Καλημέρα και Χρόνια Πολλά με υγεία, φως στην καρδιά και καθαρό ουρανό στις σκέψεις μας. Είθε η μέρα να μας βρίσκει με γαλήνη, εσωτερική ισορροπία και τη δύναμη να υψώνουμε το βλέμμα λίγο πιο ψηλά από τα συνηθισμένα.
Το πέταγμα του χαρταετού μοιάζει με την ανθρώπινη επιθυμία για ελευθερία. Ανυψώνεται όσο του επιτρέπει το σκοινί κι όμως, χωρίς αυτό δεν θα μπορούσε να σταθεί στον ουρανό. Έτσι και ο άνθρωπος...Χρειάζεται δεσμούς για να υψωθεί, ρίζες για να ονειρευτεί. Ο άνεμος είναι οι συνθήκες της ζωής, άλλοτε ήπιος, άλλοτε απρόβλεπτος. Μα η τέχνη βρίσκεται στο κράτημα του νήματος, ούτε πολύ σφιχτά, ούτε πολύ χαλαρά. Στο πέταγμα του χαρταετού κρύβεται η μεγάλη αλήθεια πως η ελευθερία δεν είναι η απουσία δεσμών, αλλά η αρμονική τους χρήση.
Αυτή η σκέψη ζωντανεύει με ιδιαίτερη χάρη στον πίνακα "La cometa -Ο χαρταετός" του μεγάλου Ισπανού δημιουργού Φραντσίσκο Γκόγια. Το έργο παρουσιάζει μια φωτεινή, υπαίθρια σκηνή, σχετική με το έθιμο της μέρας... Νεαροί άνδρες και γυναίκες ντυμένοι με ζωηρά χρώματα βρίσκονται στην εξοχή, καθώς ένας χαρταετός υψώνεται στον ουρανό. Αλλοι κρατούν το σκοινί, άλλοι παρατηρούν με προσήλωση το πέταγμα. Ο ουρανός απλώνεται καθαρός, ενώ το φως αγκαλιάζει τις μορφές, δημιουργώντας αίσθηση ελευθερίας και ανεμελιάς.
Ο Γκόγια, μέσα από μια φαινομενικά απλή σκηνή διασκέδασης, αποτυπώνει τη χαρά της κοινής εμπειρίας και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και την παράδοση στο στοιχείο του αέρα. Ο χαρταετός δεν είναι μόνο παιχνίδι...είναι μια μικρή υπέρβαση της βαρύτητας, μια σιωπηλή υπενθύμιση πως ο άνθρωπος μπορεί να αγγίξει κάτι πολύ ψηλότερα απ' αυτόν, αρκεί να κρατά με σοφία το νήμα που τον συνδέει με τη γη...
Μουσικά, σας χαιρετώ με ένα ισπανικό τραγούδι, που αξιοποιεί την εικόνα του χαρταετου σαν σύμβολο παιδικότητας και ονείρου, "Barrilete de Colores - Πολύχρωμος χαρταετός":
"Χαρταετέ πολύχρωμε, που λικνίζεσαι απαλά,
που ξεφεύγεις με τον άνεμο και ζεις σε κάθε στιγμή,
κρεμασμένος σαν κύμα στον αέρα με την ουρά σου ν’ ανεμίζει,
που στριφογυρνάς, έρχεσαι και φεύγεις,
και με χαιρετάς καθώς περνάς από μπροστά μου.
Πέτα, πέτα, χαρταετέ των χρωμάτων,
γίνε ζωή, γίνε μουσική, γίνε αγάπη.
Χάρισέ μου μια πνοή δροσερού αέρα,
να σπείρει μες στην ψυχή μου φως και λουλούδια..."
Όταν η νύχτα έφτασε στο μέγιστο σκοτάδι της, τα χωριά στα βόρεια βυθίστηκαν σε βαριά σιωπή. Οι φλόγες από τα τζάκια χόρευαν στους τοίχους, αλλά το φως τους φαινόταν μικρό, αδύναμο, μπροστά στο αχανές σκοτάδι. Η νοτισμένη γη και ο παγωμένος αέρας έφερναν μαζί του ψιθύρους που θύμιζαν αρχαίες ιστορίες. Από τα βάθη των δασών ακούγονταν ένας ήχος λυπητερός, σαν ψιθυριστη μελωδία. Ήταν ο θρήνος της νύχτας, μια μελωδία που γεννιόταν με κάθε αναστεναγμό του ανέμου και κάθε θρόισμα φύλλου... Οι γέροντες του χωριού έκατσαν γύρω απ' τις φωτιές με τα μάτια τους στραμμένα στις σκιές των δέντρων και θυμήθηκαν τις ιστορίες των προγόνων για τον ήλιο που εξαφανίζεται για να επιστρέψει, για τους σπόρους που κοιμούνται κάτω από το χιόνι, για τη ζωή που αναγεννιέται μέσα απ' τη σιωπή και το σκοτάδι. Μικρά παιδιά κοίταζαν τ' αστέρια, με τα φαναράκια τους να ρίχνουν μαλακό, χρυσό φως στα πρόσωπά τους.
Κάθε νιφάδα χιονιού που έπεφτε έμοιαζε σαν δάκρυ της γης, δάκρυ που θρηνούσε την απουσία του φωτός, αλλά ταυτόχρονα κρατούσε μέσα του την υπόσχεση της επιστροφής του. Η νύχτα, παρά τη βαριά της μελαγχολία, είχε μια μαγεία που έκανε κάθε ψυχή να νιώθει δεμένη με τον κόσμο, με τις ρίζες, τα δέντρα, με τον παλιό ήχο του αγέρα, που ξέρει τα μυστικά όλων των εποχών.
Σιωπηλά, οι άνθρωποι άφησαν τα δάκρυά τους να κυλήσουν. Δεν ήταν δάκρυα λύπης, αλλά σεβασμού. Κάθε αναστεναγμός έκρυβε την υπόσχεση του φωτός. Όταν η αυγή άρχισε να σπάει το σκοτάδι, η μελωδία του θρήνου χάθηκε στα γυμνα κλαδιά και την πυκνη φυλλωσιά των δέντρων που συνυπήρχαν στο δάσος του βορρά, αφήνοντας μόνο τη γλυκιά ησυχία και την ανάμνηση της νύχτας...
***
Από τη σιωπή και την αίσθηση αυτού του αρχαίου θρήνου για το φως που φεύγει και ξαναγεννιέται, εμπνεύστηκε η Carolyn Anderson Surrick τη σύνθεση: "Solstice Lament - Θρήνος για το Ηλιοστάσιο". Το έργο, εκτελεσμένο από το Ensemble Galilei -ένα σύνολο που εστιάζει σε ιστορικά όργανα και σε μουσική με επιρροές από παλιά στυλ και λαϊκή παράδοση- αποπνέει μια βαθιά μελαγχολία και συλλογιστική διάθεση. Η μελωδία συνδέεται με τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου, το χειμερινό ηλιοστάσιο, εκφράζοντας μοναξιά, θρήνο και στοχασμό για το φως που χάνεται πριν ξαναεπιστρέψει.
Η ενορχήστρωση με φλογέρες, κέλτικη άρπα και βιόλα ντα γκάμπα, δημιουργεί έναν ήχο που ανακαλεί τις παλαιότερες μουσικές παραδόσεις, ενώ ο χαρακτήρας του έργου αιχμαλωτίζει την σιωπή και τη μυστηριακή ομορφιά της μεγαλύτερης νύχτας. Κάθε νότα ψιθυρίζει τον αρχαίο θρήνο της φύσης, προσκαλώντας τον ακροατή να στοχαστεί την εφήμερη απουσία και την προορισμένη επιστροφή του φωτός.
Carolyn Anderson Surrick: "Solstice Lament - Θρήνος για το Ηλιοστάσιο":
Η Carolyn Anderson Surrick είναι πρωτοπόρος στη σύνδεση αναγεννησιακής και μπαρόκ μουσικής με τις κελτικές λαϊκές παραδόσεις. Σε ηλικία 16 ετών, γνώρισε τη βιόλα ντα γκάμπα και αμέσως ερωτεύτηκε τον ήχο της. Σπούδασε στην Καλιφόρνια και συνέχισε μεταπτυχιακά στη μουσικολογία στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, όπου ίδρυσε το Ensemble Galilei. Το όνομα του συνόλου τιμά τον Β. Γκαλιλέι, πατέρα του αστρονόμου, ο οποίος θεωρούσε ότι η αναγεννησιακή μουσική είχε γίνει πολύ περίπλοκη και είχε χάσει τη σύνδεσή της με τους απλούς ακροατές. Παρατηρώντας παραλληλισμούς με τη σύγχρονη κλασική μουσική, το Ensemble Galilei άρχισε να πειραματίζεται με τρόπους να συνδυάσει μπαρόκ και αναγεννησιακές συνθέσεις με κελτικά λαϊκά στυλ, φέρνοντας τη μουσική πιο κοντά στο κοινό.
Marcel Duchamp: "Sonata", Philadelphia Museum of Art
Ήταν 2 Οκτωβρίου 1968, όταν ο Marcel Duchamp πέθανε ξαφνικά σε ηλικία 81 χρονών από καρδιακή ανακοπή. Μέχρι τότε ζούσε σχετικά ήσυχα και μακριά από τη δημόσια καλλιτεχνική σκηνή, παρότι εξακολουθούσε να επηρεάζει τη σύγχρονη τέχνη.
Ο Γάλλος καλλιτέχνης υπήρξε πρωτοπόρος του μοντερνισμού, ήταν γνωστός για την επιρροή του στον κυβισμό, το ντανταϊσμό και την εννοιολογική τέχνη. Ξεκίνησε ως ζωγράφος, αλλά σύντομα στράφηκε σε ριζοσπαστικές ιδέες που αμφισβητούσαν την παραδοσιακή τέχνη, επηρεάζοντας βαθιά την καλλιτεχνική σκέψη του 20ού αιώνα και ανατρέποντας τα όρια ανάμεσα στην τέχνη και τη ζωή.
