Οι "Άγγελοι του Μπερνίνι": Γλυπτική και Μουσική σε διάλογο...

Bernini: "Άγγελος που κρατά την Επιγραφή "INΒI"
Harvard Art Museums

Ο Τζιαν Λορέντσο Μπερνίνι, γεννημένος στη Νάπολη στις 7 Δεκεμβρίου 1598, υπήρξε ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της μπαρόκ γλυπτικής και ένας από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες της ευρωπαϊκής τέχνης. Γλύπτης, αρχιτέκτονας και ζωγράφος, συνδύασε με μοναδική δεξιοτεχνία το δράμα, την κίνηση και τη θεατρικότητα, μεταμορφώνοντας τη γλυπτική του 17ου αιώνα σε μια τέχνη έντονου συναισθήματος και ζωντανής αφήγησης. Στα έργα του, η πέτρα, το μάρμαρο και ο μπρούτζος "αναπνέουν": οι μορφές κινούνται, τα ενδύματα κυματίζουν και οι εκφράσεις αποδίδουν με οξύτητα το πνευματικό και ανθρώπινο βάθος του θέματος. Η συμβολή του στην τέχνη είναι καθοριστική, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να εμπνέει και να συγκινεί μέχρι σήμερα.

Bernini, Selfportrait

Κατά την περίοδο του Πάπα Κλήμη Θ’, ο Μπερνίνι δημιούργησε για την Γέφυρα Sant’Angelo της Ρώμης ένα ενιαίο καλλιτεχνικό σύνολο αφιερωμένο στα Πάθη του Χριστού, όπου οι Άγγελοι εμφανίζονται να κρατούν τα όργανα του Πάθους. Τα αγάλματα φιλοτεχνήθηκαν είτε από τον ίδιο είτε από μαθητές του, οι οποίοι ακολούθησαν τα σχέδιά του, όλα φέρουν τη χαρακτηριστική σφραγίδα της δυναμικής μπαρόκ αισθητικής του.


1. Ο Άγγελος που κρατά τη Μάστιγα αποδίδει με εντυπωσιακή ένταση τη στιγμή που προαναγγέλλει το μαστίγωμα του Χριστού. Το σώμα βρίσκεται σε κίνηση και οι πτυχώσεις του ενδύματος αποτυπώνουν τη ρευστή ενέργεια που χαρακτηρίζει το ύφος του Μπερνίνι.

2. Αντίστοιχα, ο Άγγελος που κρατά το Ακάνθινο Στεφάνι εκφράζει μια μελαγχολική ευλάβεια, σαν να στοχάζεται το βάθος του πόνου που συμβολίζει το στεφάνι. Το μπαρόκ στοιχείο αποτυπώνεται στη λεπτομέρεια των εκφράσεων και στη δραματική πτύχωση του μανδύα, που μεταδίδει έντονη εσωτερική συγκίνηση.

3. Στο ίδιο πνεύμα, ο Άγγελος που κρατά την Επιγραφή "INΒI" παρουσιάζεται με έντονη κίνηση και θεατρικότητα, καθώς υψώνει την επιγραφή που τοποθετήθηκε επάνω στον Σταυρό του Χριστού. Η στάση του σώματος και το κυματιστό ένδυμα ενισχύουν το πνευματικό δράμα της σκηνής.

Συνολικά, οι Άγγελοι της γέφυρας συνθέτουν ένα ενιαίο θεολογικό και καλλιτεχνικό αφήγημα, οδηγώντας τον προσκυνητή μέσα από τις εικόνες του Πάθους προς το Castel Sant’Angelo και δημιουργώντας μια πορεία βαθιάς συναισθηματικής και πνευματικής ανύψωσης.

Bernini: "Άγγελος που κρατά Ακάνθινο Στεφάνι"
Harvard Art Museum

Ο Μπερνίνι συνήθιζε να δημιουργεί μικρά προπαρασκευαστικά μοντέλα από τερακότα, τα οποία λειτουργούσαν ως σπουδές και δοκιμές πριν φτάσει στο τελικό, μνημειακό έργο. Αυτά τα πήλινα πρόπλασματα δεν ήταν πρόχειρα σχέδια, αλλά ουσιαστικά εργαλεία δημιουργίας. Πάνω σ' αυτά ο Μπερνίνι επεξεργαζόταν τις στάσεις των μορφών, την κίνηση, τις εκφράσεις του προσώπου, καθώς και τις πτυχές των ενδυμάτων. Με τον πηλό μπορούσε να "συζητήσει" άμεσα με τη μορφή, να αλλάξει τις αναλογίες και τον ρυθμό της κίνησης, να αναζητήσει τη σωστή ένταση του δράματος πριν δώσει τελικές οδηγίες για τα μαρμάρινα ή μπρούτζινα έργα του. Τα μοντέλα αυτά αποτελούν, επομένως, σπάνια αλλά εξαιρετικά πολύτιμη ματιά στη δημιουργική διαδικασία του μεγάλου καλλιτέχνη και στο πρώιμο στάδιο των συνθέσεών του.

Η συλλογή του Harvard Art Museum φιλοξενεί μια εντυπωσιακή σειρά τέτοιων πήλινων μοντέλων, που θεωρείται μάλιστα η μεγαλύτερη δημόσια συλλογή του είδους παγκοσμίως.
Σ' αυτά τα μικρά γλυπτά παραμένουν ορατά τα αποτυπώματα από τα δάχτυλα του Μπερνίνι, οι γραμμές από τα εργαλεία του,  οι μικρές ατέλειες που καταγράφουν την αυθόρμητη, ζωντανή στιγμή της σύλληψης της μορφής. 

Ανάμεσα στα μοντέλα της συλλογής περιλαμβάνονται και σπουδές για τους περίφημους "Αγγέλους του Ponte Sant’Angelo", οι οποίες αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο ο Μπερνίνι αναζητούσε το σωστό ύφος ευλάβειας, τη δραματική κίνηση των σωμάτων και την πνευματική ένταση που θα χαρακτήριζαν στη συνέχεια τα μαρμάρινα έργα που φιλοτέχνησε.

Bernini: "Άγγελος που κρατά τη Μάστιγα"
Harvard Art Museum

Από τα τρία αυτά προπαρασκευαστικά πήλινα μοντέλα αγγέλων, ο αμερικανός συνθέτης, Carson Cooman εμπνεύστηκε το 2002 το έργο του για δύο πιάνα "Bernini's Angels", το οποίο αφιερώθηκε στα Μουσεία Τέχνης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.
Το μουσικό έργο αναπτύσσεται σε τρία μέρη, καθένα εμπνευσμένο από έναν διαφορετικό άγγελο, ενώ μεταξύ τους συνδέονται μέσω επαναλαμβανόμενων μουσικών μοτίβων.

• Η πρώτη κίνηση, "Άγγελος που Κρατάει το Μαστίγιο", χαρακτηρίζεται από τολμηρή δυναμική και έντονο δραματικό αντίκτυπο. Μετά τη σύντομη εισαγωγή, το δεύτερο πιάνο εισάγει το θεμελιώδες μοτίβο, πάνω στο οποίο δομείται ολόκληρη η κίνηση, ενώ η χρήση αντιθετικών ρυθμικών στοιχείων και ξαφνικών δυναμικών μεταβολών υπογραμμίζει την ένταση και την αποφασιστικότητα του αγγέλου.
  
  
• Η δεύτερη κίνηση, "Άγγελος κρατώντας το Ακάνθινο Στεφάνι", είναι αργή και αιθέρια. Τα αρχικά και τελικά τμήματα χαρακτηρίζονται από πλατιές συγχορδίες, που δημιουργούν μια αίσθηση στατικότητας και στοχασμού. Στο κέντρο της κίνησης αναπτύσσεται ένα μοτίβο πάνω από ένα οστινάτο, που δίνει την εντύπωση αιθέριας πλεύσης. Η κίνηση κορυφώνεται σε ένα τμήμα "λύτρωσης", όπου η αρμονική εξέλιξη και η ρυθμική απλότητα δημιουργούν αίσθηση ανακούφισης και πνευματικής ανύψωσης.
  
  
• Η τρίτη και τελευταία κίνηση, "Άγγελος που κρατά την Επιγραφή", είναι εκρηκτική και γεμάτη αντιθέσεις. Η σύνθεση χρησιμοποιεί εναλλαγές μεταξύ εκστατικών, φλογερών μοτίβων και πιο ήρεμων, αιθέριας υφής τμημάτων, δημιουργώντας έντονη δραματικότητα. Οι ξαφνικές μεταβολές στη δυναμική, οι σύνθετες συγχορδίες και η εναλλαγή των τονικών κέντρων αποδίδουν μουσικά τη δραματική κίνηση και την πνευματική ένταση των γλυπτών του Μπερνίνι, μεταφέροντας τον ακροατή σε ένα ζωντανό, πολυδιάστατο μουσικό αφήγημα...

Carson Cooman: "Bernini’s Angels for two pianos":

Μουσικές "συσσωρεύσεις" στο έργο ενός ιδιαίτερου εικαστικού καλλιτέχνη...

Γεννημένος στη Νίκαια το Νοέμβριο του 1928, ο Armand Pierre Fernandez, σαν  δημιουργικός, ευρηματικός και ανήσυχος Σκορπιός, έδειξε από μικρός το ταλέντο του στη ζωγραφική και το σχέδιο.

Θαύμαζε τον Βίνσεντ Βαν Γκογκ, έτσι αποφάσισε να υπογράφει όπως και κείνος με το μικρό του όνομα: "Αrman", κατά το "Vincent" του ινδάλματός του.


Ο πατέρας του εμπορευόταν αντίκες και συλλεκτικά αντικείμενα, ήταν όμως συγχρόνως και ερασιτέχνης τσελίστας. Έτσι, ο καλλιτέχνης γαλουχήθηκε διαμορφώνοντας έντονη εκτίμηση για τη συλλεκτική τέχνη και την τέχνη της μουσικής, καλλιεργώντας και εμπλουτίζοντας με αυτόν τον τρόπο την προσωπική του αισθητική. 


Καθιερώθηκε από το ιδιαίτερο στυλ του -από τα πλέον αναγνωρίσιμα στο χώρο της τέχνης- με έμφαση περισσότερο στις έννοιες: "Μουσική", "Συσσωρεύσεις", και "Συναρμολογήσεις", συλλογές καθημερινών πολύχρηστων αντικειμένων τοποθετημένων ενιαία σε θήκες ή στοιβαγμένων σε σωρό, υπογραμμίζοντας όμως έναν κώδικα που ο θεατής καλείται να ερμηνεύσει.


