20 Αυγούστου, "Παγκόσμια Ημέρα Κουνουπιού". Μια ημερομηνία που δύσκολα θα τη συνέδεε κανείς με τη μουσική. Κι όμως, πίσω από ένα τόσο μικρό και ενοχλητικό πλάσμα κρύβεται μια ιστορία επιστήμης, μυθολογίας και παραδόξως μουσικής έμπνευσης.
Στις 20 Αυγούστου 1897, ο Βρετανός γιατρός και ερευνητής Ronald Ross απέδειξε τον ρόλο των θηλυκών κουνουπιών στη μετάδοση της ελονοσίας. Η ανακάλυψη αυτή, που άλλαξε αποφασιστικά την κατανόηση της ασθένειας, του χάρισε λίγα χρόνια αργότερα το Νόμπελ Ιατρικής. Η ημερομηνία έχει συνδεθεί με την ευαισθητοποίηση για την καταπολέμηση του κουνουπιού και των ασθενειών που μεταδίδει.
Και δεν είναι υπερβολή να πούμε πως ένα από τα μικρότερα πλάσματα του πλανήτη είναι ταυτόχρονα και ένα από τα πιο επικίνδυνα. Μέσω των τσιμπημάτων του μεταδίδονται σοβαρές ασθένειες, προκαλώντας κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους παγκοσμίως.
Ας αφήσουμε όμως για λίγο την επιστήμη και ας περάσουμε στη μουσική.
Το κουνούπι, με το χαρακτηριστικό, επίμονο ζούζουνισμά του, έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αρκετούς συνθέτες. Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί. Ο ήχος του, οι ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης, το νευρικό πέταγμά του προσφέρονται ιδανικά για μουσική μίμηση. Τα έγχορδα και ιδιαίτερα το βιολί μπορούν να μετατρέψουν αυτή τη μικροσκοπική "ενόχληση" σε μια ευφυή μουσική εικόνα.
Σας καλημερίζω, λοιπόν, με το "Mosquito Dance" του Béla Bartók, ένα από τα περίφημα "44 Duos for Two Violins", που ο Ούγγρος συνθέτης έγραψε το 1931.
Τα "44 Ντουέτα" γράφτηκαν κυρίως με παιδαγωγικό σκοπό, για νέους μαθητές βιολιού. Ο Μπάρτοκ, που γνώριζε καλά τη διδακτική πράξη, κατάφερε να συνδυάσει την τεχνική εξάσκηση με τη φαντασία, το χιούμορ και τη μουσική αφήγηση.
Στο "Mosquito Dance", τα δύο βιολιά μοιάζουν να κυνηγούν το ένα το άλλο μέσα στον αέρα. Οι γρήγορες, κοφτές κινήσεις, τα staccato, τα glissando και οι απότομες αλλαγές δημιουργούν μια σχεδόν οπτική αναπαράσταση του εντόμου. Δεν ακούμε μόνο το κουνούπι. Το βλέπουμε να πετά, να πλησιάζει, να απομακρύνεται και να επιστρέφει επίμονα.
Και αφού μιλάμε για κουνούπια, ας θυμηθούμε μερικές από τις πιο παράδοξες πληροφορίες γύρω από αυτά.
Τα αρσενικά κουνούπια δεν πίνουν αίμα. Τρέφονται κυρίως με νέκταρ και φυτικούς χυμούς.Δηλαδή, τη "βρώμικη" δουλειά την κάνουν τα θηλυκά που χρειάζονται το αίμα για την ανάπτυξη των αυγών τους. Όταν το θηλυκό κουνούπι μας τσιμπά, διοχετεύει σάλιο, το οποίο βοηθά στη διαδικασία της αιμοληψίας και εμποδίζει την πήξη του αίματος.Τα κουνούπια υπάρχουν στη Γη εδώ και 250 εκατομμύρια χρόνια. Προϋπήρχαν, λοιπόν, των δεινοσαύρων και επιβίωσαν από κοσμογονικές αλλαγές που εξαφάνισαν αμέτρητα άλλα είδη. Και, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, οι άνθρωποι με ομάδα αίματος 0 φαίνεται να είναι πιο ελκυστικοί στα κουνούπια από εκείνους με άλλες ομάδες αίματος.
Κι αν όλα αυτά μοιάζουν ήδη αρκετά παράξενα, υπάρχει και η μυθολογία.
Ο Λευκάδιος Χερν, που τόσο βαθιά αγάπησε και κατέγραψε τον ιαπωνικό πολιτισμό, μας μεταφέρει δοξασίες σύμφωνα με τις οποίες τα κουνούπια μπορούσαν να συνδεθούν με τις ψυχές των νεκρών. Οι ψυχές ανθρώπων που είχαν διαπράξει σοβαρά σφάλματα μπορούσαν να καταδικαστούν σε μια περιπλάνηση ως "διψασμένα φαντάσματα", αναζητώντας αδιάκοπα αίμα.
Και κάπως έτσι, ένα μικροσκοπικό έντομο περνά από την επιστήμη στη μουσική και από τη μουσική στη μυθολογία.
Από τον Ronald Ross στον Μπάρτοκ και από το εργαστήριο στο πεντάγραμμο, το κουνούπι αποδεικνύεται ένας απρόσμενος πρωταγωνιστής. Θανατηφόρο στην πραγματικότητα, ενοχλητικό στην καθημερινότητα, αλλά -τουλάχιστον στα χέρια του Μπάρτοκ- χορευτικό και απολαυστικό.
Στις 7 Αυγούστου 1941 έφυγε από τη ζωή ο Ινδός ποιητής, φιλόσοφος, ζωγράφος, ηθοποιός και συνθέτης Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, μία από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του 20ού αιώνα. Το 1913 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίαςκι έγινε ο πρώτος μη Ευρωπαίος που έλαβε τη συγκεκριμένη διάκριση.
Ο Ταγκόρ έδειξε από πολύ μικρή ηλικία την κλίση του στην ποίηση, ενώ παράλληλα διακρίθηκε στη ζωγραφική και στη μουσική. Συνέθεσε περισσότερα από 2.000 τραγούδια, ενώ δική του είναι τόσο η ποίηση όσο και η μουσική του εθνικού ύμνου της Ινδίας. Μέσα από το έργο του επιδίωξε να αναδείξει την αξία της απλότητας, της αρμονικής σχέσης του ανθρώπου με τη φύση και της καλλιέργειας της εσωτερικής και πνευματικής ομορφιάς. Η ποίησή του διακρίνεται για τον λυρισμό, τη βαθιά ανθρωπιστική σκέψη και τον διακριτικό μυστικισμό της.