Πέρα από τη ζωγραφική, ασχολήθηκε με το θέατρο, τη γλυπτική, τη φωτογραφία, αλλά και τη μουσική με μια προσέγγιση άκρως πειραματική.
Μπορούμε να πούμε ότι ως παιδί είχε κάποια επαφή με τη μουσική, αν και δεν έκανε ποτέ συστηματικές σπουδές. Μεγάλωσε σε ένα καλλιτεχνικά ευαισθητοποιημένο περιβάλλον όπου η μουσική ήταν σημαντικό μέρος της οικογενειακής ζωής. Η μητέρα του έπαιζε πιάνο, ενώ οι δύο αδελφές του, η Yvonne και η Magdeleine, ασχολήθηκαν σοβαρά με τη μουσική, ως πιανίστα και ως βιολονίστα, αντίστοιχα. Ο ίδιος, έλαβε βασικά μαθήματα πιάνου χωρίς όμως να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η έστω και ελλιπής ενασχόλησή του με τη μουσική είναι εμφανής σε ορισμένα πρώιμα έργα του, όπως η ελαιογραφία που φιλοτέχνησε το 1911 με τίτλο "Sonata" και απεικονίζει μια σκηνή μουσικής εκτέλεσης με μέλη της οικογένειάς του. Η αδελφή του Yβόν παίζει πιάνο, η Mαντλέν βιολί και η Συζάν σε πρώτο πλάνο ίσως τραγουδά, ενώ η μητέρα τους παρακολουθεί στο βάθος.
Η σύνθεση χαρακτηρίζεται από γεωμετρική ισορροπία και πρώιμες κυβιστικές επιρροές, χωρίς όμως την πλήρη αποδόμηση που θα χαρακτηρίσει τα μεταγενέστερα έργα του Ντυσάν. Κυριαρχούν θερμά χρώματα, σε απόχρώσεις της ώχρας.
Το έργο αποκαλύπτει την ικανότητα του δημιουργού να κινείται με άνεση εντός των καλλιτεχνικών ρευμάτων της εποχής του, προτού εγκαταλείψει τη ζωγραφική υπέρ της εννοιολογικής τέχνης. Η εικαστική "Sonata" του Μαρσέλ Ντυσάν συνδυάζει προσωπική έκφραση με πειραματισμό στη φόρμα και αποτελεί μεταβατικό σημείο ανάμεσα στην παραδοσιακή εικαστική αναπαράσταση και την ανατροπή της.
Αξίζει να αναφερθεί πως παρά την -έστω και περιορισμένη- μουσική του καλλιέργεια, ο Ντυσάν δήλωνε πως η μουσική δεν τον συγκινούσε. Τη θεωρούσε υπερβολικά συναισθηματική και προσκολλημένη σε παρωχημένα αισθητικά πρότυπα. Η στάση του προς τη μουσική, όπως και προς την τέχνη γενικότερα, ήταν αποστασιοποιημένη, ειρωνική και εννοιολογική. Η μουσική δεν τον ενδιέφερε ως έκφραση συναισθήματος, αλλά ως πεδίο πειραματισμού, ανατροπής και ιδεών.
Παρόλες τις απόψεις του, η μουσική τον σημάδεψε και τον ενέπνευσε να την προσεγγίσει μέσα από το πρίσμα της εννοιολογικής τέχνης, συμβάλλοντας -έστω και έμμεσα- στην εξέλιξη της πειραματικής μουσικής και της ηχητικής τέχνης του 20ού αιώνα.
Το 1913, ο Mαρσέλ Ντυσάν δημιούργησε το "Erratum Musical", ένα από τα πρώτα του πειραματικά έργα που εξερεύνησαν τη μουσική μέσω των αρχών του τυχαίου, πολύ πριν αυτές καθιερωθούν από μεταγενέστερους συνθέτες όπως ο John Cage.
Το έργο είναι γραμμένο για τρεις φωνές(του ίδιου και των δύο αδελφών του, Yβόν και Μαντλέν) και δεν ακολουθεί καμία παραδοσιακή μουσική δομή. Η μέθοδος σύνθεσης βασίζεται σε μια αυστηρά τυχαία διαδικασία: ο Ντυσάν έγραψε 25 νότες σε χαρτάκια, τα τοποθέτησε σε ένα καπέλο και τα τράβηξε ένα προς ένα, καταγράφοντας τη σειρά με την οποία εμφανίστηκαν. Αυτή η αλληλουχία, χωρίς μελωδική πρόθεση ή αρμονικό σχεδιασμό, αποτέλεσε τη βάση για την εκτέλεση του έργου.
Με το "Erratum Musical", ο Ντυσάν δεν ενδιαφέρεται για την αισθητική του ήχου, αλλά για την έννοια του "λάθους", της τυχαιότητας και της απουσίας ελέγχου. Το κείμενο που συνοδεύει το έργο είναι ένας λεξικογραφικός ορισμός της γαλλικής λέξης imprimer (εκτυπώνω, αποτυπώνω, χαράσσω). Με το έργο αυτό, ο Ντυσάν δεν αναδεικνύεται ως μουσικός, αλλά ως καλλιτέχνης της ιδέας, που μεταφέρει την εννοιολογική σκέψη στον χώρο της μουσικής.
Ο τίτλος "Erratum Musical" σημαίνει κυριολεκτικά "μουσικό σφάλμα ή τυπογραφικό λάθος" και αποτελεί λογοπαίγνιο με την τυπογραφία, τη διαδικασία της εκτύπωσης και την εγγραφή ήχου, συνδέοντας έτσι την έννοια του λάθους με τη δημιουργικότητα. Το έργο συνοψίζει την πρόθεση του Ντυσάν να υπονομεύσει τα καθιερωμένα αισθητικά και δομικά πρότυπα και να προτείνει νέους τρόπους ακρόασης και κατανόησης της μουσικής. Αποτελεί, δε, ένα από τα πρώτα πειραματικά έργα στον χώρο της αλεατορικής μουσικής.
Το "Erratum Musical" είναι σημαντικό γιατί προηγήθηκε έργων όπως το "Music of Changes" του John Cage, που χρησιμοποίησαν την "τύχη" ως βασικό εργαλείο της δημιουργίας. Εντάσσεται στην avant-garde που πειραματίζεται με τα όρια της μουσικής και της τέχνης, εισάγοντας την τυχαιότητα και την αφαίρεση ως βασικά στοιχεία της δημιουργικής διαδικασίας.
Σήμερα, 21 Ιουνίου, η παγκόσμια κοινότητα υποκλίνεται σε μια τέχνη που δεν γνωρίζει σύνορα, γλώσσες ή εποχές, τη Μουσική. Η Ημέρα δεν αποτελεί απλά μια εορταστική ημερομηνία, αλλά μια υπενθύμιση πως ο ήχος, ο ρυθμός και η μελωδία συνιστούν μία από τις πιο βαθιές και πολύπλοκες εκφράσεις της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μουσική, εκτός από ύψιστη τέχνη, είναι ταυτόχρονα μια δημιουργική εκδήλωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από την εμπειρία, τη μνήμη και το συναίσθημα, αγγίζοντας κατευθείαν τα μύχια της ψυχής.
Όπως εύστοχα υπενθυμίζει ο Ρίχαρντ Βάγκνερ"εκεί όπου τελειώνει η δύναμη των λέξεων, αρχίζει η δύναμη της μουσικής", μια φράση που συμπυκνώνει τη μοναδική της ικανότητα να εκφράζει το ανείπωτο, να μεταμορφώνει το συναίσθημα σε ήχο και την εσωτερική σιωπή σε αρμονία.
Το "Νότες και Ελπίδα - MusicArt" συμμετέχει στον εορτασμό με ένα υπέροχο εικαστικό, που τιτλοφορείται "Αλληγορία της Μουσικής". Πρόκειται για μικρογραφία του μεσαιωνικού χειρογράφου "Echecs amoureux", όπου η Μουσική εικονίζεται σαν επιβλητική γυναικεία μορφή, ενδεδυμένη με βασιλική μεγαλοπρέπεια. Οι αποχρώσεις του βαθύ μπλε και του χρυσού δεν λειτουργούν μόνο διακοσμητικά, αλλά υποδηλώνουν τη θεϊκή σοφία, την εσωτερική αρμονία και την πνευματική καθαρότητα που αποδίδονταν στη μουσική σκέψη του μεσαίωνα.
Καθισμένη σε θρόνο με γοτθική διακόσμηση, η μορφή κρατά ψαλτήριο, όργανο συνδεδεμένο με την ουράνια και υμνητική διάσταση της μουσικής. Πλαισιώνεται από δύο κύκνους, των οποίων οι καμπύλες του λαιμού θυμίζουν ρέουσες μελωδικές γραμμές, ενώ στα πόδια της απλώνονται μουσικά χειρόγραφα και όργανα όπως η άρπα κι ένα φορητό εκκλησιαστικό όργανο, δηλώνοντας την πολυμορφία της μουσικής έκφρασης. Στο βάθος, μουσικοί με αυλούς και τρομπέτες, μαζί με χορωδούς, συνθέτουν ένα πολυφωνικό σύνολο που υπενθυμίζει τη συλλογική διάσταση της τέχνης. Το δάπεδο, διαμορφωμένο σαν σκακιέρα, εισάγει τη συμβολική ένταση του έρωτα ως στρατηγικού παιχνιδιού επιλογών, όπου κάθε κίνηση εμπεριέχει ηθικό και συναισθηματικό βάρος.
Μέσα σ' αυτή τη σύνθετη εικονογραφία, η μουσική προβάλλεται σαν αισθητική εμπειρία, αλλά και σαν αρετή. Σαν δύναμη που γεφυρώνει το συναίσθημα με τη λογική, προσφέρει μέτρο, εσωτερική πειθαρχία και πνευματική καθοδήγηση. Η "Aλληγορία της Μουσικής" αναδεικνύει έτσι τη μουσική ως καθρέφτη της ψυχής και ως αναγκαίο θεμέλιο της ηθικής και πνευματικής καλλιέργειας του ανθρώπου.
