Σίγουρα ο έρωτας δεν περιορίζεται σε μία μόνο ημερομηνία του ημερολογίου. Κυλά αθόρυβα μέσα στον χρόνο, όπως μια μελωδία που επιστρέφει διακριτικά, αλλά σταθερά, για να μας θυμίσει την παρουσία της. Είναι εκεί στις μικρές χειρονομίες, στις λέξεις που ειπώνονται χαμηλόφωνα, σε σιωπές πιο εύγλωττες από κάθε εξομολόγηση.
Γι’ αυτό και ο έρωτας δεν γιορτάζει μόνο σήμερα. Γιορτάζει κάθε μέρα, κάθε στιγμή. Είναι μια διαρκής εσωτερική γιορτή. Είναι παλμός αδιάκοπος, άλλοτε διάφανος σαν πρωινό φως κι άλλοτε βαθύς, δραματικός, σαν σκιά που επιμένει. Οι ευαίσθητοι καλλιτέχνες τον αφουγκράζονται και τον αποτυπώνουν σε όλες του τις εκφάνσεις... με έκσταση, με λαχτάρα, με τρυφερότητα, με χιούμορ, ακόμη και με εκείνη τη γλυκόπικρη ειρωνεία που μόνο η αληθινή αγάπη αντέχει. Γιατί, τελικά, η Αγάπη είναι άχρονη, και αιώνια.
Βλέπουμε πως όταν κανείς επιμένει στην αλήθεια των συναισθημάτων του, ακόμη και οι πιο δύσπιστοι υποκύπτουν. Αυτήν ακριβώς τη "συνηθισμένη" αλλά διαχρονική ιστορία αφηγείται με χαριτωμένη θεατρικότητα το ληντ "Eine sehr gewöhnliche Geschichte - Μια εντελώς συνηθισμένη ιστορία" του Γιόζεφ Χάυντν, μια μικρή σκηνή έρωτα με παιγνιώδη διάθεση, όπου η επιμονή μετατρέπεται σε νίκη της καρδιάς.
"Ο Φιλίντ στεκόταν στην πόρτα της Μπαμπέτς
χτυπούσε κι έλεγε: "Είναι μέσα κανείς;
Είμαι ο Φιλίντ!Άνοιξέ μου να μπω!"
Η κοπέλα έρχεται και λέει: "Όχι, όχι"
Στέναζε κείνος και τη χιλιοπαρακαλούσε.
"Όχι", του ελεγε αυτη, "Φοβάμαι!
Είναι πια βράδυ κι είμαι μόνη
δεν γίνεται Φιλίντ, δεν γίνεται"
Απογοητευμένος ο άνδρας κίνησε να φύγει
όταν άκουσε να γυρνάει βιαστικά
το κλειδί στην κλειδαριά
Του λεει:"μονάχα μια στιγμή κι έπειτα δρόμο!"
Κι οι γείτονες που απο περιέργεια τρώγονταν
περίμεναν να δουν πότε θα φύγει ο Φιλίντ
Κι αυτός, ήταν χαράματα όταν ξεμύτησε απ'το σπίτι
Αχαχούχα, αχαχούχα! και πώς γελούσαν όλοι!"
Στο τραγούδι αυτό, ο Χάυντν αξιοποιεί με δεξιοτεχνική διαύγεια τη γλώσσα της κλασικής περιόδου, πλάθοντας μια απλή μεν μουσική αφήγηση που όμως κρύβει λεπτή δραματουργική ευφυΐα. Η μελωδία, ελαφρά και ευκίνητη, ξετυλίγεται με φυσικότητα, σαν αυθόρμητος λόγος ερωτευμένου νέου, κινείται με χάρη, με ανάλαφρα στολίδια, αποδίδοντας τη ζωντάνια και την επιμονή του συναισθήματος. Η αρμονική δομή παραμένει καθαρή και ισορροπημένη, με διακριτικές αλλά εύστοχες μετατροπίες που φωτίζουν τις ψυχικές μεταπτώσεις του ήρωα. Τίποτα δεν είναι υπερβολικό. Όλα υπηρετούν την ευκρίνεια του λόγου και την κομψότητα της έκφρασης. Η ρυθμική αγωγή διατηρεί μια σπιρτάδα που θυμίζει μικρή σκηνή όπερας -σχεδόν βλέπει κανείς τον Φιλίντ να στέκεται μπροστά στην πόρτα, να επιμένει, να παρακαλεί, να επανέρχεται. Ο Χάυντν, άλλωστε, μεταφέρει στο ληντ την θεατρική του εμπειρία, προσδίδοντας στο τραγούδι χαρακτήρα μικρογραφικής σκηνικής δράσης.
Το πιάνο δεν περιορίζεται στον άχαρο, συνοδευτικό ρόλο, αλλά λειτουργεί ως διακριτικός συμπρωταγωνιστής. Με ανάλαφρα μοτίβα και εύγλωττα ρυθμικά σχήματα σχολιάζει τη δράση, σαν να χαμογελά πίσω από τα λόγια, σαν να γνωρίζει ήδη την έκβαση της ιστορίας. Οι επαναλήψεις φράσεων αποκτούν δραματουργική λειτουργία...κάθε επιστροφή εντείνει την αίσθηση της "πολιορκίας", κάθε επανάληψη φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κάμψη της άρνησης. Έτσι, ο Χάυντν μετατρέπει μια "εντελώς συνηθισμένη ιστορία" σε λεπτό μουσικό σχόλιο πάνω στην επιμονή του έρωτα, εκείνη τη δύναμη που τελικά θριαμβεύει.
Josef Haydn: "Eine sehr gewöhnliche Geschichte":
Το ίδιο κείμενο -αποδιδόμενο συχνά στον Christian Felix Weiße- μελοποιήθηκε και από τον Βοημό συνθέτη και βιολονίστα Georg Anton Benda υπό τον τίτλο "Philint stand jüngst vor Babets Tür - Ο Φιλίντ στεκόταν στην πόρτα της Μπαμπέτς".
Στη δική του εκδοχή, η γραφή αποκτά ελαφρώς πιο δραματική κλίση. Η μελωδία γίνεται πιο εκφραστική, με μεγαλύτερη έμφαση στη ρητορική απόδοση του λόγου, στοιχείο που προοιωνίζεται τις πρώιμες ρομαντικές αποχρώσεις.
Έτσι, μέσα από δύο διαφορετικές μουσικές προσεγγίσεις, το ίδιο πολύ συνηθισμένο επεισόδιο γίνεται καθρέφτης της διαχρονικής αλήθειας πως ο έρωτας μπορεί να ξεκινά με χτύπους στην πόρτα, μα καταλήγει να ανοίγει καρδιές.
Χρόνια Πολλά με τη δύναμη της Αγάπης να εκτινάσσει τα συναισθήματα στα ύψη και να μεταμορφώνει ακόμη και το πιο απλό στιγμιότυπο σε αιωνιότητα.
George Benda: "Philint stand jüngst vor Babets Tür":
"Εν αρχή ην το Χάος" κατά τον Ησίοδο. Ο Έρωτας θεωρείται ως ένας θεός που γεννήθηκε την ίδια εποχή με τη Γη βγαίνοντας απευθείας από το αρχικό Χάος. Τρία στοιχεία συνυπάρχουν, το Χάος, η Γαία και ο Έρωτας με τον τελευταίο να παραμένει πάντοτε μία κυρίαρχη δύναμη του Κόσμου.
Το θέμα αυτό το εκμεταλλεύτηκαν συγγραφείς , φιλόσοφοι και ποιητές, κάτω από την επίδραση των οποίων ο θεός Έρωτας πήρε την παραδοσιακή του φυσιογνωμία.
Τον παρουσιάζουν σαν ένα παιδί συχνά φτερωτό, που του αρέσει να φέρνει την ταραχή στις καρδιές. Ή τις πυρπολεί με το δαυλό του ή τις πληγώνει με τα βέλη του. Σύμφωνα πάλι με το μύθο, ο Έρως έχει δυο ειδών βέλη: τα χρυσά με φτερά περιστεριών και άλλα με φτερά κουκουβάγιας. Τα βέλη με τα φτερά των περιστεριών είναι αυτά που έριχνε στις καρδιές των θνητών και αθανάτων, ώστε να διεγείρει τα ερωτικά συναισθήματα. Σημαδεύει και με φόρα αφήνει την αιχμηρή σαΐτα του...
Στο περίφημο εικαστικό του Καραβάτζιο: "Omnia Vincit Amor" που βλέπουμε παραπάνω, απεικονίζεται γυμνός ο φτερωτός έρωτας σε παιχνιδιάρικη πόζα πατώντας -επιδεικνύοντας την κυριαρχία του- πάνω σε διάφορα αντικείμενα που εκπροσωπούν ανθρώπινες δραστηριότητες: μουσική(βιολί, λαούτο, παρτιτούρα) μαθηματικά(διαβήτης, κανόνας, πυξίδα...), στρατιωτικές επιχειρήσεις(πανοπλία, κράνος)...