Από τις πιο γνωστές ποιητικές συλλογές του Ταγκόρ είναι "Ο Κηπουρός", ένα έργο γεμάτο λυρισμό που πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1913, και μεταφέρει τη βαθιά του ευαισθησία γύρω από τον έρωτα, τη νιότη και την παροδικότητα της ύπαρξης. Τα ποιήματα αυτά δεν αποτελούν πρωτότυπες αγγλικές συνθέσεις, αλλά μια αριστοτεχνική προσαρμογή παλαιότερων στίχων που ο Ινδός δημιουργός είχε γράψει στη μητρική του γλώσσα, τη βεγγαλική. Η συντριπτική πλειονότητα του υλικού αντλήθηκε από τη συλλογή "Kshanika - Εφήμερο" του 1900. Με το έργο, ο Ταγκόρ αποτίναξε την αυστηρή, λόγια παράδοση για να αγκαλιάσει την αυθόρμητη καθομιλουμένη γλώσσα, εμφυσώντας μια πρωτόγνωρη ελαφράδα στην τέχνη του. Αυτή ακριβώς η ζωντάνια μεταφέρθηκε αυτούσια και στον "Κηπουρό", όπου η επίγεια αγάπη, ο ρομαντισμός, το χιούμορ και οι απλές, καθημερινές στιγμές της ζωής υμνούνται με τρόπο μοναδικό. Μακριά από τον βαθιά θρησκευτικό και πνευματικό χαρακτήρα άλλων έργων του, στη συλλογή αυτή η φιγούρα του κηπουρού γίνεται ο ιδανικός ξεναγός στα μυστικά των ανθρωπίνων συναισθημάτων και της φύσης.
"Μίλησέ μου, αγαπημένη,
πες μου με λόγια
όσα τραγούδησες.
Η νύχτα είναι βαθιά σκοτεινή
τ' αστέρια χάθηκαν πίσω από τα σύννεφα,
κι ο άνεμος στενάζει ανάμεσα στα φύλλα.
Θα λύσω τα μαλλιά μου
ο γαλανός μου μανδύας
θα σε τυλίξει σαν τη νύχτα.
Θα γείρω το κεφάλι σου στο στήθος μου,
κι εδώ, στη γλυκιά ερημιά,
άσε την καρδιά σου να μιλήσει...
("Ο Κηπουρός", Ρ. Ταγκόρ, απόδοση δική μου)
Στις γερμανικές μεταφράσεις ποιημάτων από τον "Κηπουρό" του Ταγκόρ στηρίχτηκε η "Lyrische Symphonie, Op. 18 - Λυρική Συμφωνία", που συνέθεσε ο Αυστριακός συνθέτης Alexander von Zemlinsky το διάστημα 1922 - 1923, το πιο διάσημο και αναγνωρισμένο έργο του. Μέσα απ' αυτή τη μνημειώδη σύνθεση για σοπράνο, βαρύτονο και μεγάλη ορχήστρα, ο Τσεμλίνσκι ισορροπεί με δεξιοτεχνία ανάμεσα σε υστερορομαντισμό και εξπρεσιονισμό, υφαίνοντας ένα ενιαίο ηχητικό σύμπαν επτά μερών που εκτελούνται χωρίς διακοπή. Το έργο ορθώνεται ως μια βαθιά προσωπική απάντηση στο μνημειώδες "Τραγούδι της Γης" του Γκούσταβ Μάλερ, όμως εδώ ο Τσεμλίνσκι αντικαθιστά τον τενόρο και την άλτο με τη σοπράνο και τον βαρύτονο, στήνοντας έναν συγκλονιστικό, σχεδόν θεατρικό διάλογο ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό στοιχείο. Οι δύο σολίστ εναλλάσσονται στη σκηνή δίνοντας φωνή στα αιώνια ανθρώπινα πάθη.
Τα 7 μέρη στα οποία αναπτύσσεται η Λυρική Συμφωνία παίρνουν τους τίτλους των επιλεγμένων ποιημάτων:
"Ich bin friedlos, ich bin durstig nach fernen Dingen - Είμαι ανήσυχος. Διψώ για ό,τι βρίσκεται μακριά"
"O Mutter, der junge Prinz - Ω μάνα, ο νεαρός Πρίγκιπας"
"Du bist die Abendwolke - Είσαι το βραδινό σύννεφο"
"Sprich zu mir Geliebter - Μίλησέ μου, αγαπημένη μου"
"Befrei mich von den Banden deiner Süße, Lieb - Απελευθέρωσέ με απ' τα δεσμά της γλυκύτητάς σου, αγάπη"
"Vollende denn das letzte Lied - Τότε τελειώστε το τελευταίο τραγούδι"
"Friede, mein Herz - Ειρήνη, καρδιά μου"
"Ειρήνη, καρδιά μου,
ας είναι γλυκιά η ώρα του αποχωρισμού.
Ας μη μοιάζει με θάνατο,
μα με την ώρα της εκπλήρωσης.
Ας λιώσει η αγάπη μέσα στη μνήμη,
κι ο πόνος ας γίνει τραγούδι..."
("Ο Κηπουρός", Ρ. Ταγκόρ, απόδοση δική μου)
Alexander von Zemlinsky: "Lyrische Symphonie, Op. 18":
Στο ιστολόγιο υπάρχουν και παλαιότερα κείμενα για τον Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, τα οποία μπορείτε να διαβάσετε αναζητώντας το όνομά του στη γραμμή αναζήτησης.
Giovanni Bellini: "Transfiguration of Jesus", Βενετία, 1454
Χρόνια Πολλά και Φωτεινά! Μεγάλη η σημερινή μέρα, καθώς τιμούμε τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της χριστιανικής πίστης.