Στο πνεύμα αυτής της εικαστικής αλληγορίας, όπου η Μουσική ενθρονίζεται σαν υπέρτατη δύναμη αρμονίας, σοφίας και εσωτερικής εξύψωσης, το βλέμμα μας μεταφέρεται από τη μεσαιωνική εικόνα στην αναγεννησιακή και πρώιμη μπαρόκ μουσική σκέψη, όπου η ίδια έννοια αποκτά ζωντανή δραματική φωνή και σκηνική παρουσία.
Το έξοχο μεσαιωνικό εικαστικό δημιούργημα θα συνδυάσουμε με μια σκηνή από την μπαρόκ όπερα του Κλαούντιο Μοντεβέρντι, "Orfeo, favola in musica - Ορφέας, μύθος μελοποιημένος", όπου στον πρόλογό της η Μουσική εμφανίζεται σαν γυναικεία μορφή που κρατά λύρα. Κατεβαίνει από τον Παρνασσό σαν μυθική μούσα και ζωντανή δύναμη που ενσαρκώνει την ίδια την ψυχική ενέργεια του ανθρώπου, μια δύναμη ικανή να μεταμορφώνει το συναίσθημα, να κατευνάζει τις ταραγμένες καρδιές και ταυτόχρονα να αφυπνίζει όσους έχουν περιπέσει στην αδιαφορία και την έλλειψη ενσυναίσθησης.
Με λόγο ποιητικό και τελετουργικό, η Μουσική απευθύνεται στους ανθρώπους, δηλώνοντας την καταγωγή και την αποστολή της:
"Από τον ωραίο Παρνασσό, έρχομαι σε σας,
επιφανείς Ήρωες κι ευγενικης γενιάς Βασιλείς
Εγώ είμαι η Μουσική, που με γλυκούς ήχους
γνωρίζω πώς να γαληνεύω καθε ταραγμένη καρδιά,
και πότε με ευγενή θυμό και πότε με αγάπη
μπορώ να φλογίσω και τα πιο παγωμένα μυαλά.
Πάνω σε χρυσή κιθάρα τραγουδώντας συνηθίζω
να γοητεύω το ανθρώπινο αυτί
και έτσι, με την ηχηρή αρμονία,
εμπνέω τις ψυχές να υψωθούν στη λύρα του Ουρανού
γι’ αυτό επιθυμώ να σας μιλήσω για τον Ορφέα
που με το τραγούδι του ηρέμησε τα θηρία,
και έκανε τον Άδη υπάκουο στις προσευχές του
αθάνατη δόξα της Πίνδου και του Ελικώνα".
Η όπερα "Ορφέας" έκανε πρεμιέρα το 1607 στη Μάντοβα της Ιταλίας, κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, σαν λαμπρή αυλική παραγγελία της οικογένειας των Γκοντζάγκα, ηγεμόνων της πόλης, σε μια εποχή όπου η μουσική δημιουργία συνδεόταν άμεσα με την πολιτική αίγλη και την πολιτισμική επίδειξη ισχύος. Το λιμπρέτο έγραψε ο Alessandro Striggio, ο οποίος συνέθεσε ένα ποιητικό κείμενο υψηλής δραματικής έντασης, αντλώντας το υλικό του από τον ορφικό μύθο, σύμβολο της δύναμης της μουσικής να υπερβαίνει ακόμη και τα όρια του θανάτου...
Claudio Monteverdi - L'Orfeo: Act 1 Prologue "Dal mi permesso"
Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για την Ημέρα της Μουσικής. Μπορείτε να τα βρείτε πληκτρολογώντας στη γραμμή αναζήτησης "Ημέρα Μουσικής".
Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο με Θεριστή και Ήλιο" (εκδ.1)
Το φλογερό, καυτό καλοκαίρι του Νότου εκφράζει ο Βαν Γκογκ με το κίτρινο χρώμα στους πίνακές του. Σαν να δηλώνει με το ολόλαμπρο κίτρινο μια παγανιστική λατρεία του Μεσογειακού ήλιου.
Όπως φαίνεται, μαζί με το μπλε, ήταν και το κίτρινο αγαπημένο χρώμα του Βίνσεντ. Χρώμα, που "ζει" στους περισσότερους πίνακές του ως ηλιοτρόπια, στάχυα, τοπία την εποχή της συγκομιδής και λαμπεροί ήλιοι του μεσημεριού.
Απ'όταν έφτασε στην Άρλ το κίτρινο καθόριζε τα χρωματικά του όρια...Μέχρι και το σπίτι του έβαψε στο χρώμα της έντονης ώχρας..
"Κάτω από τον γαλαζοκίτρινο ήλιο...Ολόκληρη η γη είναι κίτρινη. Και το σπίτι το έβαψα κίτρινο εξωτερικά και μέσα το πέρασα με λευκό ασβέστη",
θα γράψει σε επιστολή στον αδερφό του, Τεό.
Χαρακτηρίζει δε, "δύσκολο θέμα -που επιθυμεί να κατακτήσει- αυτό το Κίτρινο σπίτι, κάτω από έναν ήλιο από θειάφι κι έναν ουρανό κοβαλτίου".
Van Gogh: "The Yellow House" (1888)
Για να διακοσμήσει το κίτρινο σπίτι του, ο Βαν Γκογκ δημιουργεί συνθέσεις από ηλίανθους, εικόνες από πορτοκαλοκίτρινα άνθη σε μπλε φόντο, που ο ζωγράφος θα αποκαλέσει "συμφωνία του μπλε και του κίτρινου".
Τον Ιούνιο του τελευταίου χρόνου της ζωής του, ο Βαν Γκογκ ζωγραφίζει μια σειρά με τίτλο: "Σιταροχώραφο με Θεριστή και Ήλιο".
Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο με Θεριστή και Ήλιο" (εκδ.2)
Πρόκειται για τρία εικαστικά του όπου ένας άνδρας απεικονίζεται εξουθενωμένος να εργάζεται σκληρά σ'ενα σιταροχώραφο κάτω από τον ήλιο που καίει, την περίοδο του θερισμού. Το κίτρινο χρώμα είναι η έκφραση του φλογερού μεσημεριού, του καυτού θέρους, αλλά και σύμβολο της συγκομιδής, το ζενίθ της ζωής. Κατά συνέπεια, το κίτρινο χρώμα για τον Βαν Γκογκ εκφράζει την ενέργεια του φωτός, που ταυτόχρονα αποτελεί ώθηση δημιουργίας για κείνον.
Στις σημειώσεις του καταγράφει πως στη σειρά αυτή έργων του ο μικρός θεριστής αποτελεί "ενσάρκωση του θανάτου με την έννοια ότι η ανθρωπότητα είναι το σιτάρι που πρόκειται να θεριστεί". Ομως αυτός ο θάνατος δεν παραπέμπει σε οποιαδήποτε θλίψη, καθώς όλα συμβαίνουν στο λαμπρό φως του ήλιου, οι ακτίνες του οποίου λούζουν την πλάση τριγύρω με όλα τα χρώματα του χρυσαφιού...
Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο με Θεριστή και Ήλιο" (εκδ.3)
Ο κορυφαίος Γάλλος ζωγράφος μοιάζει να αντιμετωπίζει το κίτρινο χρώμα σαν υλικό με μαγικές ιδιότητες, αφού καταφέρνει να πλημμυρίσει την ανθρώπινη ψυχή με χαρά, αγάπη και λαχτάρα για τη ζωή, επίγεια ή αιώνια. Το κίτρινο είναι το σύμβολο του φωτός, που ο Βαν Γκογκ επιθυμούσε να δει όχι μόνο στους πίνακες αλλά και στις καρδιές μας...
*Πληροφοριακά να αναφέρουμε πως ο Βαν Γκογκ έβλέπε τα πάντα γύρω του "κίτρινα" γιατί πιθανολογείται πως έπασχε από ξανθοψία(να βλέπει κανείς το περιβάλλον του χρωματισμένο κίτρινο)αποτέλεσμα του αψεντιού ή βοτώνων που μπορεί να έπινε προς αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών του...
Η παλέτα του Βαν Γκογκ, μια χρωματική πανδαισία συνώνυμη με την ένταση της εκφραστικότητας, όπου κυρίαρχο δεσπόζει το κίτρινο!Ενα χρώμα , η λάμψη του οποίου αναδύει την αστραφτερή καλλιτεχνική ιδιοφυία του ζωγράφου, αλλά και την ενεργητική του φύση, ένα κίτρινο αξεπέραστο, με πάμπολλους συμβολισμούς!
Coldplay: "Yellow", instrumental version από την Prague Philharmonic Orchestra:
Ο Βαν Γκογκ και το κίτρινο χρώμα είχαν μια ιδιαίτερη, σχεδόν μυστικιστική σχέση. Για τον ζωγράφο, το κίτρινο δεν ήταν απλώς ένα χρώμα, αλλά σύμβολο φωτός, ζωής, ελπίδας και πνευματικής λύτρωσης. Διαλεξα το εμβληματικο τραγουδι των Coldplay, μια τρυφερή εξομολόγηση αγάπης που το κίτρινο χρώμα επαναλαμβάνεται στους στίχους συμβολίζοντας τη ζεστασιά, το φως, την ελπίδα και τη χαρά, όλα συναισθήματα που σχετίζονται με τον έρωτα και την προσφορά αγάπης. Στη φιλοσοφία, το κίτρινο, σύμβολο του φωτός συνδέεται με τη γνώση, τη συνειδητότητα και την απελευθέρωση. Στο "Yellow", το κίτρινο, χρώμα του ήλιου και της λάμψης, αντιπροσωπεύει αυτή την υπαρξιακή φωτεινότητα που φωτίζει το ανθρώπινο είναι. Είναι το φως που επιτρέπει στον αφηγητή να "δεί" και να αναγνωρίσει την ομορφιά και τη σημασία του άλλου ανθρώπου. Η φράση "Look at the stars, look how they shine for you" μας καλεί σε μια στάση ενατένισης, σε μια φιλοσοφική περίσκεψη όπου το σύμπαν γίνεται καθρέφτης της αγάπης και της αλήθειας...