Ως καλλιτέχνης ο Armand Fernandez συχνά χρησιμοποιεί αντικείμενα με ισχυρή "ταυτότητα", όπως μουσικά όργανα (κυρίως βιολιά, κιθάρες, σαξόφωνα ή τρομπέτες). Εκφράσεις του πνευματικού-διαλογιστικού χαρακτήρα τους, αναζητήσεις τις οποίες μοιράστηκε και με την πρώτη σύζυγό του, Éliane Radigue, συνθέτιδα, πιανίστρια και αρπίστρια.

Armand Fernandez: "Music Power"

1. Το παραπάνω έργο τιτλοφορείται "Music Power" και παρουσιάζει συσσωρευμένα καθ' ύψος βιολιά στοχεύοντας στην αποτύπωση της ομορφιάς του γλυκύτατου ήχου αυτών των τοξοτών οργάνων, τη γνωστοποίηση -σε όσους συστήνεται- της αγάπης του δημιουργού για τη μουσική και τολμώ να προσθέσω της πίστης του στη δύναμη του "εμείς"... "Ισχύς εν τη ενώσει"...

Armand Fernandez: "Eroica"
(πηγή: armanstudio)

2. Χάλκινα πνευστά "συσσωρεύονται" στο επιτοίχιο ανάγλυφό του που επιγράφεται: "Eroica".
Εκφράζεται -μέσω των λαμπρών, φωτεινών ηχοχρωμάτων που αναδύονται απ'αυτή την κατηγορία οργάνων- ο εγκωμιαστικός, μεγαλοπρεπής, επικός και δοξαστικός χαρακτήρας μιας μουσικής σύνθεσης. 

Beethoven: "Eroica Symphony No.3, Mov. I:

Armand Fernandez: "24th Caprice de Paganini"
(πηγή: armanstudio)

3. Απ΄τη σειρά έργων με "κομμένα σε φέτες" μέρη ενός συνόλου είναι το εμπνευσμένο από το δεξιοτεχνικότατο: "24ο Καπρίτσιο του Παγκανίνι", που του δίνει τον ίδιο τίτλο: "24th Caprice de Paganini".
To εικαστικό συναρμολογείται από κομμάτια ενός βιολιού, του οργάνου που ο "σατανάς" ιταλός βιρτουόζος Νικολό "βασάνισε σφοδρά" με τις απαιτητικές δημιουργίες και εκτελέσεις του.

Το συγκεκριμένο μουσικό Καπρίτσιο του Παγκανίνι χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά γρήγορες κλίμακες, διασταυρώσεις χορδών και αρπίσματα.

Niccolò Paganini - Caprice No. 24:

Armand Fernandez: "Chopin's Waterloo"
(πηγή: centre pompidou)

4. Στις καλλιτεχνικές τάσεις που συνυπάρχουν στο έργο του Arman, εκτός των "Συσσωρεύσεων" μέσω των οποίων εκφράζεται η ανάγκη του να κρατήσει διαφορετικά αντίγραφα του ίδιου αντικειμένου, διακρίνεται και κείνη της "Οργής". Εκφράζει την τάση του ανθρώπου για καταστροφή.

Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της σειράς είναι το έργο που βλέπετε στην παραπάνω εικόνα.
Ο καλλιτέχνης "επιτέθηκε" ανελέητα με σφυρί σε ένα πιάνο με ουρά (σύμβολο αρμονίας, σύμπνοιας, ισορροπίας και πολιτισμού).
Τα διάσπαρτα κομμάτια του μουσικού οργάνου (πληκτρολόγιο, σφυράκια, χορδές, καπάκι...) τα επανασυναρμολόγησε και τα στερέωσε σε ταμπλώ σαν σε κολάζ, δίνοντας τον τίτλο: "Βατερλό του Σοπέν". Ο ειρωνικός χαρακτήρας του τίτλου ενισχύεται από την ένταση του φλογερού κόκκινου χρώματος που ο καλλιτέχνης επέλεξε για φόντο.

Το εικαστικό της "οργής" εκτίθεται στο Κέντρο Ζωρζ Πομπιντού στο Παρίσι.

Παζολίνι: η Κάλλας είναι φτιαγμένη από το υλικό της ποίησης...

 

"Οι ταινίες του Παζολίνι αποτελούν ένα αίνιγμα. Αίνιγμα οι ταινίες του αίνιγμα και η ζωή του που ακόμη και σήμερα εξακολουθούν να ερεθίζουν τη φαντασία μας"

(Βασίλης Ραφαηλίδης)

Αιχμηρός, αιρετικός, αμφιλεγόμενος...Το στίγμα του όμως βαθύ κι ανεξίτηλο στο χώρο της τέχνης.

Ήταν 2 Νοεμβρίου που ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, κινηματογραφιστής, αλλά και ποιητής και συγγραφέας, βρέθηκε νεκρός στην παραλία της Όστια, έξω από τη Ρώμη. Το πτώμα έφερε σημάδια άγριας κακοποίησης...Κάποιοι υποστήριξαν πως ο θάνατός του ήταν πολιτική δολοφονία από φασίστες που ενοχλήθηκαν από τις αντιφασιστικές του ταινίες. Ο δολοφόνος συνελήφθη και ομολόγησε. Ομολογία, που απέσυρε τρεις δεκαετίες αργότερα, λέγοντας πως το έκανε επειδή δεχόταν απειλές. Ετσι, η υπόθεση ξανάνοιξε...

Η σχέση του Παζολίνι με την τέχνη της μουσικής είναι αξιοσημείωτη. Ανατρέχοντας κανείς στη φιλμογραφία του, παρατηρεί πως η τέχνη των ήχων έχει ακριβως την ίδια βαρύνουσα σημασία με τα άλλα πρωτεύοντα στοιχεία των δημιουργιών του. Χωρίς ο ίδιος να είναι μουσικός δημιουργός συστήνει μια καινούργια αισθητική γλώσσα καμωμένη από ήχους, με την εικόνα σε σμίξιμο έκφρασης. 

Ξεφυλλίζοντας, λόγω της επετείου της απώλειάς του, το βιβλίο του Ντομινίκ Φερνάντεζ , που παρουσιάζει κάτω από ένα, εντελώς ιδιαίτερο, οπτικό πρίσμα τον καλλιτέχνη και τη ζωή του, στέκομαι και αντιγράφω:

"Ο χωρισμός σε δυο φατρίες που η μια αντιμάχεται και κατηγορεί τις πεποιθήσεις του αντιπάλου, υπήρξε πάντα τονωτικό γεγονός για την επαρχιακή ζωή. Στο Μεσαίωνα έπρεπε να είσαι γουέλφος ή γιβελίνος. Στη Φλωρεντία όφειλες να διαλέξεις ανάμεσα στους Μαύρους και τους Άσπρους, όπως στη Βερόνα ανάμεσα στους Μοντέγους και τους Καπουλέτους. Στις μέρες μας οι Μερκούτιοι σκοτώνονται για το ποδόσφαιρο, τη μοτοσικλέτα ή την όπερα. Ο ανταγωνισμός σπείρει ζιζάνια. Οι φανατικοί θαυμαστές της Κάλλας έσπρωχναν σ'ένα κανάλι της Βενετίας τους οπαδούς της Τεμπάλντι..."

("Εγώ ο Πιερ Πάολο στα χέρια του αγγέλου", Ντομινίκ Φερνάντεζ, εκδ. Αστάρτη, μτφ.Λ. Θεοδωρακόπουλος,σελ. 84)

Ο Παζολίνι αναφέρεται στην πασίγνωστη αντιπαλότητα ανάμεσα στις δυο μεγάλες κυρίες της όπερας:  Κάλλας Vs Τεμπάλντι, η οποία ξεκίνησε όταν αρχές της δεκαετίας του '50 σε μια κοινή τους εμφάνιση στη Βραζιλία, κι ενώ είχε συμφωνηθεί να μην προβούν σε encores, η Τεμπάλντι αθέτησε το λόγο της, κάτι που εξόργισε τη Μαρία. Αυτό το συμβάν πυροδότησε μια μακρά περίοδο κόντρας, στην οποία παρέσυραν και τους φανατικούς  θαυμαστές τους.

"Έχω κάτι, που η Κάλλας δεν έχει: καρδιά", φέρεται να είπε η Τεμπάλντι, ενώ η ελληνίδα ντίβα δήλωνε πως δεν τίθεται θέμα σύγκρισης μεταξύ τους καθώς είναι "σαν να συγκρίνεις σαμπάνια με κονιάκ".

Βέβαια, το πιο πιθανό είναι όλο αυτό να ήταν δημιούργημα του Τύπου και προϊόν μάρκετινγκ.. γιατί και οι δυο μίλησαν με τα θερμότερα λόγια για το ταλέντο και τις ερμηνείες της άλλης. 

Tις ακούμε στο ρόλο της Κάρμεν και την περίφημη Χαμπανέρα. Τα συμπεράσματα δικά σας...

Ας επανέλθουμε όμως στον Παζολίνι, ο οποίος λάτρευε την Κάλλας και την είχε αποκαλέσει: "μύθο, φτιαγμένο από υλικό πιο ανθεκτικό από εκείνο της ζωής, δηλαδή από το υλικό της ποίησης". 

Η φιλία τους υπήρξε σπουδαία, με βάση της το θαυμασμό του ενός στον άλλο για την καλλιτεχνική του προσφορά! Φιλία, η δύναμη της οποίας και εμπράκτως υπογραμμίστηκε κατ' επανάληψη.
Ο Παζολίνι ήταν εκείνος που στάθηκε στήριγμα στην Κάλλας, όταν εκείνη υπέφερε από την εγκατάλειψη του Ωνάση  και η Κάλλας εκείνη που διακριτικά τόνωνε τις ανασφάλειές του όταν συνειδητοποίησε πως δεν θα είχε ποτέ τον αγαπημένο του,  Νινέτο Ντάβολι. Ατέλειωτες οι συζητήσεις τους για πάθη και ανομολόγητες επιθυμίες.
Η "Μικρή Μαρία-Maria Fanciullina", όπως την φώναζε χαϊδευτικά ο Παζολίνι, τον καλούσε να συνειδητοποιήσει πως μόνο στον εαυτό μας  μπορούμε να βασιζόμαστε. Είναι νόμος της φύσης. Τον προέτρεπε πως "είναι ανάγκη να βρίσκει κανείς τη δύναμη, τη φαινομενική τουλάχιστον.. πως είναι απαραίτητο να' χουμε τα πόδια μας στη γη κι ύστερα μπορεί κανείς να ονειρεύεται"...