Η Γιορτή υπενθυμίζει τη φανέρωση της θείας φύσης του Ιησού και τη δόξα Του, που αποκαλύπτεται στους μαθητές στο Όρος Θαβώρ. Το μήνυμα της Μεταμόρφωσης υπερβαίνει τη συγκεκριμένη βιβλική στιγμή, καθώς συμβολίζει τη φώτιση του ανθρώπου, την ελπίδα της πνευματικής αναγέννησης και τη δύναμη της θείας παρουσίας που μεταμορφώνει τον κόσμο. Η αλήθεια αυτή ενέπνευσε διαχρονικά τη χριστιανική τέχνη, οδηγώντας σπουδαίους δημιουργούς να αποδώσουν εικαστικά το μυστήριο της θεϊκής αποκάλυψης. Ανάμεσά τους και τον Ιταλο καλλιτέχνη, Τζιοβάνι Μπελίνι, που γύρω στα 1454 φιλοτεχνησε το έργο του "Μεταμόρφωση" απεικονιζοντας τη βιβλική σκηνή και σήμερα φυλάσσεται στο Museo Correr της Βενετίας.
Η σύνθεση οργανώνεται σε δύο επίπεδα, επίγειο και ουράνιο, δημιουργώντας σαφή διάκριση ανάμεσα στον ανθρώπινο και τον θεϊκό κόσμο. Στο ανώτερο τμήμα δεσπόζει η μορφή του Χριστού, ο οποίος εικονίζεται με τα χέρια ανοιχτά σε στάση ευλογίας, λουσμένος σε εκτυφλωτικό φως. Η λευκή ενδυμασία του αντανακλά τη θεία λάμψη, ενώ δίπλα Του στέκονται με επιβλητική ηρεμία οι προφήτες Ηλίας και Μωυσής.
Στο κατώτερο επίπεδο, οι τρεις μαθητές, Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης, αντιδρούν στο υπερφυσικό όραμα. Ενας γονατίζει, άλλος καλύπτει το πρόσωπό του από την εκτυφλωτική λάμψη και ο τρίτος στρέφεται απότομα προς τα πίσω, αποδίδοντας το δέος και την αδυναμία του ανθρώπου να αντικρίσει άμεσα το θείο. Οι βραχώδεις σχηματισμοί του Όρους Θαβώρ υψώνονται απότομα, οδηγώντας το βλέμμα προς την κορυφή όπου εκτυλίσσεται το θαυματουργό γεγονός. Το φως ως συμβολικό μέσο, τονίζει τη θεϊκή παρουσία του Χριστού.
Το έργο φέρει έντονα τα χαρακτηριστικά της πρώιμης καλλιτεχνικής πορείας του Μπελίνι και αποκαλύπτει την ισχυρή επιρροή του Αντρέα Μαντένια, ιδιαίτερα στην γλυπτική απόδοση των μορφών, τις πτυχώσεις των ενδυμάτων και τη γεωμετρική οργάνωση του χώρου.
Giovanni Bellini: "Transfiguration of Jesus", Νάπολη, 1480
Η πρώιμη "Μεταμόρφωση" δεν αποτελεί τη μοναδική ενασχόληση του Μπελίνι με το συγκεκριμένο εικονογραφικό θέμα. Αντίθετα, η επιλογή του να επανέλθει σε αυτό περίπου δύο δεκαετίες αργότερα μαρτυρεί τη διαχρονική σημασία που είχε η σκηνή της Μεταμόρφωσης για την καλλιτεχνική και πνευματική του αναζήτηση. Περίπου το 1480 ο καλλιτέχνης δημιουργεί μια νέα εκδοχή του έργου, η οποία σήμερα φυλάσσεται στο Museo di Capodimonte, στη Νάπολη. Η σύγκριση των δύο έργων αποκαλύπτει τη σημαντική εξέλιξη της ζωγραφικής του γλώσσας, καθώς από τη γραμμικότητα και τη γλυπτική αυστηρότητα της πρώιμης περιόδου οδηγείται σε μια περισσότερο λυρική, ατμοσφαιρική και φωτεινή απόδοση του ίδιου θέματος, αλλά και τη βαθύτερη επιθυμία του να διερευνήσει εικαστικά το μυστήριο της θείας αποκάλυψης, του φωτός και της σχέσης του ανθρώπου με το θείο.
Από τη βιβλική σκηνή της Μεταμορφώσεως εμπνέεται η "Missa Assumpsit Jesus" του σπουδαίου Ισπανού αναγεννησιακού συνθέτη Sebastián de Vivanco, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ισπανικής πολυφωνικής σχολής των αρχών του 17ου αιώνα. Σύγχρονος του Τομάς Λουίς ντε Βικτόρια και αρχιμουσικός στους καθεδρικούς ναούς της Σεγόβια, της Άβιλα και αργότερα, της Σαλαμάνκα, ο Βιβάνκο διακρίθηκε για τη βαθιά γνώση της αντιστικτικής τέχνης και την ιδιαίτερη εκφραστικότητα της εκκλησιαστικής του μουσικής.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του συγκαταλέγεται η Missa Assumpsit Jesus, η οποία δημοσιεύθηκε το 1608 στη συλλογή Liber Missarum. Πρόκειται για μία από τις χαρακτηριστικότερες λειτουργίες της ύστερης Αναγέννησης, καθώς βασίζεται στο προγενέστερο ομώνυμο μοτέτο του συνθέτη, από το οποίο αντλεί τόσο τον τίτλο όσο και το κύριο θεματικό της υλικό. Το μοτέτο αφηγείται το ευαγγελικό επεισόδιο της Μεταμορφώσεως (Ματθ. 17, 1-9), όταν ο Χριστός παραλαμβάνει τους μαθητές Πέτρο, Ιάκωβο και Ιωάννη και τους οδηγεί στο όρος Θαβώρ, όπου αποκαλύπτει τη θεία Του δόξα μέσα στο άκτιστο φως:
"Ο Ιησούς μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη ανέβηκε σ’ ένα ψηλό βουνό.
Εκεί μεταμορφώθηκε μπροστά τους, έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο και τα ενδύματά του έγιναν άσπρα σαν το φως".
Η Λειτουργία, που αποτελεί εξαιρετικό δείγμα της ώριμης ισπανικής αναγεννησιακής πολυφωνίας, ακολουθεί τη δομή της λατινικής Θείας Λειτουργίας, ενώ στις ανασυνθέσεις της πλαισιώνεται από τα αντίστοιχα γρηγοριανά μέλη.