Υπήρξε ένας από τους κορυφαίους τραγουδοποιούς της εποχής του...
Ακόμα παθιάζομαι όταν ακούω τη φωνή του, η καρδιά μου χτυπά άρρυθμα και δυνατά...Και η άγουρη νιότη μου ταυτίζεται με το γλυκό ηχόχρωμα αυτού του τροβαδούρου, της τρυφερότητας, της ευαισθησίας, του ρομαντισμού...
Ο Ζακ Μπρελ υπήρξε ένας ευγενής chansonnier, ένας βασικός εκπρόσωπος του γαλλικού μεταπολεμικού τραγουδιού, που η φήμη του ξεπέρασε τα όρια της χώρας του. Μελοποίησε στίχους, άλλοτε ποτισμένους με έντονο λυρισμό κι άλλοτε με δόσεις ειρωνείας ή σαρκασμού. Η μουσική του ερμηνεία χαρακτηριζόταν από θεατρικότητα, που συνδυαστικά με την ποιητικότητα των στίχων που υμνούσαν αξίες και ιδανικά παράλληλα με τη διάθεση καυστικότητας και κριτικής, τού χάρισαν θριαμβευτική πορεία και μια θέση ξεχωριστή στο παγκόσμιο πεντάγραμμο.
Πώς να ξεχάσω το λατρεμένο καλλιτέχνη, τον συνυφασμένο με την εφηβεία μου και τα μαθήματα γαλλικών, που μπήκε αμέσως στην ψυχή μου με το τρυφερό, ευαίσθητο ερμηνευτικό στυλ του και την ανεπανάληπτη γοητεία του...Η συγκίνηση που μου προκαλούσε τότε το άκουσμα είναι ίδια και τώρα, κάθε φορά που ακούω δημιουργίες του.
Ήταν 49 χρονών όταν ο Ζακ Μπρελ άφησε την τελευταία του πνοή. Το ημερολόγιο έγραφε 9 Οκτωβρίου 1978. Είναι θαμμένος στο κοιμητήριο Calvary στο Χίβα-Όα, των νήσων Mαρκέζας, στη Γαλλική Πολυνησία. Μια λιτή λίθινη πλάκα ορθώνεται στον τάφο του μ' ένα ανάγλυφο πορτρέτο του με τη γαλλίδα ηθοποιό και τραγουδίστρια σύντροφό του, Μάντλι Μπάμι.
Ο Βέλγος καλλιτέχνης είχε πρωτοέρθει στα νησιά του Ειρηνικού το 1975 όταν έκανε με ιστιοφόρο το γύρο του κόσμου και συγκλονίστηκε από την ομορφιά και τον πρωτόγονο εξωτισμό του τοπίου.
Όταν γυρνώντας στο Βέλγιο διαγνώστηκε με καρκίνο απομονώθηκε στο Χίβα-Όα στην άλλη άκρη της γης, σ'έναν επίγειο παράδεισο, όπου ζωή, φύση και Θεός συνυπήρχαν αρμονικά σ' ένα τόπο απλότητας και γαλήνης...Πέθανε τρία χρόνια αργότερα και η επιθυμία του ήταν να θαφτεί στο Χίβα-Όα.
Ο τάφος του βρίσκεται πολύ κοντά στον τάφο του Πωλ Γκωγκέν που και κείνος στον ίδιο τόπο αναζήτησε την ηρεμία της ψυχής...Κάπου ψηλά, σ'ένα συννεφάκι πάνω από τις φοινικιές ίσως να κρυφοκοιτάζει με κείνο το διακριτικό, γλυκό χαμόγελό του...
"Le moribond-Ο άνθρωπος που πεθαίνει", τιτλοφορείται ένα από τα τραγούδια του, που έγραψε το 1961, απεικονίζοντας τον αποχαιρετισμό ενός ετοιμοθάνατου στα αγαπημένα του πρόσωπα.
Ο αγαπημένος τραγουδοποιός το εμπνεύστηκε στην Ταγγέρη, μέσα σ' ένα πορνείο... Μιλά για κάποιον που πεθαίνει από ραγισμένη καρδιά. Λέει το τελευταίο του αντίο πρώτα στον καρδιακό του φίλο, μετά στον ιερέα, έπειτα στον εραστή της γυναίκας του και τέλος σε κείνη, που τον απάτησε τόσες φορές... Μεγαλόκαρδος ο μελλοθάνατος, δεν τους κρατά κακία, αντίθετα φέρεται με καλοσύνη και συγχωρητικότητα, αφού ζητά στον άνδρα να προσέχει και να φροντίζει τη σύζυγό του...
Σαρκαστική η έμπνευση γι' αυτό ο δημιουργός επιλέγει να ακολουθήσει ρυθμό εμβατηρίου, πλάθοντας μια διονυσιακού ύφους ατμόσφαιρα για τη μεγάλη, θριαμβευτική "έξοδό" του...
Παρόλο το μακάβριο περιεχόμενο του τραγουδιού, ο Μπρελ ερμηνεύει με ενθουσιασμό, αποδίδει καθαρά το στίχο και το νόημά του, όπου τρυφερότητες και υπαινιγμοί εναλλάσσονται, ενώ διακρίνεται η διάθεση του για μίξη σαρκασμού και μελαγχολικής ενδοσκόπησης...
"Θέλω να χορεύετε, θέλω να πίνετε,
θέλω να τραγουδάτε,
όταν στον τάφο θα με ρίξουν..."
"Le moribond"
Στίχοι -Μουσική: Jaques Brel:
Παλαιότερο κείμενο για τον Ζακ Μπρελ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Κι ενώ η Ορθοδοξία σήμερα, 6 Ιανουαρίου γιορτάζει τη Βάπτιση του Κυρίου, οι Δυτικοί θέτουν σε δευτερεύουσα θέση την ανάμνηση του γεγονότος και στη γιορτή των Θεοφανίων τιμούν την "Προσκύνηση των Μάγων".
Οι Τρεις Μάγοι εξ Ανατολών που με οδηγό τους το "Άστρο της Βηθλεέμ" οδηγήθηκαν στο Μεσσία τιμώνται με ιδιαίτερη έμφαση στις ισπανόφωνες χώρες. Αποκαλούνται "Los Tres Reyes Magos" και λαμβάνουν γράμματα από τα παιδιά για να τους φέρουν δώρα τη νύχτα πριν τα Θεοφάνεια. Κάθε Μάγος αντιπροσωπεύει και μία ήπειρο: την Ασία ο Κασπάρ, την Ευρώπη ο Μελχιόρ και την Αφρική ο Βαλτάσαρ. Ο Κασπάρ είναι έμπορος, ο πιο ηλικιωμένος απ' όλους, απεικονίζεται συνήθως με λευκή γενειάδα, και προσφέρει στο νεογέννητο Χριστό, χρυσό. Ο Μελχιόρ είναι μέσης ηλικίας και προσφέρει λιβάνι από την πατρίδα του, Αραβία. Ο Βαλτάσαρ είναι ο νεότερος, ο πιο μελαμψός από όλους, και προσφέρει μύρο....
Καθώς οι Μάγοι έρχονται κάθε χρόνο από την Ανατολή πάνω στις καμήλες τους για να επισκεφθούν όλα τα σπίτια που έχουν παιδιά και να αφήσουν δώρα, μπορούν να θεωρηθούν το αντίστοιχο του Άη-Βασίλη.
Στο Μεξικό και την Αργεντινή την παραμονή της 6ης Γενάρη, της γιορτής των Τριών Μάγων, φτιάχνουν ένα ζαχαρωτό κουλούρι σαν το δικό μας λουκουμά, δηλαδή στρογγυλό σαν δακτυλίδι, με τρύπα στο κέντρο(θεωρείται ότι το κυκλικό σχήμα συμβολίζει τις κυκλικές διαδρομές που έκαναν οι Μάγοι προκειμένου να αποφύγουν και παραπλανήσουν τον Ηρώδη). Το κουλούρι είναι γαρνιρισμένο με εξωτικά φρούτα, ανανά, μάνγκο ή παπάγια και πασπαλισμένο με άχνη ή γλυκάνισο... Επίσης, στη ζύμη ενσωματώνουν κι ένα φασόλι(συμβολίζει το νεογέννητο Χριστούλη). Όποιος τύχει το ζαχαρωτό με το φασόλι, έχει την τύχη με το μέρος του λένε, αλλά υποχρεούται να πληρώσει τα ζαχαρένια κουλουράκια όλων. Το αποκαλούν: ''Rosca de Reyes-κουλούρι των Βασιλέων(Μάγων)"
"Προσκύνηση των Μάγων", Ελ Γκρέκο, Μουσείο Soumaya Πόλης του Μεξικού
Από τα δημοφιλέστερα παραδοσιακά τραγούδια στη Λατινική Αμερική για την Ημέρα των Τριών Μάγων είναι το: "Candombe del 6 de Enero", ένα άσμα με το οποίο τιμώνται οι Τρεις Βασιλείς της Ανατολής(χαρακτηρισμός τους σε μεταγενέστερα χριστιανικά κείμενα, που οφείλεται στον στίχο 11 του εβδομηκοστού πρώτου ψαλμού του Δαβίδ: "καί προσκυνήσουσιν αὐτῷ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς"), μα περισσότερο ο Βαλτάσαρ, που είναι ο μικρότερος και πιο αγαπημένος από του τρεις.
"Όλη η πλάση γνωρίζει πως η έκτη του Γενάρη
είναι η μέρα των Μάγων
προς τιμήν ενός από αυτούς, του πιο μελαμψού,
γίνεται η γιορτή στη γειτονιά.
Ο Άγιος Βαλτάσαρ είναι ο πιο χαρούμενος άγιος
λέει η μαμά Ινές και κουνάει τα πόδια της..."
