων του από τους αγγλοσάξωνες, αλλά υποπτεύονται πως δηλητηριάστηκε κατόπιν εντολής του Λυλλί.

Ο Καμπέρ με την εκλεπτυσμένη γαλλική αισθητική, υπήρξε πρωτεργάτης της  όπερας και αυτός πιστώνεται την σύνθεση της ΠΡΩΤΗΣ γαλλικής όπερας, που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 3 Μαρτίου 1671 και σημείωσε τόση επιτυχία, που λέγεται πως παίχτηκε πάνω από 150 φορές εκείνη τη σεζόν!
Μια ποιμενικού περιεχομένου όπερα, διαμορφωμένη σύμφωνα με την προτίμηση του γαλλικού κοινού: απαραίτητα χορό, περίτεχνα  κοστούμια, φανταχτερά σκηνικά και θεαματικά εφέ!

Το έργο ξετυλίγεται σε 5 πράξεις με πρόλογο (σώζονται μόνο η εισαγωγή και 2 πράξεις) κι είναι εμπνευσμένο από τη ρωμαϊκή μυθολογία και την σχέση της θεάς  Πομόνα με τον Βερτούμνους.

"Pomone et Vertumne", Francois Boucher

Ο ΜΥΘΟΣ:

Όπως διασώζεται από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου, η Πομόνα ήταν νύμφη από το Λάτιο, ιδιαίτερα ικανή στην καλλιέργεια οπορωφόρων δέντρων. Εξελίχθηκε στη θεά-προστάτιδα των οπωρώνων, θεά των φρούτων. Συχνά την έβλεπαν να κουβαλά το κλαδευτήρι της και να είναι κρεμασμένη από τα δέντρα της που λύγιζαν από το βάρος των μήλων και των αχλαδιών τους.
Πολλοί ήταν οι θεοί που την διεκδίκησαν, κανείς όμως δεν την κυνήγησε όσο ο Βερτούμνους, ο θεός της αλλαγής των εποχών.
Ο Βερτούμνους επινόησε πολλές μεταμφιέσεις για να φλερτάρει την Πομόνα: θεριστής, αμπελοφύλακας, ψαράς και στρατιώτης, αλλά εκείνη πάντα τον απέρριπτε.
Δεν μαλάκωσε ούτε όταν εκείνος μεταμφιέστηκε σε γριά που εμφανίστηκε μπροστά της για να τής παινέψει τις αρετές του γάμου.

Ο λιμπρετίστας του Καμπέρ δίνει μια παράδοξη τροπή στο μύθο...
Ο Βερτούμνους καταφέρνει να πάρει ένα φιλί από την ακαταμάχητη Πομόνα όταν μεταμφιέζεται στην ηλικιωμένη γκουβερνάντα της, στην οποία η καλλίστη θεά δεν μπορεί να αρνηθεί τον ασπασμό.

Στα διασωθέντα αποσπάσματα της όπερας είναι εμφανής  ο ορχηστρικός πλούτος, ενώ άριες και ρετσιτατίβα δένονται με εκπληκτική ευλυγισία από τον ταλαντούχο Ρομπέρ Καμπέρ!

Tο απολαμβάνουμε από το θαυμάσιο μπαρόκ σύνολο La Simphonie du Marais, ιδρυτής και δ/ντής του οποίου είναι ο ένθερμος υπερασπιστής της γαλλικής μουσικής κληρονομιάς, Hugo Reyne.

Robert Cambert: "Pomone", (Hugo Reyne-La Simphonie du Marais)

H "Pomone" είναι η όπερα που παιζόταν συνεχόμενα επί 8 μήνες, κάτι που προκάλεσε το φθόνο του Λυλλί και  μετά απ'αυτό έβαλε στόχο να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο της Ακαδημίας και να "επιβάλλει" κατάσταση οπερατικού μονοπωλίου στη Γαλλία(κάτι που κατάφερε και οδήγησε στην αποπομπή του Καμπέρ).

