Σιμπέλιους: ένας κύκλος τραγουδιών με λουλούδια της άνοιξης...

 

O Σιμπέλιους με τη σύζυγό του, Άινο στον κήπο τους στην Αϊνόλα

Η 21η Μαρτίου, ημέρα της εαρινής ισημερίας, φέρνει μαζί της εκείνη τη λεπτή μετατόπιση του φωτός που σηματοδοτεί την αρχή της άνοιξης. Μια υπόσχεση αναγέννησης, ισορροπίας και εσωτερικής αφύπνισης. Η φύση ξυπνά αθόρυβα και μέσα από τα πρώτα, ταπεινά άνθη της, μας υπενθυμίζει ότι η ομορφιά υπάρχει ακόμη και στα πιο απλά πλάσματα του κόσμου.

Σε αυτή τη σιωπηλή ποίηση της φύσης ανταποκρίνεται ο κύκλος "Blommor(Λουλούδια), Op. 88" του Γιαν Σιμπέλιους, βασισμένος σε ποιήματα του Johan Ludvig Runeberg. 
Εδώ, τα λουλούδια δεν αποτελούν απλά στοιχεία του τοπίου, αλλά γίνονται φορείς συναισθημάτων, μικρές εστίες ζωής που καθρεφτίζουν την ανθρώπινη ψυχή.

Με πληθωρικό λόγο, φαντασία και ευαισθησία, τα τρυφερά ποιήματα του Ρούνεμπεργκ μελοποιήθηκαν από τον Σιμπέλιους το 1917.
Ποιητής και συνθέτης επιλέγουν κυρίως αγριολούλουδα της οικογένειας της εύθραυστης ανεμώνης, μικρά, ευαίσθητα και ταπεινά άνθη που συμβολίζουν την παροδικότητα της ομορφιάς και της ζωής.

Να θυμίσουμε πως ο Σιμπέλιους αγαπούσε βαθιά τη φύση και τα φινλανδικά τοπία συχνά γίνονταν η έμπνευσή του. Ο βιογράφος του σημειώνει χαρακτηριστικά:

Σιμπέλιους: περπατώντας στους ανοιξιάτικους αγρούς

"Ο Σιμπέλιους ανταποκρίθηκε εξαιρετικά στις διαθέσεις της φύσης και στις αλλαγές των εποχών. Σάρωνε τους ουρανούς με τα κιάλια του για να παρακολουθήσει τις αγριόχηνες που πετούσαν πάνω από τη λίμνη, άκουγε το κράξιμο των γερανών και απολάμβανε τις κραυγές τους, που αντηχούσαν στις ελώδεις εκτάσεις της Αϊνόλα. Κυριευόταν από θαυμασμό για τα φθινοπωρινά χρώματα, αλλά κυρίως εκστασιαζόταν από τα χρωματικά πιτσιλίσματα που δημιουργούσαν τα αγριολούλουδα στο γήινο χαλί τις πρώτες μέρες της άνοιξης..."

1. Η μουσική διαδρομή ξεκινά με το "Blåsippan(μπλε ανεμώνη)", ένα από τα πρώτα άνθη της άνοιξης, που εμφανίζεται σαν δειλή αλλά αποφασιστική υπόσχεση ζωής.

"Όποια ευλογία έρχεται από τον ουρανό
Τη μαρτυράς εσύ στα χείλη της γης
Εσύ, πρώιμο άνθος της άνοιξης, λαμπρό!
Αποκαλύπτεις την ομορφιά της ζωής
και ψηλά στρέφεις το βλέμμα σου
με τα κυανά, σαν τ' ουρανού, μάτια σου"

2. Στο "De bägge rosorna (Τα δυο ρόδα)", η ομορφιά αποκτά δυαδικότητα -αγάπη και πάθος...αθωότητα και εμπειρία-

"Ρόδο, ναι, το άλικο ρόδο ειν' το πιο λαμπρό
στο στεφάνι των λουλουδιών
ο ουρανός δανείζεται το χρώμα του
για να στολίσει τα ύψη του.

Ομως και το λευκό έχει τη δική του χάρη
Μα τι ομορφιά, όταν τα δύο μαζί,
ανθίζοντας στα μάγουλα της αθωότητας,
αποκαλύπτουν το ένα, την ομορφιά του άλλου!"

3. ...ενώ στο "Vitsippan(Λευκή ανεμώνη)" η λευκότητα γίνεται αθωότητα και αφορμή για προειδοποίηση:

"Δες τη λευκή ανεμώνη πόσο όμορφη είναι,
μα αλίμονο, πόσο εύθραυστη!
Σχεδόν πριν την πιάσεις στα χέρια σου
πεθαίνει μέσα τους.
πρόσεχε, όμορφο κορίτσι,
μην αφήσεις, από τα χείλη του γητευτή φιλημένη,
να μαραθείς όπως αυτή"

4. Το "Sippan(Ανεμώνη ή πρίμουλα)" στέκεται διακριτικά. Ένα μικρό, εύθραυστο άνθος χωρίς αυστηρή ταυτότητα, που συνδέεται με την αφοσίωση, την υπομονή και την πίστη.

"Ανεμώνη, πρώτο λουλούδι της άνοιξης,
σε διαλέγω για να σε δώσω
σ' αυτήν που αγαπώ, σ' αυτήν που κρυώνει!
Αν σε διάλεγα, θα σ' έδινα, λέγοντας:
"Κοντά στην άκρη του χιονιού, ω κορίτσι,
Το πρώτο λουλούδι της άνοιξης βλασταίνει,
όπως στον πάγο της καρδιάς σου δίπλα,
ανθίζει η πιστή μου αγάπη
Τρέμει στο κρύο του χειμώνα,
όμως ούτε δειλιάζει, ούτε εγκαταλείπει"

5. Έπειτα, το "Törnet(Αγκάθι)", εισάγει την αναπόφευκτη σκιά, την πληγή που συνοδεύει κάποιες φορές την ομορφιά.

"Αγκάθι, αδελφικό φυτό,
τυλιγμένο στον χειμωνιάτικο πάγο, ξεχασμένο,
σκεπασμένο από αγκάθια, μισητό.
Μα σκέφτομαι: όταν έρθει η άνοιξη,
θα ξεδιπλώσεις φύλλα και ρόδα.

Κανένα άλλο φυτό στη γη
δεν είναι τόσο γλυκό όπως εσύ.

Ω, πόσοι αγκαθωτοί βλαστοί
στη φύση δεν στέκουν γυμνοί,
αλλά χρειάζονται μόνο αγάπη,
μόνο μια αχτίδα καλοσύνης,
για να ντυθούν με ρόδα
και να γεμίσουν κάθε πλάσμα, χαρά!"

Περίπατος στην εξοχή με ανθισμένες ανεμώνες μια ανοιξιάτικη μέρα

6. Και τέλος, στο "Blommans öde", η μοίρα του λουλουδιού γίνεται στοχασμός πάνω στη φθορά και την ολοκλήρωση. Η άνθηση δεν είναι, παρά ένα στάδιο σε μια κυκλική πορεία, όπου η αρχή και το τέλος συνυπάρχουν.