Ο τίτλος είναι παρμένος από τη φράση του Βιργίλιου στις "Εκλογές" του:
"Omnia Vincit Amor et nos cedamus amori"
δηλαδή
"Η αγάπη κατακτά τα πάντα· ας υποκύψουμε όλοι στην αγάπη"
ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Τους στίχους του Βιργίλιου μελοποιεί o βραβευμένος αμερικανός Michael John Trotta, για χορωδία ανδρικών φωνών συνοδεία πιάνου...
Το εικαστικό έργο το γνώριζα, όχι όμως και το μουσικό, το οποίο μόλις άκουσα στον τοπικό King fm και με ενθουσίασε. Ελπίζω το ίδιο και σας...
2. Μια δεύτερη μουσική εκδοχή-έμπνευση από τον συγκεκριμένο πίνακα του Καραβάτζιο έρχεται από τον Giovanni Sollima, Σικελό συνθέτη και τσελίστα γι'αυτό διακρίνουμε και μεσογειακό χρώμα στη σπινθηροβόλα, μελωδική γραμμή του...
Giovanni Sollima: Amor vincit omnia:
3. Για μικτή χορωδία με πιάνο είναι η σύνθεση του Pepper Choplin, που παραπέμπει σε Σουμπερτικά λήντερ...
Ανάλαφρες, ρομαντικές συνθέσεις που μάς θυμίζουν πως ο έρωτας δίνει ώθηση, εμπνέει και μεγαλουργεί...
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Μαρμάρινο ανάγλυφο "Ηρώ και Λέανδρος", Henry Hugh Armstead-Τate Gallery UK
Απόψε, μια ερωτική ιστορία, που συγκίνησε πλήθος καλλιτεχνών από την αρχαιότητα ως σήμερα, μα και κάθε αναγνώστη του μύθου.
"Ξέρεις τη χώρα που ανθούν μύρτα και κυπαρίσσια...[...] Που τα τρυγώνια του έρωτα και τα’ άγρια τα γεράκια Σε θλίψη μαραζώνουνε ή για το κρίμα ορμάνε; Πού ‘ναι ολάνθιστη η γης και που ο ήλιος λάμπει, Που των παρθένων η δροσιά ρόδων δροσούλα μοιάζει;"
"H Hρώ με τη λυχνάρι" Evelyn de Morgan
Με αυτή την όμορφη περιγραφή των Δαρδανελίων ξεκινά ο λόρδος Μπάυρον τη "Νύφη της Αβύδου". Η νύφη της Αβύδου ήταν η Ηρώ. Ενα μυθολογικό πρόσωπο, που σύμφωνα με την παράδοση έμενε στη Σηστό, αρχαία πόλη της Θράκης, κτισμένη στα παράλια του Ελλησπόντου στο στενότερο μέρος του. Πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο της παραλίας της Σηστού υψωνόταν ο ναός της Αφροδίτης. Ιέρεια του Ναού η νεαρή και πανέμορφη Ηρώ. Κάθε χρόνο την άνοιξη τελούνταν στο ναό η γιορτή της Αφροδίτης και του Άδωνη. Προσκυνητές πολλοί κάθε χρόνο. Για πρώτη του φορά ήρθε ως προσκυνητής και ένας ωραίος νεαρός, ο Λέανδρος, που έμενε στην απέναντι ακτή του Ελλησπόντου, την Άβυδο.
Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος, ο πόθος τους ακατανίκητος!!! Υπερπηδούν κάθε ανθρώπινο και ιερό φραγμό. Η Ηρώ την ιεροσύνη της, ο Λέανδρος την ιερότητα της παρθένου. Μετά τη γιορτή, η Ηρώ δέχτηκε τον Λέανδρο στον πύργο όπου κατοικούσε όταν τελείωνε η υπηρεσία της στον ναό. Από τότε, ο Λέανδρος περνούσε κάθε βράδυ τον Ελλήσποντο, έχοντας για οδηγό το φως ενός λυχναριού που έβαζε η Ηρώ στο ψηλότερο σημείο του ναού και, κατάκοπος, έπεφτε στην αγκαλιά της.
Μια χειμωνιάτικη νύχτα όμως, ο άνεμος έσβησε το λυχνάρι και ο Λέανδρος έχασε τον προσανατολισμό του, χωρίς τον φωτεινό οδηγό, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί στα βράχια...
Το πρωί, η Ηρώ είδε από το παράθυρό της το πτώμα του Λέανδρου που είχαν ξεβράσει στη στεριά τα κύματα. Μεσ' στην οδυνη και την απελπισιά του χαμού του αγαπημένου της κρίνει πως δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν…Ετσι, ρίχτηκε από τον πύργο στη θάλασσα και πνίγηκε. Οι κάτοικοι της Σηστού έθαψαν τους δύο εραστές σε κοινό τάφο.
Joseph Mallord William Turner
Κι ο ευαίσθητος Ελληνικός λαός θρηνεί στα δημοτικά του τραγούδια…
"…στο’ να φυτρώνει κάλαμος και στ’ άλλο κυπαρίσι… για δέστε τα βαριόμοιρα για δέστε τα καημένα σαν δεν φιλιούνται ζωντανά φιλιούνται πεθαμένα…"
Ο μύθος του ερωτευμένου ζευγαριού ενέπνευσε το Λόρδο Μπάυρον στη Νύμφη της Αβύδου και μάλιστα ο ίδιος ο ποιητής λέγεται πως διέσχισε κολυμπώντας το στενό που, κατά τον μύθο, περνούσε κάθε νύχτα ο Λέανδρος.
Εκτός από το Μπάυρον και το Μουσαίο (5ος αι. μ.Χ.), που έγραψε "Τα καθ’ Ηρώ και Λέανδρον", ένα ποίημα σε 343 δακτυλικούς εξάμετρους στίχους.
"Πες μου τον λύχνο, δέσποινα, που είδε κρυφές αγάπες,
της νύκτας τον κολυμπητή, που για γαμπρός πρυμίζει,
τον γάμο πες τον σκοτεινό, που δεν είδ᾽ η Αυγούλα,
και την Σηστό, που της Ηρώς ενυκτογίνη ο γάμος.
[...]
Έλα, θεά, τραγούδα μου, να πούμε το ᾽να τέλος
του λυχναριού που απόσβησε και του παιδιού που εχάθη.
Αντικρινές γειτόνισσες Σηστός και Άβυδος ήταν
κατάγιαλα. Το τόξο του τάνυσ᾽ επάνω ο Έρως
και μες στες χώρες και τες δυο μιαν τόξεψε σαγίτα
και μια κορασιάν έκαψε και νιο ένα παλληκάρι.
Λέανδρο τον ομορφονιό κι Ηρώ την κόρη ελέγαν.
Η Ηρώ στην Σηστόν έμενε, στην Άβυδο ο νιος ήτον·
άστρα κι οι δυο γλυκόφωτα στες δυο μέσα τες χώρες..."
(μτφ: Σίμος Μεναρδος)
"Hero and Leander", Peter Paul Rubens
Το ποίημα του Μουσαίου είναι από τα δημοφιλέστερα πάνω στο θέμα. Από αυτόν εμπνέονται αργότερα και γράφουν ο Σίλλερ μια μπαλάντα, ο Γκριλμπατσέρ μια λυρική τραγωδία, ενώ πλήθος εικαστικών και μουσικών δημιουργών αποτυπώνουν το ειδύλλιο των δυο νέων στον καμβά τους...
"Της Ηρώς και του Λεάνδρου η καρδιά
Απ’ το βέλος του Έρωτα, που θεϊκιά
Έχει δύναμη, οδυνηρά επλήγη.
Η Ηρώ, ανθηρή ως Ήβη, όμορφη κόρη·
Κείνος εύρωστος, που κίναγε στα όρη
Με ορμή για να ριχτεί μες στο κυνήγι...",
γράφει ο ΣΙΛΛΕΡ ...
και συνεχίζει:
"Και με ντύμα που ο αέρας το σηκώνει
Ρίχνεται από του πύργου το μπαλκόνι,
Στους γιαλούς του Πόντου τους κατάφωτους.
Στα βασίλειά του πάνω τα πελάγια
Τα δυο λείψανα ο θεός φέρει τα άγια,
Κι είναι αυτός που αποτελεί τον τάφο τους.