Ο Βιβάνκο μετασχηματίζει δημιουργικά το αρχικό θέμα του μοτέτου μέσα από συνεχείς μιμητικές εισόδους, περίτεχνη αντίστιξη και εναλλαγές μεταξύ των φωνητικών ομάδων. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από διαύγεια, ισορροπία και αρχιτεκτονική συνοχή, δημιουργώντας φωτεινή ηχητική ατμόσφαιρα που ανταποκρίνεται ιδανικά στο θεολογικό νόημα της Μεταμόρφωσης. Παράλληλα, αξιοποιεί σύνθετους "αινιγματικούς κανόνες"*, μία από τις πλέον απαιτητικές τεχνικές της αναγεννησιακής πολυφωνίας. Η αυστηρή μαθηματική οργάνωση της σύνθεσης συνδυάζεται με έντονη πνευματικότητα, αποκαλύπτοντας έναν δημιουργό που κατόρθωσε να συνενώσει τη συνθετική δεξιοτεχνία με τη λειτουργική έκφραση.
Όπως ο Ιταλός ζωγράφος Τζοβάνι Μπελίνι αποδίδει εικαστικά το εκτυφλωτικό φως του Θαβώρ και τη συνάντηση του ανθρώπινου με το θείο, έτσι και ο Βιβάνκο μεταφράζει το ίδιο μυστήριο σε μουσική. Η λαμπρή πολυφωνική του γραφή μετατρέπεται σε ηχητική αναπαράσταση της Μεταμορφώσεως, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη μπορεί να υπηρετεί την αισθητική, αλλά και τη θεολογική εμπειρία του φωτός και της δόξας του Χριστού...
*"Αινιγματικός κανόνας" είναι μορφή πολυφωνικής μουσικής σύνθεσης, όπου ο συνθέτης καταγράφει μόνο την κύρια μελωδική γραμμή και αποκρύπτοντας τους κανόνες εισόδου των υπόλοιπων φωνών, αφήνοντας τους εκτελεστές να "λύσουν" το μουσικό αίνιγμα.
Sebastián de Vivanco: "Motet Assumpsit Jesus Petrum"
Assumpsit Iesus Petrum, et Iacobum,
et Ioannem fratrem eius,
et duxit eos in montem excelsum seorsum,
et transfiguratus est ante eos.
Et ecce vox de nube dicens:
Hic est filius meus dilectus,
in quo mihi bene complacui, ipsum audite.
Παρέλαβεν ο Ιησούς τον Πέτρον και τον Ιάκωβον
και Ιωάννην τον αδελφόν αυτού,
και ανήγαγεν αυτούς εις όρος υψηλόν κατ' ιδίαν
και μετεμορφώθη έμπροσθεν αυτών.
Και ιδού φωνή εκ της νεφέλης λέγουσα:
"Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός,
εν ω ευδόκησα. Αυτόν ακούετε"
Sebastián de Vivanco: "Missa Assumpsit Jesus", Mov. I. Kyrie
Παλαιότερο αφιέρωμα στη Γιορτή της Μεταμόρφωσης και στη μουσική απόδοση του θείου μυστηρίου από τον Ολιβιέ Μεσσιάν μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Ο σπουδαίος ρώσος ζωγράφος, Ιλιά Ρέπιν γεννήθηκε στις 5 Αυγούστου 1844 στο Τσουγκούεφ και υπήρξε ο κορυφαίος εκπρόσωπος του ρωσικού ρεαλισμού. Σπούδασε στην Αυτοκρατορική Ακαδημία Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης και διακρίθηκε για την εξαιρετική ικανότητά του να αποδίδει εκτός της φυσιογνωμίας και τον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων που απεικόνιζε.
Ilya Repin, self portrait
Το έργο του εκτείνεται από ιστορικές σκηνές και κοινωνικά θέματα έως πορτρέτα προσωπικοτήτων των γραμμάτων και των τεχνών, με ιδιαίτερη έμφαση στη μουσική ζωή της εποχής του.
Η στενή σχέση του με τους καλλιτεχνικούς και πνευματικούς κύκλους της Ρωσίας τον έφερε κοντά σε σημαντικούς μουσικούς, όπως οι Μουσόργκσκυ, Ρουμπινστάι, Ρίμσκι-Κόρσακοφ, τους οποίους απαθανάτισε σε ορισμένα από τα σημαντικότερα πορτρέτα της ρωσικής τέχνης. Μέσα σε αυτό το δημιουργικό περιβάλλον γεννήθηκε και ο πίνακας "Οι Σλάβοι Συνθέτες", από τα πλέον εμβληματικά έργα του Ιλιά Ρέπιν, όπου η ζωγραφική συναντά τη μουσική, μετατρέποντας τον καμβά σε έναν συμβολικό τόπο συνάντησης των σημαντικότερων δημιουργών της σλαβικής μουσικής παράδοσης.
Δημιουργήθηκε ύστερα από παραγγελία του επιχειρηματία Αλεξάντρ Ποροχόβστσικοφ για τη διακόσμηση του ξενοδοχείου-εστιατορίου "Slavic Bazaar" στη Μόσχα, ενός χώρου που φιλοδοξούσε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τον σλαβικό πολιτισμό. Η παραγγελία δεν είχε αποκλειστικά διακοσμητικό χαρακτήρα· αντανακλούσε το πνεύμα της εποχής και υπηρετούσε το ιδεώδες της πολιτισμικής ενότητας των σλαβικών λαών, μια ιδέα που γνώριζε ιδιαίτερη άνθηση στους σλαβόφιλους κύκλους της Ρωσίας κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Στο έργο αυτό ο Ρέπιν δημιουργεί μια ιδεατή σύναξη της σλαβικής μουσικής. Είκοσι δύο συνθέτες από τη Ρωσία, την Πολωνία και την Τσεχία συγκεντρώνονται σε έναν κοινό χώρο, παραμερίζοντας τα όρια του χρόνου και της ιστορίας. Πολλοί απ' αυτούς είχαν ήδη πεθάνει όταν ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε και ουδέποτε θα μπορούσαν να βρεθούν μαζί. Ο ζωγράφος βασίστηκε σε παλαιότερα πορτρέτα για να αποδώσει με πιστότητα τα χαρακτηριστικά των εκλιπόντων, ενώ για τους εν ζωή μουσικούς εργάστηκε από το φυσικό, προσδίδοντας στις μορφές μια ιδιαίτερη αίσθηση ζωντάνιας και ψυχογραφικής αλήθειας.