Οι Μάγοι, αναφέρεται, πως μετά την προσκύνηση στον Ιησού επέστρεψαν πίσω στις χώρες τους. Δεν ξαναεμφανίζονται στη διήγηση της Αγίας Γραφής, όμως υπάρχουν πολλές παραδόσεις για το τι απέγιναν. Μία από αυτές υποστηρίζει ότι βαπτίσθηκαν Χριστιανοί από τον Απόστολο Θωμά στον δρόμο του προς την Ινδία...
Ρενέ Μαγκρίτ: "The Blank Signature - Εν λευκώ" (wikiart)
"Οι ζωγραφιές μου είναι ορατές εικόνες που δεν κρύβουν τίποτα... Προκαλούν μυστήριο και πράγματι όταν κάποιος βλέπει μια από τις δημιουργίες μου, διερωτάται: -"Τι σημαίνει αυτό"; -Δεν σημαίνει τίποτα, γιατί και το μυστήριο δεν σημαίνει τίποτα, είναι άγνωστο".
(Ρενέ Μαγκρίτ)
Mια από τις πιο ιδιότυπες καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες γεννήθηκε σαν σήμερα, 21 Νοεμβρίου 1898. Ο Βέλγος Ρενέ Μαγκρίτ, ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του σουρεαλισμού με επιρροές από τον ντανταϊσμό.
Πειραματίστηκε με διάφορες μορφές τέχνης και είχε τη μοναδική ικανότητα να παρουσιάζει το συνηθισμένο με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Τον έλκυε το μυστηριώδες και ό,τι κρυβόταν πίσω απ' αυτό που φαίνεται. Έτσι ζωγράφισε "οπτικά αινίγματα", καλώντας όποιον το επιθυμεί να ανακαλύψει τη λύση τους.
Tο 1965 και βασισμένος στην ιδέα ότι το μυαλό μπορεί να κατασκευάσει το αδύνατο, ο Ρενέ Μαγκρίτ φιλοτεχνεί το "The Blank Signature - Εν λευκώ", που βλέπετε παραπάνω.
"Τα ορατά πράγματα μπορούν να γίνουν αόρατα. Αν κάποιος ιππεύει ένα άλογο σ’ ένα δάσος, άλλοτε φαίνεται και άλλοτε όχι, παρότι είναι εκεί. Στο Εν λευκώ η αναβάτισσα κρύβει τα δέντρα και τα δέντρα κρύβουν την αναβάτισσα. Όμως, η δύναμη της σκέψης μας συλλαμβάνει τόσο το ορατό όσο και το αόρατο, κι εγώ χρησιμοποιώ τη ζωγραφική για να κάνω ορατές τις σκέψεις",
είπε για την εικαστική δημιουργία του ο Βέλγος σουρεαλιστής, που η τέχνη του χρησιμοποιεί το παράδοξο, το παράξενο και απροσδόκητο ως θεμελιώδη εργαλεία.
Εδώ ο καλλιτέχνης ενδιαφέρεται να αντιστρέψει το σχήμα. Το αντικείμενο αλλάζει, συγχωνεύεται με το φόντο έτσι ώστε αναβάτης και το άλογο να μην μπορούν να διαχωριστούν, καθώς αναμειγνύονται με τα δέντρα ακριβώς όπως το ορατό με το αόρατο.
Το ανθρώπινο μυαλό συγκεντρώνει διαφορετικά στοιχεία και δημιουργεί μια καινούργια ολότητα, που έχει κατ' ουσίαν ως βάση την "ψευδαίσθηση".
Η πρόθεση του Magritte με την τέχνη του, είναι να μπερδέψει το μυαλό, να δημιουργήσει ένα παζλ τα κομμάτια του οποίου καλεί το θεατή να συμπληρώσει.
Είναι αξιοσημείωτο πως η εικόνα του αλόγου και της αναβάτισσας, όπως και η αποτύπωση του δάσους και των χρωμάτων είναι ρεαλιστικά. Επομένως, το νόημα αυτού του πίνακα δεν το αναζητούμε στο "θέμα" αλλά περισσότερο στη συγκεχυμένη παρουσίαση του θέματος.
Αναμφισβήτητα το "Εν Λευκώ" αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του ιδιοφυούς καλλιτεχνικού μυαλού του Ρενέ Μαγκρίτ.
Το εξώφυλλο του άλμπουμ των Styx
Η βάση της "ψευδαίσθησης" που δημιoυργεί ο πίνακας και η πρόθεση του καλλιτέχνη να ωθήσει το ανθρώπινο μυαλό να πλάσει τη δική του ολότητα, έδωσε την έμπνευση στο αμερικανικό ροκ συγκρότημα Styx για το εξαιρετικό και ίσως το δημοφιλέστερο άλμπουμ τους: "The Grand Illusion-Η μεγάλη ψευδαίσθηση".
Γι'αυτό και οι Styx χρησιμοποίησαν μια τροποποιημένη εκδοχή του πίνακα του Ρενέ Μαγκρίτ για το εξώφυλλο του άλμπουμ τους, με την προσθήκη ενός γυναικείου προσώπου με εκφραστικά μάτια και έντονα κόκκινα χείλη...
Το "Grand Illusion" των Styx είναι μια σπουδαία δουλειά του είδους, όπου αναμειγνύονται το μελωδικό ροκ, το ακουστικό πιάνο, οι κιθάρες και τα συνθεσάιζερς με το ύφος της μπαλάντας. Ακούμε το ομότιτλο πομπώδες κομμάτι, όπου τα επικά και progressive μέρη εναλλάσσονται με τα μελωδικά κουπλέ με την φωνή να δίνει το απαραίτητο ύφος...
Styx: "Grand Illusion":
Παλαιότερο κείμενο για τον Ρενέ Μαγκρίτ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Van Gogh: "Woman Walking Her Dog ('A La Villette')" (wikiart)
Γεννήθηκε στο χωριό Ζούντερτ της Ολλανδίας στις 30 Μαρτίου 1853. Ήταν γιος του πάστορα Θεόδωρου βαν Γκογκ, το πρώτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας.
Van Gogh selfportrait
Η μουσική και γενικά οι ήχοι έπαιζαν σπουδαίο ρόλο στη ζωή του Βίνσεντ Βαν Γκογκ...
Ο ζωγράφος συγκινείτο από τους ψαλμούς και τους θρησκευτικούς ύμνους ως τα απλά κελαηδίσματα πουλιών ή τον ήχο της βροχής, αλλά και τις όπερες του Βάγκνερ στις οποίες εντόπισε την απόλυτη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης.
Ο Βίνσεντ θαύμαζε την ικανότητα της τέχνης της Μουσικής να εμπνέει συναίσθημα. Ήταν βαθιά πεπεισμένος πως "μιμούμενος" με τα πινέλα του τη μουσική, θα μπορούσε μέσω της ζωγραφικής του να αρθρώσει βαθιές αλήθειες και να επιδράσει συναισθηματικά στους φιλότεχνους θεατές.
H θεία, η μητέρα και οι αδερφές του Βαν Γκογκ έπαιζαν πιάνο. έτσι ο ήχος του πληκτροφόρου οργάνου ηχούσε οικεία στ' αυτιά του... Όταν τη διετία 1885-87 επέστρεψε στο πατρικό του στο Νουένεν, όπου ζωγράφισε σκηνές αγροτικής ζωής, αποφάσισε να πάρει μαθήματα πιάνου από τον οργανίστα της πόλης, όχι τόσο για να αποκτήσει επιδεξιότητα στην εκτέλεση, όσο να ανακαλύψει τον τρόπο που αναδύονται και μεταμορφώνονται τα ηχοχρώματα και οι τόνοι.
Aristide Bruant, από αφίσα του Τουλούζ Λοτρέκ
Όταν ο Βίνσεντ ζούσε στο Παρίσι άκουγε σχεδόν καθημερινά πιάνο που συνόδευε τα φημισμένα της εποχής σανσόν, καθώς σύχναζε στο καμπαρέ του Aristide Bruant, ενός τραγουδιστή, μίμου και κωμικού, γνωστού ως "ο άντρας με το κόκκινο κασκόλ", όπως τον έχει απεικονίσει ο φίλος του Τουλούζ Λοτρέκ σε πολλές αφίσες.
Ο Μπριάν έγραφε και ερμήνευε τραγούδια που περιέγραφαν τη δύσκολη καθημερινότητα των φτωχών.
Συχνά, στο ατελιέ του ο Βαν Γκογκ ενώ δούλευε σιγομουρμούριζε μελωδίες από σουξέ της εποχής, ανάμεσα τους και το "A la Villette" του Μπριάν, το οποίο έγινε και η αιτία να φιλοτεχνήσει το έργο του: "Woman walking ger dog" με τον υπότιτλο " A la Villette", που βλέπουμε παραπάνω.
Στο έργο αυτό σκιαγραφεί μια ευτραφή λαϊκή γυναίκα να περπατά στους δρόμους της Μονμάρτης, έχοντας βγάλει βόλτα το σκυλάκι της. Στο κάτω μέρος δεξιά του εικαστικού ο ζωγράφος τοποθετεί μια στροφή από το τραγούδι του Μπριάν, που δικαιολογεί την εικαστική έμπνευση:
"De son métier i' faisait rien,
Dans l' jour i' balladait son chien,
La nuit i' rinçait la cuvette,
A la Villette"
Aristide Bruant: "A la Villette":
Κείμενα για τον βαν Γκογκ υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!
Ο μύθος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και αρχαιότερα λογοτεχνικά είδη. Ο λαός αποτελεί τον πρώτο μυθοποιό, ο οποίος τους δημιούργησε μέσα από τις ανησυχίες του. Από τους μύθους των λαών πήραν έναυσμα οι ποιητές-μυθοποιοί και δημιούργησαν διάφορα είδη λογοτεχνημάτων.