Κι απ’ τη λεία του αυτή ευχαριστημένος
Κινά ολόχαρος, μακριά να την φυλά,
Κι απ’ την ανεξάντλητή του υδρία χύνει
Τη ροή του, ποταμό που αιωνίως κυλά"
( Φρήντριχ Σίλλερ, Μπαλάντες, μτφ. Κ.Γ.Σαμέλη)
Στη θάλασσα του Βοσπόρου υπάρχει ο "Πύργος του Λεάνδρου" ή "Πύργος της κόρης", γνωστός με την τουρκική ονομασία "Kız Kulesi" .Το όνομα του πύργου συνδέεται με διάφορους θρύλους. Σύμφωνα με την αρχαιοελληνική εκδοχή ο πύργος οφείλει την ονομασία του στο μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου. Η Ηρώ όταν κατάλαβε τι συνέβη αυτοκτόνησε πηδώντας από τον πύργο.
Τα μουσικά έργα, τα εμπνευσμένα απο αυτόν τον τρυφερό, αγάπης μύθο, είναι πολλά.
Ξεχωρίζουμε:
1) Ο γάλλος Louis-Nicolas Clérambault διέπρεψε ως οργανίστας, βιολιστής και συνθέτης και είναι εκεινος που ανέπτυξε το είδος των "γαλλικών καντατών ", που συγκεντρωθηκαν σε 5 τόμους. Από το 2ο τόμο είναι η καντάτα "Λέανδρος και Ηρώ" εμπνευσμένη απο το μύθο, σε κείμενο αγνώστου. Ποτισμένη με εντονο λυρισμό, ευγενεια και τρυφεροτητα. Ιδιαιτερα εκφραστικό το μέρος που απεικονιζει το στροβίλισμα των ανέμων...Τσέμπαλο και ταχυτατες δοξαριές ηχούν σαν να βροντοφωναζουν τη δόξα και το θρίαμβο του αγέρα , που "ξεσκίζει" το άψυχο, αιμόφυρτο κορμί του νεου στις όχθες...
Clerambault: "Leandre et Hero"
2) Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ρώμη το 1707, ο Φρειδερίκος Χαίντελ έγραψε μια καντάτα εμπνευσμένη από το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς σε λιμπρέτο του καρδινάλιου Οτομπόνι. Είναι το έργο με το οποίο ο συνθέτης αντικατέστησε με ιταλικό το πρώην γερμανικό ύφος σύνθεσης του, που έκτοτε θα χρησιμοποιούσε. Ο Χαίντελ προσεγγίζει με συγκλονιστικό τρόπο την απώλεια της αγάπης και καθηλώνει με τη θρηνητική άρια της Ηρως μέσα στην παραφροσύνη που τής δημιουργεί η εικόνα του νεκρού αγαπημένου:
Handel: "Ero e Leandro":
3) Το 1837 ο Ρόμπερτ Σούμαν με πυρήνα τους χαρακτήρες Φλορεστάν κα Ευσέβιο, που αντιπροσωπεύουν τη δυαδικότητα της προσωπικότητάς του, ο ένας ορμητικός και όλο πάθος και ο άλλος ονειροπόλος και ευαίσθητος συνθέτει το "Fantasiestücke, Op. 12", μια πιανιστική συλλογή από οκτω μινιατούρες τις οποίες αφιέρωσε στην δεκοχτάχρονη πιανίστα και φίλη του, Anna Robena Laidlaw...Θρυλείται πως στο μέρος της συλλογής με τίτλο: "In der Nacht -Στη Νύχτα", όπου συνδυάζεται η ηρεμία της νυχτας με το πάθος που γεννά σε δυο ερωτευμένους, πως ο Σούμαν όταν το συνέθετε είχε κατά νου το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς.
Schumann Fantasiestücke, Op.12 - 5. In der Nacht:
3)Το 1853 ο Φραντς Λιστ γράφει τη δεξιοτεχνικότατη μπαλάντα του Ν.2 για πιάνο, που κατά δήλωση του Claudio Arrau σκιαγραφεί τον αρχαιοελληνικό μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου με την τραγική του κατάληξη, όπως ο συνθέτης τη διάβασε στην ποιητική μεταφορά από τον Σίλλερ. Πιιθανολογείται πως την εκδοχή αυτή άκουσε ο Arrau από το δάσκαλό του, Martin Krause που υπήρξε μαθητής του Λιστ.
Η μπαλάντα στηρίζεται σε δυο θέματα. Το ένα αναπτύσσεται στην χαμηλή περιοχή του πιάνου αναδύοντας απειλητική αίσθηση με τη συνεχή εκτέλεση από τρίηχα και το άλλο στη μεσαία και την υψηλή περιοχή, περισσότερο φωτεινό και με στοχαστική διάθεση. Ενα επίμονο χρωματικό ostinatο αντιπροσωπεύει τη θάλασσα. Ακούγοντας την τρομερά δεξιοτεχνική σύνθεση μπορεί κανείς να πλάσει με τη φαντασία του την εικόνα της δύσκολης νυχτερινής πλεύσης του ερωτευμένου νέου που παλεύει με τα κύματα προκειμένου να φθάσει στην αγαπημένη του...
Liszt: "Ballade No. 2" / Claudio Arrau :
4)Ο Giovanni Bottesini, ο επονομαζόμενος"Παγκανίνι του κοντραμπάσου", φίλος και ίνδαλμα του Βερντι, γράφει την όπερα: "Ero e Leandros" σε λιμπρέτο του Αρίγκο Μπόιτο. Παρουσιάστηκε το 1879 στο Teatro Regio στο Τορίνο. Χαιρετίστηκε με θερμή επιτυχία για τις "γεμάτες μαγεία" στιγμές της σύνθεσης, όπως οι άριεs της Ηρώς, ο λυρισμός των ειδυλλιακών ντουέτων μεταξύ των εραστών και ο δραματικος επίλογος.
5) Mπορεί ο Alfredo Catalani να είναι γνωστός για τις όπερές του, κυρίως την αγαπημένη του Τοσκανίνι, "La Wally", αλλά πειραματίστηκε επίσης με μια σειρά από ορχηστρικά έργα. Τελευταίο αυτής της κατηγορίας είναι το συμφωνικό ποίημα: "Ero e Leandro", σύνθεση του 1884 κι έμπνευση απο την τραγική ερωτική ιστορία των νέων στα Δαρδανέλια, που από πολλούς θεωρήθηκε "το καλύτερο όλων, μακράν".
Alfredo Catalani - Ero e Leandro:
6) Victor Herbert – "Hero and Leander" : Πρόκειται για απαράμιλλης ομορφιάς συμφωνικό ποίημα, που ο Βικτόρ Χέρμπερτ εμπνευστηκε μετά την ανάγνωση του ποιήματος του Μπάυρον που τον ενθουσίασε!Ιδιαίτερης αξίας είναι η "Σκηνή της Αγάπης", όπου ο δημιουργός αναθέτει ένα αισθησιακό διάλογο ανάμεσα στο όμποε και το φαγκότο, έκφραση της έκρηξης πάθους των δυο εραστών.
Victor Herbert: "Hero and Leander" Op.33: 2nd mov- Love Scene":
Όλα τα έργα που έχει εμπνεύσει ο συγκεκριμένος μύθος για τη "Νύφη της Αβύδου και τον αγαπημένο της Λέανδρο" συγκινούν βαθειά....Η ποιητική τέχνη από το Μουσαίο ως τον Μπάυρον και τον Σίλλερ..Η Χαιντελική καντάτα, η όπερα του Καταλάνι ή του Μποτεσίνι, ο Σούμαν και ο Λιστ, υμνούν τον έρωτα των δυο νέων που η ιστορία τους τούς χάρισε την αιωνιότητα!
Το κείμενό μου δημοσιεύτηκε παλαιότερα και στην Κοινότητα The Mythologists
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής. Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε ένας έρωτας πάνω κι από το θάνατο…
"Καλλιρόη και Κόρεσος"
"Η θυσία του Κόρεσου για να σωθεί η Καλλιρόη", Jean-Honoré Fragonard, Λούβρο
Σύμφωνα με το μύθο, η Καλλιρόη ήταν μια πανέμορφη νεανίδα της Καλυδώνας.Στην Καλυδώνα ζούσε και ο Κόρεσος, που δεν φημιζόταν για την ομορφάδα του. Αδικημένος απ'τη φύση, όσον αφορά την εξωτερική του εμφάνιση, είχε και την ατυχία να ερωτευθεί την πανώρια Καλλιρόη, η οποία όμως τον περιφρονούσε, θεωρώντας την αγάπη του ως την μεγαλύτερη προσβολή που της είχε γίνει. Απογοητευμένος και θλιμμένος αποφάσισε να κρύψει την ασχήμια του κάτω από το χιτώνα των ιερέων του Διονύσου και αφοσιώθηκε στη λατρεία του θεού. Θεωρούσε πως με αυτή τη μεταμόρφωση θα μπορούσε τουλάχιστον να εμπνεύσει τον σεβασμό. Έτσι, μια μέρα, πήρε το θάρρος και πήγε στον πατέρα της Καλλιρόης για να τη ζητήσει σε γάμο. Φυσικά η όμορφη παρθένα αρνήθηκε! Η απελπισία και η θλίψη του νέου ήταν τόση, που γυρνώντας στο ναό του Διονύσου άρχισε να εκστομίζει κατάρες, ζητώντας από τον θεό εκδίκηση για την προσβολή που έγινε στον ιερέα του. Πάνω στoν παραλογισμό του καταράστηκε ακόμα και την πατρίδα του και τους κατοίκους της. Δεν πέρασε πολύς καιρός και στην Καλυδώνα ξέσπασε θανατηφόρα επιδημία!