"Παιδί της άνοιξης,
θύμα των αναπάντεχων ανέμων,
λουλούδι, πες μου, γιατί κυλά το δάκρυ
στα τρυφερά σου μάγουλα;

"Ο ήλιος δύει,
και ακούω τη φωνή της καταιγίδας",
αποκρίνεται το τρυφερό άνθος,
κι έτσι χτυπιέται, σπάει και μαραίνεται"

Έτσι, ο κύκλος δεν περιγράφει την άνοιξη, την ερμηνεύει. Από το πρώτο δειλό άνθος έως τη συνειδητοποίηση της φθαρτότητας, ξεδιπλώνεται μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία, όπου η ευτυχία  -όπως και τα λουλούδια- είναι εύθραυστη, στιγμιαία, αλλά γι’ αυτό ακριβώς, πολύτιμη...

[Σημείωση: Οι φωτογραφίες του Σιμπέλιους, που συνοδεύουν το κείμενο, είναι από το λεύκωμα του Σαντέρι Λέβας, φινλανδού συγγραφέα και φωτογράφου, φίλου και προσωπικού γραμματέα του συνθέτη.]

Jean Sibelius: "6 Songs (Blommor) Op. 88":

Ημέρα Ποίησης: Ο Ουγκό, φάρος έμπνευσης για Σαιν-Σανς και Φωρέ ...

(από stockcake)

Η αυγή χαράζει

Η πυκνή σκιά σκορπίζει

Το όνειρο και η ομίχλη

πηγαίνουν όπου πάει η νύχτα

Βλέφαρα και ρόδα

μισάνοιχτα ανθίζουν

ακούγοντας τον ήχο

της αφύπνισης του κόσμου.

Όλα τραγουδούν και μουρμουρίζουν

ταυτόχρονα μιλούν 

Καπνοί και φυλλωσιές,

Φωλιές και στέγες

Ο άνεμος στις βελανιδιές μιλάει,

και το νερό στις πηγές μιλά

Όλες οι ανάσες

γίνονται φωνή!

Όλα ξαναβρίσκουν την ψυχή τους 

Το παιδί το κουδουνάκι του,

Η εστία τη φλόγα της,

Το λυράκι το δοξάρι του

Τρέλα ή παραφροσύνη,

Στον κόσμο τον ατέλειωτο,

Καθένας ξαναρχίζει

ό,τι είχε αρχίσει.

Σκέψη ή αγάπη,

Αδιάκοπα κινούμενη,

Προς έναν ύψιστο σκοπό

Όλα φεύγουν παρασυρμένα

Το σκαρί ζητά λιμάνι,

Η μέλισσα μια γριά ιτιά,

Η πυξίδα ένα στύλο

και γώ, την ΑΛΗΘΕΙΑ.

( Βίκτωρ Ουγκό: "Τα Τραγούδια του Λυκόφωτος", απόδοση δική μου)

Το ποίημα του Βίκτορος Ουγκό είναι ένας ύμνος στην αυγή, όχι μόνο σαν φυσικό φαινόμενο, αλλά και σαν σύμβολο πνευματικής αφύπνισης και αναζήτησης της αλήθειας.

Μέσα από ζωντανές εικόνες όπου η φύση ξυπνά και αποκτά φωνή, ο ποιητής αναδεικνύει τη διαρκή κίνηση και ανανέωση του κόσμου, αλλά και τη μοναδική ανθρώπινη αγωνία για νόημα και γνώση. Αυτή η πνευματική αναζήτηση, που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα όντα, καθιστά την ποίηση γέφυρα μεταξύ της ύλης και της ψυχής, φωτίζοντας τον εσωτερικό μας κόσμο.

Σήμερα, Ημέρα Ποίησης τιμάται αυτή η δύναμη του ποιητή να μετατρέπει τις λέξεις σε φως και να οδηγεί τον άνθρωπο σε βαθύτερες αλήθειες.
Ο Ουγκό, μέσα από το ποίημά του, ενσαρκώνει τον καλλιτέχνη-ποιητή σαν φάρο γνώσης και πνευματικής αναζήτησης, που μέσα στην ατέρμονη κίνηση της ζωής βρίσκει και μας προσφέρει το φως της αλήθειας. Με αυτόν τον τρόπο, το ποίημα γίνεται εγκώμιο στην ίδια την ποίηση και τον ποιητή, που με το έργο του ξυπνάει συνειδήσεις και αναγεννά ψυχές.

Το ποίημα του Ουγκό, γεμάτο εικόνες φωτός και εσωτερικής ανάδυσης, ενέπνευσε δύο από τους σημαντικότερους Γάλλους συνθέτες του 19ου αιώνα: τον Καμίγ Σαιν Σανς και τον  Γκαμπριέλ Φωρέ. 

Και οι δύο δημιούργησαν μελοποιήσεις που ενώ βασίζονται στο ίδιο ποιητικό κείμενο, προσεγγίζουν την αυγή με διαφορετικό ύφος, αισθητική και εκφραστική ευαισθησία.

Ο Σαιν Σανς παρουσιάζει μια σύνθεση για υψίφωνο και πιάνο υπό τον τίτλο "Le matin-Το πρωινό" το 1864.
Φέρει ρομαντικά χαρακτηριστικά με διαυγή, κυλαριστή μελωδία ενώ το πιάνο συνοδεύει με απλότητα και λυρισμό. Ιδιαίτερη ατμόσφαιρα δημιουργούν οι αποτζιατούρες στη συνοδεία του πιάνου, σαν η μουσική να αντηχεί ακόμη τα ίχνη του ύπνου και των ονείρων, τη στιγμή που η συνείδηση ξυπνά μαζί με την αυγή...

Η μουσική του γάλλου συνθέτη υποστηρίζει με ευγένεια το ποιητικό κείμενο, αποδίδοντας την αυγή περισσότερο σαν γλυκό, ήσυχο φαινόμενο της φύσης παρά σαν μια εσωτερική έκρηξη συναισθήματος.

Λίγα χρόνια αργότερα (το 1870), ο Φωρέ μελοποίησε τις τρεις πρώτες στροφές του ποιήματος με τίτλο "L’aurore- Η Αυγή", για υψίφωνο και πιάνο, ακολουθώντας τριμερή μορφή Α-Β-Α.
Ο συνθέτης δεν εστιάζει μόνο στην εξωτερική απεικόνιση της αυγής, αλλά δίνει έμφαση στην ψυχική εμπειρία της στιγμής...τη μετάβαση από τη σιγή της νύχτας στο φως της μέρας, την εσωτερική αφύπνιση. Η πρώτη στροφή μεταφέρει τη νηνεμία πριν την αυγή, με απαλή μελωδία και διαυγή αρμονία.
Η δεύτερη εισάγει ένταση και κίνηση, αποτυπώνοντας τη σταδιακή αναστάτωση του κόσμου που ξυπνά.
Η τρίτη, με μιμητική επανάληψη της αρχικής μελωδίας, κλείνει σαν το φως που τελικά κυριαρχεί.

Αυτό που κατά την άποψή μου διακρίνει τη σύνθεση του Φωρέ είναι η ψυχική διάσταση. Η μουσική του δεν περιγράφει απλώς την αυγή σαν φυσική εικόνα, αλλά αποδίδει το πώς τη βιώνει ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου. Η λεπτοδουλεμένη αρμονία, η εσωστρεφής μελωδία και η διακριτική, ευαίσθητη συνοδεία του πιάνου δημιουργούν ένα ηχητικό τοπίο που αντικατοπτρίζει τις ψυχικές διακυμάνσεις.