Στο παρακάτω βίντεο παρακολουθείτε τη σκηνή με τον ζηλιάρη Λυλλί στην παρουσίαση της "Pomone" στην ταινία "Le Roi dance":

Στο Άουσβιτς - Μπίρκεναου: στιγμιότυπα με την ορχήστρα...

 

Η γυναικεία ορχήστρα στο Auschwitz-Birkenau
(πηγή: forbiddenmusic)

"Δεν μπορώ να ξεχάσω! Έλα...Κοίτα αυτόν τον καπνό, που βρωμάει ψημένο πτώμα, ξέρεις τι είναι για μένα;
Με ξεφορτώσανε εδώ μαζί με τον πατέρα μου, τη μητέρα μου, ολόκληρη την οικογένειά μου: εικοσιένα άτομα. Μας άρπαξαν όλους. Δεν ήξερα που τους πήγαν, όταν τούς είδα ν'ανεβαίνουν στα καμιόνια δεν κατάλαβα. Τόσο, που φτάνοντας ζήτησα πληροφορίες, τόλμησα. Τότε, η μπλόκοβα μού έσφιξε το μπράτσο, με τράβηξε στην πόρτα και μου είπε με τα βρωμογερμανικά της, δείχνοντάς μου τα φουγάρα με το βρώμικο δάχτυλό της:
"Βλέπεις τον καπνό; Είναι ο πατέρας σου που βγαίνει απ 'το δεξί φουγάρο και η μάνα σου απ' το αριστερό".
Ούρλιαξα απεγνωσμένα..."

(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.139-140)

Φάνια Φενελόν (forbiddenmusic)

Η ρωσοεβραία γεννημένη στο Παρίσι, Φάνια Φενελόν, ήταν υψίφωνος και πιανίστρια, με πολλές βραβεύσεις. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου εντάχθηκε στην γαλλική Αντίσταση.
Το '43 συνελήφθη από τους Γερμανούς και στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς - Μπίρκεναου. Εκεί, λόγω των υψηλών μουσικών της προσόντων έγινε μέλος της ορχήστρας του στρατοπέδου, που λειτουργούσε αποκλειστικά από γυναίκες, μια ιδέα του Γερμανού διοικητή.
Την ευθύνη καθώς και τη διεύθυνση της ορχήστρας είχε  η ανιψιά του Γκούσταβ Μάλερ, Άλμα Ρόζε, κόρη της Justine, μικρότερης αδερφής του συνθέτη, που είχε πάρει το όνομα της θείας της και συζύγου του Μάλρ, Άλμας Σίντλερ. Η Άλμα Ρόζε ήταν που πέρασε από οντισιόν τη Φενελόν, ερμηνεύοντας μια άρια από την "Madame Butterfly" του Πουτσίνι.

Oι γυναίκες μουσικοί ήταν υποχρεωμένες να εκτελούν τα καθήκοντά τους ακόμα και με βροχή ή σφοδρή κακοκαιρία. Καθώς το ρεπερτόριό τους δεν ήταν μεγάλο αναγκάζονταν  καθόσο περνούσαν οι σειρές των γυναικών κρατουμένων ή όταν ερμήνευαν για τους αρρώστους στο αναρρωτήριο να επαναλαμβάνουν τις ίδιες συνθέσεις.

forbiddenmusic

Όπως και άλλα μέλη της γυναικείας ορχήστρας, η Φενελόν απολάμβανε μια σειρά από "προνόμια", που την ξεχώριζαν από τους απλούς κρατούμενους.
Η Άλμα Ρόζε είχε καταφέρει ο κοιτώνας των μουσικών να έχει τη δική του τουαλέτα, θερμάστρα και αίθουσες εξάσκησης με ξύλινο πάτωμα για την προστασία των οργάνων από το κρύο και την υγρασία.
Ωστόσο, ήταν "προνόμια", που πληρώνονταν με βαρύ τίμημα: τον πόνο, την οδύνη και -γιατί όχι- τη ντροπή να χρησιμοποιείται η τέχνη τους για να ψυχαγωγούνται οι βασανιστές τους...