Ο Αίσωπος με την πλούσια φαντασία του δημιούργησε πληθώρα μύθων με πρωταγωνιστές τα ζώα, καθώς είχε διακρίνει πως ο άνθρωπος από τα πολύ παλιά χρόνια ανέπτυξε πολύ στενή σχέση μαζί τους. Παρατηρούσε τις αντιδράσεις τους και έτσι ανέπτυξε τις δικές του. Έτσι, αργότερα έδωσε στα ζώα διάφορες ιδιότητες που αντικατοπτρίζουν την ψυχοσύνθεση και τις αντιδράσεις του ανθρώπου. Κύριο χαρακτηριστικό τους η διδακτικότητα: όσο απλές και απαλλαγμένες από περιττά στοιχεία και αν φαίνονται, η κάθε ιστορία εμπεριέχει ένα μοναδικό ηθικό δίδαγμα το οποίο αναδεικνύεται μέσα από την δράση των ηρώων.
Η νυχτερίδα και οι δυο νυφίτσες, Χαρακτικό του Pierre Quentin Chedel
Διδακτικότατος είναι και ο μύθος που θα αφηγηθούμε σήμερα. Ένας μύθος, όπου ο Αίσωπος μας συμβουλεύει να προσαρμοζόμαστε στις εκάστοτε συνθήκες και πως μερικές φορές είναι σοφό να ελισσόμαστε και να μετατρέπουμε τις συνθήκες προς όφελός μας, ιδιαίτερα όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση κινδύνου…
«Έτυχε κάποτε η νυχτερίδα να πέσει κάτω στο έδαφος. Τότε μια νυφίτσα την τσάκωσε και ετοιμαζόταν να την ξεπαστρέψει. Η νυχτερίδα, βέβαια, εκλιπαρούσε για τη ζωή της, αλλά η νυφίτσα τής το ξεκαθάρισε: «Είναι των αδυνάτων αδύνατον να σου τη χαρίσω — βλέπεις, είμαι εκ φύσεως εχθρός όλων των πετούμενων». «Μα εγώ δεν είμαι πουλί», στρίγγλισε η νυχτερίδα. «Δεν βλέπεις; Ποντίκι είμαι». Η νυφίτσα, λοιπόν, την άφησε ελεύθερη. Πιο ύστερα, που λέτε, η νυχτερίδα έπεσε ξανά χάμω και την αιχμαλώτισε κάποια άλλη νυφίτσα. Βάλθηκε λοιπόν πάλι να παρακαλεί: «Αχ, μη με κομματιάσεις, μη!». Τούτη η δεύτερη νυφίτσα αντέτεινε ότι διεξάγει ατέρμονο πόλεμο ενάντια στα ποντίκια. Τότε η αιχμάλωτη βρήκε άλλη δικαιολογία: «Μα εγώ δεν είμαι ποντίκι. Είμαι νυχτερίδα». Έτσι τη γλίτωσε πάλι. Το αποτέλεσμα: αλλάζοντας δύο φορές το όνομά της, η νυχτερίδα κατόρθωσε να σώσει τη ζωή της. Λοιπόν, το ίδιο ισχύει και για εμάς. Δεν πρέπει να μένουμε συνέχεια προσκολλημένοι στα ίδια και τα ίδια. Απεναντίας, ας βάλουμε τούτο στο μυαλό μας: Όσοι αλλάζουν για να προσαρμοστούν στις εκάστοτε περιστάσεις πολύ συχνά ξεφεύγουν από τρομερούς κινδύνους».
Αυτό τον Αισωπικό μύθο επεξεργάζεται και ο Λαφονταίν. Τον παρουσιάζει στην πρώτη του Συλλογή Μύθων που δημοσιεύτηκε το 1668 και τον τιτλοφορεί: «Η νυχτερίδα και οι δύο νυφίτσες».
Ο Λαφονταίν τελειώνει την έμμετρη αφήγηση με το δίστιχο:
«Πολλούς έχουμε δει συχνά ν’αλλάζουνε την όψη,
στον κίνδυνο μπροστά, όπως η νυχτερίδα προσποιήθηκε πρόσωπα δυο…»
Η νυχτερίδα και οι νυφίτσες, Auguste Vimar
ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Η πρώτη μουσική πρόταση είναι του ταλαντούχου γάλλου συνθέτη,Charles Lecocq, γνωστού ως διάδοχος του Ζακ Όφενμπαχ, αφού απέκτησε δημοφιλία με τις οπερέτες και κωμικές του όπερες. Οι κριτικοί συχνά αναφέρονταν στην κομψότητα της συνθετικής γραφής του και τον επαινούσαν για «το ελαφρύ άγγιγμα της μουσικής του, το λυρισμό και τη φινέτσα της».
Στον τραγουδιστικό του κύκλο: «Fables-Μύθοι» για υψηλή ανδρική φωνή και πιάνο, οι αναλυτές υπογραμμίζουν την ευρηματικότητα ως προς τη συντομία των μελωδιών του Lecocq, που ταιριάζουν απόλυτα με το ύφος των εύστοχων κειμένων.
Charles Lecocq: «Fables de La Fontaine, La chauve-souris et les 2 belettes»:
2. Από τα δημοφιλή μουσικά σύνολα της εποχής μας, ειδικευμένα στο ρεπερτόριο πρώιμης μουσικής, αλλά και το ιστορικό γαλλικό τραγούδι είναι το Les Lunaisiens. Τα μέλη του αναδεικνύουν πρωτότυπες μορφές ερμηνείας χρησιμοποιώντας τη διασκευή και τον αυτοσχεδιασμό. Όσον αφορά τις φωνητικές συνθέσεις, ο ιδρυτή τους, Arnaud Marzorati υποστηρίζει πως προσπαθούν να παρουσιάζουν το κείμενο κάθε τραγουδιού ως «μάρτυρα του παρελθόντος και σχολιαστή μιας ανθρώπινης περιπέτειας...»
Από τις αγαπημένες στο κοινό δουλειές τους είναι και το: Le singe et l’épouvantail d'après les Fables de La Fontaine, μια μουσική αφήγηση μύθων του Λαφονταίν από χορωδία με συνοδεία μικρού συνόλου. Η προσαρμογή των στίχων έγινε από τον Pierre Senges, ενώ η μουσική μεταγραφή ανωνύμου από τον Marzorati...
Ο αρουραίος των αγρών και ο ποντικός της πόλης, εικονογράφηση Gustave Doré 1876
Ο Αίσωπος ήταν ταπεινής καταγωγής και καθόλου εμφανίσιμος.
Πολλοί τον παρομοίαζαν με τέρας, με μαυριδερό δέρμα, καμπούρη, στραβοπόδη και
πλακουτσωτή μύτη.
Ωστόσο τούς κέρδιζε όλους με την ευφυία του και την πλούσια φαντασία του.
Λιθογραφία του Jean Ouvrier
Ευφάνταστος είναι και ο μύθος που θα αφηγηθούμε σήμερα. Ένας
μύθος, όπου ο Αίσωπος μάς θέτει τον προβληματισμό για το ποια ζωή αξίζει
περισσότερο: η τρυφηλή αλλά γεμάτη κινδύνους ζωή στην πόλη ή ο λιτός κι
ατάραχος βίος στην ύπαιθρο;
«Μια φορά ήταν ένας αρουραίος που κατοικούσε στην εξοχή. Αυτός, που λέτε,
κάλεσε έναν φίλο του ποντικό από την πόλη για να του κάνει το τραπέζι. Του
πρόσφερε λοιπόν για φαγητό τα καλούδια που διαθέτουν στα χωράφια: σύκα, δηλαδή,
και σταφύλια και άλλα τέτοια φρούτα. Ο πρωτευουσιάνος, βέβαια, τα καταφρόνησε
αυτά σαν μίζερα και φτωχικά πράγματα. -«Όσο για σένα», είπε στον οικοδεσπότη
του, «σε προσκαλώ να με επισκεφθείς στα δικά μου λημέρια στην πόλη, αύριο
κιόλας». Πράγματι, την επαύριο ο περί ου ο λόγος έμπασε τον χωριάτη τον φίλο
του μέσα στο κελάρι σε ένα πλουσιόσπιτο, και εκεί του έβαλε μπροστά του
φαγοπότι τρικούβερτο: τί κρέατα κάθε λογής, τί ψάρια, ακόμη και γλυκίσματα.
Πάνω όμως που οι δυο τους το είχαν ρίξει στο φαΐ, μπήκε μέσα ξαφνικά η
οικονόμος του σπιτιού. Τρελάθηκαν τότε από τον φόβο τους τα ποντίκια και πήραν
αμέσως δρόμο. Έπειτα από αυτά, ο αρουραίος της υπαίθρου το ξεκαθάρισε στον
άλλον:
-«Βρε δεν πα να ευχαριστιέσαι όσο φαΐ θέλεις, με τις λιχουδιές σου και τα
μενού σου! Εγώ, μια φορά, προτιμώ τα λίγα που έχω να τα κατεβάζω άφοβα και με
την ησυχία μου».
Ο μύθος στην ολλανδική εκδοχή του, εικονογράφηση Gaston Gélibert
Απλή η ιστορία του Αισώπου, αλλά κι αυτή τόσο διδακτική! Ένας
μύθος που ζυγίζει από τη μία την υπεραφθονία και το φόβο και από την άλλη τη
μετρημένη ζωή και την ηρεμία. Ο Αίσωπος υπογραμμίζει πως κάποιες φορές με την πρώτη
ματιά κάτι μπορεί να φαντάζει αξιοζήλευτο. Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι
αυτός που το έχει είναι ευτυχισμένος, αν λείπει το γέλιο και η ψυχική γαλήνη.
Ο μύθος εμφανίζεται στον Αίσωπο γύρω
στον 7ο αιώνα π.Χ. Λίγους αιώνες αργότερα, στη Ρώμη, ο Οράτιος έδωσε
τη δική του διασκευή, που ανέπτυξε σε 40 στίχους και σε αντίθεση με τον
μύθο του Αισώπου, η ιστορία ξεκινά με την άφιξη στην εξοχή του αρουραίου της
πόλης ο οποίος γελάει με τη μετριότητα της ζωής στην ύπαιθρο και τον προσκαλεί
να γευτεί τις απολαύσεις της πόλης στο σπίτι του.