Το μαντείο της Δωδώνης έδωσε χρησμό πως η επιδημία θα κατάπαυε μόνο εάν οι Καλυδώνιοι θυσίαζαν στον Διόνυσο την Καλλιρόη ή άν θυσιάζονταν κάποιος άλλος στην θέση της. Αφού, κανείς δεν προσφέρθηκε,η παρθένος οδηγήθηκε στον βωμό. Πιεζόμενος όμως ο Κόρεσος από τον έρωτά της προς αυτήν, και που ως ιερέας θα την έσφαζε ο ίδιος, σφάχτηκε εκείνος αντί αυτής.
Η κοπέλα βλέποντας νεκρό το νέο στα πόδια της κατάλαβε πόσο μεγάλη ήταν η αγάπη του για κείνη, καθώς προτίμησε να πεθάνει ο ίδιος για να την γλυτώσει. Τότε, βλέποντας την ευγένεια της ψυχής που καθρεπτιζόταν στη μορφή του νεκρού άνδρα και έδινε στο γαληνεμένο πρόσωπό του μια ομορφιά θεϊκή η νέα ένιωσε ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα: τον έρωτα! Μια ακατανίκητη δύναμη την έσπρωχνε κοντά του. Ντροπή, τύψεις μα και ο έρωτας, που είχε ξαφνικά γεννηθεί μέσα της την έκαναν να σφαχτεί και κείνη, στην πηγή της Καλυδώνας, που αργότερα οι άνθρωποι ονόμασαν Καλλιρόη από το όνομα της νέας.
Σας παραθέτω το τέλος από ένα παλιό σχετικό διήγημα του Σταματίου Βάλβη, που ανακάλυψα...
"...Η μήνις του Διονύσου εξιλεώθη...Η νόσος της πόλεως έπαυσεν αυθωρεί.Πάντες οι Καλυδώνιοι θρηνούσι τον θείον ιερέα...[...]Ολίγην ώρα μετά,την μάχαιραν του Κορέσου έλαβεν η Καλλιρόη προς ανάμνησιν της αυταπαρνήσεως εκείνου και την μάχαιραν ταύτν ενέπηξεν εις το στήθος αυτής!Την στιγμήν καθ' ην είδον πίπτοντα τον Κόρεσον,ηγάπησεν πρώτη φορά και η Καλλιρόη.Και ηγάπησε εκείνον, ον τοσούτον εμίσησεν!!Τοιαύτη η ανθρωπίνη καρδία!..."
Ο μύθος αυτός μάς φέρνει στο νου τόσες και τόσες περιπτώσεις έρωτα που δεν βρήκαν ανταπόκριση καθώς η εξωτερική εμφάνιση του ενός έπαιξε ρόλο ανασταλτικό ώστε να αναπτυχθεί το ερωτικό συναίσθημα. Όταν αποκαλύπτεται με πράξεις η εσωτερική ομορφιά κι ο πλούτος της ψυχής αυτού που απορρίψαμε, εκτός από τη συνειδητοποίηση της ουσίας της αγάπης, τα συναισθήματα μπορεί και ν' αλλάξουν...
Η τέχνη έχει αποτυπώσει θαυμάσια το μύθο, που μας διδάσκει την αυτοθυσία. Ένα υπέροχο δείγμα εικαστικής δημιουργίας υψηλής αισθητικής είναι του Jean-Honoré Fragonard, που κοσμεί τις αίθουσες του Λούβρου. Ο ζωγράφος με βάση την περιγραφή του Παυσανία αποτυπώνει την έντονης δραματικότητας σκηνή της θυσίας του ερωτευμένου Κόρεσου ώστε να σώσει την αγαπημένη του Καλλιρόη.
Andre Destouches
Επίσης το μύθο περιγράφει με τα μουσικά ηχοχρώματα στην ομώνυμη όπερά του ο Andre Destouches. Ο γάλλος συνθέτης εμπνεύστηκε από τον έρωτα του Κόρεσου προς την Καλλιρόη όπως την διέσωσε ο Παυσανίας στα Αχαϊκά του, την λυρική τραγωδία του "Callirhoé" με πρόλογο και πέντε πράξεις σε λιμπρέτο του Pierre-Charles Roy, που από τους συγχρόνους του θεωρήθηκε "ως το αριστούργημά του". Η πρεμιέρα της όπερας έγινε το 1712 στο Βασιλικό Θέατρο του Παρισιού. Ο συνθέτης βασίστηκε στο μοντέλο της λυρικής τραγωδίας του Lulli, συμβάλλοντας έτσι στην εξέλιξη του είδους αυτού υπογραμμίζοντας τη σύνδεση λόγου, μουσικής και κίνησης.
Χαρακτηριστικός είναι ο ρόλος που ανατίθεται στη χορωδία, η οποία όχι μόνο παρεμβαίνει ως μάρτυρας του δράματος, αλλά και συμμετέχει σε αυτό σχολιάζοντας. Η σύνθεση, μέσα από τα ηχοχρώματα των οργάνων και τη δυναμική δημιουργεί την κατάλληλη ατμόσφαιρα αναδεικνύοντας τέλεια τις ψυχολογικές περιγραφές των χαρακτήρων της τραγωδίας.
Ο λιμπρετίστας παραλλάσσει ελαφρώς το μύθο, με την Καλλιρόη να εξαναγκάζεται από τους γονείς της να παντρευτεί τον ιερέα Κόρεσο. Εκείνη, που είναι κρυφά ερωτευμένη με τον Αγήνορα, κατά τη διάρκεια της γαμήλιας τελετής λιποθυμά και ο νέος ομολογεί την αγάπη τους. Ο Κόρεσος οργισμένος για την ασέβεια προς το πρόσωπό του-ιερέα του Διονύσου, καταριέται το λαό της Καλυδώνας να τον βρουν πολλά δεινά, όπως και γίνεται. Η Καλλιρόη με τη μητέρα της συμβουλεύονται το Μαντείο κι ο χρησμός απαιτεί το αίμα της Καλλιρόης ή κάποιου που την αγαπά πραγματικά για να σωθεί το βασίλειο. Η κοπέλα παίρνει την απόφαση να θυσιαστεί , ενώ ο ερωτευμένος Αγήνωρ είναι πρόθυμος να πεθάνει στη θέση της, ώστε να σωθεί η αγαπημένη του. Ο Κόρεσος βλέπει πως αν θυσιαστεί ο Αγήνορας, η Καλλιρόη θα τον μισήσει για πάντα. Έτσι, μαχαιρώνεται εκπληρώνοντας τη θυσία που ζήτησε ο θεός, να χυθεί αίμα από κάποιον που αγαπούσε βαθιά την Καλλιρόη.
Θα ακούσουμε την εισαγωγή της λυρικής τραγωδίας και την άρια της Καλλιρόης από την Α' πράξη , όπου η κοπέλα θρηνεί τη μοίρα της, καθώς αντιλαμβάνεται πως χάνει το νέο που αγαπά. …Μέρος έντονης εκφραστικότητας, οδύνης και σπαραγμού..
Andre Destouches: "Callirhoé, Ouverture":
Andre Destouches: "Callirhoé, O nuit temoin de mes soupirs secrets":
"Ω, νύχτα, μάρτυρα των μυστικών μου στεναγμών. για πάντα έχασα το νέο π' αγαπώ!"
Η λυρική τραγωδία κλείνει με τις τελευταίες λέξεις που απευθύνει ο Κόρεσος στους εραστές:
"Πεθαίνοντας, μπορεί το χέρι μου να σας ενώσει…Να θυμάστε τον Κόρεσο…"
"Ο Αλφειός κυνηγά την Αρέθουσα ενώ η Άρτεμη την τυλίγει σε σύννεφο", Carlo Maratta (1655)
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλάχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Απόψε, ένας ανεκπλήρωτος έρωτας...
«Αρέθουσα και Αλφειός»
"Aλφειός και Αρέθουσα", Paolo de Matteis
Σύμφωνα με μια εκδοχή τη Μυθολογίας, η Αρέθουσα ήταν μια νύμφη των πηγών και των δασών, ορκισμένη παρθένα και συνοδός της Άρτεμης, κόρη του Νηρέα και της Ωκεανίδας Δωρίδος.
