"Christina's World" : από τον καμβά του Andrew Wyeth στη λογοτεχνία και τη μουσική...

 

Andrew Wyeth: "Christina's World"

Ο Andrew Wyeth υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς ζωγράφους του ρεαλισμού και από τις πιο εμβληματικές μορφές της αμερικανικής τέχνης στα μέσα του 20ού αιώνα.

Ο ζωγράφος

Γεννημένος σε καλλιτεχνική οικογένεια στην Πενσιλβάνια, ανέπτυξε από νωρίς το ταλέντο του στη ζωγραφική και απέκτησε ευρεία αναγνώριση, παρουσιάζοντας έργα του ακόμη και στον Λευκό Οίκο. Το ιδιαίτερο ύφος του συνδυάζει σχεδόν φωτογραφική ακρίβεια με μια μελαγχολική, σχεδόν μαγική ατμόσφαιρα.

Η θεματολογία του επικεντρώνεται κυρίως στην τοπιογραφία και στις ανθρώπινες μορφές του άμεσου περιβάλλοντός του, αντλώντας έμπνευση από την ιδιαίτερη πατρίδα του, Πενσυλβάνια, και το εξοχικό του σπίτι στο Μέιν. Ο ίδιος συνήθιζε να λέει πως ζωγράφιζε τη ζωή του, αποτυπώνοντας στους καμβάδες του την ανθρώπινη ψυχή και την ένταση της καθημερινότητας με λεπτομέρεια και συναισθηματικό βάθος.

Το πιο διάσημο έργο του είναι "Ο Κόσμος της Χριστίνας - Christina's World", εμπνευσμένος από την Άννα Χριστίνα Όλσον, ένα κορίτσι με νευρομυϊκή πάθηση που ζούσε στο Μέιν. Παρά τις δυσκολίες κινητικότητας, η Χριστίνα αρνούνταν να χρησιμοποιήσει αναπηρικό αμαξίδιο και κινούνταν με τα χέρια της, απολαμβάνοντας τη φύση και την εξοχή με θάρρος και πείσμα. 
Στον πίνακα, φαίνεται να κοιτάζει ένα αγροτόσπιτο στο ύψωμα του λόφου, ενώ σέρνεται μέσα στο αχανές ηλιοκαμένο χωράφι. Με την πρώτη ματιά μοιάζει με γυναίκα που απολαμβάνει τη μοναξιά της στη ύπαιθρο, αλλά η ιστορία της αποκαλύπτει τη δύναμη, την αποφασιστικότητα και την αδάμαστη θέλησή της. Το έργο αποτυπώνει ένα ψυχολογικό τοπίο, αναδεικνύοντας την αντίσταση του ανθρώπινου πνεύματος απέναντι στις δυσκολίες.

Ο ζωγράφος με τη Χριστίνα και τον αδερφό της

Από τον πίνακα αυτό, η συγγραφέας Christina Baker Kline εμπνεύστηκε το μυθιστόρημά της "A Piece of the World", στο οποίο μεταφέρει τη συνάντηση της Χριστίνας Όλσον με τον ζωγράφο, δίνοντάς της φωνή και ζωή πέρα από το καμβά. 
Μέσα από τα λόγια της, η Χριστίνα εκφράζει την αλήθεια της ψυχής της:

"Μου είπε ότι φοβόταν να μου δείξει τον πίνακα. Νομίζε ότι δεν θα μου άρεσε ο τρόπος που με απεικόνισε, να σέρνομαι στο χωράφι, τα δάχτυλα να σφίγγουν το χώμα, τα πόδια μου να είναι στραμμένα πίσω...το άνυδρο τοπίο από αγριόχορτα και λειχήνες. Εκείνο το ερειπωμένο σπίτι στον λόφο, που υψώνεται σαν ένα μυστικό που δεν μένει κρυφό…[...]
Μα εκεί είμαι εγώ, η Χριστίνα, με τα απλά μου "θέλω". Να γέρνω το πρόσωπό μου προς τον ήλιο και να νιώθω τη ζεστασιά του, να αγκαλιάζω τη γη με τα δάχτυλά μου, να φεύγω και να επιστρέφω στο σπίτι όπου γεννήθηκα… Και πάνω απ’ όλα -αυτό που επιθυμώ περισσότερο- κάτι που θέλουμε όλοι: να γίνω αποδεκτή, να με καταλάβουν, να με αντιληφθούν".