Αυτός ο μύθος θα απασχολήσει και τον
Βαβρία, έναν παραμυθολόγο, ελληνόφωνο Ρωμαίο, που ζούσε στη σημερινή Συρία και
στα τέλη του 1ου αιώνα, ξαναέγραψε τους μύθους του Αισώπου στα
ελληνικά και σε στίχο, άρα είναι ο πρώτος(όπως δήλωνε) που απέδωσε σε ποιητική
μορφή τις ιστορίες αυτές. Σύμφωνα με το Λεξικό της Σούδας, ο Βαβρίας συνέγραψε δέκα
βιβλία με μυθιάμβους (μύθους γραμμένους σε ιαμβικό μέτρο). Το έργο του
γενικώς είναι συλλογή από ποιητικούς μύθους, που στην πλειονότητά τους έχουν
αντληθεί από αρχαίες συλλογές Αισώπιων Μύθων σε
πεζό λόγο.
Όπως αναφέραμε παραπάνω ο Βαβρίας θεωρούσε τον εαυτό του δημιουργό νέου
λογοτεχνικού είδους -φαίνεται πως αγνοούσε την ύπαρξη του Φαίδρου, ο οποίος εκατό και πλέον χρόνια νωρίτερα είχε
μεταφέρει σε ιαμβικό στίχο μερικούς μύθους του Αισώπου, αλλά στη λατινική γλώσσα, πράγμα που αγνοούσαν οι Έλληνες.
Στον πρόλογο της συλλογής του ο Βαβρίας, αφού τονίζει ότι ο Αίσωπος ήταν ο πρώτος συγγραφέας μύθων, γράφει: «και
εγώ δίνω στη Μούσα τον νέο μυθίαμβο».
Επεξεργασία του Αισωπικού μύθουκάνει και ο Ζαν ντε Λα Φονταίν, τον οποίο
παρουσιάζει στο Πρωτο Βιβλίο με τους Μύθους του, που δημοσιεύτηκε για πρώτη
φορά το 1668 με τον τίτλο: «Le Rat de ville et le Rat des champs»:
«Πρωτευουσιάνος ποντικός απλόχερος κι ευγενικός
Κάλεσε φίλο χωρικό σ' ωραίο γεύμα γιορτινό.
Σε ένα τούρκικο χαλί άπλωσε όλο το φαΐ.
Δε σας λέω τι ζωή έκαναν κι οι δυο μαζί!
Ήταν όλ' αρμονικά, τα εδέσματα πολλά
Ώσπου όμως, ατυχία! ταράχτηκε η
ησυχία...
Πίσω απ' την πόρτα ξαφνικά θόρυβο άκουσαν πολύ
Φοβήθηκαν για τα καλά, έφυγαν και οι δυο μαζί.
Ο θόρυβος σταμάτησε. Μ' άλλος ακούστηκε ξανά
Ο οικοδεσπότης σάστισε: "Τέλος, Ας φάμε βιαστικά"
-Φτάνει, λέει ο χωρικός. Τώρα, εγώ σε προσκαλώ
Όχι, πως είμ' αρνητικός στο γεύμα το βασιλικό.
Αλλά κανείς δεν μ' ενοχλεί. Τρώω παίρνοντας χαρά διπλή.
1. Ο γερμανικής καταγωγής, και λάτρης της μυθολογίας, Ζακ
Όφενμπαχ στο ύφος των ανάλαφρων οπερετών του μάς δίνει τη δική του κομψή
και εύθυμη εκδοχή της διδακτικής ιστορίας του Αισώπου, όπως μεταφέρθηκε με τον
πνευματώδη τρόπο του Λαφονταίν.
Jacques Offenbach: «Six fables de la Fontaine- Le Rat de ville
et le Rat des champs»:
2. Εκπρόσωπος του ύστερου ρομαντισμού είναι ο Μπενζαμέν
Γκοντάρ, Γάλλος βιολονίστας και συνθέτης, εξαιρετικά παραγωγικός ασχολήθηκε με
πολλά μουσικά είδη (όπερες, μουσική δωματίου, ορχηστρικά, έργα για πιάνο, κλπ),
ωστόσο διακρίθηκε σε έργα μικροτέρων διαστάσεων, ιδιαίτερα στα τραγούδια
του.
Στον κύκλο τραγουδιών του «Fables de La
Fontaine» αφηγείται μουσικά έξι από τους μύθους με ύφος που πλησιάζει
σε κείνο των Μέντελσον και Σούμαν ως προς την πιανιστική συνοδεία και με υψηλές
εκφραστικές-μιμητικές απαιτήσεις από τον τραγουδιστή. Προτελευταία σύνθεση του
κύκλου είναι η μουσική αφήγηση των ποντικών τη πόλης και της εξοχής:
Benjamin Godard: «Fables de La Fontaine- Le Rat de
ville et le Rat des champs»:
3. Mια ανάλαφρη αφήγηση πατώντας σε μια ρέουσα, κυλαριστή
μελωδία από κιθάρες δίνει το Duo Versini. Η Anny και ο Jean-Marc, συνθέτες,
κιθαριστές και παιδαγωγοί από τη Σαβοΐα έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στις
παραστάσεις για παιδιά με τραγούδια και μουσικά παραμύθια. Κατά τη γνώμη των
κριτικών έχουνένα πραγματικό χάρισμα να
τραβούν την προσοχή των μικρών ακροατών και να μεταδίδουν το ηθικό δίδαγμα των
ιστοριών πηγαία, με χιούμορ και μουσικότητα...Εκτός από τα κείμενα και τις
υπέροχες μελωδίες,πάνω απ' όλα
μεταδίδουν σε όλους όσους τους ακούν τη χαρά της ζωής κα την απόλαυση των
στιγμών...
Duo Versini: «Les Fables en chancons - Le Rat de ville et le Rat des champs»:
Λέων και Μυς, από την ισπανική έκδοση των Μύθων του Αισώπου(1521)
Ο Αίσωπος μπορεί να μην έγραψε κανέναν μύθο και απλά να τούς διηγόταν προφορικά, όμως είναι ο διασημότερος από τους αρχαίους μυθοποιούς. Οι μύθοι του είναι συμβολικοί και αλληγορικοί με ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα κι έχουν ως πρωταγωνιστές κατά το πλείστον ζώα, που μιλούν κι ενεργούν σαν άνθρωποι.
Ο Αίσωπος όπως απεικονίζεται στα Χρονικά της Νυρεμβέργης, 1493
Είναι οπωσδήποτε και χρήσιμοι μύθοι διότι περιέχουν «θεραπευτικές αρετές» μεν και δίνουν λογικές απαντήσεις σε ερωτήματα και υπαρξιακές ανησυχίες μας, δε. Παρότι οι Αισωπικοί μύθοι δεν καταλήγουν πάντα σε αισιόδοξο ηθικό μήνυμα, ασκούν τεράστια γοητεία! Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι διαβάζοντας τους μύθους, διαισθανόμαστε ότι ενώ δεν είναι «η πραγματικότητά μας», ταυτόχρονα απεικονίζουν μια πραγματικότητα. Αντιλαμβανόμαστε ότι τα δρώμενα και οι πράξεις του μύθου δεν μπορούν να συμβούν σήμερα, όμως κατανοούμε ότι συμβολίζουν τα στάδια και τις φάσεις εξέλιξης της ζωής και ότι τα συναισθήματα και τα πάθη είναι πραγματικά.
Σήμερα θα αφηγηθούμε ένα μύθο με συγκλονιστικό μήνυμα … Το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας μας είναι, ότι συχνά υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούμε να διανοηθούμε πως σε κάποια δύσκολη στιγμή μπορεί να αποδειχθούν πολύ καλοί φίλοι. Μας διδάσκει να μην υποτιμάμε κανέναν και να μην διστάζουμε να βοηθάμε ο ένας τον άλλο και να μην ξεχνάμε ποτέ πως έρχεται καιρός που και οι πιο ισχυροί έχουν την ανάγκη των αδυνάτων.
«Καθώς το λιοντάρι κοιμόταν, ένας ποντικός τρέχοντας έπεσε επάνω του και το ξύπνησε. Γραπώνει τότε το λιοντάρι τον ποντικό και θα τον έκανε μιά χαψιά. Το ποντίκι όμως ψύχραιμο παρακάλεσε: «Άφησέ με να ζήσω! Για σένα ούτε μιά μπουκιά δεν είμαι! Και δεν ήθελα να σε ενοχλήσω, κατά λάθος τρέχοντας ήρθα επάνω σου. Αν με αφήσεις να ζήσω, δεν θα σου κάνω κανένα κακό, αντίθετα, θα σε ευγνωμωνώ και θα σου ανταποδώσω την ευεργεσία!» Το λιοντάρι γέλασε: «Τι ευεργεσία θα μου ανταποδώσεις εσύ; Αν είναι δυνατόν ποτέ ένα ποντίκι να ευεργετήσει ένα λιοντάρι! Άντε όμως, θα σε αφήσω, γιατί με έκανες και γέλασα, άλλωστε γιατί να σε φάω, δεν φτάνεις ούτε να γεμίσεις το κούφιο μου το δόντι!» Αργότερα, κάποιοι κυνηγοί κατάφεραν να πιάσουν το λιοντάρι, και το δέσανε με σκοινιά σε ένα δέντρο. Καθώς βρυχόταν απελπισμένα, το άκουσε ο ποντικός, και πήγε μασουλούσε τα σκοινιά, έτσι τα έκοψε και ελευθέρωσε το λιοντάρι. Και είπε: «Εσύ τότε γελούσες που είπα ότι θα σε ευεργετήσω. Τώρα όμως πρέπει να κατάλαβες ότι ακόμη και τα ποντίκια αξίζει να σε ευγνωμονούν, ακόμα κι ένας ποντικός μπορεί να σε σώσει.»