Ωστόσο και οι δύο μελοποιήσεις είναι πολύτιμες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις του ίδιου ποιητικού κειμένου. Η μία για την καθαρότητα και την απλότητά της, που αφήνει χώρο στη φωνή του ποιητή να αναπνεύσει, η άλλη για το βάθος και τη στοχαστική της ένταση, που μεταφέρει τον ακροατή σε έναν εσωτερικό, βιωματικό κόσμο.
Καμία δεν αναιρεί την άλλη. Αντίθετα, η συνύπαρξή τους αποκαλύπτει τον πλούτο των δυνατοτήτων της μουσικής έκφρασης, όταν συναντά τη δύναμη της ποίησης.
Σε μια Ημέρα αφιερωμένη στην Ποίηση, τέτοιες μουσικές προσεγγίσεις μας θυμίζουν πόσο ζωντανός και πολύτροπος μπορεί να παραμείνει ο ποιητικός λόγος, όταν συναντά την έμπνευση.

Gabriel Fauré: "L'Aurore":

Camille Saint-Saens: "Le Matin":

"Μηδένα προ του τέλους μακάριζε": Η μουσική απόδοση του διδάγματος για την Ημέρα Ευτυχίας...

 

"Κροίσος και Σόλων", Gerard van Honthorst(1624)

Καθώς σήμερα γιορτάζουμε τη Διεθνή Ημέρα Ευτυχίας, ας θυμηθούμε μια πασίγνωστη αφήγηση του Ηροδότου, που μας διδάσκει ότι η ευτυχία δεν μαθαίνεται ούτε κρύβεται σε πλούτο, δόξα ή επιτυχίες. Ευτυχία είναι οι στιγμές που νιώθουμε ολοκληρωμένοι, -μικρές ή μεγάλες, απλές ή καθημερινές- που φωτίζουν τη ζωή μας και δίνουν νόημα στο πέρασμα του χρόνου. Στην απλότητα αυτών των στιγμών κρύβεται η αλήθεια της, ακόμη και μέσα στα πολύπλοκα μονοπάτια της καθημερινότητας.

"Κροίσος και Σόλων", Nicolaus Knupfer(1650)

Ο Ηρόδοτος περιγράφει τη συνάντηση του βασιλιά της Λυδίας, Κροίσου, διάσημου για τον τεράστιο πλούτο του, με τον σοφό Αθηναίο νομοθέτη Σόλωνα. Με αλαζονική διάθεση, ο Κροίσος ρώτησε:
-"Ποιος είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος στον κόσμο;",
περιμένοντας να ακούσει το όνομά του. Ο Σόλων όμως δεν τον ανέφερε. Αντίθετα, μίλησε για απλούς ανθρώπους που έζησαν τίμια και πέθαναν με αξιοπρέπεια.
Και όταν ο Κροίσος επέμεινε, του απάντησε με το περίφημο: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" γιατί οι θεοί είναι φθονεροί και η ζωή γεμάτη μεταβολές.

Από τη συγκεκριμένη αφήγηση του Ηροδότου για την έννοια της ευτυχίας είναι εμπνευσμένη η όπερα "Croesus" του Reinhard Keiser.

Πρόκειται για τρίπρακτη μπαρόκ δημιουργία σε λιμπρέτο του Lucas von Bostel, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1711 στο Αμβούργο, όπου ο Κάιζερ υπηρετούσε ως μουσικός διευθυντής. Το έργο γνώρισε αμέσως μεγάλη επιτυχία, καθώς αναδεικνύει θεμελιώδη ηθικά θέματα, την αλαζονεία και την πτώση της, την αστάθεια της τύχης, τη ματαιότητα της εξουσίας και του πλούτου.
Η υπόθεση επικεντρώνεται στον πλούσιο βασιλιά της Λυδίας, του οποίου η έπαρση οδηγεί στην πτώση του, όταν δέχεται επίθεση από τον Πέρση βασιλιά Κύρο. Καταδικασμένος σε θάνατο δια πυρός, σώζεται τελικά χάρη στην επίγνωση των λόγων του φιλοσόφου Σόλωνα, που τον είχε προειδοποιήσει ότι "μηδένα προ του τέλους μακάριζε"...

Στην όπερα, ο Κροίσος παρουσιάζεται σαν τραγικός ήρωας, αρχικά αλαζόνας και στη συνέχεια συνειδητοποιημένος και ταπεινός, αναγνωρίζοντας την ουσία της σοφίας του Σόλωνα και τη μεταβλητότητα της ανθρώπινης μοίρας. Ο Κάιζερ ενισχύει την αφήγηση με ιδιαίτερη ενορχήστρωση, προσθέτοντας έγχορδα και πνευστά, που θυμίζουν την εξωτική ατμόσφαιρα της αρχαίας Ανατολής. Παράλληλα, στην πλοκή προστίθενται και μικρές ερωτικές ιστορίες μέσω των οποίων θίγονται θέματα πίστης και προδοσίας, ενώ υπερφυσικά στοιχεία υπογραμμίζουν την αβεβαιότητα της ανθρώπινης μοίρας και την εξάρτησή της από δυνάμεις πέρα από τον άνθρωπο.

"O Kροίσος επιδεικνύει τα πλούτη του στο Σόλωνα", Casper Casteleyn

Η σύγκρουση ανάμεσα στον πλούτο και τη σοφία τίθεται από την αρχή στο επίκεντρο της όπερας και διατρέχει ολόκληρη τη δράση, κορυφούμενη δραματικά στο τέλος. 

Η Α΄πράξη ανοίγει με μια επιβλητική σκηνή αυλικής μεγαλοπρέπειας. Η χορωδία και το ορχηστρικό ριτορνέλο υμνούν τον βασιλιά με τα λόγια "Croesus herrsche, Croesus lebe! - Ο Κροίσος ας κυριαρχήσει, ας ζήσει ο Κροίσος!", ενώ ο ύμνος συνεχίζεται με την ακτινοβολία του πλούτου και της ευτυχίας του. Η ορχήστρα, με τη χαρακτηριστική εναλλαγή τονικής και δεσπόζουσας, ενισχύει την αίσθηση επιδεικτικής ισχύος. Σύμφωνα με τη σκηνική οδηγία, όλοι οι αυλικοί είναι γονατιστοί μπροστά στο θρόνο, εκτός από τον φιλόσοφο Σόλωνα, που στέκεται όρθιος, υποδηλώνοντας την αντίθεσή του στην αντίληψη της ευτυχίας. Η μεγαλοπρεπής αυτή εικόνα διακόπτεται απότομα. Η πλήρης ορχήστρα αποσύρεται και παραμένει μόνο το κοντίνουο, δημιουργώντας ένα λιτό ηχητικό πλαίσιο για τον πρώτο διάλογο ανάμεσα στον Κροίσο και τον Σόλωνα.
Στο ρετσιτατίβo, ο Κροίσος υπερασπίζεται τον πλούτο, τη δύναμη και την εξουσία ως μέρος της ευτυχίας του, ενώ ο Σόλων αντιπαραθέτει τη φιλοσοφική του θέση πως τα πλούτη είναι μάταια, η ευτυχία αβέβαιη και μπορεί να κριθεί μόνο στο τέλος της ζωής κάποιου. Αυτή η σκηνή λειτουργεί σαν ηθικός άξονας της όπερας, και ο Σόλων δεν εμφανίζεται ξανά μέχρι την τελική δικαίωση των λόγων του.