Ευαίσθητοι κι ευάλωτοι κι οι δυο, ενώθηκαν σε μια παθιασμένη, πλην πλατωνική σχέση, που αναπτέρωνε τη διάθεσή τους για ζωή και δημιουργία. 

Η Κάλλας είναι εκείνη που θα επιλέξει ο Παζολίνι για να ενσαρκώσει την κινηματογραφική Μήδεια, λίγο διαφορετική από το Ευριπίδειο κείμενο , καθώς ο σκηνοθέτης, αναζητητής και ανατόμος  της ανθρώπινης ψυχής εστιάζει στην εσωτερική κατάρρευση της ηρωΐδας. 

Κι όλα ξεκινούν  υπό το ανατρεπτικό όραμα του μεγάλου καλλιτέχνη.

"Μαρία, απεχθάνομαι την όπερα! Θυμηθείτε αυτό που συμφωνήσαμε. Στην ταινία μας δεν θα τραγουδήσετε ούτε μία νότα".

Έτσι η ταινία πλαισιώνεται από παραδοσιακά ακούσματα Ανατολής για να δηλωθεί και η πρωτόγονη φύση των ανθρώπων την εποχή της Μήδειας. 
Είναι ο καιρός της φωνητικής κρίσης για την Κάλλας κι εκείνη παρασυρμένη από το φίλο της ελπίζει σε μια νέα καριέρα στον κινηματογράφο.

Άσχετα με τις προσδοκίες, το αποτέλεσμα ή τις κριτικές, αναμφισβήτητα ο Παζολίνι συλλαμβάνει την "Μήδεια ως ένα θεϊκό πλάσμα με διττή υπόσταση. Μια βάρβαρη και μια Ελληνίδα γυναίκα. Μια γυναίκα, που με την πράξη της δηλώνει τη συνύπαρξη της γυναικείας τραγωδίας μέσα στην ίδια την τραγωδία"

Ο Παζολίνι εκτός από σκηνοθέτης-κινηματογραφιστής έγραψε και συναρπαστική ποίηση, στην οποία προτρέπει τον αναγνώστη σ' ένα διάλογο μαζί του. Όπως υπήρξε "ποιητής των εικόνων", έτσι διαβάζοντας τα κείμενά του τον χαρακτηρίζεις και "ποιητή των λέξεων"...
Με σκέψεις άλλοτε αιχμηρές, που καυτηριάζουν τα κακώς κείμενα ή ανασύρουν τα οδυνηρά τραύματα της ψυχής δημιουργώντας αίσθηση πως παρακολουθείς όσους στέκονται απελπισμένοι στη σκιά της ζωής, κι άλλοτε περιπλανώμενος σε πιο λυρικά μονοπάτια, πλάθοντας εγκώμια, όπως στις αράδες που εμπνέεται για τη "Maria Fanciullina", την καρδιακή φίλη, την φτιαγμένη από το υλικό της ποίησης...

"H ευφορία εκρήγνυται.

Μια ευφορία που σε κάνει να τραγουδάς
με τη φωνή σου

είναι μια επιστροφή από το θάνατο[...]

Χθόνια οπτασία!
Δεν αστειεύομαι: γιατί εσύ έχεις δοκιμάσει

έναν τόπο που εγώ δεν εξερεύνησα ποτέ μου

ένα άνοιγμα στο σύμπαν...[...]

Εσύ χαρίζεις, σκορπίζεις δώρα, έχεις ανάγκη να χαρίζεις

σ' ευχαριστώ μ 'ευγνωμοσύνη"

Ο Παζολίνι -φαντάζεσαι- με τη δύναμη των λέξεων απευθύνεται στην "Αγνή Θεά", σε μια Μαντόνα... Μιλάει για την Κάλλας με μια ποίηση εικόνων βγαλμένων -θαρρείς- από Αναγεννησιακούς πίνακες...Αισθαντική και ταυτόχρονα, άσωτη...

Τελικά το ερώτημα παραμένει αναπάντητο;
Ο ιταλός υπήρξε "Χριστός ή Δαίμονας; Άγιος ή Ληστής;...Υπήρξε ένας Άνθρωπος! Ένας άνθρωπος μόνος ενάντια σ' όλους, ο αιώνια ασυμβίβαστος, ο κατ' εξοχήν εξεγερμένος", ο ευαίσθητος ποιητής Πιερ Πάολο Παζολίνι...

Oι φωτογραφίες είναι δικές μου από το βιβλίο "Μαρία Κάλλας, οι Μεταμορφώσεις μιας τέχνης", Βασ. Νικολαΐδης, εκδ Μπάστας-Πλέσσας)

Νίκι ντε Σεν Φαλ: η γοητεία της έμπνευσης στο Πουλί της φωτιάς...

Stravinsky's Fountain, Paris, Niki de Saint Phalle
(pinterest)

Αν ζούσε, σήμερα θα έκλεινε τα 90 χρόνια της.

Η γλύπτρια, ζωγράφος και σκηνοθέτις, Νίκι ντε Σεν Φαλ ήταν από τις λίγες γυναίκες που την αποδέχτηκαν για την τέχνη της όσο ήταν εν ζωή.

"Πολύ νωρίς αποφάσισα πως θα γίνω ηρωίδα. Ποια;. .. Η Γεωργία Σάνδη; Η Ιωάννα της Λωραίνης ή ο Ναπολέων με φούστες; Τι σημασία είχε το ποιος; Αρκεί να γινόμουν κάτι ιδιαίτερο, μεγαλειώδες και συναρπαστικό", είπε κάποτε.

Ήταν διάσημη όσο οι Τζάκσον Πόλοκ και Άντυ Γουόρχολ. Μια νεωτερίστρια καλλιτέχνις, ευρηματική, καινοτόμα, με διάθεση χαράς να αντικατοπτρίζεται στα έργα της, ιδίως στις περίφημες "Γυναίκες" της (Les Nanas), τις παχουλές, ζουμερές, σκερτσόζικες γυναικείες φιγούρες, που στροβιλίζονται, σχεδιασμένες με εκρηκτικά, γεμάτα ένταση χρώματα...
Η ίδια υπήρξε καλλονή και συγχρόνως φεμινίστρια...

Με το σύζυγό της επίσης γλύπτη, Ζαν Τινγκελί, δημιούργησαν στο Παρίσι τo εκκεντρικότατο "Συντριβάνι του Στραβίνσκι" με 16 κινούμενα γλυπτά.

Την ιδέα έδωσε ο συνθέτης και μαέστρος, Πιερ Μπουλέζ, ιδρυτής του IRCAM, ινστιτούτου που προωθεί τη σύγχρονη μουσική και συνδέεται με το Κέντρο Πομπιντού, δίπλα στο οποίο υπάρχει η μικρή πλατεία με το συντριβάνι της Νίκι...

Τα γλυπτά αναπαριστούν φιγούρες από την "Ιεροτελεστία της Άνοιξης", το "Πουλί της φωτιάς", την "Αλεπού- ένα χαρούμενο έργο με τραγούδι και μουσική", το "Αηδόνι" -έμπνευση του συνθέτη από το παραμύθι του Άντερσεν, τον "Πετρούσκα", το "Ραγκτάιμ", τη γοργόνα, τη ζωή, την αγάπη, το φίδι, το θάνατο κλπ...

"Πουλί της φωτιάς", Νίκι ντε Σαιν Φαλ

Όπως είχε δηλώσει η ίδια η Νίκι ντε Σεν Φαλ "επιθυμούσε τα γλυπτά να αναδύουν τη γοητεία των έργων του Στραβίνσκι και των χαρακτήρων που ενέπνευσαν τα έργα του".
Γι'αυτό τα γλυπτά που σμίλευσε θυμίζουν καλλιτέχνες του δρόμου, του τσίρκου ή ζονγκλέρ, που τόσο αγαπούσε ο ρώσος δημιουργός, ιδιαίτερα μετά την γνωριμία του με την τζαζ...

Στη παραπάνω φωτογραφία βλέπετε το "Πουλί της φωτιάς", αναπαριστάμενο ως "θεός του Ήλιου". Πρόκειται για γλυπτό σε σμίκρυνση ενός που η Νίκι είχε δημιουργήσει σε γιγάντιο μέγεθος για το Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο την ίδια χρονιά.

Το πρωτοποριακό "Πουλί της φωτιάς" είναι ένα χορόδραμα που γράφτηκε το 1910, μετά από παραγγελία του Σεργκέι Ντιαγκίλεφ για τα Ballets Russes, σε χορογραφία του M. Φοκίν. Πρόκειται για καθαρά ρωσικού χρώματος έργο, που ξεχωρίζει για την ηχοχρωματική ένταση και ποκιλομορφία του, στοιχείο που φαίνεται στη διάθεση δημιουργίας της Νίκι, που σκιαγραφεί το μαγικό πουλί με τη διττή σημασία, ευλογίας και κατάρας!
Το μπαλέτο επικεντρώνεται στο ταξίδι του ήρωά του, του Πρίγκηπα Ιβάν. Ο Ιβάν μπαίνει στο μαγικό βασίλειο του Kashchei του Αθάνατου.
Το Πουλί της Φωτιάς, όταν τελικά αιχμαλωτίζεται από τον Ιβάν συμφωνεί να τον βοηθήσει με αντάλλαγμα την ελευθερία του.
Όταν ο Kashchei στέλνει τα μαγικά του πλάσματα εναντίον του Ιβάν, το Πουλί της Φωτιάς, πιστό στην υπόσχεσή του, παρεμβαίνει, μαγεύοντας τα πλάσματα, κάνοντάς τα να χορέψουν έναν περίτεχνο, ενεργητικό χορό , "Τον Χορό της Κολάσεως":

Στο πόντιουμ ο Sir Simon Rattle με τη London Symphony Orchestra:

Εκρηκτικά χρώματα και ηχοχρώματα συνταιριάζονται σε αυτό το κείμενο για να τιμηθεί μια ιδιαίτερα εκκεντρική καλλιτέχνιδα, που τα γλυπτά της διακρίνονται για την παιδικότητα, την ένταση και ενεργητικότητά τους. Όπως και το συγκεκριμένο χορευτικό μέρος από το παραμυθικό μπαλέτο του Ιγκόρ με τις απότομες μελωδικές εναλλαγές και τις εξάρσεις δυναμικής!
Το Συντριβάνι του Στραβίνσκι της γλύπτριας είναι τόσο εντυπωσιακό, που αφήνει άφωνο όποιον το παρατηρεί! Δεν είναι μόνο η συνεχής ροή του νερού, αλλά και η κίνηση των γλυπτών μέσα στο ρηχό συντριβάνι! Το βράδυ δε, γίνεται μαγικό, φαντασμαγορικό "παραμύθι" στην κυριολεξία, καθώς φωτίζεται ποικιλοτρόπως...

