Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ: Από τον "Κηπουρό" του στη "Λυρική Συμφωνία" του Τσεμλίνσκι...

 

(φωτο από goodreads.com)

"Είμαι ανήσυχος, διψώ για ό,τι βρίσκεται μακριά.

Η ψυχή μου περιπλανιέται με λαχτάρα,

γυρεύοντας ν’ αγγίξει

την άκρη της σκοτεινής απεραντοσύνης.

Ω μέγα Πέραν,

ω άγριο κάλεσμα της φλογέρας σου!

Ξεχνώ, πάντα ξεχνώ,

πως δεν έχω φτερά να πετάξω,

πως είμαι δεμένος

σ’ αυτό το μικρό κομμάτι της γης

για πάντα...

[..]

Ανήσυχος είμαι,

οδοιπόρος μέσα στην ίδια μου την καρδιά.

Μέσα στην ηλιόλουστη ομίχλη

των διστακτικών ωρών,

πόσο μεγαλοπρεπής προβάλλει η μορφή σου

στο γαλάζιο του ουρανού.

Ξεχνώ, πάντα ξεχνώ,

πως όλες οι πόρτες είναι κλειστές

στο σπίτι

όπου κατοικώ μόνος.

("Ο Κηπουρός", Ρ. Ταγκόρ, απόδοση δική μου)

Στις 7 Αυγούστου 1941 έφυγε από τη ζωή ο Ινδός ποιητής, φιλόσοφος, ζωγράφος, ηθοποιός και συνθέτης Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, μία από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του 20ού αιώνα. Το 1913 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας κι έγινε ο πρώτος μη Ευρωπαίος που έλαβε τη συγκεκριμένη διάκριση.

Ο Ταγκόρ έδειξε από πολύ μικρή ηλικία την κλίση του στην ποίηση, ενώ παράλληλα διακρίθηκε στη ζωγραφική και στη μουσική. Συνέθεσε περισσότερα από 2.000 τραγούδια, ενώ δική του είναι τόσο η ποίηση όσο και η μουσική του εθνικού ύμνου της Ινδίας. Μέσα από το έργο του επιδίωξε να αναδείξει την αξία της απλότητας, της αρμονικής σχέσης του ανθρώπου με τη φύση και της καλλιέργειας της εσωτερικής και πνευματικής ομορφιάς. Η ποίησή του διακρίνεται για τον λυρισμό, τη βαθιά ανθρωπιστική σκέψη και τον διακριτικό μυστικισμό της.

Από τις πιο γνωστές ποιητικές συλλογές του Ταγκόρ είναι "Ο Κηπουρός", ένα έργο γεμάτο λυρισμό που πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1913, και μεταφέρει τη βαθιά του ευαισθησία γύρω από τον έρωτα, τη νιότη και την παροδικότητα της ύπαρξης. Τα ποιήματα αυτά δεν αποτελούν πρωτότυπες αγγλικές συνθέσεις, αλλά μια αριστοτεχνική προσαρμογή παλαιότερων στίχων που ο Ινδός δημιουργός είχε γράψει στη μητρική του γλώσσα, τη βεγγαλική.
Η συντριπτική πλειονότητα του υλικού αντλήθηκε από τη συλλογή "Kshanika - Εφήμερο" του 1900. Με το έργο, ο Ταγκόρ αποτίναξε την αυστηρή, λόγια παράδοση για να αγκαλιάσει την αυθόρμητη καθομιλουμένη γλώσσα, εμφυσώντας μια πρωτόγνωρη ελαφράδα στην τέχνη του. Αυτή ακριβώς η ζωντάνια μεταφέρθηκε αυτούσια και στον  "Κηπουρό", όπου η επίγεια αγάπη, ο ρομαντισμός, το χιούμορ και οι απλές, καθημερινές στιγμές της ζωής υμνούνται με τρόπο μοναδικό. Μακριά από τον βαθιά θρησκευτικό και πνευματικό χαρακτήρα άλλων έργων του, στη συλλογή αυτή η φιγούρα του κηπουρού γίνεται ο ιδανικός ξεναγός στα μυστικά των ανθρωπίνων συναισθημάτων και της φύσης.