Reinhard Keiser: "Croesus, Act I":

Στην Γ΄ πράξη, ο Κροίσος επιστρέφει στη σκηνή μεταμορφωμένος ιδεολογικά.. Στην άρια "Solon, weiser Solon - Σόλων, σοφέ Σόλων" -μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της όπερας- ανακαλεί τα λόγια του Σόλωνα με έντονη συναισθηματική φόρτιση:

"Κροίσος και Σόλων", Claude Vignon

Η αργή και μελαγχολική μελωδία, με την επαναλαμβανόμενη επίκληση του ονόματος του φιλοσόφου, αποδίδει την καθυστερημένη επίγνωση και τη βαθιά μεταστροφή του ήρωα.
Η άρια αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μουσική απόδοση του διδάγματος από την αφήγηση του Ηροδότου: "μηδένα προ του τέλους μακάριζε".
Ο άλλοτε πανίσχυρος βασιλιάς, έχοντας χάσει τα πάντα, συνειδητοποιεί ότι η ευτυχία δεν ταυτίζεται με τον πλούτο ή τη δύναμη, αλλά αποκαλύπτεται μόνο μέσα από την ολοκληρωμένη πορεία της ζωής.

"Σόλων, σοφέ Σόλων

τώρα καταλαβαίνω τα λόγια σου

Μηδένα προ του τέλους μακάριζε...

η ευτυχία δεν είναι αυτό που νόμιζα

η τύχη αλλάζει…

και όλα μπορεί να χαθούν…"

Reinhard Keiser: ""Croesus, Act III: Solon, weiser Solon":

Κείμενα γραμμένα με αφορμή την Ημέρα Ευτυχίας μπορείτε να διαβάσετε εδώ  και  εδώ.

Ο Άγιος Πατρίκιος, ο θρύλος του ελαφιού και η μουσική προσευχή του Arvo Pärt ...

"A Legend of Saint Patrick", Briton Riviere

Η 17η Μαρτίου είναι γνωστή διεθνώς ως "Saint Patrick’s Day", ημέρα αφιερωμένη στον Άγιο Πατρίκιο, τον προστάτη άγιο και εκχριστιανιστή της Iρλανδίας. Στην ιρλανδική παράδοση ο Πατρίκιος συνδέθηκε με την ταυτότητα ενός λαού που ταξίδεψε, μετανάστευσε, αγωνίστηκε και κατέκτησε τον σεβασμό της παγκόσμιας κοινότητας.

Το πράσινο χρώμα, που κυριαρχεί στους εορτασμούς, καθιερώθηκε κυρίως από τον 18ο αιώνα, όταν το τριφύλλι έγινε σύμβολο του ιρλανδικού κινήματος ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ίδιος ο Άγιος Πατρίκιος χρησιμοποιούσε το τριφύλλι για να εξηγεί στους προχριστιανικούς πληθυσμούς την έννοια της Αγίας Τριάδας.

Ένας παλιός θρύλος αφηγείται ότι όταν ο βασιλιάς της Tάρα αποφάσισε να σκοτώσει τον Πατρίκιο και τους μοναχούς του για να εμποδίσει τη διάδοση του χριστιανισμού, εκείνοι προχωρούσαν προς την αυλή του ψάλλοντας έναν ύμνο προστασίας, γνωστό ως "Lorica ή Ασπίδα του Αγίου Πατρικίου". Καθώς οι διώκτες τους πλησίαζαν για να τους συλλάβουν, λέγεται πως αντί για ανθρώπους είδαν μπροστά τους ένα ελάφι που ακολουθούσε το κοπάδι του και τους άφησαν να περάσουν.
Ο ύμνος αυτός είναι μια ένθερμη επίκληση προστασίας και πίστης, όπου ο Άγιος επικαλείται τη δύναμη του Χριστού "μπροστά, πίσω, γύρω και μέσα" του, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη ότι η πίστη μπορεί να γίνει πνευματική ασπίδα απέναντι σε κάθε κίνδυνο:

Ο Πατρίκιος με τους μοναχούς του
πηγαίνοντας προς το λόφο της Τάρα

"Επικαλούμαι σήμερα όλες αυτές τις δυνάμεις, ενάντια σε κάθε βίαιη και άσπλαχνη δύναμη που μπορεί να βλάψει το σώμα και την ψυχή μου, ενάντια στις μαγείες των ψευδοπροφητών, ενάντια στους μαύρους νόμους των ειδωλολατρών, ενάντια στις λανθασμένες διδαχές των αιρετικών, ενάντια στη μαγεία και την ειδωλολατρία, ενάντια στα ξόρκια των μαγισσών και των μάγων, ενάντια σε κάθε γνώση που βάζει σε κίνδυνο το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου.
Ο Χριστός να με προστατεύσει από φωτιά, από πνιγμό, από κάποια πληγή.
Ο Χριστός μαζί μου, ο Χριστός μπροστά μου, ο Χριστός πίσω μου, ο Χριστός μέσα μου, ο Χριστός δεξιά μου, ο Χριστός αριστερά μου, ο Χριστός γύρω μου, ο Χριστός στην καρδιά κάθε ανθρώπου που με σκέφτεται, ο Χριστός στο στόμα κάθε ανθρώπου που μιλά για μένα, ο Χριστός σε κάθε μάτι που με βλέπει, ο Χριστός σε κάθε αυτί που με ακούει."

Στον παραπάνω ύμνο του Αγίου Πατρικίου, που τιμάται σήμερα, βασίζεται η χορωδιακή σύνθεση "The Deer's Cry - Η κραυγή του ελαφιού" του Arvo Pärt, που γράφτηκε το 2007 για μικτή χορωδία a cappella.

Ο σπουδαίος Εσθονός δημιουργός, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του σύγχρονου πνευματικού μινιμαλισμού και της λεγόμενης "νέας απλότητας, επέλεξε τον τίτλο αυτόν αναφερόμενος στον παλαιό θρύλο που συνδέεται με τον ύμνο του Αγίου Πατρικίου.

Στο έργο αυτό ο Περτ μετατρέπει το αρχαίο προσευχητικό κείμενο σε μια αργή, υποβλητική μουσική προσευχή. Κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης είναι η επαναλαμβανόμενη επίκληση της λέξης "Χριστός", η οποία λειτουργεί σαν πνευματικός άξονας και δημιουργεί μια αίσθηση βαθιάς κατάνυξης. Μέσα από τη λιτή γραφή, τη διακριτική αρμονία και την καθαρότητα των φωνών, η μουσική οδηγεί τον ακροατή σε έναν εσωτερικό, υπερβατικό χώρο, όπου η ανθρώπινη φωνή γίνεται φορέας προσευχής.