Για το "Πουλί της Φωτιάς" του Στραβίνσκι μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σε παλαιότερο άρθρο, εδώ.

«Ποπ-αρτ Αφροδίτες»

 

"Balloon Venus", Jeff Koons

Μ'αρέσει να χάνομαι στους απέραντους κόσμους της Τέχνης κι όποτε πέσει στα χέρια μου κάποια σχετική φυλλάδα με θέματα εικαστικά, δεν χάνω την ευκαιρία της μελέτης της.
Φυσικά, το ότι λατρεύω τα κλασικά θέματα, δε σημαίνει πως προσπερνώ ο,τιδήποτε εκκεντρικό, ιδιαίτερο, περίεργο κι ασυνήθιστο…
Κι ούτε είναι περιφρονητική ή ειρωνική η διάθεσή μου απέναντι στην μοντέρνα οπτική του καλλιτέχνη…
Ίσα –ίσα, το αντίθετο!
Μια μοντέρνα καλλιτεχνική δημιουργία, που παντρεύει την ιδιαίτερη έκφραση ενός σύγχρονου καλλιτέχνη με τον αρχαίο κόσμο, δίνει αφορμή γι’αυτή την εισαγωγή μου.

Ο Jeff Koons, ένας από τους πιο διάσημους Αμερικανούς σύγχρονους καλλιτέχνες αναμειγνύει τις προσωπικές του ανησυχίες με σύγχρονες μεθόδους τέχνης και δίνει τη δική του μοναδική εικονογραφία.
Η «Balloon Venus» του, εμπνέεται από ένα μικροσκοπικό Παλαιολιθικό ειδώλιο, που ο καλλιτέχνης προσαρμόζει στη μνημειακή γλυπτική του προτείνοντας, θα έλεγα, ένα νέο είδος ειδώλου…μια σύγχρονη θεά του έρωτα, με τη ματιά του ν’  αγκαλιάζει στοχαστικά την πληθωρικότητα και τις καμπύλες της…

-«Απεικόνιση της μαζικής κουλτούρας», ίσως σκεφτεί κάποιος…
-«Έμπνευση που ξεπερνά τα  όρια του κιτς», κάποιος άλλος…

Μη βιαστείτε να προβείτε σε κάθε είδους συμπεράσματα…
Αλλά και να το κάνετε, το αυτάκι του Τζεφ Κουνς να’στε σίγουροι πως δεν θα ιδρώσει! Αρνείται κατηγορηματικά την έννοια της κριτικής στην Τέχνη, και σε κάθε ευκαιρία προτάσσει πως «τα έργα του αγγίζουν όλον τον κόσμο»!

Άλλοι μιλούν για Τέχνη κι άλλοι για απάτη…
Άλλοι εξοργίζονται από την απληστία του μυαλού του κι άλλοι μαγεύονται από την ιδιοφυΐα του.
Οι πιο πολλοί τον αποκηρύττουν, τού γυρνούν την πλάτη, τον χλευάζουν με πάθος!
Υπάρχουν όμως κι άλλοι, που τον αποθεώνουν και τον χρίζουν σούπερ σταρ!
Διαλέξτε με ποιους θα ταχθείτε!

Αν πάραυτα επιμένετε στην  σκληρή, συντηρητική κριτική σας, ένα θα σας πω:
Αυτή η απαστράπτουσα και σε ροζουλί απόχρωση φουσκωμένη μορφή είναι αποκύημα της ομολογουμένως ανεξέλεγκτης φαντασίας του καλλιτέχνη, ερέθισμα που δόθηκε από ένα εμβληματικό άγαλμα στην ιστορία της τέχνης, την «Αφροδίτη του Willendorf».

Ένα σπουδαίο έκθεμα από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης!
Πρόκειται για αγαλματίδιο της Παλαιολιθικής Περιόδου, που παριστά γυναίκα και βρέθηκε στο χωριό Willendorf της Αυστρίας.

Το αγαλματίδιο, που έχει ύψος μόλις 11 εκατοστών, είναι κατασκευασμένο από ασβεστόλιθο,  βαμμένο με ώχρα, και οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν πως συνδέεται με την εγκυμοσύνη, καθώς τονίζονται  κάποια, σχετικά μ’αυτό, σημεία του σώματος, όπως η κοιλιά, το στήθος ή οι μηροί.

Δεν έχει πρόσωπο, και το κεφάλι δένεται με ζωνάρια κυκλικά, πιθανόν είδος κόμμωσης.
Πιστεύεται ότι απεικονίζει κάποια θεότητα της γονιμότητας.

Επειδή γυναικεία αγαλματίδια με τέτοια χαρακτηριστικά, είναι γνωστά ως ειδώλια της Αφροδίτης, έτσι και το συγκεκριμένο ονομάστηκε «Αφροδίτη του Βίλλεντορφ».


Ξαναρίχνω τη ματιά μου στο ειδώλιο του Κουνς…
-«Παρωδία αρχαιότητος»;…σκέφτομαι…
-«Ιεροσυλία» ;…
-«Σφαγιασμός της κυρίαρχης αισθητικής»;.. Κι αυτό όμως, δεν είναι τέχνη;

Θέλω να βρω δικαιολογία. Γι’αυτό και βιάζομαι  ν’απαντήσω…
Μπορεί η αισθητική του να’ναι μακράν της δικής μου, των στερεοτύπων και της ρομαντικής αντίληψής μου περί τέχνης, όμως όχι!
Δεν είμαι εγώ αυτή που θα θα θέσει συρματόπλεγμα στον «διαφορετικό» αναζητητή καλλιτέχνη.
Και στην τελική, η Αφροδίτη (είτε παλαιολιθική, είτε balloοn), σφραγίζει την ύπαρξη μιας συνεχούς ροής της ίδιας ιδέας…
Την άρρηκτη σχέση του σήμερα με το χτες.
Ετσι λοιπόν, προσπερνώ!Δεν θέλω ν’ανήκω στους πουριτανούς.
Η Τέχνη θέλει πρωτοπόρους, καινοτόμους και  τολμηρούς!
Κι ο κόσμος του Κουνς με το χρώμα, τη γυαλάδα, το πλεξιγκλάς ή το ατσάλι, τις προκλήσεις, τα υπονοούμενα, τα ίχνη αστειότητος και καυστικότητας στις δημιουργίες του, είναι μοναδικός.

Είναι ο εντυπωσιακός κόσμος της ποπ-αρτ, που στοχεύει να μηδενίσει τη διάκριση ανάμεσα στις έννοιες της εμπορικής και υψηλής τέχνης, αδιαφορώντας για ο,τιδήποτε δυσνόητο και δυσεξήγητο, προϊόν μιας "ελιτίστικης" διάθεσης.

Στα πλαίσια αυτής της φιλοσοφίας κινήθηκε και μια άλλη "Αφροδίτη" της οποίας ο Κουνς ανέλαβε να σχεδιάσει το εξώφυλλο.

Το άλμπουμ "Artpop" της Lady Gaga, που το εικαστικό μέρος του φέρει την υπογραφή του Τζεφ Κουνς, παρουσιάζει τη νεαρή καλλιτέχνιδα στο κέντρο, κρατώντας ανάμεσα στα πόδια της μια μπλε, γυαλιστερή, μεταλλική μπάλα, που μάλλον αντικατοπτρίζει τον αστραφτερό κόσμο της σόου μπιζ και στο φόντο να διακρίνεται μέσα από  τριγωνικές λωρίδες, η διάσημη "Αφροδίτη" του Μποτιτσέλι, σε μια ιχνηλάτιση της γυναικείας φύσης, της συνέχειας της ζωής, της διαρκούς ενέργειας, της απόλαυσης, της αισθητικής, της ομορφιάς...

Ο Κουνς πιο τολμηρός από ποτέ, απελευθερώνει την...τρελή ιλαρότητα!

Lady Gaga: "Venus"

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Με έμπνευση το φρενοκλόπο Έρωτα του Ερμιτάζ...

"Ο Έρως βγάζοντας το αγκάθι από το πόδι της Αφροδίτης"
(Pietro Tenerani)

Aχ, ο Έρωτας, ο θεός της αγάπης, αυτή η πολυποίκιλη προσωπικότητα ...

Η σημερινή γιορτή του φτερωτού αγίου, μου’ φεραν στο νου ένα γλυπτό, πραγματικό αριστοτέχνημα, που θαύμασα το περασμένο καλοκαίρι στο Μουσείο Ερμιτάζ, στην Αγία Πετρούπολη!!
Ένα δημιούργημα που προξενεί έντονο θαυμασμό σ' όποιον το αντικρύζει...

"Εν αρχή ην το Χάος" κατά τον Ησίοδο.
Ο Έρωτας θεωρείται ως ένας θεός που γεννήθηκε την ίδια εποχή με τη Γη βγαίνοντας απευθείας από το αρχικό Χάος. Τρία στοιχεία συνυπάρχουν, το Χάος, η Γαία και ο Έρωτας.
Ο Έρωτας δε γεννά, αλλά ενθαρρύνει και διευκολύνει τη γέννηση και τη δημιουργία.
Στις Θεσπιές λατρευόταν με τη μορφή μιας ακατέργαστης πέτρας.
Ή ακόμη ο Έρωτας γεννιέται από το αρχέγονο Αυγό, αυτό το Αυγό που γέννησε η Νύκτα και του οποίου τα δύο μισά χωρισμένα σχηματίζουν τη Γη και το κάλυμμά της, τον Ουρανό.
Ο Έρωτας όμως, παραμένει πάντοτε μία κυρίαρχη δύναμη του Κόσμου.
Το θέμα αυτό το εκμεταλλεύτηκαν συγγραφείς , φιλόσοφοι και ποιητές.
Στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, δια στόματος Διοτίμας ο Έρωτας είναι ένας «δαίμονας», μεσολαβητής ανάμεσα στους θεούς και τους ανθρώπους.
Γεννήθηκε από την ένωση του Πόρου και της Πενίας, μέσα στον κήπο των θεών, έπειτα από ένα μεγάλο δείπνο, στο οποίο είχαν προσκληθεί όλες οι θεότητες.

Σ' αυτή του την καταγωγή οφείλει μερικά ιδιάζοντα χαρακτηριστικά: στην αναζήτηση πάντοτε του αντικειμένου του ως Πενία ξέρει πάντοτε να επινοεί έναν τρόπο, για να φτάσει στο σκοπό του ως Πόρος.
Ο Έρωτας είναι μια δύναμη διαρκώς ανικανοποίητη και ανήσυχη.