Την πανέμορφη Αρέθουσα ερωτεύτηκε ο Αλφειός.
Όμως, εκείνη, μη ανταποκρινόμενη στον έρωτά του και προσπαθώντας να ξεφύγει από το κυνήγι του, ζήτησε βοήθεια από την Άρτεμη, Η θεά την τύλιξε σε σύννεφο και τη μεταμόρφωσε σε γάργαρη πηγή. Ο Δίας που είχε λυπηθεί τον απελπισμένο από την απόρριψη Αλφειό, τον μεταμόρφωσε σε ποτάμι.
Η Άρτεμη έδειξε στην Αρέθουσα υπόγειους δρόμους για να μπορέσει να τού ξεφύγει…
H πηγή της Αρέθουσας στην Ορτυγία
Έτσι η Αρέθουσα διαπέρασε τη μεταξύ Πελοποννήσου και Σικελίας θάλασσα, φθάνοντας στην νήσο Ορτυγία, στις Συρακούσες. Όμως η αγάπη του Αλφειού, δυνατή και άσβεστη όπως ήταν, βρήκε τρόπο να τη φτάσει. Με την ορμητικότητά του κυριάρχησε στα θαλάσσια ρεύματα της Αδριατικής, καταφέρνοντας να ενώσει τα νερά του για πάντα με κείνα της καλλίροης πηγής της Αρέθουσας. Μιας πηγής, που περιβάλλεται σήμερα από φοίνικες και παπύρους. Ένα από τα ελάχιστα μέρη της Ευρώπης που φύεται πάπυρος...
Πρόκειται για ένα υπέροχο μύθο, που είχαν επινοήσει οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, προκειμένου να ερμηνεύσουν την ένωση των γλυκών νερών των ποταμών με τη θάλασσα...
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗ:
Η μάγισσα Μουσική μας, εδώ παρούσα φυσικά, αφού από το μύθο εμπνεύστηκε το 1915 το πρώτο μέρος του έργου "Mythes, Op.30-Μύθοι-Τρία ποιήματα για βιολί και πιάνο", ο Karol Szymanowski.
Το έργο είναι τριμερές με τους μύθους του "Νάρκισσου" και του "Πάνα με τις Δρυάδες", να το ολοκληρώνουν. Σύνθεση ιμπρεσσιονιστικού ύφους, πλούσια ηχοχρωματική παλέτα, ιδιαίτερα εκλεπτυσμένη αρμονία και το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ πιάνου και βιολιού αποκαλύπτεται μαγικό! Η μυθολογία δίνει το ερέθισμα για μουσικό προγραμματισμό! Mαγευτική η εκφραστική φύση του μύθου από τον Σιμανόφσκι, που αριστοτεχνικά τον περιγράφει με λεπτότατες αποχρώσεις και τεράστιο φάσμα λυρισμού, που πολλοί χαρακτήρισαν ως "έκσταση".
"Aρέθουσα και Αλφειός", Lorenzi, Battista di Domenico MET, NY
Από τα πρώτα κιόλας μέτρα το πιάνο μιμείται τη γάργαρη ροή του νερού, δημιουργώντας το μουσικό υπόβαθρο για μια από τις ωραιότερες μελωδίες του Σιμανόφσκι.
Θεωρείται έργο επαναστατικό, καθως υιοθετεί ένα νέο τρόπο έκφρασης για το βιολί, που έχει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ετσι, επιλέγω να το ακουσουμε με τον θρύλο-ουκρανό Yulian Sitkovetsky. Ως παιδί υπήρξε φαινόμενο.Ήταν εκείνος που επιλέχθηκε ως το σπουδαιότερο ταλέντο του Ωδείου του Κιέβου προκειμένου να ερμηνεύσει για τον Jacques Thibaud ενώ το 1945 κέρδισε τον διαγωνισμό Νεων Ερμηνευτών Σοβ.Ενωσης στο βιολί, με τους Ρίχτερ και Ροστροπόβιτς να κερδίζουν στο πιάνο και το τσέλο, αντίστοιχα.
Δυο χρόνια αργότερα μοιράστηκε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ της Πράγας με τον Leonid Kogan.Θαυμαστές και υποστηρικτές του υπήρξαν οι Yehudi Menuhin και David Oistrakh. Στο πιάνο η σύζυγός του, Bella Davidovich.
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε ένας μύθος για τον έρωτα δυο νέων,που οι κοινωνικές συμβάσεις εμποδίζουν…Μια ιστορία που πάντα συγκινεί… : "Πύραμος και Θίσβη"...
"Στου έρωτα το μαγικό παιχνίδι
Τους εραστές φωτίζει η ομορφιά τους.
Κι ο έρωτας, που λεν τυφλός πως είναι
τη σκοτεινιά της νύχτας προτιμάει.
Έλα γλυκειά μου νύχτα να μου μάθεις
πώς δυο παρθενικά κορμιά θα σμίξουν
μες στη χαρά του έρωτα δοσμένα".
(Απόσπασμα:"Ρωμαίος και Ιουλιέτα" Σαίξπηρ)
Έναν παλιό μύθο,"εκμεταλλεύεται" στο πλάσιμο αυτής της ιστορίας,ο άγγλος δραματουργός,για δύο εραστές με ανάλογο τραγικό τέλος, τον Πύραμο και την Θίσβη.
J.W.Waterhouse : "Thisbe,the Listener"
Λέει λοιπόν ο Οβίδιος στις ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ του :
Ο Πύραμος ήταν το πιο γοητευτικό παλληκάρι απ' όλους τους άνδρες και η Θίσβη η ωραιότερη νέα της Ανατολής. Οι δύο νέοι ζούσαν στη Βαβυλώνα και ήταν γείτονες. Αγαπούσαν τρυφερά ο ένας τον άλλο, αλλά, εμπόδιο στον έρωτα τους στέκονταν οι αντίπαλες οικογένειές τους, που τους απαγόρευαν ακόμη και να βλέπονται.
"Τοίχε ζηλιάρη, τοίχε χωριστή, τι στέκεις στην αγάπη μας εμπόδιο;"
Για να επικοινωνούν, χρησιμοποιούσαν μια χαραμάδα της μεσοτοιχίας, που χώριζε τα σπίτια τους.
Μια φεγγαρόλουστη νυχτιά,αποφάσισαν να ιδωθούν κρυφά έξω από τα τείχη της πόλης, στον τάφο του Νίνου,στην πηγή με τις λευκές μουριές,κάτω από τις βαθιές σκιές . Πρώτη έφτασε η Θίσβη μ'ένα πέπλο να καλύπτει το πρόσωπό της.
Ξαφνικά παρουσιάζεται μια λέαινα στη βρύση...Κι αυτή η λέαινα καθόρισε την τύχη των δύο εραστών:
"Λιοντάρι λεκιασμένο με των βοδιών το αίμα,
το αίμα το νωπό,που άφριζε τριγύρω στη μουσούδα
φάνηκε να τραβάει για την πηγή,
τη δίψα ν' αποθέσει στα νερά της".
Πύραμος και Θίσβη, Σπίτι του Λορέιους Τιμπουρτίνους, Πομπηία
Η Θίσβη έντρομη τρέχει να κρυφτεί. Της πέφτει όμως το πέπλο της το οποίο η λέαινα ξεσκίζει καταματώνοντάς το.Σε λίγο φτάνει ο Πύραμος, βλέπει το ματωμένο πέπλο και νομίζει ότι η αγαπημένη του έχει κατασπαραχθεί από το λιοντάρι.
"Ο Πύραμος το γέμισε το σάλι με δάκρυ και φιλί !
...Είχε ζωσμένο πάνω του σπαθί.
Το έμπηξε βαθιά στα σωθικά του,
κι όπως ακόμα έκαιγε η πληγή
το τράβηξε την ώρα του θανάτου"
Μην μπορώντας να ζήσει χωρίς αυτή, τράβηξε το σπαθί του και το κάρφωσε στο πλευρό του. Το αίμα τινάχθηκε με πίεση και πιτσίλησε τα άσπρα μούρα...
"Το αίμα σαν πίδακας τινάζεται ψηλά και το δεντρί ραντίζει
κάνοντας τη χροιά του πορφυρή...
και ποτισμένη η ρίζα του κι εκείνη
ανέβασε πορφύρα στους καρπούς
και πέρασε στα μούρα τη βαφή της".
Στο μεταξύ, η Θίσβη συνήλθε από το φόβο της και δειλά - δειλά βγήκε από την κρυψώνα της να δει τι απέγινε η λέαινα. Τότε αντίκρυσε τον αγαπημένο της νεκρό. Ταραχή, απόγνωση, απελπισία, όλα μαζί την οδηγούν στο μοιραίο. Χωρίς τον αγαπημένο της η ζωή δεν έχει αξία.