Η αφίσα της ταινίας:
"Playing For Time"

Η Φενελόν κατέγραψε την εμπειρία της παραμονής της στο στρατόπεδο, σε ένα σκληρό αλλά συγκινητικό βιβλίο με τίτλο: "Αναβολή για την ορχήστρα", που γυρίστηκε και ταινία με τίτλο: "Playing For Time" και την Βανέσσα Ρεντγκρέιβ στο ρόλο της Φενελόν.

Παρά  τις διαφωνίες που υπήρξαν,  τα απομνημονεύματα της Φενελόν παραμένουν ένα από τα πιο ισχυρά έγγραφα που προέκυψαν από τους μουσικούς των ναζιστικών στρατοπέδων.

"...όταν γελάνε, τα κορίτσια δεν θυμούνται την πείνα τους...[...]Διακινδυνεύοντας να χαλάσω την καλή διάθεση της αρχιμουσικού μας, Άλμας Ρόζε, τολμάω να της πω:

-Άλμα, θα μπορούσατε να ζητήσετε ένα συμπληρωματάκι για τα κορίτσια που πεινάνε;

Με το πρόσωπο σκοτεινό, τα χείλη σφιγμένα και λέξεις σφυριχτές μού αποκρίνεται:

- Όχι! Δεν θα ζητήσω τίποτε γι' αυτές. Κατέστρεψαν το κονσέρτο μου την περασμένη Κυριακή, θα ντρεπόμουν...Και μου γυρίζει την πλάτη.
Μέσα μου μονολογώ:"Θα ντρεπόμουν! Για ποιο πράγμα ανόητη, μωροφιλόδοξη; Το να βοηθήσεις συνανθρώπους σου να μην ψοφήσουν; Τέρας ασυνειδησίας; Είσαι καλλιεργημένη και φέρεσαι σα να μην βλέπεις τίποτα, σα να αγνοείς πού βρίσκεσαι. Η απουσία δέντρων, πουλιών, λουλουδιών δεν σου λείπει; Βρίσκεις φυσιολογικό το κοινό σου από μισοπεθαμένες και δήμιους με στολές;

Μισώ αυτή την Άλμα που βασιλεύει πάνω στο πόντιουμ. Δεν έχει σχέση με την άλλη Άλμα, εκείνη που βγάζει το βιολί της αυταρχικά, αλλά με τρυφερότητα το σαγόνι της να τεντώνεται, το μάγουλό της να γίνεται χαδιάρικο, να τρίβεται... Ηδονή ανακατεμένη με τρυφερότητα κι εμπιστοσύνη αυτό το μάγουλο που ακουμπάει, αυτός ο ώμος που ανασηκώνεται για να στηρίζει το βιολί. Τα ευκίνητα δάκτυλα γλιστράνε πάνω στο ξύλο σ' ένα κατακτητικό χάδι...Η Άλμα παίζει μεταμορφωμένη. Σκορπίζει γύρω της ένα σπάνιο αισθησιασμό. Η Άλμα ηδονίζεται. Σωπαίνουμε, την ακούμε και ξεχνάμε[...]
Μόνο που είναι σύντομο, πολύ σύντομο. Γρήγορα η Άλμα ξαναγίνεται απάνθρωπη, ουρλιάζει, σκαμπιλίζει, τιμωρεί...
Η φωνή της με βγάζει από τις ονειροπολήσεις μου:
-Φάνια, θα κάνουμε πρόβα το "Άιν πάαρ τρένεν (Λίγα δάκρυα)". Ελπίζω να είναι καλύτερο από την τελευταία φορά που έμαθες να προφέρεις σωστά το "λέχελν (χαμόγελο)"...
Φοβάμαι πως όχι...[...]
Μπροστά στα Ες-Ες δεν μπορώ να πω "χαμόγελο" και δεν θα το πω. Είναι άτοπο."