"Μίλησέ μου, αγαπημένη,

πες μου με λόγια

όσα τραγούδησες.

Η νύχτα είναι βαθιά σκοτεινή

τ' αστέρια χάθηκαν πίσω από τα σύννεφα,

κι ο άνεμος στενάζει ανάμεσα στα φύλλα.

Θα λύσω τα μαλλιά μου

ο γαλανός μου μανδύας

θα σε τυλίξει σαν τη νύχτα.

Θα γείρω το κεφάλι σου στο στήθος μου,

κι εδώ, στη γλυκιά ερημιά,

άσε την καρδιά σου να μιλήσει...

("Ο Κηπουρός", Ρ. Ταγκόρ, απόδοση δική μου)

Στις γερμανικές μεταφράσεις ποιημάτων από τον "Κηπουρό" του Ταγκόρ στηρίχτηκε η "Lyrische Symphonie, Op. 18 - Λυρική Συμφωνία", που συνέθεσε ο Αυστριακός συνθέτης Alexander von Zemlinsky το διάστημα 1922 - 1923, το πιο διάσημο και αναγνωρισμένο έργο του.
Μέσα απ' αυτή τη μνημειώδη σύνθεση για σοπράνο, βαρύτονο και μεγάλη ορχήστρα, ο Τσεμλίνσκι ισορροπεί με δεξιοτεχνία ανάμεσα σε υστερορομαντισμό και εξπρεσιονισμό, υφαίνοντας ένα ενιαίο ηχητικό σύμπαν επτά μερών που εκτελούνται χωρίς διακοπή. Το έργο ορθώνεται ως μια βαθιά προσωπική απάντηση στο μνημειώδες "Τραγούδι της Γης" του  Γκούσταβ Μάλερ, όμως εδώ ο Τσεμλίνσκι αντικαθιστά τον τενόρο και την άλτο με τη σοπράνο και τον βαρύτονο, στήνοντας έναν συγκλονιστικό, σχεδόν θεατρικό διάλογο ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό στοιχείο. Οι δύο σολίστ εναλλάσσονται στη σκηνή δίνοντας φωνή στα αιώνια ανθρώπινα πάθη.

Τα 7 μέρη στα οποία αναπτύσσεται η Λυρική Συμφωνία παίρνουν τους τίτλους των επιλεγμένων ποιημάτων:

• "Ich bin friedlos, ich bin durstig nach fernen Dingen - Είμαι ανήσυχος. Διψώ για ό,τι βρίσκεται μακριά"
• "O Mutter, der junge Prinz - Ω μάνα, ο νεαρός Πρίγκιπας"
• "Du bist die Abendwolke - Είσαι το βραδινό σύννεφο"
• "Sprich zu mir Geliebter - Μίλησέ μου, αγαπημένη μου"
• "Befrei mich von den Banden deiner Süße, Lieb - Απελευθέρωσέ με απ' τα δεσμά της γλυκύτητάς σου, αγάπη"
• "Vollende denn das letzte Lied - Τότε τελειώστε το τελευταίο τραγούδι"
• "Friede, mein Herz - Ειρήνη, καρδιά μου"

"Ειρήνη, καρδιά μου,

ας είναι γλυκιά η ώρα του αποχωρισμού.

Ας μη μοιάζει με θάνατο,

μα με την ώρα της εκπλήρωσης.

Ας λιώσει η αγάπη μέσα στη μνήμη,

κι ο πόνος ας γίνει τραγούδι..."

("Ο Κηπουρός", Ρ. Ταγκόρ, απόδοση δική μου)

Alexander von Zemlinsky: "Lyrische Symphonie, Op. 18":

Στο ιστολόγιο υπάρχουν και παλαιότερα κείμενα για τον Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, τα οποία μπορείτε να διαβάσετε αναζητώντας το όνομά του στη γραμμή αναζήτησης.