Jean Richepin: "Μιάρκα, το κορίτσι με την αρκούδα"...

Σαν σήμερα, 4 Φεβρουαρίου 1849, γεννιέται στην Αλγερία, τότε γαλλική αποικία, ο Jean Richepin. Ο κορυφαίος ποιητής, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας συνδέθηκε με τον παρνασσισμό, αλλά ξεχώρισε για τον έντονα λυρικό και συχνά προκλητικό λόγο του, καθώς και για τη συμπάθειά του προς τους περιθωριακούς και τους καταπιεσμένους. Το έργο του χαρακτηρίζεται από πάθος, κοινωνική ευαισθησία και γλωσσική ζωντάνια.

Τέλη του 19ου αιώνα γράφει το μυθιστόρημά του "Miarka, la fille à l’ours - Μιάρκα: το κορίτσι με την αρκούδα", ένα έργο που δείχνει το έντονο ενδιαφέρον του συγγραφέα για τους περιθωριακούς, τους νομάδες και τη ζωή έξω από τα κοινωνικά συμβατικά πλαίσια. Μέσα από τη μορφή της Μιάρκα, ο Ρισπέν υμνεί την ελευθερία, τη φύση και το πάθος, ενώ παράλληλα καταγγέλλει την προκατάληψη και την κοινωνική αδικία.

abebooks

Πρωταγωνιστικό ρόλο στην πλοκή παίζει η Μιάρκα, μια νεαρή τσιγγάνα, που ζει με τη γιαγιά της σε ένα ερειπωμένο κάστρο που τους έχει παραχωρηθεί από τον πλούσιο ιδιοκτήτη του, ο οποίος ενδιαφέρεται να μελετήσει τη ζωή των τσιγγάνων. Η κοπέλα αγαπιέται με τον ανιψιό του ιδιοκτήτη, όμως γίνεται αντικείμενο διεκδίκησης και από τον φύλακα του κάστρου, ο οποίος, όταν απορρίπτεται, βάζει φωτιά στην έπαυλη, πράξη για την οποια κατηγορούνται οι τσιγγάνες. Αργότερα προσπαθεί να παρασύρει και να ναρκώσει τη Μιάρκα, αλλά σκοτώνεται από την αρκούδα της, προλαβαίνοντας να ομολογήσει τα εγκλήματά του. Έτσι η αλήθεια αποκαθίσταται και η Μιάρκα ενώνεται με τον αγαπημένο της, ο οποίος γίνεται ο νέος αρχηγός της νομαδικής φυλής.


Το έργο γνώρισε μεγάλη απήχηση και ενέπνευσε θεατρικές και μουσικές διασκευές.

1. Το 1887, ο Alexandre Georges γράφει τον κύκλο τραγουδιών "Les chansons de Miarka - Τα Τραγούδια της Μιάρκα". Ο κύκλος περιλαμβάνει συνολικά 14 ποιήματα του Ζαν Ρισπέν, μικρές λυρικές στιγμές εμπνευσμένες από τον κόσμο της Μιάρκα και τη νομαδική ζωή των τσιγγάνων.

Λίγο αργότερα, ο συνθέτης αφηγείται ολόκληρη την υπόθεση του βιβλίου στη λυρική του όπερα "Miarka, la fille à l’ourse - Μιάρκα, το παιδί της αρκούδας", που πρωτοπαρουσιάστηκε στην Όπερα Κομίκ του Παρισιού το 1905, αποσπώντας το ενδιαφέρον του κοινού της εποχής. Η μουσική της όπερας στηρίζεται στον προηγούμενο κύκλο τραγουδιών, αλλά εμπλουτίζεται με χορωδιακά μέρη, λυρικά ρετσιτατίβι και δραματικές σκηνές, που αναδεικνύουν την ένταση και την ατμόσφαιρα της ιστορίας. Η όπερα ξεχωρίζει για την αναπλαστική χρήση του μουσικού υλικού, όπου η μουσική γίνεται μέσο αφήγησης και έκφρασης των συναισθημάτων των χαρακτήρων, ενώ τα χορωδιακά και οι άριες δίνουν πνοή στο πνεύμα της νομαδικής ζωής και της τσιγγάνικης παράδοσης.

Θα ακούσουμε τον "Ύμνο στον Ήλιο", ένα τραγούδι που ψάλλει η τσιγγάνα γιαγιά της Μιάρκα. Στην παρτιτούρα του Georges, η εισαγωγή περιγράφεται ως εξής:
"Η τσιγγάνα σηκώνει τη μικρή Μιάρκα πάνω από το κεφάλι της και, σαν ιέρεια που τελεί ιερή τελετή, ψάλλει τον ύμνο με δυνατή φωνή και επίσημο ύφος, παρουσιάζοντας το παιδί στον Ήλιο."

"Ήλιε, που φλέγεσαι, ήλιε από κόκκινο χρυσάφι,

Ήλιε, που φλέγεσαι, ήλιε από διαμάντι,

Ήλιε, που φλέγεσαι, ήλιε από αίμα!

Ήλιε, σου προσφέρω αυτό το ζωντανό χρυσάφι

Ήλιε, σου δίνω αυτό το διαμάντι από σάρκα

Ήλιε, σου αφιερώνω αυτό το αίμα από το αίμα μου!

Ήλιε, βάλε το χρυσάφι σου στο δέρμα της!

Ήλιε, βάλε το διαμάντι σου στα μάτια της!

Ήλιε, βάλε το αίμα σου στην καρδιά της!"

2. Από το ίδιο μυθιστόρημα του Ζαν Ρισπέν "Miarka, la fille à l’ourse", εμπνέεται το 1888 ο σπουδαίος Γάλλος συνθέτης Ernest Chausson τον κύκλο "Chansons de Miarka, Op.17", που περιλαμβάνει δύο τραγούδια: Les morts - Οι νεκροί" και "La pluie - Η βροχή. Οι στίχοι τους γράφτηκαν από τον ίδιο τον Ρισπέν και αποτυπώνουν την ατμόσφαιρα και τα συναισθήματα του κόσμου της Μιάρκα, εστιάζοντας στην ποιητική διάσταση της νομαδικής ζωής των τσιγγάνων.

Η μουσική του Σωσόν χαρακτηρίζεται από λεπτή εκφραστικότητα και εσωτερικότητα, με φωνητική γραμμή που ακολουθεί τη ροή του ποιητικού λόγου και συνοδευτικό πιάνο που δημιουργεί την κατάλληλη ατμόσφαιρα.

Τα δύο μελοποιημένα ποιήματα ακούγονται διαδοχικά και συνδέονται με τη σκηνή του θανάτου της γιαγιάς. Ενώ η βροχή συνέχιζε να πέφτει, η Μιάρκα, κρατώντας σφιχτά στην αγκαλιά της τη γριά γιαγιά της, δέχτηκε το ζεστό φιλί της και αμέσως μετά την τελευταία της πνοή. Καθώς οι τσιγγάνοι έσκαβαν τον τάφο, η Μιάρκα έντυνε τη γιαγιά της και μέσα στα αναφιλητά της και με το ρυθμό της βροχής, μουρμούριζε το θλιμμένο τραγούδι της φυλής της.

Ernest Chausson: "Chansons de Miarka, Op.17"
Ι. Les morts - ΙΙ. La pluie