"Κι αν ήταν μοναχά να μας χωρίσει ο θάνατος,
τώρα μήτε κι αυτός μπορεί να σε κρατήσει μακριά μου"
"Πύραμος και Θίσβη", ανωνύμου, 17ου αι.
Στήνει το σπαθί του Πύραμου όρθιο και πέφτει επάνω. Πεθαίνοντας, λέει ο μύθος, παρακάλεσε τους θεούς να φροντίσουν ώστε να ενταφιαστούν στον ίδιο τάφο κι ακόμη οι καρποί της μουριάς να έχουν όταν ωριμάσουν το σκούρο κόκκινο χρώμα του αίματος, σε ανάμνηση της άτυχης αγάπης τους.
"...και συ μουριά,σκεπή σε λίγο και για τα δυο κορμιά που θα πλαγιάζουν από κάτω, κράτα σημάδια από το φονικό: πένθιμο κάρπιζε και μαυροφορεμένο, θύμιζε με το χρώμα του καρπού αίμα διπλό και αδικοχυμένο!"
Κι αφού με Σαίξπηρ ξεκινήσαμε, ας τελειώσουμε με τον ίδιο και με την προτροπή του για τις αντίπαλες οικογένειες των αδικοχαμένων νέων:
"Πένθιμη ειρήνη τούτη η αυλή μας δίνει κι ο ήλιος από τον πόνο του πηγαίνει να κρυφτεί. Ελάτε να σκεφτούμε: Δικαιοσύνη, πρέπει σ’ αθώους και φταίχτες να δοθεί. Τι έτσι πικρή δεν στάθη άλλη καμία, σαν των παιδιών αυτή την ιστορία".
ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Στο τέλος της δεκαετίας του 1760 ο γερμανός συνθέτης, τραγουδιστής και δάσκαλος μουσικής, απο τους δημοφιλέστερους του 18ου αιώνα, Αντολφ Χάσσε στήνει την δυο πράξεων όπερα του: "Piramo e Tisbe" βασισμένη στο κείμενο του Οβίδιου απο τις "Μεταμορφώσεις". Το λιμπρέτο συντάχθηκε από τον Μάρκο Κοτελίνι και ο συνθέτης κατέτασσε αυτό το τραγικό ιντερμέτζο του στις καλύτερες δημιουργίες του, αν όχι η καλύτερη!
Πρόκειται για μουσική δημιουργία αρκετά πολύπλοκη με σύνθετα ρετσιτατίβι και άριες. Mε ρέουσες, φωνητικές γραμμές που επιτρέπουν στους ερμηνευτές να υπογραμμίσουν το λιμπρέτο και να φωτίσουν το νόημα των στίχων. Την περίοδο σύνθεσης της όπερας ο Χάσσε είχε απομακρυνθεί από την da capo aria υιοθετώντας πιο ελεύθερες και ακανόνιστες φόρμες έκφρασης και για την ορχήστρα και για τις φωνές με τις λαμπρές μελωδίες να ακολουθούν η μια την άλλη.
Johann Adolf Hasse - Piramo e Tisbe:
2. Eίχε προηγηθεί η ποιμενική όπερα "La Thisbe" του Μπολονέζου αρχιβιολιστή και μαέστρου στην Αυλή της Βυτεμβέργης, Giuseppe Antonio Brescianello, ο οποίος παρουσίασε το σκηνικό έργο στο θέατρο του Παλατιού το 1718. Το λιμπρέτο του Pier Jacopo Martello βασίστηκε επίσης στο επεισόδιο από τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου.
Eίναι η μοναδική όπερα του Brescianello, έργο υψηλής αισθητικής μπαρόκ, που εμφανίζει επιρροές από Αλμπινόνι και Βιβάλντι και προϊδεάζει το μελωδικό ύφος του Χάσσε.
Ακούμε την άρια της Θίσβης:
3. Στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου στηρίχτηκε και το λιμπρέτο για την tragédie en musique των Γάλλων συνθετών, Françoise Rebel και Françoise Francoeur (μουσικοί διευθυντές της Όπερας του Παρισιού, που μαζί συνέγραψαν πολλά σπουδαία έργα με μεγάλη επιτυχία παραστάσεων) που έκανε πρεμιέρα στη λαμπρή αίθουσα της Παρισινής Όπερας το 1726. Η όπερα διανθισμένη με μπαλετικά μέρη, χαρακτηριστικό της Γαλλικής μουσικής σχολής, και μια σειρά λαϊκών χορών(Sarabande, Musette κλπ) που απολαμβάνουμε:
François Rebel & François Francoeur: "Pyrame et Thisbée":
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα των Mythologists
Οι πρόγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε, ο μύθος της μεταμόρφωσης σε κύκνο του Δία λόγω του έρωτά του για τη Λήδα.
"Λήδα και Κύκνος", Il Sodoma, Γκαλερία Μποργκέζε
Η Λήδα ήταν μυθική βασίλισσα της Σπάρτης, σύζυγος του Τυνδάρεω. Λόγω της απερίγραπτης ομορφιάς της, πολλές είναι οι χώρες που διεκδίκησαν την καταγωγή της…
Το απαράμιλλο κάλλος της δεν μπόρεσε να αντισταθεί ούτε ο πατέρας των θεών, γνωστός για την αδυναμία του στο ωραίο φύλο.Την είδε στις όχθες του ποταμού Ευρώτα και αισθάνθηκε γι' αυτήν ακατανίκητο πόθο!
Για να την προσεγγίσει λοιπόν ο γυναικοφιλής Δίας ζήτησε τη βοήθεια της θεάς Αφροδίτης, η οποία μεταμόρφωσε εκείνον σε κύκνο και τον εαυτό της σε αετό που άρχισε να τον καταδιώκει. Βλέποντάς τους, η Λήδα θέλησε να προστατεύσει τον κύκνο και, για να τον σώσει, τον πήρε στην τρυφερή αγκαλιά της.
Λίγο αργότερα η Λήδα γέννησε, όπως λέει ο μύθος, δύο αυγά, δυο ζεύγη διδύμων: Κάστωρ, Πολυδεύκης, Ελένη και Κλυταιμνήστρα....
"Λήδα και Κύκνος", Cesare da Sesto Wilton House
Η ένωση του κύκνου με τη Λήδα συμβολίζει την ένωση του υλικού με τον πνευματικό κόσμο. Ο Κύκνος στην αρχαιότητα παραλληλιζόταν με τον ήλιο, το φως και την αγνότητα. Είναι επίσης το πλάσμα που ενώνει τρία στοιχεία: το νερό, τη γη και τον αέρα, δηλαδή τα εγκόσμια με τα αιθέρια. Ήταν η προσωποποίηση της αρμονίας και της εσωτερικής γαλήνης… Είναι η χαρακτηριστική κίνηση του κύκνου, που τον καθιέρωσε ως έμβλημα αγάπης και έρωτα, που όταν πλησιάζει το ταίρι του λυγίζει τον μακρύ του λαιμό, κάνοντας κάποιους να υπστηριζουν πως το σύμβολο της καρδιάς προέρχεται από αυτό το σχήμα. Καθόλου δύσκολο, λοιπόν, να κερδίσει μια θέση στον συμβολισμό της αγάπης.
Ο Ζευς-Κύκνος-Νούς και η Λήδα-Λήθη αποτελούν τις δύο πρωταρχικές συμπαντικές δυνάμεις. Ο Δίας-Νους και το σκότος, το χάος, θα γεννήσουν το κοσμικό ωόν, το αυγό απο την έκρηξη-σπάσιμο του οποίου θα γεννηθούν οι Διόσκουροι και η Ελένη, ο κόσμος και το φώς της ζωής.
"Λήδα και Κύκνος", Francesco Melzi
Ο μύθος αυτός έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωγραφική δημιουργία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, αφού για μεγάλα χρονικά διαστήματα επανήρχετο στο θέμα αυτό συμπληρώνοντας και τροποποιώντας την αρχική σύλληψή του.
Το έργο του ντα Βίντσι είναι χαμένο, όμως επηρέασε αρκετούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες που εξαιρετικά αποτύπωσαν το μύθο, όπως οι δημιουργίες των Cesare da Sesto, Il Sodoma ή του Francesco Melzi.
Η Λήδα απεικονίζεται μέσα σε εκτυφλωτική γυμνότητα και ο Κύκνος-Δίας καταφεύγει στην αγκαλιά της. Ως φόντο ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί στοιχεία της φύσης με οργιώδη βλάστηση, δάση, τοπία, βουκολικές σκηνές…, ενώ στο κάτω μέρος των εικαστικών έργων σχεδιάζονται δυο αυγά με σπασμένο κέλυφος-αναφορά στη γέννηση των διδύμων. Οι μορφές τους θυμίζουν τις μορφές των ερωτιδέων της Αναγέννησης.