"Κι η πεθυμιά του έρωτα σφίγγοντας τη καρδιά

σα σύννεφο πελώριο μου τύλιξε τα μάτια

κι έκλεψεν απ’ τα στήθια μου τη πιο γλυκιά πνοή. "

(Αρχίλοχος-Ερωτικό ποίημα, 690 π.Χ.)

Amor Vincit Omnia, Caravaggio

Στο περίφημο εικαστικό του Καραβάτζιο "Omnia Vincit Amor" απεικονίζεται γυμνός ο φτερωτός έρωτας σε παιχνιδιάρικη πόζα πατώντας πάνω σε διάφορα αντικείμενα που εκπροσωπούν ανθρώπινες δραστηριότητες, μουσική(βιολί, λαούτο, παρτιτούρα) μαθηματικά(διαβήτης, κανόνας, πυξίδα...), στρατιωτικές επιχειρήσεις(πανοπλία, κράνος).

Ο τίτλος είναι παρμένος από φράση του Βιργίλιου στις "Εκλογές" του: "Omnia Vincit Amor et nos cedamus amori - Η αγάπη κατακτά τα πάντα· ας υποκύψουμε όλοι στην αγάπη". 

Όλα βρίσκονται υπό την κυριαρχία του Έρωτα, ακόμα και η υδρόγειος στο βάθος πίσω από το δεξιό μηρό του αγοριού.

Ο Έρωτας ποζάρει ως θριαμβευτής με φτερά αετού και με περιπαικτικό χαμόγελο γιατί μόλις έχει πετύχει την τελευταία του λαβωματιά στο ανήμπορο να τού αντισταθεί θύμα του, με το τόξο που κρατά...

Οι μυθογράφοι, όπως διακρίνουν διάφορες Αφροδίτες, έτσι διακρίνουν και περισσότερους Έρωτες.
Τον θέλουν γιο της Ειλείθυιας ή της Ίριδας ή του Ερμή και της χθόνιας Άρτεμης ή, του Ηρακλή και της ουράνιας Αφροδίτης.
Ένας άλλος Έρωτας, που ονομάστηκε Αντέρως (Αντίθετος Έρως), είχε γεννηθεί από τον Άρη και την Αφροδίτη, την κόρη του Δία και της Διώνης...ένα τρίτος Έρωτας ήταν ο γιος του Ερμή και της Άρτεμης, κόρης του Δία και της Περσεφόνης, και αυτός είναι ειδικά ο φτερωτός θεός, ο οικείος των ποιητών και των γλυπτών.


Η Σαπφώ, τυραννισμένη από τον έρωτα της γράφει...:

"Σαν άνεμος μου τίναξε ο έρωτας τη σκέψη,

σαν άνεμος που σε βουνό βελανιδιές λυγάει.

Ήρθες, καλά που έκανες, που τόσο σε ζητούσα,

δρόσισες την ψυχούλα μου, που έκαιγε ο πόθος..."

Σιγά-σιγά κάτω από την επίδραση των ποιητών ο θεός Έρωτας πήρε την παραδοσιακή του φυσιογνωμία.
Τον παρουσιάζουν σαν ένα παιδί συχνά φτερωτό, που του αρέσει να φέρνει την ταραχή στις καρδιές. Ή τις πυρπολεί με το δαυλό του ή τις πληγώνει με τα βέλη του.
Ο Έρωτας εμφανιζόταν σε πολλές αναπαραστάσεις, κυρίως με τη μορφή που τον παρουσίασαν αργότερα και οι Ρωμαίοι, ως φτερωτό μωρό με βέλη στα χέρια.
Σύμφωνα πάλι με το μύθο, ο Έρως έχει δυο ειδών βέλη: τα χρυσά με φτερά περιστεριών και άλλα με φτερά κουκουβάγιας.


Τα βέλη με τα φτερά των περιστεριών είναι αυτά που έριχνε στις καρδιές των θνητών και αθανάτων, ώστε να διεγείρει τα ερωτικά συναισθήματα. Σημαδεύει και με φόρα αφήνει την αιχμηρή σαΐτα του...

"Ο δαμαστής ο Έρωτας

κι η πορφυρή Αφροδίτη,

μαζί σου παίζουν βασιλιά

κι οι μαυρομάτες Νύμφες.

Σε σένα που συχνά γυρνάς

στις πιο ψηλές βουνοκορφές,

ευλαβικά προσπέφτω.

Την προσευχή μου εισάκουσε

κι έλα κοντά σε μένα,

για να γενεί ό,τι ζητώ..."

(Ανακρέων-Ερωτικό ποίημα, 550π.Χ.)

Οι επεμβάσεις του είναι αναρίθμητες.
Επιτίθεται εναντίον του Ηρακλή, του Απόλλωνα, που τον είχε κοροϊδέψει ως τοξότη, εναντίον του ίδιου του Δία, της μητέρας του και φυσικά στους ανθρώπους.
Αγαπημένο θέμα των καλλιτεχνών, κάτω από το φαινομενικά αθώο παιδί μαντεύουμε τον ισχυρό φρενοκλόπο θεό, που μπορεί ανάλογα με τη φαντασία του, να προξενήσει φριχτές πληγές...κι ας τον βλέπουμε στο γλυπτό του Τενεράνι να προσπαθεί να απαλύνει τον πόνο από την Αφροδίτη βγαζοντά της απ'τη φτέρνα το οδυνηρό αγκαθάκι ο τοξαλκής, χρυσομάλλης άγγελος...
Αυτός, περιμένει εκεί ...να μας δει να βουτάμε στη δική του θάλασσα, την κοκκινοβαμμένη...
Αυτός φρενοκλόπος, πόσους στο πέρασμά του γεννάει στεναγμούς!!!

Ερμιτάζ, λεπτομέρεια

"Έρωτες υπέρ μεν άγαν

ελθόντες ουκ ευδοξίαν

ούδ' αρετάν παρέδωκαν

ανδράσιν...


Έρωτα εσύ, με περισσή

όταν λαβώνεις δύναμη...

μηδ’ όνομα καλό από σε

μηδ’ αρετή μπορεί να βγει..."


Τρομερός λαβωματής, αυτός ο έρωτας!
Πόσο όμορφα ο χορός εξυμνεί αυτή τη δύναμη του γιου της Αφροδίτης, στο β' στάσιμο στη Μήδεια του Ευριπίδη!
Ξεχωριστά και απερίγραπτα έχει μελοποιηθεί από τον Μάνο Χατζιδάκι στο "Μεγάλο Ερωτικό" με κείνη την καταιγιστική αλλαγή του ύφους και της ρυθμικής αγωγής, που απ'το ελεγειακό, αργό και θλιμμένο αντάτζιο μετουσιώνεται σε μεγαλοπρεπές, ζωντανό και γεμάτο δύναμη λαϊκό ζεϊμπέκικο...


Ευγενής και γλυκός ο Ψαριανός, αυθεντικός και με υγρασία στη φωνή συντελεί στο Χατζιδακικό "θαύμα", που φτιάχνει ένα ερωτικό τραγούδι που αγγίζει από τον πιο λαϊκό που λειτουργεί με το συναίσθημα άνθρωπο, μέχρι εκείνον, που αναζητά τη διανόηση ακόμα και στην ακρόαση...

Πηγές:
"Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας" Grimal, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ," Music and Musicians in Ancient Greece" Anderson, Univescity of Cambridge

Hara Nastou 14 February 2016 at 09:03

Η λυρικότερη και λαϊκότερη φανέρωση του Έρωτα, Ελπίδα, μα και η απογείωσή του στην πλαστική του απόδοση! Μπράβο,για το λόγο σου, εικονοπλαστικός και συναρπαστικός σ' ευχαριστούμε!
Reply

«Ρινάλντο και Αρμίντα», Hayez και Sarti

«Rinaldo e Armida», Francesco Hayez-Accademia of Venice 

Είναι τελικά μεγαλόπρεπη…κι η πιο ιδανική!
Γιατί μας  ανυψώνει, μας τοποθετεί κάπως ψηλότερα απ’όλες τις μικρόψυχες αντιπαλότητες, απ’όλες τις οδυνηρές ρήξεις, τις γελοίες αναμετρήσεις, τις αντιθετικότητες και τα ξεσπαθώματα της σύγχρονης καθημερινότητάς μας.

Χωρίς τέχνη η ζωή θα ήταν ακατανόητη, άσχημη κι ανυπόφορη, δε νομίζετε, φίλοι μου;

Τα πάντα ρει…περνούν και φεύγουν, η Τέχνη μένει μοναχά κι όλα εκείνα τα συναισθήματα που δημιουργούν την πλήρωσή σου, το άπαν σου!
Τα πάντα περνούν και φεύγουν.
Η τέχνη όμως, αθάνατη….μια διαρκής παρουσία…αέναη στο ατέρμονο σύμπαν!
Διαρκής…αιώνια…
Παρήγορη σκέψη, ανακουφιστική κι ελπιδοφόρα…

Η καληνύχτα μου έρχεται με έναν ιταλό ζωγράφο της ρομαντικής περιόδου, που οι εικαστικές συνθέσεις του ξεχωρίζουν για τα μυθολογικά και ιστορικά, κυρίως, θέματα.

Ο Φραντσέσκο Χάγιεζ γεννήθηκε σαν σήμερα 10 Φεβρουαρίου 19791.
Eπίσης μεγάλη αδυναμία φαίνεται να είχε στις ερωτικές σκηνές, που αναδύουν μεθυστικό ερωτισμό και αισθησιακή αύρα.

Το έργο του «Ρινάλντο και Αρμίντα»  εμπνέεται από την ηρωίδα του έργου του Τορκουάτο Τάσσο «Απελευθερωμένη Ιερουσαλήμ», τη μάγισσα, Σαρακηνή Αρμίδα, που αποπλανά τον ιππότη, σταυροφόρο Ρινάλντο και τον παρασύρει στους περίφημους κήπους της, συνώνυμοι των κήπων της ηδονής.

Είναι έργο του 1814 και ολοκληρώθηκε μετά από κάποιες διορθώσεις, που πρότεινε στον Χάγιεζ ο Κανόβα, ο οποίος ήταν θαυμαστής του!
Το εικαστικό τιμήθηκε με πολλά βραβεία, ανάμεσά τους και το ύψιστο «Unita gratificazione» της Γαληνοτάτης Βενετίας.