(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.142-143)

Στο παραπάνω απόσπασμα από το βιβλίο, η Άλμα Ρόζε αναφέρεται στο τραγούδι της σουηδής καλλιτέχνιδας, Zarah Leander που τη μεγαλύτερη επιτυχία της σημείωσε στη Γερμανία το διάστημα μεταξύ 1936 και 1943.
Παρότι ποτέ δεν είχε τοποθετηθεί πολιτικά, τα τραγούδια της θεωρήθηκαν ναζιστική προπαγάνδα, και παρέμεινε αμφιλεγόμενη φιγούρα για το υπόλοιπο της ζωής της...

Λέει στο ρεφραίν: 

"Ein paar Tränen werd' ich weinen um dich,

Aber du wirst es nicht seh'n,

Denn beim Abschied will ich lächeln...

Θα χύσω για σένα λίγα δάκρυα,

αλλά δεν θα με δεις,
γιατί όταν θα λέω αντίο θα χαμογελώ..."

Zarah Leander : "Ein paar Tränen":

Σε παρακάτω σελίδες στο κεφάλαιο του βιβλίου για την "Άλμα Ρόζε", η Φενελόν γράφει:

"ΠΑ-ΡΑ-ΠΑ-ΠΑΜ...Δεν είναι Λονδίνο. Είναι η ορχήστρα μας που κάνει πρόβες στο πρώτο μέρος της Πέμπτης Συμφωνίας του Μπετόβεν, που την έγραψα όλη από μνήμης. Αυτό το πα-ρα-πα-παμ με ευχαρίστησε πολύ. Κανονικά το μέρος αυτό το εκτελούν τα μπάσα, τα κλαρινέτα και τα έγχορδα. Για την ορχήστρα μας τα βόλεψα με τα μαντολίνα, που το βιμπράτο τους επιτρέπει έναν ήχο κρατημένο, έβαλα τις κιθάρες να δίνουν τον τόνο,  τα βιολιά να εξασφαλίζουν την επανάληψη της τέταρτης νότας.
Η Άλμα ήθελε Μπετόβεν, ισχυρίστηκα πως δεν θυμόμουν παρά το πρώτο μέρος της Πέμπτης και τής έδωσα την ιδέα να το περιλάβει το πρόγραμμά της. Σπάνια ευχαρίστηση για μένα. Δεν κατάλαβε την πονηριά μου, ούτε τα Ες-Ες. Δεν έκαναν κανένα συσχετισμό με το σήμα της "Ελεύθερης Γαλλίας" στο Μπι Μπι Σι. Γι'αυτούς είναι Μπετόβεν, ο θεϊκός, το μνημείο της γερμανικής μουσικής που ακούνε ευλαβικά...Τι έντονη χαρά, όταν η ορχήστρα μας παίζει αυτό το κομμάτι!"

(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.146)

Να σημειώσουμε πως το πρώτο μέρος της 5ης Μπετοβενικής Συμφωνίας, γραμμένο σε κλασική φόρμα σονάτας, ανοίγει με το πασίγνωστο και ιδιαίτερης δραματικής έντασης μοτίβο τεσσάρων νοτών, τριών γρήγορων και μιας μακράς, που κατά τον ίδιο τον Μπετόβεν συμβόλιζε το "χτύπημα της Μοίρας στην πόρτα".
Το εμβληματικό μοτίβο κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου χρησιμοποιήθηκε από το BBC ως σήμα στα δελτία ειδήσεων, με το σκεπτικό ότι ο ρυθμός του κατά τον κώδικα Μορς αντιστοιχεί στο λατινικό γράμμα V (∙ ∙ ∙ ─), που είναι το αρχικό της λέξης "victory=νίκη". 

Beethoven 5th Symphony, Mov. I / Haitink:

Σαν σήμερα, 27 Ιανουαρίου 1945 απελευθερώθηκε από τα σοβιετικά στρατεύματα το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης, Άουσβιτς-Μπιρκενάου, γι' αυτό και η επιλογή από τον ΟΗΕ αυτής της ημερομηνίας ως "Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος", που έδωσε και την αφορμή για το κείμενο.