Ρέμπραντ: Η αισθητική της ζωγραφικής του στη συμφωνική μουσική...

Rembrandt Self-portrait

Ο Ρέμπραντ ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους και χαράκτες της ευρωπαϊκής τέχνης, γεννήθηκε σαν σήμερα, 15 Ιουλίου 1606 στο Λέιντεν της Ολλανδίας. 

Rembrandt Self-portrait

Υπήρξε κορυφαία μορφή της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής και διακρίθηκε για την εξαιρετική δεξιοτεχνία του στην προσωπογραφία, τις βιβλικές και ιστορικές συνθέσεις, τα τοπία και κυρίως για τη μοναδική χρήση φωτός και σκιάς η οποία επηρέασε καθοριστικά την εξέλιξη της δυτικής ζωγραφικής. Το έργο του, βαθιά ανθρωποκεντρικό και ψυχογραφικό, συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί αντικείμενο μελέτης και πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες διαφορετικών τεχνών.

Η συμπλήρωση 300 χρόνων από τη γέννησή του, το 1906, αποτέλεσε σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για την Ολλανδία. Στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων που οργανώθηκαν προς τιμήν του μεγάλου ζωγράφου πραγματοποιήθηκαν εκθέσεις, διαλέξεις και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει η πρώτη παρουσίαση της Συμφωνίας αρ. 3 "Rembrandt" του Cornelis Dopper, ενός έργου που επιχείρησε να μεταφέρει στη συμφωνική μουσική την αισθητική και την πνευματική ατμόσφαιρα της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.

O συνθέτης, Cornelis Dopper

Αν και η συμφωνία δεν γράφτηκε σαν επίσημη επετειακή παραγγελία για τον εορτασμό της 300ής γενέθλιας επετείου του Ρέμπραντ, η παρουσίασή της στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων τής προσέδωσε ιδιαίτερο συμβολικό χαρακτήρα και συνέβαλε στη θερμή υποδοχή της από το κοινό και τους κριτικούς.

Ο Cornelis Dopper, συνθέτης και αρχιμουσικός με σημαντική παρουσία στη μουσική ζωή της Ολλανδίας, δεν επιδίωξε να αποδώσει μουσικά κάποιον συγκεκριμένο πίνακα του Ρέμπραντ, αλλά να μεταφέρει τη βαθύτερη καλλιτεχνική ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζει το έργο του. Η συμφωνία επιχειρεί να εκφράσει στοιχεία που συνδέονται με τη ρεμπραντική αισθητική, όπως το ολλανδικό τοπίο, η σιωπηλή εσωτερικότητα, η δραματική ένταση και κυρίως το χαρακτηριστικό παιχνίδι φωτός και σκιάς. Μ' αυτόν τον τρόπο, το έργο λειτουργεί σαν ελεύθερη καλλιτεχνική απόδοση της πνευματικής και εκφραστικής ουσίας της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.

Rembrandt Self-portrait

Από μουσικολογική άποψη, η Συμφωνία αρ. 3 "Rembrandt" δεν ανήκει στην αυστηρά προγραμματική μουσική. Αντίθετα, ο Dopper αναζητά μια βαθύτερη αντιστοιχία ανάμεσα στις εκφραστικές δυνατότητες της ζωγραφικής και της μουσικής.
Όπως ο Ρέμπραντ χρησιμοποιεί το φως για να αναδείξει την ανθρώπινη μορφή και το συναίσθημα, έτσι και ο συνθέτης αξιοποιεί τον ορχηστρικό χρωματισμό, τις δυναμικές αντιθέσεις και τη σταδιακή ανάπτυξη των μουσικών ιδεών, δημιουργώντας ηχητικά ισοδύναμα της φωτοσκίασης και της δραματικής έντασης που χαρακτηρίζουν τους πίνακες του ζωγράφου.

Η συμφωνία αποτελείται από τέσσερα μέρη:
Adagio ma non troppo - Allegro con brio, Andante, Allegro και Allegro, ενώ το μουσικό της ύφος κινείται στον χώρο του ύστερου ρομαντισμού, φανερώνοντας επιρροές από τη συμφωνική παράδοση των Μπραμς, Μπρούκνερ και Ρ. Στράους.

Η πλούσια ενορχήστρωση, χαρακτηριστική της ύστερο-ρομαντικής αισθητικής, προσφέρει στο συνθέτη τη δυνατότητα να δημιουργήσει εκτεταμένες ηχητικές επιφάνειες, έντονες δυναμικές κορυφώσεις και λεπτές χρωματικές διαβαθμίσεις. Οι συνεχείς εναλλαγές ανάμεσα σε πυκνές και διαφανείς υφές, καθώς και ανάμεσα σε σκοτεινά και φωτεινά ηχοχρώματα, μπορούν να θεωρηθούν το μουσικό αντίστοιχο της τεχνικής της φωτοσκίασης που αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα της ζωγραφικής του Ρέμπραντ.

Η σημασία της Συμφωνίας "Rembrandt" έγκειται κυρίως στη δημιουργική γεφύρωση της ζωγραφικής και της μουσικής. Το έργο αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα διακαλλιτεχνικού διαλόγου, όπου η συμφωνική μουσική επιχειρεί να μετασχηματίσει σε ήχο τις αισθητικές αρχές μιας από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής ζωγραφικής...

Cornelis Dopper: "Symphony N.3, Rembrandt":