Το θέμα της Αρμίδας και του Ρινάρδου έχει εμπνεύσει αριστουργήματα μουσικών έργων (Χαίντελ, Λουλυ, Μοντεβέρντι, Γκλουκ, Χάυντν, Ροσίνι κλπ), όμως απόψε προτείνω να απολαύσουμε μια διάσημη άρια  από το ομώνυμο δίπρακτο μουσικό δράμα του ιταλού Giuseppe Sarti, από τη Φαέντσα, στο έργο του οποίου είχε αδυναμία η Αικατερίνη η Μεγάλη της Ρωσίας και μάλιστα διετέλεσε αρχιμουσικός στην Αυλή της για κάποια χρόνια.

Η όπερα του Sarti εγκαινίασε και την Αίθουσα Μουσικής και Θεάτρου στο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης με τεράστια επιτυχία!

Επίσης, έχει καταγραφεί πως κάθε χορωδός αμείφθηκε με 10 ρούβλια (υψηλότατο ποσό για την εποχή) ενώ σε κάθε σολίστα, πλην της αμοιβής, προσφέρθηκε κι ένα ακριβό κόσμημα με πολύτιμους λίθους!
Η αυτοκράτειρα Αικατερίνη πλήρως ικανοποιημένη από την απόδοση των συντελεστών, αλλά κυρίως του Sarti, του πρόσφερε το υπέρογκο ποσό των 1200 ρουβλίων!!!


Πόσο σπουδαίο είναι τελικά η Τέχνη να εμπνέει, αλλά και να εμπνέεται από Τέχνη, φίλοι μου!!!

Tην άρια του Ρινάλντο, ρόλου γραμμένου για καστράτο, «Vedo l'abisso orrendo» από την πρώτη πράξη,  την απολαμβάνουμε απόψε από τη χαρισματική σουδή μέτζο Ann Hallenberg.

Tα όνειρα βραδυπορούν απόψε...η ομορφιά της Τέχνης, μάς κρατά ξάγρυπνους...

Hara Nastou11 February 2016 at 00:09

Εξαιρετική σύνθεση της λογοτεχνίας, της ζωγραφικής και της μουσικής, υπέροχο το μίγμα των τριών με καμβά το δικό σου έξοχο κείμενο! ΜΠΡΑΒΟ, ΕΛΠΙΔΑ!
Replies

ELPIDA NOUSA12 February 2016 at 06:11

Εγω ευχαριστω για το όμορφο σχόλιο, Χαρούλα μου!Η τεχνη εμπνέει, κι εμπνέεται, με στόχο την απογείωση πρωτίστως της ψυχής μας!...

"Κλάους Νόμι: Η Άρια του Ψύχους από μια ιδιαίτερη φωνή"

 

(πηγή: pinterest)

Βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα και παρότι σήμερα η Κυριακή μας ξημέρωσε με τον ήλιο της Αλκυώνης, γενναιόδωρο…τώρα που σουρούπωσε το κρύο γίνεται τσουχτερό…
Έτσι, σας καλησπερίζω με μουσική εναρμονισμένη στις τρέχουσες καιρικές συνθήκες και την «Άρια του ψύχους», από την 3η πράξη της όπερας του Χένρι Πέρσελ : «Βασιλιάς Αρθούρος».

Ο Χένρυ Πέρσελ έγραψε την όπερα αυτή το 1691 με την πλοκή της να βασίζεται στις μάχες του βασιλιά Αρθούρου κατά των Σαξόνων, όταν η ειρήνη ανάμεσά τους ήταν εύθραυστη με κέντρο την προσπάθεια του βασιλιά να σώσει την τυφλή, απαγμένη αρραβωνιαστικιά του.
Στοιχεία ανάκατα με αρκετή παραμυθοϊστορία, κάνοντας χρήση όντων με υπερφυσικές δυνάμεις, θεούς και πνεύματα της αγγλοσαξωνικής μυθολογίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η πιο διάσημη άρια της όπερας «The Cold Song», όπου μιλά το Πνεύμα του Χειμώνα.
Το μουσικό περιβάλλον, ατμοσφαιρικό, ο ευρηματικός συνθέτης θέτει στην παρτιτούρα του για τη φωνή, συνεχείς παύσεις και staccati ακριβώς για ν' αποδοθεί το τρεμούλιασμα, η φωνή κάποιου, που τρέμει από το κρύο.

Το Πνεύμα ξυπνά απρόθυμα από το λήθαργο κι αιτία είν' ο Έρωτας...

«What Power art thou who from below

Hast made me rise unwillingly and slow

From beds of everlasting snow

See'st thou not how stiff and wondrous old

Far unfit to bear the bitter cold

I can scarcely move or draw my breath

Let me freeze again

Let me freeze again to death!»

«Ποια δύναμη είσαι εσύ, που 

απ’τα έγκατα απρόθυμα με σήκωσες

απ’του χιονιά το αιώνιο γιατάκι;

Δε βλέπεις που είμαι γέρος τόσο;

Το τσουχτερό το κρύο ν’αντέξω, δεν μπορώ!

Κινούμαι μετά βίας κι ανασαίνω

Άσε με να παγώσω πάλι μέσα απ’το θάνατο!»

Από τις ωραιότερες ερμηνείες αυτής της άριας είναι εκείνη του αστέρα του χώρου, του κόντρα-τενόρου Αντρέα Σολ.

Klaus Nomi: Artwork by krysyonysh
(deviantart)

Όμως για σήμερα, με αφορμή το ημερολόγιο θα την ακούσουμε σε μια ιδιαίτερη εκτέλεση, με εκφραστικότητα και αίσθηση του ύφους από τον Klaus Nomi.

Μια σπουδαία και ιδιοφυή καλλιτεχνικά προσωπικότητα, που γεννήθηκε σαν σήμερα 24 Γενάρη του ‘44.
Ο Γερμανός κοντρα-τενόρος, γνωστός για το φωνητικό του εύρος καθώς και για την εκκεντρική και έξαλλη εμφάνισή του.

Ασυνήθιστα τα κοστούμια του, και το χτένισμά του επιδεικτικά στυλιζαρισμένο θυμίζει φιγούρες από έργα του Πικάσο ή του Ζωρζ Μπρακ.

Το μακιγιάζ του βαρύ, λευκή μπογιά απλωμένη σε όλο το πρόσωπο και κατάμαυρο το περίγραμμα των χειλιών παραπέμπει στους πρωταγωνιστές του Καμπούκι, του παραδοσιακού Γιαπωνέζικου θεάτρου της πρωτοπορίας, με τους ηθοποιούς να  ντύνονται περίεργα και με εκκεντρικές κομμώσεις.


Γι' αυτόν η Τέχνη μπορεί να περιλαμβάνει τα πάντα-όλα...  Καλλιτέχνης του «όλου», ο Κλάους Νόμι, κάτι που μας το θυμίζει και το όνομα που υιοθέτησε, αναγραμματισμός του λατινικού «omnia=άπαν».

Λάτρης της όπερας από μικρός, το ρεπερτόριό του περιλαμβάνει οπερατικές άριες συνδυασμένες με στοιχεία της ποπ, με ηλεκτρονική διάθεση, κάνοντας το στυλ του μοναδικό, ιδιαίτερα περίτεχνο με στοιχεία φουτουριστικά.

Ο Νόμι πέθανε το 1983, (ήταν ένα από τα πρώτα θύματα του aids), σε ηλικία 39 χρονών.

Η ερμηνεία του στην «Άρια του Ψύχους» μπορεί να μην είναι στο γνωστό, ατόφιο, οπερατικό ύφος, σίγουρα όμως αποτελεί μια αξιοπρόσεκτη βερσιόν αυτού του έργου τέχνης.
Και τα έργα Τέχνης αρνούνται τη δικτατορία της απολυτότητας και των στεγανών.

Απολαύστε τον στην τελευταία παράσταση πριν το θάνατό του, όπου γνωρίζοντας την ασθένειά του περιοδεύει στην  Ευρώπη σε μια αποχαιρετιστήρια συναυλία κι επαφή με το πολυπληθές, φανατικό κοινό του.

Το τραγούδι ακούγεται και στην γαλλική ταινία του 1983 "À nos amours-Για τους έρωτές μου", δράμα σε σκηνοθεσία του Maurice Pialat, όπου τη μουσική υπογράφει ο εκκεντρικός Klaus Nomi.

"Αφροδίτη: Σινιάλα ενός κολασμένου κορμιού"

"Αφροδίτη του Ρόκεμπυ", Βελάσκεθ

Είναι ορισμένοι χώροι, που πώς να το κάνουμε;…
Όταν βρεθείς στους κόλπους τους η Τέχνη σε περικυκλώνει, όπως ένα κολιέ από πολύτιμες πέρλες, ένα κειμήλιο περιδέραιο, που αγκαλιάζει τον λαιμό.
Σε ομορφαίνει και σε φωτίζει…

«Φτάνουν τρία περιστέρια Αφροδίτη μου

να σε φέρουν απ’ το πέλαγο στο σπίτι μου…»

Πανώρια η «Αφροδίτη του Ρόκεμπυ», κοσμεί τον ένα από τους τέσσερεις τοίχους στη μεγάλη σάλα της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου!

Με κάλλος και σαγήνη η θέαινα της ομορφιάς μπορεί να μας γυρνά την πλάτη, όμως μας αποζημιώνει με το ανάγλυφο σώμα της χυμένο πάνω στα σεντόνια… το γυμνό, το γεμάτο καμπύλες!!!... 

Με τη χλωμάδα την κέρινη του δέρματος και δίπλα της τον αιώνιο αιχμάλωτό της, το φτερωτό Ερωτιδέα, που της κρατά το κάτοπτρο ν’αντιφεγγίζει τη λάμψη του προσώπου της!

Ο πίνακας είναι του Ισπανού Ντιέγκο Βελάσκεθ.

Ο Σεβιλλιάνος Βελάσκεθ  θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της μπαρόκ ισπανικής ζωγραφικής και υπήρξε ο προσωπικός ζωγράφος της αυλής  του βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππου Δ'.

Λέγεται πως είναι το μοναδικό γυμνό του, καθώς το θέμα ήταν απαγορευμένο από την Ιερά Εξέταση.

Ως μοντέλο της Αφροδίτης εικάζεται πως πόζαρε η νεαρή ερωμένη του καλλιτέχνη, Φλαμίνια Τρίβα.

Η σκηνή είναι η αποθέωση της θηλυκότητας!!

Μια σκηνή πολύ ζωντανή, όργητας κυμάτων από ρίγη, με τον Έρωτα να κρατά τον καθρέφτη μέσα από τον οποίο βλέπουμε το πρόσωπο της Αφροδίτης .

Ο καθρέφτης, μια πρωτοτυπία του Βελάσκεθ, που’χουμε δει και σε άλλα έργα του, όπως το αριστουργημά του στο Πράδο, «Las Meninas».