Πυρήνας του έργου αποτελεί ένα υμνητικό θέμα, που αναπτύσσεται πάνω σε ένα διακριτικό φωνητικό ισοκράτημα. Η μουσική πορεία οδηγείται σε σταδιακή κλιμάκωση και κατόπιν σε απαλή αποκλιμάκωση, ώσπου καταλήγει σε μια σχεδόν άυλη κατάληξη, σαν πνευματική εξαΰλωση. Με τη μυσταγωγική και κατανυκτική της ατμόσφαιρα, η χορωδιακή σύνθεση γεμίζει την ψυχή του ακροατή με αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και τον οδηγεί στα ίχνη μιας αρχέγονης πνευματικότητας, προσφέροντας κάθε φορά μια βαθιά υποβλητική μουσική εμπειρία.

Arvo Pärt: "The Deer's Cry":

César Franck: πιανιστική μελωδία για ένα "Ραγισμένο βάζο" ...

"Le vase brisé", Hacène
(galerie-peinture)

Ο Sully Prudhomme, ένας από τους εκλεκτούς εκπροσώπους του παρνασσισμού, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές της γαλλικής ποίησης και δοκιμιογραφίας.

Ο ποιητής, Sully Prudhomme

Γεννημένος στις 16 Μαρτίου1839 στο Παρίσι, ξεκίνησε την πορεία του στον κόσμο των επιστημών και εργάστηκε για ένα διάστημα ως μηχανικός. Ωστόσο, η κλίση του προς την τέχνη του λόγου αποδείχθηκε ισχυρότερη. Εγκατέλειψε την τεχνική του σταδιοδρομία και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη λογοτεχνία.

Στα πρώτα του ποιήματα κυριαρχεί ένας διακριτικός λυρισμός, διαποτισμένος από μελαγχολία και εσωτερικό στοχασμό. Ο Προυντόμ αναζητεί επίμονα τρόπους να ενώσει την ποίηση με τη φιλοσοφική σκέψη, επιχειρώντας να φωτίσει τις λεπτές κινήσεις της ανθρώπινης ψυχής. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, μορφική αρμονία και πνευματική ακρίβεια, στοιχεία που τον καθιέρωσαν ως έναν ποιητή της πειθαρχημένης ευαισθησίας.

Το 1901 τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας -ο πρώτος συγγραφέας που έλαβε τη διάκριση- "για την ποιητική του δημιουργία που συνδυάζει υψηλό ιδεαλισμό, καλλιτεχνική τελειότητα και βαθιά στοχαστική δύναμη".

Η πρώτη σημαντική ποιητική του συλλογή, "Stances et poèmes" του 1865, σφράγισε την καθιέρωσή του. Στις σελίδες της περιλαμβάνεται και το περίφημο ποίημα "Le vase brisé - Το ραγισμένο ανθογυάλι", το οποίο απέδωσε στα ελληνικά με ιδιαίτερο λυρισμό ο Κωστής Παλαμάς. 
Το ποίημα αυτό, με την εικόνα ενός ανεπαίσθητα ραγισμένου κρυστάλλου που σταδιακά καταστρέφεται, γίνεται μια εύγλωττη αλληγορία για τις αθέατες πληγές της καρδιάς και τη σιωπηλή φθορά των συναισθημάτων.

"Τ 'ανθογυάλι που τ 'άνθος τούτο σβήνει

μέσα του, μιας βεντάγιας η χτυπιά

το ράισε. μόλις τ ' άγγιξε κ' εκείνη,

μήτε που ακούστηκε η ραγισματιά.

Μα της ραγισματιάς το δάγκωμα όσο

κι αν ήταν ελαφρό, το τριγυρνά

μέρα και νύχτα το κρυστάλλι ως τόσο

μ' άσφαλτη, αργή, κρυφή περπατησιά.

Φεύγει σταλιά-σταλιά το δροσονέρι,

στ' ανθολούλουδο μέσα εκεί, χαμός.

Και τ' ανθογυάλι; Ακόμα δεν το ξέρει

κανείς. Πια μην τ' αγγίξεις. Συντριμμός.

Έτσι ένα χέρι της καρδιάς μαγνήτης

κι όσο αλαφρός τής γίνεται πληγή.

Λιώνει ύστερα η καρδιά από μοναχή της

με τ'άνθος της αγάπης της μαζί.

Πάντα άγγιχτη στον κόσμο εμπρός, μαράζι

τη λιανοτρώει, το αισθάνεται βαθιά

που μεγαλώνει, σιγοκλαίει, σπαράζει...

Συντριμμένη. Μη την αγγίξεις πια.

(Συλί Προυντόμ: ""Le vase brise", Μτφ: Κωστής Παλαμάς,
Παγκόσμια ποιητική ανθολογία "Ταξίδι στην ποίηση",Εκδ. Ναυτίλος)

Ο συνθέτης, César Franck

Η μελοποίηση του ποιήματος "Le vase brisé" από τον César Franck αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της γαλλικής mélodie του 19ου αιώνα. 

Το τραγούδι, γραμμένο το 1879 για φωνή και πιάνο (FWV 84), αποδίδει μουσικά την μελαγχολική ατμόσφαιρα του ποιήματος, στο οποίο το ραγισμένο βάζο λειτουργεί σαν αλληγορία για την ευθραυστότητα του έρωτα και την πληγωμένη ανθρώπινη καρδιά.
Η μουσική κινείται σε στοχαστικό ύφος, με πλούσια αρμονία και μια επίμονη, σχεδόν υπόγεια κίνηση στο πιάνο που δημιουργεί την αίσθηση της αργής και αναπόφευκτης φθοράς.

Ο συνθέτης στηριζόμενος στην ένταση της μουσικής του που αυξάνεται σταδιακά, δίνει στο έργο χαρακτήρα μικρού λυρικού δράματος.
Με αυτή τη μελοποίηση ο συνθέτης καταφέρνει να μεταφέρει σε μουσικό λόγο τη λεπτή συμβολική δύναμη του ποιήματος του Προυντόμ, αναδεικνύοντας τη βαθιά συναισθηματική και φιλοσοφική του διάσταση...
Κάθε μικρή πληγή, όσο ανεπαίσθητη κι αν είναι, φέρει μέσα της τον χρόνο και την ιστορία της. Όπως το ραγισμένο ανθογυάλι, έτσι και η καρδιά θυμάται τις αόρατες φθορές, υπενθυμίζοντάς μας την ευθρυπτότητα της ψυχής καθώς και τη φροντίδα που χρειάζεται για ν' αντέξει...

César Franck: "Le vase brisé, FWV 84":
Ποίηση: Sully Prudhomme

"Κίρκη": Το δράμα και το πάθος του μύθου, στην καντάτα του Κερουμπίνι ...

"Circe", John William Waterhouse

[Στη μνήμη του Λουίτζι Κερουμπίνι]

Ο Ζαν‑Μπατίστ Ρουσσώ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς της γαλλικής λυρικής παράδοσης στα τέλη του 17ου και στις αρχές του 18ου αιώνα. Τα έργα του διακρίνονται για το λυρικό και δραματικό τους ύφος, συνδυάζοντας έντονο συναίσθημα, ηθικούς προβληματισμούς και λεπτή παρατήρηση της ανθρώπινης ψυχολογίας.