Η επιθυμία της γυναίκας -να γίνει αποδεκτή- υπερβαίνει την προσωπική της ιστορία και μας θυμίζει, ότι η πραγματική ένταξη δεν αφορά μόνο την πρόσβαση, αλλά κυρίως το σεβασμό, την κατανόηση και την αναγνώριση της αξίας κάθε ανθρώπου.

Χριστίνα Όλσον

Ο πίνακας του Άντριου Γουάιεθ έχει εμπνεύσει πολλούς συνθέτες. Για τις προσεγγίσεις των George Crumb και Kenneth Fuchs έχω αναφερθεί στο παρελθόν.
Σήμερα, θα εστιάσουμε στον τρόπο με τον οποίο η Jennifer Higdon, μια πολλά υποσχόμενη εκπρόσωπος της σύγχρονης κλασικής μουσικής, αποτυπώνει και αναδεικνύει την εικόνα και τα νοήματα του πίνακα.

Γεννημένη σε οικογένεια εικαστικών, η Higdon έχει από νωρίς γοητευθεί από την οπτική τέχνη, κάτι που αντανακλάται στη σύνθεσή της "American Canvas", η οποία της παραγγέλθηκε από το σύνολο Dolce Suono Ensemble. Πρόκειται για μια πρωτοποριακή, προγραμματικού ύφους σύνθεση για φλάουτο, τσέλο και πιάνο, η οποία αποτελεί μουσική έκφραση της τέχνης τριών Αμερικανών ζωγράφων: της O’Keeffe, του Jackson Pollock και του Andrew Wyeth.

Η ίδια η Higdon έχει δηλώσει για τον Γουάιεθ: 
"Βρίσκω όλα όσα έχει ζωγραφίσει απίστευτα. Επισκέφθηκα το στούντιό του στο Brandywine και ξεναγήθηκα. Ήταν συναρπαστικό να βλέπω πού εργαζόταν, να κοιτάζω το πάτωμα, τις σανίδες, τα ξεραμένα χρώματα τριγύρω..."

To σπίτι των Όλσον στο Μέιν

Το τρίτο μέρος της σύνθεσης "American Canvas" της Jennifer Higdon είναι εμπνευσμένο από τον πίνακα "Christina’s World" του Άντριου Γουάιεθ και μεταφέρει σε ήχο τόσο την οπτική όσο και την ψυχολογική του διάσταση. Η συνθέτρια έχει αναφέρει ότι χρειάστηκε περισσότερο χρόνο για να το ολοκληρώσει, καθώς τη απασχολούσε η σχολαστικότητα του ζωγράφου και ο χρόνος που εκείνος αφιέρωνε στη δημιουργία των έργων του. Φανταζόταν τον Γουάιεθ να εργάζεται πινελιά-πινελιά, αποδίδοντας μικροσκοπικές λεπτομέρειες -κάθε φύλλο, κάθε λεπτό ίχνος στο γρασίδι- και αυτήν ακριβώς την αίσθηση της λεπτομέρειας επιδίωξε να αντικατοπτρίσει στη μουσική της.
Οι λεπτές φράσεις του φλάουτου αποδίδουν την ευαισθησία του θέματος, το τσέλο υπογραμμίζει τη δύναμη και τη θέληση της Χριστίνας, ενώ το πιάνο σχηματίζει το ηχητικό τοπίο της φύσης. Μέσα από σχολαστικά επαναλαμβανόμενα μοτίβα και αργή ανάπτυξη, η μουσική αναπαριστά τις μικρές λεπτομέρειες του καμβά, μετατρέποντας τον ήχο σε έναν ζωντανό καθρέφτη του πίνακα, όπου η ψυχή της Χριστίνας γίνεται αισθητή στον ακροατή.

Jennifer Higdon: "American Canvas, N.3 Andrew Wyeth":