Ανάμεσα στις μορφές που δεσπόζουν αναγνωρίζουμε τον Μιχαήλ Γκλίνκα, τον θεμελιωτή της ρωσικής εθνικής μουσικής σχολής, τον Μίλι Μπαλακίρεφ, ηγετική φυσιογνωμία της περίφημης "Ομάας των Πέντε" και τον Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, ο οποίος απεικονίζεται με τη στολή του αξιωματικού, υπενθυμίζοντας τη διττή του ιδιότητα ως ναυτικού και μουσουργού. Παρόντες είναι ακόμη οι αδελφοί Αντόν και Νικολάι Ρουμπινστάιν, ο Σμέτανα, ο Σοπέν και πολλοί ακόμη συνθέτες, οι οποίοι συνθέτουν ένα ιδεατό πάνθεον της σλαβικής μουσικής δημιουργίας.
Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του μεγάλου κριτικού τέχνης και μουσικής Βλαντίμιρ Στάσοφ, ο οποίος υπήρξε ο πνευματικός εμπνευστής της σύνθεσης. Ο Στάσοφ πρότεινε το θέμα του έργου, συγκέντρωσε αυθεντικά πορτρέτα των αποθανόντων συνθετών και έφερε τον Ρέπιν σε επαφή με όσους βρίσκονταν ακόμη στη ζωή, ώστε οι προσωπογραφίες τους να αποδοθούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. Η συνεργασία αυτή προσέδωσε στον πίνακα όχι μόνο καλλιτεχνική αλλά και ιστορική εγκυρότητα.
Ilya Repin: "Slavic Composers", λεπτομέρεια στο κέντρο ο Σμέτανα
Πέρα όμως από την αξία του ως συλλογικού πορτρέτου, το έργο αποκτά βαθύτερη σημασία ως εικαστική διατύπωση του ιδεώδους του πανσλαβισμού. Η συνύπαρξη δημιουργών διαφορετικών γενεών, εθνικοτήτων και ιστορικών περιόδων μέσα στον ίδιο χώρο δεν αποσκοπεί στην ιστορική πιστότητα, αλλά λειτουργεί ως συμβολική εικόνα μιας κοινής πολιτισμικής μνήμης και μιας ενιαίας μουσικής παράδοσης που υπερβαίνει τα σύνορα και τον χρόνο. Ο Ρέπιν μετατρέπει τη ζωγραφική σε μια σιωπηλή συμφωνία, όπου κάθε μορφή αποτελεί μια ξεχωριστή φωνή και όλες μαζί συγκροτούν ένα χορωδιακό εγκώμιο προς τη σλαβική μουσική δημιουργία.
Μετά το κλείσιμο του "Slavic Bazaar" ο πίνακας μεταφέρθηκε στο Κρατικό Ωδείο Τσαϊκόφσκι της Μόσχας, όπου εκτίθεται έως σήμερα στη Μεγάλη Αίθουσα Συναυλιών.
Σήμερα, περισσότερο από ενάμιση αιώνα μετά τη δημιουργία του, ο πίνακας του Ρέπιν εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της ρωσικής ρεαλιστικής ζωγραφικής, αλλά και ένα μοναδικό ιστορικό τεκμήριο της αντίληψης για τη σλαβική μουσική ταυτότητα στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς αποτυπώνει μια"ιδέα", την πίστη ότι η μουσική μπορεί να αποτελέσει κοινή γλώσσα, φορέα μνήμης και σύμβολο πολιτισμικής ενότητας.
Σκέφτηκα να συνοδεύσω τον πίνακα του Ιλία Ρέπιν με τη σύνθεση "Σλάβικο Εμβατήριο-Slavonic March, έργο 31" του Τσαϊκόφσκυ. Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για τη μουσική σύνθεση που αποδίδει με τον πληρέστερο τρόπο το ιδεολογικό και αισθητικό περιεχόμενο του πίνακα, λειτουργώντας ως η ηχητική του προέκταση.
Παρότι ο πίνακας του Ρέπιν ολοκληρώθηκε το 1872, τέσσερα χρόνια πριν από τη σύνθεση του Τσαικόφσκυ το 1876, τα δύο έργα γεννήθηκαν μέσα στο ίδιο ιστορικό και πνευματικό κλίμα. Και τα δύο αντανακλούν το ιδεώδες του πανσλαβισμού, το οποίο διαμόρφωσε σημαντικό μέρος της ρωσικής καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Η σύνθεση του Τσαϊκόφσκυ γράφτηκε με αφορμή τον Σερβοτουρκικό Πόλεμο και εκφράζει τη συμπαράσταση της Ρωσίας προς τον σερβικό λαό. Ο συνθέτης αξιοποιεί αυθεντικές σερβικές λαϊκές μελωδίες, τις οποίες αντιπαραβάλλει με τον ρωσικό αυτοκρατορικό ύμνο δημιουργώντας μια συμφωνική αφήγηση που ξεκινά με δραματικό χαρακτήρα και καταλήγει σε μια θριαμβευτική αποθέωση της σλαβικής ενότητας. Η θεματική επεξεργασία, η συμφωνική ανάπτυξη και η ενορχηστρωτική λαμπρότητα μετατρέπουν το έργο σε ένα μουσικό σύμβολο κοινής ιστορικής μνήμης και πολιτισμικής αλληλεγγύης.
Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ο Ρέπιν συγκεντρώνει τους Σλάβους συνθέτες σε έναν ιδεατό τόπο όπου συνυπάρχουν δημιουργοί διαφορετικών εποχών και εθνών. Όπως ο Τσαϊκόφσκυ συνενώνει διαφορετικές μουσικές παραδόσεις μέσα σε μία ενιαία συμφωνική μορφή, έτσι και ο Ρέπιν συνθέτει ένα εικαστικό πολυφωνικό σύνολο, στο οποίο κάθε μορφή αποτελεί μια ξεχωριστή φωνή της σλαβικής μουσικής κληρονομιάς. Η ζωγραφική και η μουσική υπηρετούν το ίδιο πολιτισμικό όραμα, τη συλλογική ταυτότητα, την ιστορική μνήμη και την ενότητα των σλαβικών λαών μέσα από τη δύναμη της τέχνης.