Ο μύθος δίνει σπουδαία έμπνευση για το ομότιτλο ποίημά του στον βρετανό Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς:
"Λήδα και Κύκνος"
Ξάφνου ρίπη: φτερά τρανά φτεροκοπούν ακόμη
"Λήδα και Κύκνος", ψηφιδωτό Μουσείο Λευκωσίας
πάν’ από κόρη ανήμπορη, τους μηρούς της χαϊδεύουν;Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;
Λιγνά χέρια τρεμάμενα πως τάχα ν’ απωθήσουντο μεγαλείο το φτερωτό απ’ τους μηρούς που λύνουν;Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;
Ένας των λαγονιών σπασμός δημιουργεί εκειπέρασπασμένο τείχος, πυρκαγιά τρανής στέγνης και πύργου,τον Αγαμέμνονα νεκρό.Τόσο γερά πιασμένη,κι υποταγμένη απόλυτα στ’ άγριο αίμα του αέρα,τη γνώση και τη δύναμη απόχτησε του κύκνουπροτού τ’ αδιάφορο ραμφί την είχε αφημένη;"
Ο Κύκνος προς τη ΛήδαΦτάνει εγώ με τα φρύδια μου να γνέψω,
"Λήδα και Κύκνος", Πωλ Σεζάν
σειένται ουρανός και γη και καταχθόνια.Σ’ αγαπώ, με του Κύκνου ήρθα τη φύσητην απολλώνεια.Την ομορφιά σου για να ραψωδήσουντης χρυσής Ερατώς δε φτάνουν οι ύμνοι·του ζουμπουλένιου σου ύπνου εγώ ειμαι τ’ άσπροτ’ όνειρο, λίμνη!
Από τα φέγγη τ’ άσβηστα του Ολύμπουκατέβηκα, χαρά στα ριζικά σου,τον ύμνο τον υπέρτατο να ψάλωστην αγκαλιά σου.Τα μάτια μου κι ας τα φωτοβολήσουντης σάρκας σου τα πύρινα τα χιόνια,το πρόσωπο, τα στήθη σου, τα πόδια,τα θεία λαγγόνια.[…]
Καρπούς του γάμου της ισόθεης Λήδαςμε τον κύκνο θεό τα ωραία σου χέριατα παιδιά θα κρατήσουν που θα λάμψουν,του απείρου αστέρια.[…]μέσα στα φέγγη τ’ άσβηστα του Ολύμπου,σπάρασμα μιας στιγμής, το σπάρασμά σου.Πιο μουσικό από τον ψαλμό του κύκνου
1. Από το περίφημο εικαστικό του Λεονάρντο ντα Βίντσι "Léda et l'oiseau" είναι εμπνευσμένο το πέμπτο μέρος της σουΐτας "Le Bal de Béatrice d'Este" του Βενεζουελανικής καταγωγής, Γάλλου συνθέτη, Ρεϋνάλντο Αν, γι' αυτό είναι γνωστό επίσης με τον υπότιτλο "Intermède Léonardesque". Τα σύντομο αιθέριο μοτίβο της άρπας παραπέμπει στο φτερούγισμα του αρχοντικού κύκνου κι ακολουθείται από μια φιγούρα μουσικού αραβουργήματος από τα πνευστά, που οδηγεί στη συνέχεια σ' ένα γαλήνιο αριόζο από το σόλο φλάουτο.
Reynaldo Hahn: "Le bal de Béatrice d’Este, Mov.V: Léda et l'oiseau":
2. Το μύθο της Λήδας και του Κύκνου-Δία χορογράφησε ο Roland Petit, ο οποίος αγάπησε πολύ την εικόνα του κύκνου απ' όταν είδε την Άννα Πάβλοβα στο ρόλο. Έτσι, δίνει μια σαγηνευτική απεικόνιση του μύθου στην αισθησιακή μπαλετική μινιατούρα πάνω στη μουσική από το δεύτερο μέρος, "Largo" του "Oboe Concerto BWV 1056" του Γ.Σ Μπαχ.
Απολαύστε!
"Leda and the Swan", Βallet - Roland Petit / J.S.Bach:
3. Από το παραπάνω ποίημα του Γέιτς για την ερωτική συνεύρεση Λήδας-Δία-Κύκνου εμπνεύστηκαν τη μουσική τους σύνθεση οι Seraphim Trio(πιάνο, βιολί, τσέλο) με vocal και απαγγελία.
ενώ
4. από το ίδιο ποίημα ο ταλαντούχος βρετανός Howard Blake συνθέτει το ομώνυμο κουαρτέτο εγχόρδων: "Leda and the Swan, Op. 249a" για το Edinburgh Quartet:
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε ένα έρωτας παντοτινός, μια σύζυγος-σύμβολο καρτερικότητας..
«Πηνελόπη και Οδυσσέας»
Johann Tischbein: Οδυσσέας και Πηνελόπη
Από τους έρωτες-πρότυπα στην ελληνική Μυθολογία, είναι φυσικά εκείνος του Οδυσσέα με τη γυναίκα του, Πηνελόπη. Όταν ο Θακήσιος βασιλιάς έφυγε για τον τρωικό πόλεμο, άφησε πίσω την όμορφη βασίλισσα Πηνελόπη με το γιο τους, μωρό. Επειδή φοβόταν μήπως σκοτωνόταν στη μάχη, ζήτησε από την αγαπημένη του σύζυγο να ξαναπαντρευτεί αν εκείνος δεν κατάφερνε να γυρίσει.
Η Πηνελόπη, υπόδειγμα καρτερικότητας και συζυγικής πίστης τον περίμενε είκοσι ολόκληρα χρόνια, παρότι πλήθος μνηστήρων την πολιορκούσαν στενά. Η ελπίδα της πως ο Οδυσσέας ζει και θέλοντας να κερδίζει χρόνο, επινοούσε διάφορα τεχνάσματα προκειμένου να τούς κρατά μακριά της. Η αγάπη της για τον άντρα της ήταν βαθιά, τόσο που να την οπλίζει με τεράστια υπομονή και επιμονή και την ελπίδα να μην την εγκαταλείπει ποτέ, ώσπου δικαιώθηκε. Ο Οδυσσέας γύρισε στην αγκαλιά της αγαπημένης του συζύγου…
Τη στιγμή της αναγνώρισης του ζευγαριού μάς περιγράφει στην «Οδύσσειά» του ο Όμηρος:
«… εκείνης τα γόνατα λύθηκαν κι η καρδιά της,
τ᾿ αλάθευτα σημάδια ως γνώρισε στα λόγια του Οδυσσέα'
και χύθη ομπρός θρηνώντας, έριξε τα δυο της χέρια γύρω
στoυ αντρός της το λαιμό, του φίλησε την κεφαλή και του 'πε:
«Μη μου κακιώνεις! Σέ όλα το 'δειξες το πιο ξύπνο πως έχεις
μυαλό, Οδυσσέα! Μα αλήθεια βάσανα πολλά οι θεοί μας δώκαν,
που ζούλεψαν και δε μας αφήκαν τη νιότη να χαρούμε
ο ένας του άλλου και να γεράσουμε μαζί συντροφεμένοι.[…]
ποτέ η καρδιά μαθές στα στήθη μου δεν έπαψε να τρέμει,
μην έρθει κάποιος με τα λόγια του θνητός και με πλανέσει'
τι άνομα κέρδη να σοφίζουνται πολλούς θα βρεις στον κόσμο»
Η ερωτευμένη γυναίκα βίωνε τραυματικά την απουσία του αγαπημένου της. Πόνος, στέρηση ηδονής, βεβαιότητα της παντοτινής απουσίας και νοσταλγία, όπως η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ μάς περιγράφει στο ποίημά της:
"Η Πηνελόπη στον αργαλειό της", JohnWilliam Waterhouse
«Δεν ύφαινα, δεν έπλεκα,
ένα γραφτό άρχιζα, κι έσβηνα
κάτω απ’ το βάρος της λέξης
γιατί εμποδίζεται η τέλεια έκφραση
όταν πιέζετ’ από πόνο το μέσα.[…]
Σβήνω, σχίζω, πνίγω
τις ζωντανές κραυγές
…κι εγώ με τις λέξεις θα κόβω
Τις κλωστές που με δένουν
Με τον συγκεκριμένο άνδρα…»
Και στην τελευταία στροφή του ποιήματος του Κ. Χαραλαμπίδη: «Η Πηνελόπη αναγνωρίζει τον Οδυσσέα» ένα θαυμαστό δοξαστικό αποθεώνει τον έρωτα της καρτερίας:
«Η όψη του εφώτιζε τον ήλιο.
Τα σκουλαρίκια του έλαμπαν, τα περιδέραιά του.