Luigi Cherubini

Μουσικότητα, ρητορική ακρίβεια και εκφραστικότητα χαρακτηρίζουν την ποίησή του, ενώ ιδιαίτερη αγάπη έτρεφε για τα μυθολογικά θέματα, αντλώντας έμπνευση από μορφές όπως η Αφροδίτη, ο Άδωνις, η Κίρκη, που του επέτρεπαν να συνδυάζει την ανθρώπινη διάσταση με το υπερφυσικό και το ηρωικό στοιχείο.

Αυτή η έμφυτη κλίση προς το δραματικό και το μυθικό έκανε τα κείμενά του ιδιαίτερα ελκυστικά για μουσική μελοποίηση. Ο Λουίτζι Κερουμπίνι, στη μνήμη του οποίου γίνεται η σημερινή αναφορά, αναζητώντας ποιήματα που θα μπορούσαν να εκφράσουν σε σύντομη, συμπαγή μορφή έντονα συναισθήματα και ψυχολογικές μεταπτώσεις χαρακτήρων, στράφηκε στα έργα του Ρουσσώ, που ήδη ήταν γνωστά στον λογοτεχνικό και φιλολογικό κύκλο του Παρισιού. Το λιμπρέτο της καντάτας "Circé -  Κίρκη", γραμμένο από τον Ρουσσώ, συνδυάζει την καλοσύνη της Κίρκης με τη συγκλονιστική οργή της, παρουσιάζοντας την ηρωίδα τόσο ως μάγισσα που μπορεί να εξαπολύσει βία όσο και ως ελεήμονα που επιστρέφει τους άντρες του Οδυσσέα στις ανθρώπινες μορφές τους και τους οπλίζει με γνώσεις και εφόδια για τα ταξίδια τους. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στη δύναμη και την ευεργεσία γίνεται ο πυρήνας του ποιητικού κειμένου, ενώ οι γραφικές, βίαιες απεικονίσεις της Κίρκης εμπλουτίζουν τη δραματική ένταση που θα μελοποιήσει ο Κερουμπίνι.

RECITAΤΙVO

Σε βράχο έρημο, τρόμος της φύσης,

που η άνυδρη κορυφή του μοιάζει ν' αγγίζει τους ουρανούς,

η Κίρκη, ωχρή, τρομαγμένη, με το θάνατο στα μάτια,
δάκρυζε για την μοιραία περιπέτειά της.
Κι εκεί, τα πλανώμενα μάτια της πάνω στα κύματα,
μοιάζουν ν ακολουθούν τα ίχνη του φευγάτου Οδυσσέα.
Πιστεύει πως βλέπει ακόμη τον πλανεμένο εραστή της·
κι αυτή η ψευδαίσθηση ανακουφίζει τη δυστυχία της,
καθώς τον καλεί με λόγια,
που διακόπτονται εκατοντάδες φορές από τα δάκρυα και τους λυγμούς της.

ΑRΙΑ

Σκληρέ δημιουργέ των ταραχών της ψυχής μου,

ας καθυστερήσει λίγο η θλίψη μου τα βήματά σου.

Στρέψε για μια στιγμή τα μάτια σου σ' αυτούς τους τόπους·

και, αν όχι για να μοιραστείς τη φλόγα μου,

έλα τουλάχιστον να επισπεύσεις το τέλος μου.

Αυτή η θλιμμένη καρδιά, που έγινε θύμα σου,

αγαπά ακόμη τον έρωτα που την αιφνιδίασε

Φοβερέ Έρωτα! Το μίσος σου είναι η ανταμοιβή.

Τόση τρυφερότητα, ω θεοί! Είναι άραγε έγκλημα

ώστε να τιμωρείται με τόσο σκληρή περιφρόνηση;

RECITATIVO

Έτσι, μετανιωμένη, δηλώνει τον πόνο της.

Μα σύντομα, επιστρατεύοντας την μαγική τέχνη της,

για να φέρει πίσω τον αγαπημένο των θλιμμένων της πόθων,

επικαλείται με ουρλιαχτά όλους τους Θεούς του Ταινάρου,

τις Μοίρες, τη Νέμεση, τον Κέρβερο, τον Φλεγέθοντα,

την αλύγιστη Εκάτη και τη φοβερή Αληκτώ.

[ INTERLUDE ]

RECITATIVO

Πάνω σε αιματοβαμμένο βωμό ανάβει η φρικτή πυρά,
κι ένας αδηφάγος κεραυνός την καταβροχθίζει αμέσως.
Στους κόλπους του θανάτου, τα σκοτεινά της ξόρκια
ταράζουν την αιώνια ανάπαυση των σκιών.

Τα πνεύματα, έντρομα, αφήνουν τους τάφους τους,
κι ο αέρας αντιλαλεί από τους μακρινούς τους θρήνους.
Οι άνεμοι, λυμένοι από τις σκοτεινές τους σπηλιές,
μπλέκουν στις κραυγές τους φρικιαστικά σφυρίγματα.

ΑRΙΑ

Μάταιες οι προσπάθειες, δύστυχη ερωμένη
η μοίρα σου εξαρτάται από θεό ισχυρότερο από σένα.
Μπορείς να κάνεις τη γη να τρέμει στα βήματά σου
και ν' ανάψεις την οργή των δυνάμεων του Άδη
μα οι θύελλες της οργής σου δεν θα κατορθώσουν
ό,τι τα ίδια σου τα κάλλη δεν κατάφεραν.

(Eλεύθερη απόδοση δική μου του λιμπρέτου του Ζαν Μπατίστ Ρουσσώ)

Louis Chalon, "Circe", 1888

Η καντάτα "Circé", γραμμένη γύρω στο 1789 για γυναικεία φωνή(κοντράλτο ή μέτζο) και ορχήστρα, εντάσσεται στην παράδοση των γαλλικών καντάτων δωματίου, όπου η φωνή εναλλάσσεται ανάμεσα σε αφηγηματικά ρετσιτατίβι και λυρικές άριες. Η μουσική δομή ακολουθεί τη ροή του λιμπρέτου. Η ορχήστρα δημιουργεί μια σκοτεινή, απομονωμένη ατμόσφαιρα πριν εμφανιστεί η φωνή. Το πρώτο ρετσιτατίβο εκφράζει την απελπισία της Κίρκης με γραμμική, αφηγηματική γραφή, οι άριες μετατρέπουν το συναίσθημα σε λυρική κορύφωση με πλούσια μελωδικά ανοίγματα και ορχηστρική υποστήριξη, ενώ τα επόμενα ρετσιτατίβι και άριες ενσωματώνουν το μαγικό στοιχείο με επαναλαμβανόμενες αρμονίες και εκφραστικά θέματα, που υποδηλώνουν την εσωτερική πάλη της ηρωίδας.
Στην τελική άρια η Κίρκη αποκτά γαλήνη και αποφασιστικότητα.Η μουσική αποκαλύπτει ότι η αγάπη δεν υποτάσσεται, δεν επιβάλλεται, ούτε δέχεται εξαναγκασμούς...Μόνο ξεδιπλώνεται και ζωντανεύει μέσα στην καρδιά που την βιώνει ελεύθερα.