Ετσι, κατα κάποιο τρόπο, το "Σλάβικο Εμβατήριο" μπορεί να θεωρηθεί μουσική "μετάφραση" του πίνακα του Ρέπιν. Ό,τι εκφράζει ο ζωγράφος με τις μορφές, τις στάσεις και τη συμβολική συνύπαρξη των συνθετών, ο Τσαϊκόφσκυ το αποδίδει με τις μελωδίες, τις αρμονικές αντιθέσεις και τη συμφωνική δραματουργία, μεταφέροντας στον ακροατή το ίδιο αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας, πολιτισμικής συνέχειας και πνευματικής ενότητας...
"Η Αγία Μαρίνα(Μαργαρίτα) και ο Δράκος", Τιτσιάνο, Μουσείο Πράδο
Σήμερα, 17 Ιουλίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Μαρίνης, μιας από τις πιο αγαπητές γυναίκες αγίες της χριστιανικής παράδοσης, η οποία ξεχωρίζει για την ακλόνητη πίστη, το μαρτύριό της και τον γνωστό θρύλο της νίκης της απέναντι στον δράκοντα.
Η Αγία Μαρίνα γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Μικράς Ασίας και, μετά τον πρόωρο θάνατο της μητέρας της, ανατράφηκε από χριστιανική οικογένεια, όπου διδάχθηκε την πίστη. Όταν ο ειδωλολάτρης πατέρας της πληροφορήθηκε ότι είχε ασπαστεί τον χριστιανισμό, προσπάθησε να την παντρέψει με τον τοπικό διοικητή. Εκείνη αρνήθηκε, δηλώνοντας ότι ανήκει στον Χριστό.
Η άρνησή της προκάλεσε τη σύλληψη και τα σκληρά βασανιστήριά της. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πληγές της θεραπεύονταν θαυματουργικά κάθε νύχτα. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής της εμφανίστηκε ο διάβολος με μορφή δράκοντα, τον οποίο η Αγία νίκησε με τη δύναμη της προσευχής και του Τιμίου Σταυρού. Τελικά καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό και μαρτύρησε για την πίστη της.
Η Αγία Μαρίνα ταυτίζεται συχνά με την Αγία Μαργαρίτα της Αντιόχειας, των Δυτικών, καθώς οι δύο παραδόσεις παρουσιάζουν κοινά στοιχεία ως προς τον βίο, το μαρτύριο, τον θρύλο του δράκοντα και την ημέρα του εορτασμού τους(17 Ιουλίου). Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, η Αγία Μαρίνα κατατρόπωσε τον διάβολο χτυπώντας τον με σφυρί στο κεφάλι.
"Η Αγία Μαργαρίτα", Francisco de Zurbaran Ο καλλιτέχνης απεικονίζει την Αγία ως βοσκοπούλα κρατώντας γκλίτσα, καθώς σύμφωνα με την παράδοση έβοσκε πρόβατα. Πίσω της διακρίνεται ο δράκος, από τον οποίο εξήλθε σώα.
Ένα από τα σημαντικότερα αναγεννησιακά μουσικά έργα που είναι αφιερωμένα στην Αγία Μαργαρίτα της Αντιόχειας, και ίσως το παλαιότερο αξιόλογο έργο λόγιας πολυφωνίας αφιερωμένο στην ίδια αγιολογική μορφή, είναι το μοτέτο "Virgo gloriosa Christi, Margareta" του Adrian Willaert.
Το έργο συντέθηκε γύρω στο 1518 και τοποθετήθηκε στην αρχή του περίφημου Medici Codex, ενός πολυτελούς μουσικού χειρογράφου που δημιουργήθηκε για τον πάπα Λέοντα Ι΄ των Μεδίκων. Η θέση του στην αρχή του κώδικα μαρτυρά τη σημασία που του αποδιδόταν.
Σύμφωνα με τους ιστορικούς, η επιλογή του συγκεκριμένου μοτέτου σχετίζεται πιθανότατα με τη Madeleine de La Tour d'Auvergne, σύζυγο του Λαυρεντίου των Μεδίκων, η οποία ήταν έγκυος εκείνη την περίοδο. Καθώς η Αγία Μαργαρίτα θεωρούνταν προστάτιδα των εγκύων και των επιτόκων, το έργο φαίνεται ότι λειτούργησε ως μουσική επίκληση για ασφαλή εγκυμοσύνη και τοκετό.
Πρόκειται για μοτέτο τεσσάρων φωνών (SATB), γραμμένο στο ύφος της πρώιμης αναγέννησης. Η σύνθεσή του βασίζεται στη μιμητική πολυφωνία, με τις φωνές να διαδέχονται η μία την άλλη παρουσιάζοντας το ίδιο μουσικό υλικό. Αντί να επιδιώκει έντονο δραματισμό, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα γαλήνης, ευλάβειας και πνευματικής περισυλλογής. Ήδη διακρίνονται στοιχεία της καθαρής και ισορροπημένης γραφής που αργότερα θα χαρακτηρίσουν τη Βενετική Σχολή, της οποίας ο Willaert θεωρείται θεμελιωτής.
Το κείμενο αρχίζει με τα λόγια "Virgo gloriosa Christi, Margareta - Ένδοξη παρθένε του Χριστού, Μαργαρίτα" και εξυμνεί την παρθενία και το μαρτύριο της αγίας, τη νίκη της απέναντι στον διάβολο και τη δύναμη της μεσιτείας της υπέρ των πιστών.
Adrian Willaert: "Virgo gloriosa Christi, Margareta" :
Παλαιότερο κείμενο εμπνευσμένο από την Αγία Μαρίνα μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Ο Ρέμπραντ ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους και χαράκτες της ευρωπαϊκής τέχνης, γεννήθηκε σαν σήμερα, 15 Ιουλίου 1606 στο Λέιντεν της Ολλανδίας.
Rembrandt Self-portrait
Υπήρξε κορυφαία μορφή της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής και διακρίθηκε για την εξαιρετική δεξιοτεχνία του στην προσωπογραφία, τις βιβλικές και ιστορικές συνθέσεις, τα τοπία και κυρίως για τη μοναδική χρήση φωτός και σκιάς η οποία επηρέασε καθοριστικά την εξέλιξη της δυτικής ζωγραφικής. Το έργο του, βαθιά ανθρωποκεντρικό και ψυχογραφικό, συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί αντικείμενο μελέτης και πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες διαφορετικών τεχνών.