Τι όμορφη και αισθησιακή η εικόνα της  θεάς της ομορφιάς μπροστά στον καθρέφτη να αυτοθαυμάζεται, ξεχειλίζοντας από ερωτισμό και πάθος!

Στον καθρέφτη, που αποκαλύπτει, αλλά ταυτόχρονα αποκρύπτει, στέλνοντας  κωδικοποιημένα μηνύματα…
Σινιάλα ενός κολασμένου κορμιού με πρόσωπο αγγέλου!

Κλείνεις τα μάτια…

Ρουφάς τη μύτη κι ευθύς νοιώθεις το μεθυστικό  άρωμα της επιδερμίδας της!

Οργιάζει από συναισθήματα το εντός σου και η ομορφιά των πραγμάτων εδραιώνεται σαν σκέψη, αναλλοίωτη και αιώνια γοητεία στην πατίνα του χρόνου!

Κι ενώ εμείς θαυμάζουμε το κορμί της σαγηνευτικής θεάς και υποκλινόμαστε στο μεγαλείο της ομορφιάς της, κάποιοι αντιμετώπισαν τη σύνθεση σαν προσβολή στο γυναικείο φύλλο, τόσο, που αρχές του 20^ου αι. καταφέρθηκαν με μαχαιριές προς την Αφροδίτη, επειδή θεώρησαν πως ο ζωγράφος παρουσιάζει τη γυναίκα αποκλειστικά σαν σκεύος ηδονής!

Κι όμως, παρατηρώντας σιωπηρά και χωρίς να είμαι ειδική δεν μπορώ να μη δω τη λάμψη!...το σώμα το σημαδεμένο από αόρατα φιλιά!...

Εκείνο το φως, που λούζει το γυμνό κορμί, μαγική σκόνη, που περιβάλλει την όψη της θέαινας, αχνή και δυσανάγνωστη στο αντιφέγγισμα του καθρέφτη!

Μαζεύει όλη  την "αύρα του έρωτα" στο πλάνο με τη γυρισμένη πλάτη!

Κι ένας φτερωτός παρθένος να ενισχύει την ηδονοβλεπτική διάθεση του θεατή δίνοντας λυρική υπόσταση με τις λεπτές αρμονίες του μολυβένιου και του πορφυρού στις βελούδινες κουρτίνες και τα κλινοσκεπάσματα!

Και η ματιά σπινθηροβόλα απέναντι στο κορμί και τις καμπύλες του…
Όργανο μουσικό και μεις κιθαρωδοί να το κάνουμε να ηχήσει κορυφαία κραυγή!

Δόξα στο σώμα, που αποτολμά γυμνό, την πλάτη να γυρνά στην ανθρωπότη!

Το κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Αχ, ιδιόρρυθμε κ.Σαλβαντόρ!"

 

Ιδιορρυθμίες, εκκεντρικότητες ίσως και σε επίπεδα παραλογισμού έχουμε χαρακτηρίσει πολλές φορές συμπεριφορές των γύρω μας, πολλοί από μας!

Άλλοι, πιο ψαγμένοι στην ψυχολογία το'χουν πει  διαστροφή με τρομακτικές προεκτάσεις, που ανησυχούν τους ειδικούς...

Υπάρχει όμως παραλογισμός στην τέχνη;
Μια ιδιότυπη εκφραση, διαφορετική από την καθιερωμένη θα τη λέγαμε λόξα ή ζαβάδα;

Ας πούμε...πώς θα σας φαίνονταν ως μοντέλα "Δυο κομμάτια ψωμιού και ένα λευκό πιόνι λίγο πιο πίσω";

i.pinimg

"Κάθε απόγευμα μαζί με τη Γκαλά παίζαμε σκάκι.

Ζωγράφιζα στο τραπέζι τα ψίχουλα του ψωμιού. 

Μια μέρα, που ξεχάσαμε να βάλουμε όλα τα 

σκακιστικά κομμάτια στο κουτί τους, 

έμεινε ένα εκτός. 

Μου άρεσε αυτή η νέα θέση για το πιόνι.

Ετσι, σκαρφιστήκαμε ένα καινούργιο σκακιστικό σετ 

για να συνεχίσουμε να παίζουμε...,

αφού το πιόνι εκείνο ήταν τώρα το μοντέλο μου!"

Αυτή η "παραξενιά" του σουρρεαλιστή Σαλβαντόρ Νταλί, που γεννήθηκε σαν σήμερα 11 Μαΐου του 1904 έδωσε την έμπνευση να δημιουργήσει το 1940 το έργο του:

"Two Pieces of Bread Expressing a Sentiment of Love-

Δυο κομματάκια ψωμιού-αίσθημα αγάπης" 

i.pinimg

Ο Νταλί αγαπούσε πολύ το σκάκι.
Δημιούργησε και ενα σετ σκακιού από χρυσό και ασήμι δίνοντας στα πιόνια χαρακτηριστικές μορφές.
Π.χ, ο βασιλιάς έχει τη μορφή του αντίχειρα του ζωγράφου ή η βασίλισσα του αντίχειρα της γυναίκας του, Γκαλά!!

Αυτό και άλλα πολλά  φανερώνουν την πολυσχιδή και ιδιόρρυθμη προσωπικότητα του ισπανού καλλιτέχνη.

Πολλοί τον χαρακτήρισαν παραδοξολόγο, μεγαλομανή, σκανδαλώδη, ως και παρανοϊκό!
Όμως, κανείς δεν αμφισβήτησε την καλλιτεχνική του μεγαλοφυία!Από τις εντυπωσιακότερες φυσιογνωμίες της σύγχρονης τέχνης!

Λάτρευε να αυτοδιαφημίζεται και να προκαλεί με τις κινήσεις του.
Κάποιοι τον είπαν τρομερά φιλοχρήματο! Μάλιστα αυτό το χαρακτηριστικό της απληστίας του οδήγησε στον αναγραμματισμό του ονόματός του Salvador Dali= Avida Dollars, που μεταφράζεται σε "άπληστος για δολάρια".

Όπως και να'χει κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την καλλιτεχνική και πνευματική του "ιδιοφυία", κάτι, που δηλώνεται και σε ένα από τα ονόματά του :

"Eungenio", που στα ισπανικά σημαίνει "Είναι ιδιοφυής".

Το αγαπημένο μου ισπανικό συγκρότημα, οι Μecanο, δίνουν αυτό το όνομά του σε ένα από τα τραγούδια τους, αφιερωματική τιμή στο μεγάλο συντοπίτη τους καλλιτέχνη με το χαρακτηριστικό μουστάκι...

"Si te reencarnas en cosa hazlo en lapiz o en pincel

y gala de piel sedosa que lo haga en lienzo o en papel

andamos justos de genios "eungenio" salvador dali!"

"Αν μετενσαρκωθεί,

πάλι με μολύβι ή πινέλο

τη Γκαλά θα σκιτσάρει τη μεταξωτή

σε καμβά ή χαρτί

η ιδιοφυία

"Eungenio" Σαλβαντόρ Νταλί!"

To κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Ο Τιέπολο και οι Κλεοπάτρες του Παλάτσο Λάμπια"

Ο Τζιανμπαττίστα Τιέπολο, αυτός ο Βενετός ζωγράφος του δέκατου όγδοου αιώνα, σίγουρα θα σας έχει συγκινήσει με κάποιο από τα έργα του!
Τέλεια, μεγαλειώδη, ύψιστα!

Ο Τιέπολο γεννήθηκε σαν σήμερα, 5 Μαρτίου 1696 στη γαληνοτάτη Βενετία και είναι εκείνος, που εκτίναξε τη μεγαλοπρέπεια της Βενετσιάνικης Τέχνης στα ύψη!
Τα χρωστικά εργαλεία στα χέρια του έπαιρναν και έδιναν ζωή!Αριστουργήματα καλλιτεχνικής έκφρασης, στα έργα του διαφαίνεται μια θεατρικότητα, μια διάθεση εσωτερική και ποιητική!
Μάλλον είναι εκείνος, που μονοπώλησε τη διακόσμηση των Βενετσιάνιων ανακτόρων.
Οι ελαιογραφίες και οι ακουαρέλες του κοσμούν τα περισσότερα από τα αρχοντικά και τις επαύλεις της πόλης της λιμνοθάλασσας.

Εκεί, που αναμφισβήτητα είναι διασημότερος είναι οι τοιχογραφίες!

Από τα κτίσματα, που έσπευσα να επισκεφτώ όταν πρωτοταξίδεψα στη Βενετία ήταν και το Παλάτσο Λάμπια.

Photo by Wolfgang Moroder

Eίχα διαβάσει για τις διάσημες τοιχογραφίες του μεγάρου.Ιδιαίτερα εκείνες, που στολίζουν το μεγάλο σαλόνι του.
Δυο απ'αυτές υπενθυμίζουν στο φιλότεχνο επισκέπτη την ιστορία αγάπης του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας...
Γιατί εκτός από τα θρησκευτικά θέματα, ο ζωγράφος επεξεργάστηκε στα έργα του και θέματα με μυθολογικό ή ιστορικό περιεχόμενο.

Η διακόσμηση του Παλάτσο Λάμπια ήταν η μεγαλύτερη  παραγγελία για το ζωγράφο!
Ηταν στο τέλος της δεκαετίας του 1740, που ξεκίνησε τις δυο τεραστίων διαστάσεων τοιχογραφίες στην κεντρική αίθουσα του Μεγάρου, η μια απεικόνιση της "Συνάντησης του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας" και η άλλη "Το Συμπόσιο της Κλεοπάτρας με τον Αντώνιο".

Στην πρώτη, επηρεασμένος από το Σαιξπηρικό κείμενο και συνδυάζοντας τη σαιξπηρική επιβλητικότητα με τη ζωντάνια του μπαρόκ δημιούργησε ένα θέμα, που η πολυτέλεια και η χλιδή του αντανακλούσαν τα επερχόμενα πλούτη και την δόξα του Τιέπολο.
Μαργαριτάρια, χρυσός, μαλάματα και μετάξι είναι εμφανή σ'αυτό το έργο!

 Meeting of Anthony and Cleopatra

"Θρίαμβος της ακολασίας και της φιληδονίας", όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο άγγλος δραματουργός στο κείμενό του!...και πόσο όμορφα τη "ζωγραφίζει" με τη λογοτεχνική του πένα:

"Ούτε η ηλικία δύναται να την μαράνη ούτε η συνήθεια να παλαιώση την Άπειρον ποικιλίαν των θελγήτρων αυτής. 