Frederick Stuart Church: "Circe"

Η μετατροπή των ποιητικών εικόνων του Ρουσσώ σε μουσική δράση από τον Κερουμπίνι καθιστά την "Κίρκη" ένα έργο όπου η φωνή και η ορχήστρα συνεργάζονται ισότιμα, ως αφηγητές και ερμηνευτές της ψυχικής πολυπλοκότητας της ηρωίδας. Με αυτόν τον τρόπο, η καντάτα μεταφέρει το υψηλό δράμα της όπερας στο σαλόνι των ευγενών, σε μια συμπαγή μορφή που ανταποκρινόταν στην αυξανόμενη ζήτηση για μουσική στο σπίτι, ιδιαίτερα αγαπητή στην αναδυόμενη αστική τάξη της εποχής. Επιπλέον, αναδεικνύει τη δεξιοτεχνία του Κερουμπίνι και σε αυτό το πιο μικρό, αλλά απαιτητικό μουσικό είδος.

Έτσι, η "Circé" παραμένει ένα λαμπρό παράδειγμα της αρμονικής σύζευξης λόγου και μουσικής.
Ο Λουίτζι Κερουμπίνι, που έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στο Παρίσι και έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, 15 Μαρτίου του 1842, άφησε πίσω του ένα έργο που εκτιμήθηκε βαθιά από μεγάλους συνθέτες όπως ο Μπετόβεν και ο Μπραμς. Η υστεροφημία του, στενά συνδεδεμένη με την αυστηρότητα της γραφής, τη δραματική ένταση και την πνευματική του καλλιέργεια, τον καθιέρωσε ως μία από τις πιο σεβαστές μορφές στην Ιστορία της μουσικής. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, ακόμη και μια μικρή σε έκταση καντάτα όπως η "Κίρκη" αποκαλύπτει τη μεγαλοπρέπεια της τέχνης του και επιβεβαιώνει τη θέση του ανάμεσα στους σπουδαίους δημιουργούς του κλασικισμού.

 

Luigi Cherubini: 'Circé', Cantata

Παλαιότερα κείμενα για τον Κερουμπίνι υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Κείμενο για τη μουσική αποτύπωση του μύθου της Κίρκης σε συμφωνική μορφή από τον Άλαν Χοβχάνες μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Μουσική για το θεό της Άνοιξης και τη Γιορτή της Αζτεκικής Πρωτοχρονιάς...

Αζτέκοι παίζουν τεπονάτσλι και ουεουέτλ

Κάθε χρόνο στα μέσα του Μάρτη, γύρω στις 12 του μήνα, σε διάφορες περιοχές του Μεξικού αλλά και σε κοινότητες ιθαγενών σε όλο τον κόσμο, αναβιώνει η αρχαία γιορτή της Πρωτοχρονιάς των Αζτέκων. Η γιορτή αυτή, γνωστή ως Yancuic Xihuitl, έχει τις ρίζες της στην προκολομβιανή εποχή και εξακολουθεί να τελείται έως σήμερα με έντονο τελετουργικό χαρακτήρα. Τη νύχτα, το σκοτάδι φωτίζεται από κεριά, ενώ στον ουρανό εκτοξεύονται λαμπερά πυροτεχνήματα. Ντυμένοι με πολύχρωμες παραδοσιακές ενδυμασίες, οι χορευτές εκτελούν τελετουργικούς χορούς, συνοδευόμενοι από μουσική και τραγούδι, όπως ακριβώς γινόταν αιώνες πριν.

Οι λέξεις "Yancuic Xihuitl"σημαίνουν "νέος κύκλος του χρόνου".
Για τους Αζτέκους η αρχή του χρόνου δεν ήταν μια απλή αλλαγή στο ημερολόγιο. Ήταν η στιγμή κατά την οποία ο κόσμος επανεκκινείται, ανανεώνεται. Η γη ξαναβρίσκει τη γονιμότητά της, η βλάστηση επιστρέφει και η ζωή αρχίζει πάλι να ανθίζει. Αυτή η ιδέα της αναγέννησης συνδέεται συμβολικά με τον θεό Xochipilli, τον θεό των λουλουδιών, της άνοιξης και της ζωτικής δύναμης της φύσης.

Στην κοσμολογία των Mεξικανών, τα λουλούδια (xοchitl) κατείχαν ιδιαίτερη θέση.Συμβόλιζαν τη ζωή που αναγεννάται, την ομορφιά της δημιουργίας, αλλά και την ιερή προσφορά προς τους θεούς. Ο Xochipilli θεωρούνταν προστάτης αυτής της άνθισης. Έτσι, στην αρχή κάθε νέου κύκλου του χρόνου, η ίδια η "άνθιση του κόσμου" φαινόταν να τελείται υπό την προστασία του.
Ο συμβολισμός γίνεται σχεδόν αυτονόητος...Νέος χρόνος, αναγέννηση του κόσμου, άνθιση της ζωής, όλα οδηγούν στον κόσμο του Xochipilli. Η Πρωτοχρονιά των Αζτέκων σηματοδοτεί την αναγέννηση του χρόνου, και ο θεός των λουλουδιών να ενσαρκώνει τη δύναμη που κάνει τον νέο κύκλο της ζωής να ανθίσει.

Η μορφή του θεού αυτού ενέπνευσε και τη νεότερη καλλιτεχνική δημιουργία. Το έργο "Xochipilli", με υπότιτλο "Μια φανταστική μουσική των Αζτέκων", είναι μια σύνθεση που έγραψε το 1940 ο σπουδαίος Μεξικανός συνθέτης Carlos Chávez για μικρό σύνολο οργάνων, τέσσερα πνευστά και έξι κρουστά, με αφορμή μια μεγάλη έκθεση που διοργανώθηκε στο ΜΟΜΑ της Ν.Υόρκης με τίτλο "Είκοσι Αιώνες Μεξικανικής Τέχνης".

Στο έργο αυτό ο Τσάβες επιχείρησε να αποδώσει τον ηχητικό κόσμο της προκολομβιανής Μεσοαμερικής, χρησιμοποιώντας ποικιλία κρουστών οργάνων, αρκετά από τα οποία έχουν αζτεκική προέλευση, όπως το τεπονάτσλι, το ουεουέτλ και το ομιχικάχουαζτλι.
Μουσικά, η σύνθεση οργανώνεται σε τρία βασικά μέρη και ακολουθεί τη μορφή Α-Β-Α΄ με δύο ζωηρά εξωτερικά τμήματα να περιβάλλουν ένα πιο αργό και στοχαστικό κεντρικό μέρος.

Μέσα απ' αυτή τη μουσική δημιουργία, η μορφή του Xochipilli συνδέεται με τις γιορτές της αζτεκικής Πρωτοχρονιάς, όταν ο κόσμος θεωρούνταν ότι ανανεώνεται και η φύση αρχίζει πάλι ν' ανθίζει.
Με αυτή τη σύνθεση, ο Τσάβες, εκτός από την ανάκληση ενός αρχαίου θεού επιχειρεί να ζωντανέψει τον τελετουργικό και ποιητικό κόσμο ενός πολιτισμού όπου η μουσική, η φύση και η αναγέννηση του χρόνου αποτελούσαν μία και αδιαίρετη εμπειρία.