Η συμπλήρωση 300 χρόνων από τη γέννησή του, το 1906, αποτέλεσε σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για την Ολλανδία. Στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων που οργανώθηκαν προς τιμήν του μεγάλου ζωγράφου πραγματοποιήθηκαν εκθέσεις, διαλέξεις και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει η πρώτη παρουσίαση της Συμφωνίας αρ. 3 "Rembrandt" του Cornelis Dopper, ενός έργου που επιχείρησε να μεταφέρει στη συμφωνική μουσική την αισθητική και την πνευματική ατμόσφαιρα της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.
O συνθέτης, Cornelis Dopper
Αν και η συμφωνία δεν γράφτηκε σαν επίσημη επετειακή παραγγελία για τον εορτασμό της 300ής γενέθλιας επετείου του Ρέμπραντ, η παρουσίασή της στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων τής προσέδωσε ιδιαίτερο συμβολικό χαρακτήρα και συνέβαλε στη θερμή υποδοχή της από το κοινό και τους κριτικούς.
Ο Cornelis Dopper, συνθέτης και αρχιμουσικός με σημαντική παρουσία στη μουσική ζωή της Ολλανδίας, δεν επιδίωξε να αποδώσει μουσικά κάποιον συγκεκριμένο πίνακα του Ρέμπραντ, αλλά να μεταφέρει τη βαθύτερη καλλιτεχνική ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζει το έργο του. Η συμφωνία επιχειρεί να εκφράσει στοιχεία που συνδέονται με τη ρεμπραντική αισθητική, όπως το ολλανδικό τοπίο, η σιωπηλή εσωτερικότητα, η δραματική ένταση και κυρίως το χαρακτηριστικό παιχνίδι φωτός και σκιάς. Μ' αυτόν τον τρόπο, το έργο λειτουργεί σαν ελεύθερη καλλιτεχνική απόδοση της πνευματικής και εκφραστικής ουσίας της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.
Rembrandt Self-portrait
Από μουσικολογική άποψη, η Συμφωνία αρ. 3 "Rembrandt" δεν ανήκει στην αυστηρά προγραμματική μουσική. Αντίθετα, ο Dopper αναζητά μια βαθύτερη αντιστοιχία ανάμεσα στις εκφραστικές δυνατότητες της ζωγραφικής και της μουσικής. Όπως ο Ρέμπραντ χρησιμοποιεί το φως για να αναδείξει την ανθρώπινη μορφή και το συναίσθημα, έτσι και ο συνθέτης αξιοποιεί τον ορχηστρικό χρωματισμό, τις δυναμικές αντιθέσεις και τη σταδιακή ανάπτυξη των μουσικών ιδεών, δημιουργώντας ηχητικά ισοδύναμα της φωτοσκίασης και της δραματικής έντασης που χαρακτηρίζουν τους πίνακες του ζωγράφου.
Η συμφωνία αποτελείται από τέσσερα μέρη: Adagio ma non troppo - Allegro con brio, Andante, Allegro και Allegro, ενώ το μουσικό της ύφος κινείται στον χώρο του ύστερου ρομαντισμού, φανερώνοντας επιρροές από τη συμφωνική παράδοση των Μπραμς, Μπρούκνερ και Ρ. Στράους.
Η πλούσια ενορχήστρωση, χαρακτηριστική της ύστερο-ρομαντικής αισθητικής, προσφέρει στο συνθέτη τη δυνατότητα να δημιουργήσει εκτεταμένες ηχητικές επιφάνειες, έντονες δυναμικές κορυφώσεις και λεπτές χρωματικές διαβαθμίσεις. Οι συνεχείς εναλλαγές ανάμεσα σε πυκνές και διαφανείς υφές, καθώς και ανάμεσα σε σκοτεινά και φωτεινά ηχοχρώματα, μπορούν να θεωρηθούν το μουσικό αντίστοιχο της τεχνικής της φωτοσκίασης που αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.
Η σημασία της Συμφωνίας "Rembrandt" έγκειται κυρίως στη δημιουργική γεφύρωση της ζωγραφικής και της μουσικής. Το έργο αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα διακαλλιτεχνικού διαλόγου, όπου η συμφωνική μουσική επιχειρεί να μετασχηματίσει σε ήχο τις αισθητικές αρχές μιας από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής ζωγραφικής...
Ο Andrew Wyethυπήρξε ένας από
τους σημαντικότερους Αμερικανούς ζωγράφους του ρεαλισμού και από τις πιο
εμβληματικές μορφές της αμερικανικής τέχνης στα μέσα του 20ού αιώνα.
Ο ζωγράφος
Γεννημένος
σε καλλιτεχνική οικογένεια στην Πενσυλβάνια σαν σήμερα 12 Ιουλίου 1917, ανέπτυξε από νωρίς το ταλέντο του
στη ζωγραφική και απέκτησε ευρεία αναγνώριση, παρουσιάζοντας έργα του ακόμη και
στον Λευκό Οίκο. Το ιδιαίτερο ύφος του συνδυάζει σχεδόν φωτογραφική ακρίβεια με
μια μελαγχολική, σχεδόν μαγική ατμόσφαιρα.
Η θεματολογία του Άντριου Γουάιεθ επικεντρώνεται κυρίως στην τοπιογραφία και στις ανθρώπινες μορφές του άμεσου
περιβάλλοντός του, αντλώντας έμπνευση από την ιδιαίτερη πατρίδα του, Πενσυλβάνια,
και το εξοχικό του σπίτι στο Μέιν. Ο ίδιος συνήθιζε να λέει πως
ζωγράφιζε τη ζωή του, αποτυπώνοντας στους καμβάδες του την ανθρώπινη ψυχή και
την ένταση της καθημερινότητας με λεπτομέρεια και συναισθηματικό βάθος.