Διότι αι μεν άλλαι γυναίκες κατευνάζουν τας ορέξεις τας οποίας διεγείρουν, αύτη δε,

όσω περισσότερον προσπαθεί να κατευνάση αυτάς, τόσω περισσότερον τας διεγείρει..."

Με φόντο τα πανιά του ρωμαϊκού στόλου οι δυο πρωταγωνιστές προχωρούν σχεδόν αλαζονικά προς το παλάτι, οδηγοί μια θριαμβευτικής πομπής!

Σε πρώτο πλάνο ο Αντώνιος οδηγεί, πιάνοντας από το χέρι την Κλεοπάτρα εκστασιασμένος από τη λάμψη της μέσα στο υπέροχο μπροκάρ φόρεμά της!

Ας πάρουμε μια σχετική μουσική ανάσα από την εξαιρετική  σερενάτα του Johann Adolph Hasse: "Marc’Antonio e Cleopatra". 

Απαράμιλλης εκφραστικότητας μουσική αφήγηση, μελωδική γραμμή και εξαίρετο ορχηστρικό ηχόχρωμα καθώς στα έγχορδα και το κοντίνουο προστίθενται διάφορα  ξύλινα πνευστά, που συγκροτούν  πολύχρωμη φαντασία, απόλυτα ταιριαστή στη μεγαλοπρέπεια, τη λαμπρότητα, την ακτινοβολία και την αίγλη της σκηνής του Τιέπολο!

Η δύο μερών σερενάτα γράφτηκε για 2 επίσης ρόλους και παραγγέλθηκε στον Χάσσε από έναν Ναπολιτάνο κόμη, στην εξοχική κατοικία του οποίου εκτελέστηκε το 1725.
Mετά τον πρόλογο ακολουθούν δύο μέρη με το καθένα να περιλαμβανει 4 άριες  da capo, ρετσιτατίβι και ντουέτο στο κλείσιμο. Τους 2 ρόλους ερμήνευσαν ο 29χρονος Φαρινέλι (το ρόλο τη Κλεοπάτρας) και η μεσόφωνη Βιτόρια Τέσι (Μάρκος Αντώνιος), που ομολογουμένως παρόλη τη φήμη της, δεν διέθετε τη δεξιοτεχνία του Φαρινέλι.(Η Τέσι υπήρξε από τις σπουδαιότερες φυσιογνωμίες της χρυσής περιόδου του μπλεκάντο και χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη θεά μεσόφωνος" στην ιστορία της όπερας). 

Ο Χάσσε, που γνώριζε καλά τις ικανότητες των τραγουδιστών φρόντισε και έγραψε βιρτουόζικη μουσική για τις άριες τη Κλεοπάτρας και πιο συγκρατημένες  άριες cantabile για το ρόλο της Τέσι. Στα ζωηρά δε ντουέτα, η μελωδία γράφτηκε κατά τέτοιον τρόπο ώστε να συγκρατεί τη δεξιοτεχνία του Φαρινέλι, ενώ γινόταν περισσότερο απαιτητική για την Tέσι.

Marc' Antonio: Da quel salso elemento

Από την αλμυρή θάλασσα 

και μια τεράστια αυτοκρατορία

Να'μαι,  όμορφη βασίλισσα,

ακολουθώντας σε, επιστρέφω! 

Μοιάζει να΄ναι της μοίρας μου γραμμένο

να με τυλίξει στοργικά

στην αγκαλιά της, η όμορφη  Κλεοπάτρα...

Μετά τη νίκη στους Φιλίππους, ο Μάρκος Αντώνιος δοξάστηκε στην ανατολή σα θεός!

Στην Έφεσο δε, θεωρήθηκε η ενσάρκωση του Διόνυσου. 

Ήταν όμως θυμωμένος με τη βασίλισσα της Αιγύπτου. Η συμπεριφορά της άκρως προκλητική, αφού δεν είχε επικοινωνήσει διόλου μαζί του, ούτε για να τον συγχαρεί!

Ετσι, κίνησε απεσταλμένος του να της προτείνει να έρθει να τον συναντήσει στην Κιλικία.

Ένα υπέροχο πλοίο φέρνει τη νέα Αφροδίτη με την ακολουθία της από Ερωτιδείς, Νηρηίδες και Χάριτες, να συναντήσει το νέο Διόνυσο, που εντυπωσιάζεται από την όψη και τη θωριά της!

Η Αιγυπτία είναι φιλήδονη, επιδεικτική, "μεγαλαυχούσα" για τα θέλγητρά της, αλαζών. 

Η "αβροδίαιτος"  πομπή της και κάθε είδους υπερβολή έχουν στόχο να πυρπολήσουν την καρδιά του Αντώνιου.

Και τον πετυχαίνει, καθώς στη συνάντηση αυτή εκφράζεται και το ερωτικό του σκίρτημα:

"Κλεοπάτρα: Αν τω όντι με αγαπάς, ειπέ μου πόσον;

Αντώνιος: Είναι μικρός ο έρως που δύναται να καταμετρηθεί.

Κλεοπάτρα: Θέλω να ορίσω το όριον μέχρι τον οποίου δύναται να φθάση ο προς εμέ έρως.

Αντώνιος: Τότε νέαν κατ' ανάγκην γην και νέον ουρανόν πρέπει να ανακαλύψεις".

"The Banquet of Cleopatra"

Στην απέναντι πλευρά του μεγάλου σαλονιού δεσπόζει η έτερη τοιχογραφία!

"The Banquet of Cleopatra-To Συμπόσιο της Κλεοπάτρας"

Τα ίδια χαρακτηριστικά...Χλιδή, πολυτέλεια...

Μια σύνθεση πλούσια σε χρώμα και με γοητευτικές λεπτομέρειες!

Φόντο και δω τα πανιά του ρωμαϊκού στόλου.

Το σκηνικό εορταστικό με τους επιβλητικούς κίονες να φανερώνουν την πολυτέλεια του χώρου.

Η Κλεοπάτρα απαστράπτουσα με το βαθύ προκλητικό ντεκολτέ της!

Aφειδώς ο καλλιτέχνης σκηνοθετεί τις λεπτομέρειες... κοσμήματα, κοστουμια, επιτραπέζια σκεύη...

Οι μουσικοί στο εσωτερικό μπαλκόνι διασκεδάζουν διακριτικά τους ευγενείς συνδαιτημόνες...

Είχε μεριμνήσει για τα πάντα σ'αυτό το συμπόσιο ο Μάρκος Αντώνιος, που ο θρύλος θέλει να είναι μια γιορτή που τέτοια δεν είχε δει ποτέ ο κόσμος!

Τα πιο ακριβά και σπάνια φαγητά εμφανίζονται σε μια ατελείωτη σειρά. Η βασίλισσα όμως δεν εντυπωσιάστηκε. Στοιχημάτισε με τον περήφανο Ρωμαίο πως εκείνη θα του παρουσίαζε ένα φαγητό πολύ πιο ακριβό από ο,τιδήποτε της είχε προσφέρει ως τότε. 

Πήρε ένα φημισμένο μαργαριτάρι από το σκουλαρίκι της, το διέλυσε σε ξίδι και ήπιε το υγρό. 

Η σκηνή αυτή φαίνεται καθαρά στη νωπογραφία του Τιέπολο, όπου η Κλεοπάτρα δείχνει στον Αντώνιο το μαργαριτάρι, ενώ ένας μαύρος υπηρέτης τής προσφέρει ένα ποτήρι.

***

Αυτή ήταν η Κλεοπάτρα.Η γυναίκα, που στην ποδιά της σφάζονταν ρωμαίοι αυτοκράτορες!

Η μοναδική Κλεοπάτρα με την τολμηρή προσωπικότητα και την ακόμα μοναδικότερη ζωή της με το μοιραίο δεσμό της με τον Μάρκο Αντώνιο απαθανατίστηκε στους αιώνες, καθώς αποτέλεσε έμπνευση για την Τέχνη!

Η ιστορία της αντηχεί ακόμα στα πέρατα του κόσμου, κυρίως για τα όσα αντιπροσώπευε η δυναμική βασίλισσα σε έναν κόσμο στυγνά ανδροκρατούμενο: σε μια εποχή με εσωτερικές και εξωτερικές διαμάχες στην Αίγυπτο κατάφερε με τη διακυβέρνησή της να κρατήσει τη χώρα της ενωμένη!

Το τραγικό τέλος της γνωστό.

Καθώς δεν ήθελε να πέσει στα χέρια του Οκταβιανού, που σε λίγο θα έμπαινε στην Αλεξάνδρεια, αυτοκτόνησε.

Βρέθηκε νεκρή στα ιδιαίτερα δωμάτιά της από τσίμπημα του φιδιού της, ενώ άλλοι υποστηρίζουν πως πέθανε πίνοντας δηλητήριο γιατί ήθελε να παραμείνει όμορφη και μετά θάνατον!

Στο κείμενο του Σαίξπηρ βασίστηκε και ο αμερικανός Samuel Barber για να συνθέσει την όπερά του "Antony and Cleopatra" σε λιμπρέτο του Φ.Τζεφιρέλλι. Σε πολλά σημεία γίνεται χρήση της Σαιξπηρικής γλώσσας.

Έκανε πρεμιέρα το 1966 και το ρόλο της αιγύπτιας βαίλισσας ενσάρκωσε η Leontyne Price, που την ακούμε στην άρια "Give Me My Robe" λίγο πριν το τέλος της μοιραίας, πανέμορφης, τολμηρής, τελευταίας βασίλισσας της Αρχαίας Αιγύπτου:

"Give me my robe. Put on my crown. 

I have Immortal longings in me. Now no more

The juice of Egypt’s grape shall moist this lip..."

Οι περίφημες τοιχογραφίες της Κλεοπάτρας, έδωσαν αφορμή να θυμηθούμε έναν μεγάλο καλλιτέχνη της παλέτας.  Ο Τιέπολο με το χρωστήρα του μάς  αναστατώνει, μας μαγεύει ...
Άλλοτε λυρικός και αισθησιακός...άλλοτε θεατρικός και βίαιος, πάντα όμως ένας θαυματοποιός που καταφέρνει με την τέχνη του να δημιουργεί φαντασιώσεις και να εγείρει δυνατές προσωπικές αισθήσεις!

"Frescoes in Venice", Οδηγός Τέχνης
http://www.wga.hu/html_m/t/tiepolo/gianbatt/4labia/06labia.html
Τα αποσπάσματα του Σαίξπηρ από:"Σπάνια Ελληνικά Βιβλία" και http://vihos.blogspot.co.uk/2012/10/blog-post_5711.html