Carlos Chávez: "Xochipilli"

Το "αβέβαιο φύσημα της αύρας", ανάμεσα σε ζωγραφική, ποίηση και μουσική...

 

"Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed", William Etty

Ο William Etty, γεννημένος στις 10 Μαρτίου 1787 στο Γιορκ,  υπήρξε ένας από τους πιο ιδιότυπους Άγγλους ζωγράφους του 19ου αιώνα, γνωστός για τις αισθησιακές συνθέσεις του και για τα έργα με ιστορικά και μυθολογικά θέματα.
Σπούδασε στη Royal Academy of Arts, όπου ανέπτυξε τη δεξιοτεχνία του στην απόδοση του ανθρώπινου σώματος. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από λαμπερό χρώμα, ζωντανό φωτισμό και μια έντονη συναισθηματική φόρτιση, συνδυάζοντας το κλασικό ιδεώδες της ομορφιάς με μια βαθιά ποιητική διάθεση. Στα έργα του συχνά διερευνάται η σχέση ανάμεσα στη φύση, το ανθρώπινο κάλλος  και την εσωτερική ψυχολογική ένταση των μορφών.

Στον πίνακα του "Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed- Μουσιδώρα: η Λουόμενη- από το αβέβαιο φύσημα της αύρας ταράχτηκε", που φιλοτέχνησε σε τέσσερεις εκδοχές με πρώτη το 1844, ο Etty απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα στις όχθες ενός ποταμού, τη στιγμή που ετοιμάζεται να πάρει το μπάνιο της. Η στάση του σώματός της φανερώνει στιγμιαία αμηχανία, σαν να την αιφνιδιάζει ένα ελαφρύ αεράκι που κινεί τα φύλλα γύρω της. Τα λευκά της ενδύματα πέφτουν χαλαρά, ενώ η κίνηση και το βλέμμα της αποτυπώνουν μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη ντροπαλότητα, την έκπληξη και τη λεπτή συγκίνηση της στιγμής.

William Etty, αυτοπροσωπογραφία

Η σύνθεση δίνει έμφαση στο γυμνό σώμα με φυσικό ρεαλισμό, ενώ το φυσικό περιβάλλον, δέντρα, νερό και ανοιχτός ουρανός, δημιουργεί ένα ήρεμο, ατμοσφαιρικό τοπίο που ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς, τρυφερότητας και διακριτικής έντασης. Στο έργο αυτό η αισθησιακή ομορφιά συνυπάρχει με τη λεπτή ψυχολογική δραματικότητα, χαρακτηριστικό στοιχείο της τέχνης του Etty.

Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα "The Seasons - Εποχές" του James Thomson, και συγκεκριμένα από το μέρος του "Καλοκαιριού". Εκεί περιγράφεται η νεαρή Mουσιδώρα που πηγαίνει να λουστεί στο ποτάμι, ενώ ο ερωτευμένος Δάμων την παρακολουθεί κρυφά, βασανισμένος από το ηθικό δίλημμα αν πρέπει να υποκύψει στη ματιά του ή να σεβαστεί την ιδιωτικότητά της.

Η σκηνή αυτή γνώρισε μεγάλη απήχηση στον 18ο και 19ο αιώνα και ενέπνευσε πολλούς ζωγράφους. Ο Etty αποδίδει τη στιγμή που η νέα τρομάζει ελαφρά από ένα ανεπαίσθητο αεράκι  -μια λεπτομέρεια που χαρίζει στη σκηνή ατμόσφαιρα ανάμεσα στην αθωότητα και τη διακριτική ερωτική ματιά.

Ο χαρακτηριστικός στίχος του Thomson γράφει:

"And fair expos’d she stood, shrunk from herself,

With fancy blushing; at the doubtful breeze

Alarm’d, and starting like the fearful fawn…"

Δηλαδή:

"Κι έτσι στεκόταν, ωραία, γυμνή στο φως,

κάπως ντροπαλά,

με τη φαντασία να κοκκινίζει στο πρόσωπό της

κι από το αβέβαιο φύσημα της αύρας

ταράχτηκε ξάφνου, τινάζοντας το κορμί της

σαν φοβισμένο ελαφάκι.

Τότε στο ποτάμι όρμησε και το νερό

 δέχτηκε την όμορφη επισκέπτριά του

και με κύματα που έκλειναν απαλά

την αγκάλιασε.

[...]

Κι ενώ έτσι στο νερό παιχνιδίζε,

πότε βυθισμένη στο κύμα

μα δίχως να κρύβεται εντελώς

και πότε αναδυόταν ξανά,

με τα μαλλιά της να στάζουν

και να την τυλίγουν σαν υγρό πέπλο,

ο κρυμμένος Δάμων

ρουφούσε από κείνη την ομορφιά

τόσες μεθυστικές γουλιές για την ψυχή,

που για λίγο η εκστατική του σκέψη

παρασύρθηκε ολοκληρωτικά"

Το έργο "Musidora" του Etty χαρακτηρίστηκε "ο θρίαμβος της βρετανικής σχολής". Οι κριτικοί το επαίνεσαν ιδιαίτερα, παραλληλίζοντάς το με έργα μεγάλων ζωγράφων όπως ο Τιτσιάνο και ο Ρέμπραντ.

Από το ίδιο ποίημα εμπνεύστηκε και το περίφημο ορατόριό του "The Seasons-Εποχές" ο Γιόζεφ Χάυντν. Στο λιμπρέτο, ωστόσο, του έργου δεν περιλαμβάνεται η σκηνή του λουτρού. Ο λιμπρετίστας, ο βαρόνος Φαν Σβήτεν, επέλεξε να παραλείψει τις πιο ιδιωτικές και αισθησιακές στιγμές του ποιήματος και να διατηρήσει κυρίως τις φυσιολατρικές του εικόνες, μεταπλάθοντας το έργο σε μια ιδεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής ζωής και της κυκλικής αρμονίας των εποχών.

Παρότι όμως η σκηνή που ενέπνευσε τον πίνακα του Etty δεν υπάρχει στο ορατόριο, θα μπορούσε αισθητικά να συνδεθεί με μια άλλη γαλήνια ενότητα του "Καλοκαιριού", την άρια "O how pleasing to the senses Comes the cool and gentle breeze!- Ω, πόσο ευχάριστο στις αισθήσεις, έρχεται το δροσερό και απαλό αεράκι!", όπου ο Χάυντν ζωγραφίζει με ήχους την ήρεμη καλοκαιρινή φύση.
Λυρική μελωδία, αποδίδει τη νωχελικότητα της ημέρας και τη σιωπηλή γαλήνη της υπαίθρου. Το μουσικό αυτό τοπίο -ήσυχο, φωτεινό και διακριτικά αισθησιακό- ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του πίνακα του William Etty, όπου η νέα κοπέλα σε μια στιγμή καλοκαιρινής ηρεμίας και ιδιωτικής ομορφιάς ρίχνεται στα δροσερά νερά του ποταμού προκαλώντας ενα λεπτό ρίγος συγκίνησης στο νεαρό θαυμαστή της...

Haydn: "Τhe Seasons, Summer - Oh how pleasing to the senses":

Παλαιότερο κείμενο για τον William Etty μπορείτε να διαβάσετε εδώ.