Το πιο διάσημο
έργο του είναι "Ο Κόσμος της Χριστίνας - Christina's World", εμπνευσμένος από την
Άννα Χριστίνα Όλσον, ένα κορίτσι με νευρομυϊκή πάθηση που ζούσε στο Μέιν. Παρά
τις δυσκολίες κινητικότητας, η Χριστίνα αρνούνταν να χρησιμοποιήσει αναπηρικό
αμαξίδιο και κινούνταν με τα χέρια της, απολαμβάνοντας τη φύση και την εξοχή με
θάρρος και πείσμα. Στον πίνακα, φαίνεται να κοιτάζει ένα αγροτόσπιτο στο ύψωμα του λόφου, ενώ σέρνεται μέσα στο αχανές ηλιοκαμένο χωράφι. Με την πρώτη ματιά
μοιάζει με γυναίκα που απολαμβάνει τη μοναξιά της στη ύπαιθρο, αλλά η
ιστορία της αποκαλύπτει τη δύναμη, την αποφασιστικότητα και την αδάμαστη θέλησή
της. Το έργο αποτυπώνει ένα
ψυχολογικό τοπίο, αναδεικνύοντας την αντίσταση του ανθρώπινου πνεύματος
απέναντι στις δυσκολίες.
Ο ζωγράφος με τη Χριστίνα και τον αδερφό της
Από τον πίνακα
αυτό, η συγγραφέας ChristinaBakerKline εμπνεύστηκε το μυθιστόρημά της "APieceoftheWorld", στο οποίο μεταφέρει τη συνάντηση της Χριστίνας Όλσον με τον
ζωγράφο, δίνοντάς της φωνή και ζωή πέρα από το καμβά. Μέσα από τα λόγια της,
η Χριστίνα εκφράζει την αλήθεια της ψυχής της:
"Μου είπε ότι
φοβόταν να μου δείξει τον πίνακα. Νομίζε ότι δεν θα μου άρεσε ο τρόπος που με
απεικόνισε, να σέρνομαι στο χωράφι, τα δάχτυλα να σφίγγουν το χώμα, τα πόδια μου
να είναι στραμμένα πίσω...το άνυδρο τοπίο από αγριόχορτα και λειχήνες. Εκείνο το
ερειπωμένο σπίτι στον λόφο, που υψώνεται σαν ένα μυστικό που δεν μένει κρυφό…[...]
Μα εκεί είμαι εγώ, η Χριστίνα, με τα απλά μου "θέλω". Να γέρνω το πρόσωπό μου
προς τον ήλιο και να νιώθω τη ζεστασιά του, να αγκαλιάζω τη γη με τα δάχτυλά
μου, να φεύγω και να επιστρέφω στο σπίτι όπου γεννήθηκα… Και πάνω απ’ όλα -αυτό που επιθυμώ περισσότερο- κάτι που θέλουμε όλοι: να γίνω αποδεκτή,
να με καταλάβουν, να με αντιληφθούν".
Η επιθυμία της γυναίκας -να γίνει αποδεκτή- υπερβαίνει την προσωπική της ιστορία και μας θυμίζει, ότι η πραγματική ένταξη
δεν αφορά μόνο την πρόσβαση, αλλά κυρίως το σεβασμό, την κατανόηση και την
αναγνώριση της αξίας κάθε ανθρώπου.
Χριστίνα Όλσον
Ο πίνακας του
Άντριου Γουάιεθ έχει εμπνεύσει πολλούς συνθέτες. Για τις προσεγγίσεις των GeorgeCrumb και KennethFuchs έχω αναφερθεί στο παρελθόν. Σήμερα, θα
εστιάσουμε στον τρόπο με τον οποίο η JenniferHigdon, μια πολλά υποσχόμενη εκπρόσωπος της σύγχρονης κλασικής μουσικής,
αποτυπώνει και αναδεικνύει την εικόνα και τα νοήματα του πίνακα.
Γεννημένη σε
οικογένεια εικαστικών, η Higdon έχει από νωρίς γοητευθεί από την οπτική τέχνη, κάτι που αντανακλάται στη
σύνθεσή της "AmericanCanvas", η οποία της παραγγέλθηκε από το σύνολο DolceSuonoEnsemble. Πρόκειται
για μια πρωτοποριακή, προγραμματικού ύφους σύνθεση για φλάουτο, τσέλο και
πιάνο, η οποία αποτελεί μουσική έκφραση της τέχνης τριών Αμερικανών ζωγράφων:
της O’Keeffe, του JacksonPollock και τουAndrewWyeth.
Η ίδια η Higdon έχει δηλώσει για τον Γουάιεθ: "Βρίσκω όλα όσα έχει ζωγραφίσει
απίστευτα. Επισκέφθηκα το στούντιό του στο Brandywine και ξεναγήθηκα. Ήταν συναρπαστικό να
βλέπω πού εργαζόταν, να κοιτάζω το πάτωμα, τις σανίδες, τα ξεραμένα χρώματα τριγύρω..."
To σπίτι των Όλσον στο Μέιν
Το τρίτο μέρος της σύνθεσης "American Canvas" της Jennifer Higdon είναι εμπνευσμένο από τον πίνακα "Christina’s World" του Άντριου Γουάιεθ και μεταφέρει σε ήχο τόσο την οπτική όσο και την ψυχολογική του διάσταση. Η συνθέτρια έχει αναφέρει ότι χρειάστηκε περισσότερο χρόνο για να το ολοκληρώσει, καθώς τη απασχολούσε η σχολαστικότητα του ζωγράφου και ο χρόνος που εκείνος αφιέρωνε στη δημιουργία των έργων του. Φανταζόταν τον Γουάιεθ να εργάζεται πινελιά-πινελιά, αποδίδοντας μικροσκοπικές λεπτομέρειες -κάθε φύλλο, κάθε λεπτό ίχνος στο γρασίδι- και αυτήν ακριβώς την αίσθηση της λεπτομέρειας επιδίωξε να αντικατοπτρίσει στη μουσική της. Οι λεπτές φράσεις του φλάουτου αποδίδουν την ευαισθησία του θέματος, το τσέλο υπογραμμίζει τη δύναμη και τη θέληση της Χριστίνας, ενώ το πιάνο σχηματίζει το ηχητικό τοπίο της φύσης. Μέσα από σχολαστικά επαναλαμβανόμενα μοτίβα και αργή ανάπτυξη, η μουσική αναπαριστά τις μικρές λεπτομέρειες του καμβά, μετατρέποντας τον ήχο σε έναν ζωντανό καθρέφτη του πίνακα, όπου η ψυχή της Χριστίνας γίνεται αισθητή στον ακροατή.
Jennifer Higdon: "American Canvas, N.3 Andrew Wyeth":