Τα μακριά του τα μαλλιά· πυκνό το δάσος
του θεοπρόβλητου ανδρισμού του.[…]
…Κι ανάψανε τα φώτα, χύσανε τ’ αρώματα,
ζωστήκανε τα γιορτινά, πιάσαν τις φόρμιγγες
και τραγουδήσαν και χορέψαν, πριν ρωτήσει
ο ένας τον άλλο για το έσχατο, που ήταν
εκεί και τους περίμενε την κλίνη.»
Η Πηνελόπη αποτελεί σημαντικό συμβολισμό στην Οδύσσεια, αγαπημένοι φίλοι, το σύμβολο της ψυχής. Μπορούμε να πούμε ότι η αθάνατη ψυχή του ανθρώπου, αυτή που δε χρειάζεται να εξελιχθεί γιατί είναι τέλεια, αυτή που μένει σταθερή στο κέντρο της, είναι η Πηνελόπη.
Isaac Taylor: Η Πηνελόπη αναγνωρίζει τον Οδυσσέα
Και ο άνθρωπος - Οδυσσέας μετά από μακροχρόνιο αποχωρισμό, τείνει να ταυτιστεί μ' αυτήν. Επιστρέφει μετά από δοκιμασίες κι εμπειρίες στην πηγή προέλευσής του, στην αθάνατη ψυχή του, στην Πηνελόπη.Ο άνθρωπος Οδυσσέας μάχεται πλέον για να ταυτιστεί με το Εγώ του, για να κατακτήσει την ατομικότητά του, για να ταυτιστεί με την αθάνατη ψυχή του (Πηνελόπη). Και το όπλο του ανθρώπου σ' αυτή την περίπτωση είναι η Σοφία. Γι' αυτό βλέπουμε την Αθηνά να παίζει κυρίαρχο ρόλο στην Οδύσσεια.
Τη νύχτα αυτή έχω επιλέξει να συνοδεύσουν το μύθο και τα όνειρά μας, δυο αριστουργηματικά μουσικά έργα από το ρεπερτόριο του κλασικού είδους.
Η όπερά του Μοντεβέρντι: «Η επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα» βασίζεται στα επεισόδια του Ομηρικού έπους και εγκωμιάζει τη φρόνιμη και πιστή σύζυγο Πηνελόπη, που νικάει τους πειρασμούς. Σφραγισμένη από το όνομά της (πήνη=υφάδι), ξεγλιστράει από τους μνηστήρες με πανουργία, όμοια με του άνδρα της.
Η όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βενετία το 1640, με μεγάλη επιτυχία, καθώς εκτιμήθηκε από κοινό και κριτικούς η ικανότητα του ιταλού συνθέτη, που επηρεασμένος από το αρχαίο θέατρο, μελοποίησε με συγκλονιστικό τρόπο την αρχετυπική ομηρική ιστορία του "ταξιδιού του ήρωα", ζωντανεύοντας αριστοτεχνικά τα αιώνια σύμβολα του Ομήρου, αλλά συγχρόνως ύμνησε και τη γυναίκα, που φάνηκε ικανότατη στην «τέχνη της αναμονής»…
Το έργο με τον πολυπληθή θίασο -πάνω από 30 κεντρικούς ρόλους και αρκετούς που υποδύονται τα φανταστικά και ουράνια όντα- περιλαμβάνει επίσης εντυπωσιακότατα χορωδιακά και δεξιοτεχνικότατες άριες και ντουέτα.
Θα επικεντρωθούμε στο τέλος της τρίτης πράξης, όπου η Πηνελόπη ζητά σημάδια από τον Οδυσσέα ώστε να βεβαιωθεί για την ταυτότητα του ήρωά μας, ο οποίος τής περιγράφει τα σχέδια της κλίνης τους, γνώση που μόνο αυτός μπορούσε να κατέχει. Έτσι, το ζευγάρι επανενώνεται και τραγουδώντας γιορτάζει την αγάπη του που άντεξε στο χρόνο:
"Ηλιε μου, χαμένε από καιρό! Φως μου, αναστημένο!»
ΠΗΝΕΛΟΠΗ: Λάμψτε ουρανοί και λιβάδια ανθίστε![…]
ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Ξανανατέλλεις, ήλιε μου!
ΠΗΝΕΛΟΠΗ: Φως μου που ξαναλάμπεις!
ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Απάνεμο λιμάνι κι ηρεμία μου!
ΠΗΝΕΛΟΠΗ: Λαχτάρα είσαι και αγάπη!
ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Πόθος βαθύς και έρωτας!
Στο 31:37:
Γαλλικό γραμματόσημο με τον Φωρέ και την παρτιτούρα της "Penelope"
2. Η «Pénélope» είναι μια τρίπρακτη όπερα του Γάλλου Γκαμπριέλ Φωρέ και θεωρείται το αποκορύφωμα της μουσικής του ωριμότητας και της ελληνολατρικής του τέχνης. Το λιμπρέτο βασίζεται στην Οδύσσεια, εκτυλίσσεται στην Ιθάκη έχοντας ως κύριο πρόσωπο την ηρωίδα του έπους, την Πηνελόπη. Το έργο είναι αφιερωμένο στον Σαιν Σανς και συνθετικά υιοθέτησε βασικά στοιχεία της Βαγκνερικής τεχνικής(λάιτ-μοτίφς, συνεχή μουσική χωρίς ατομικές άριες και φωνές ηρωικής ποιότητας).
Η ελληνίδα μουσικοκριτικός Σ. Σπανούδη αναφέρει:
«O Φωρέ συλλαμβάνει ευθύς εξ αρχής το Ύψιστον και το Ωραίον, όπως ο ελληνικός κόσμος το εφαντάσθη πρώτος και το εφανέρωσεν εις τον κόσμον. Μία μουσική σεμνότης, μία ευγένεια προελεύσεως διαπνέει την βαθείαν εσωτερικήν ζωήν όλου του έργου. Ομηρική απλότης και ομηρικόν μεγαλείον εις την μουσικήν οικονομίαν του συνόλου. Καμμία εκζήτησις, αλλά αγνοτάτη ελληνική γραμμή, εξαισία ελληνική γυμνότης εις την πλαστικήν μουσικήν διαγραφήν των ειδυλλιακών επεισοδίων και της βαθμιαίας λυρικής εξάρσεως των χαρακτήρων του δράματος.[...]Η μουσική της Πηνελόπης πραγματοποιεί το ασύλληπτον ελληνικόν θαύμα της υψίστης λυρικής συγκινήσεως εμπρός εις την οποίαν γονατίζουν οι αιώνες...»(Βικιπαίδια).
Ο συνθέτης στοχεύει στην δημιουργία μιας ατμόσφαιρας νοσταλγίας. Στη 2η Πράξη, υπάρχει μια συγκλονιστική σκηνή, όπου ο μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο, Οδυσσέας συναντάει την πιστή του Πηνελόπη, όπου ξεδιπλώνεται με μουσικά μέσα κάθε απόχρωση του συναισθήματος που βιώνουν οι δύο σύζυγοι.
O Φωρέ βρίσκεται στο ζενίθ των συνθετικών δυνάμεών του. Ωριμότατα κινούμενος εστιάζει στο εσωτερικό δράμα της Πηνελόπης: «J'ai tant d'amour à lui donner encore-Έχω ακόμα τόση αγάπη να του δώσω». (4:45)
ΠΗΝΕΛΟΠΗ:
Θα επιστρέψει .... Είμαι σίγουρη ...
Το αυτί μου θα ακούσει τη φωνή του, την γλυκιά του φωνή
Αχ! Έρχονται ώρες που τον θωρώ, και τον βλέπω ...
Είναι ζωντανός, ο ήρωας που λατρεύω […]
Έχω ακομα τόση αγάπη να του δώσω ...
«Pénélope», Act I, Scene 4:
Από το ρεπερτόριο της έντεχνης μπορείτε να ακούσετε το «Tραγούδι της Πηνελόπης» από την «Οδύσσεια» σε μουσική Μ.Θεοδωράκη, ή το τραγούδι του Μίλτου Πασχαλίδη: «Πηνελόπη»:
H δε Loreena McKennitt, στο ρομαντικό και μεσαιωνικής χροιάς τρυφερό «Τραγούδι της Πηνελόπης», λέει:
«Ατέρμονα, όπως του θέρους η μέρα,
βαθειά, όπως η σκοτεινή θάλασσα
θα κρατήσω μέσα μου την καρδιά σου
μέχρι το γυρισμό σου, αγαπημένε…»
Loreena McKennitt: «Penelope’s Song»:
Αγαπητοί φίλοι, είχε δίκιο τελικά ο Αγαμέμνων, όταν στη «Μικρή Νέκυια» μακαρίζει τον Οδυσσέα και επαινεί την αρετή της Πηνελόπης :
_-_The_Parting_of_Hero_and_Leander_-_from_the_Greek_of_Musaeus_-_NG521_-_National_Gallery.jpg)
_September_2015-1.jpg)
.jpg)