Lion and Mouse, Φρανς Σνάιντερς
Με απλό και εύπεπτο τρόπο ο αρχαίος παραμυθάς συμβουλεύει πως ακόμα κι οι πιο αδύναμοι μπορούν να φανούν χρήσιμοι και στους πιο δυνατούς, διδάσκοντας πως δεν πρέπει να περιφρονούμε κανένα!
O μύθος απέκτησε δημοφιλία την περίοδο της Αναγέννησης, καθώς καταδίκαζε την κοινωνική φιλοδοξία, όπως επίσης στην Αίγυπτο και την Ανατολική Ασία υπάρχουν παραλλαγές της ιστορίας, που όλες διδάσκουν τη βοήθεια στο συνάνθρωπο, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή την κατάσταση.
Στην ινδική παραλλαγή ο μύθος αναφέρεται σε ποντίκια και ελέφαντες: Ένα κοπάδι ελεφάντων ποδοπατάει κατά λάθος μια φυλή ποντικών. Ετσι, ποντικοεκπρόσωποι έρχονται στο βασιλιά ελέφαντα αιτουμενοι να αλλάξουν την πορεία τους στο μέλλον, όπως και πράττουν. Αργότερα,που οι ελέφαντες παγιδεύονται, τα ευγνώμονα ποντίκια ανταποδίδουν την ευεργεσία, βοηθώντας τους.
Στην Κίνα, που ο μύθος μεταφέρθηκε από βουδιστές μοναχούς, το ευεργετημένο ζώο είναι μια τίγρης.
Στη Λογοτεχνία επίσης έχει χρησιμοποιηθεί ως βάση ανάπτυξης μια ιστορίας, όπως στην περίπτωση του σκωτσέζου, Ρόμπερτ Χένρισον(1425-1506)
Το μεγαλύτερο, και από πολλές πλευρές το πιο πρωτότυπο και αποτελεσματικό του έργο, είναι το «Morall Fabillis of Esope», μια συλλογή από 13 ιστορίες του έλληνα παραμυθά και άλλων ανωνύμων, όπου ενσωματώνει και το μύθο του Λιονταριού με το ποντίκι, Συμβολίζοντας το βασιλιά με το λιοντάρι που μπλέκεται στο δίχτυ, κάνοντας ένα κριτικό σχόλιο για την κυβέρνηση της Σκωτίας:
«Αυτό το λιοντάρι της μεγάλης δύναμης
μπορεί να’ναι πρίγκιπας ή και βασιλιάς, ακόμα.
Κάποιος ισχυρός, ή κι ένας αυτοκράτορας,
που ενώ θα’πρεπε να κοπιάζει
για να κυβερνά το λαό του δίκαια
και να διατηρεί την τάξη,
ξοδεύει όλο τον χρόνο του σε απολαύσεις,
νωθρότητα, ύπνο και απραξία..»
Η έμμετρη επεξεργασία του μύθου από τον Ζαν ντε Λαφονταίν αφηγείται:
Να πείσουμε τον κόσμο, χρέος μας είναι τρανό
ότι συχνά χρειαζόμαστε και το πιο μικρό.
Δυο μύθοι δείχνουν την αλήθεια αυτή
πολύ καλά με αυτό που ακολουθεί.
Ανάμεσα στου λιονταριού τα πόδια μια φορά
ποντίκι ζαλισμένο πετάχτηκε απ΄ τη γη.
Ο βασιλιάς των Ζώων στην περίπτωση εκείνη δα
την αρχοντιά του δείχνει και του χαρίζει τη ζωή.
Και στα χαμένα δεν πήγε η χάρη αυτή.
Θα πίστευε ποτέ άτομο κανένα σε τούτη τη ζωή
ότι λιοντάρι με ποντίκι θα συναντηθεί;
Όμως έγινε στο δάσος το λιοντάρι μας να βγει
και στη φάκα ξαφνικά να πιαστεί.
Μάταιες οι φωνές του κι οι βρυχηθμοί.
Τότε ο κυρ-πόντικας κατέφτασε με δόντια κοφτερά
τη φάκα ροκανίζει και τελειώνει τη δουλειά.
Πιότερο αξίζουν ο χρόνος κι η υπομονή,
να ξέρεις, από τη δύναμη και την οργή.
(Μτφ: Βονιτσάνου-Guilloteau Θεοδώρα)
«The Fable», Gustav Klimt
Ο μύθος ήταν αγαπημένος εικαστικών καλλιτεχνών.
1. Ο Φλαμανδός ζωγράφος Φρανς Σνάιντερς φιλοτέχνησε δύο εκδοχές του. Ο ένας πίνακας κρεμόταν στη Μεγάλη Σάλα στο εξοχικό σπίτι του πρωθυπουργού.
Λέων και Μυς, Tom Otterness
2. Επίσης ο Gustav Klimt ενσωμάτωσε μια αναφορά του μύθου στο εικαστικό του 1883 με τίτλο: «The Fable». Μια γυμνή γυναίκα με χαμηλωμένο το βλέμμα απεικονίζεται στη φύση, ανάμεσα σε άγρια ζώα και φυτά, που παραπέμπουν με τον αλληγορικό χαρακτήρα τους σε σκηνές από τους Αισωπικούς μύθους.
Στην αριστερή πλευρά του πίνακα ο αυστριακός ζωγράφος τοποθέτησε ένα λιοντάρι που κοιμάται κάτω από έναν θάμνο, ενώ στα γυμνά κλαδιά πάνω απ’ το κεφάλι του, παίζουν ποντίκια…
3. Ή το επιχρυσωμένο γλυπτό του Αμερικανού Tom Otterness, που εκτίθεται στον εξωτερικό χώρο σε Ολλανδικό Μουσείο και παριστά το λιοντάρι ξαπλωμένο να συλλογίζεται, ενώ ένα ποντικάκι στέκει δίπλα του όρθιο με τα χέρια του πίσω από την πλάτη του, στάση που μαρτυρά την αυτοπεποίθησή του.
Λέων και Μυς, Λιθογραφία του John Doyle(1844)
4. Στη Βρετανία του 19ου αιώνα, ο πολιτικός σκιτσογράφος Τζον Ντόιλ προσάρμοσε τον μύθο σε ημερολόγια. Ετσι για τον Φεβρουάριο του 1844 εικονογράφησε ένα ποντίκι να ροκανίζει το δίχτυ που είναι μπλεγμένο ένα λιοντάρι με ανθρωπόμορφο πρόσωπο.
Το ποντίκι είναι ο κόμης Ράσελ που εναντιώθηκε στην απόφαση της Βουλής των Λόρδων που είχε φυλακίσει τον Ντάνιελ Ο’Κόνελ(λιοντάρι), που πρωτοστάτησε στην πολιτική εκστρατεία κατάργησης της Πράξης της Ένωσης Βρετανίας-Ιρλανδίας, που ψηφίστηκε το 1800.
ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Ο γάλλος οργανίστας, τσεμπαλίστας, βιολονίστας και συνθέτης, Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749) διακρίθηκε για τις κοσμικές συνθέσεις του για μία ή δυο φωνές εμπνευσμένες από ελληνορωμαϊκούς μύθους ομαδοποιημένους σε πέντε συλλογές. Σ’αυτή την κατηγορία ανήκουν οι «Fables-Μύθοι», εμπνευσμένοι από μύθους του Αισώπου τους οποίους επεξεργάστηκε ο Λαφονταίν. Συνθέσεις ιδιαίτερης δυναμικής και ανάλαφρα ζωηρό ρυθμικό χαρακτήρα, όπου ο συνθέτης καταφέρνει να αφηγηθεί και υπογραμμίσει τον ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα τους.
Απολαμβάνουμε την μουσική αφήγηση του μύθου με το Λιοντάρι και το ποντίκι:
Louis-Nicolas Clérambault, Le lion et le rat:
2. Ο Γάλλος μαέστρος , συνθέτης και ενορχηστρωτής, Paul Bonneau διακρίθηκε στον τομέα της κινηματογραφικής μουσικής κυρίως και τιι ορχηστρικές διασκευές του κλασικών μελωδιών. Ξεχωριστή είναι η Σουΐτα «Μύθοι» όπου μελοποιεί δέκα μύθους του Λαφονταίν. Ανάμεσά τους και κείνον για το Λιοντάρι και το Ποντίκι, σύνθεση για γυναικεία φωνή και μικρό σύνολο, η μελωδική αίσθηση του οποίου μαρτυρά την ενασχόληση του δημιουργού με τη μουσική για τον κινηματογράφο, συγχρόνως δε, αποδίδει την λαμπρότητα του ύφους της γαλλικής μουσικής σχολής της εποχής του με το ζωηρό ρυθμό και το ανάλαφρο, εύθυμο ύφος. Εμβατηριακός ρυθμός, με διακεκομμένες φράσεις που υπογραμμίζονται από τα χάλκινα πνευστά, όπως επίσης κουδουνάκια, τρίγωνα, πίκολι και πιτσικάτο νύξεις χρωματίζουν τη μελωδική γραμμή και διαμορφώνουν ευφάνταστα τη μουσική αφήγηση..
Le lion et le rat, Paul Bonneau:
3. Από τη σύγχρονη εποχή ο γάλλος τραγουδοποιός και συνθέτης, Grégoire (γεννημένος Grégoire Boissenot), μάς δίνει μια μελωδία αφηγηματικού ύφους με νοσταλγική χροιά που παραπέμπει στο παρελθόν της σοφίας του Αισώπου…
%2C_oil_on_canvas%2C_145.1_x_113.3_cm%2C_Philadelphia_Museum_of_Art.jpg)
.jpg)
%2C_1889.jpg)
.jpg)
.jpg!Large.jpg){kind=spacer}
_le_18_octobre_1961_devant_une_de_ses_toiles%2C_PH19994.jpg)
_Fabel_van_La_Fontaine_(serietitel_op_object)_Imagerie_Artistique_S%C3%A9rie_6_(serietitel_op_object)%2C_RP-P-OB-205.860.jpg)
_(Beelden_aan_Zee_museum%2C_Scheveningen).jpg)
_-_GMII.jpg)