Ο Βάγκνερ και οι πιστοί του σύντροφοι - Μια άγνωστη ιστορία αγάπης για τα σκυλιά...

Σήμερα, 26 Αυγούστου, που γιορτάζουμε την Ημέρα Σκύλου, αξίζει να θυμηθούμε μια ιδιαίτερη πτυχή της ζωής του Ρίχαρντ Βάγκνερ, την αξεπέραστη αγάπη και αφοσίωσή του στα συμπαθή τετράποδα.
Ο μεγάλος αυτός συνθέτης, πέρα από τις μουσικές του καινοτομίες, είχε μια τρυφερή σχέση με τα σκυλιά του, που υπήρξαν πιστοί σύντροφοι στη ζωή και τη δημιουργία του.
 
Από παιδί ακόμα, ο Βάγκνερ και η αδερφή του έσωζαν συχνά αδέσποτα κουταβάκια. Αυτή η πρώιμη ευαισθησία του εξελίχθηκε σε βαθιά συναισθηματική εξάρτηση. Ως ενήλικας, ο συνθέτης δεν μπορούσε να ζήσει ή να εργαστεί χωρίς έναν πιστό σκύλο στο πλευρό του. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, περίπου δώδεκα σκυλιά πέρασαν από το σπίτι του, και όλα αντιμετωπίστηκαν σαν αληθινοί σύντροφοι, πολλές φορές δε και σαν έμπιστοι μουσικοκριτικοί των έργων του.

Ο πρώτος αξιοσημείωτος σύντροφος ήταν ο Ρόμπερ. Ανήκε στον ιδιοκτήτη του συνθέτη στη Ρίγα, όπου ο Βάγκνερ ζούσε με τη σύζυγό του, Μίνα Πλάνερ. Ο Ρόμπερ δεν τον άφηνε στιγμή μόνο. Τον συνόδευε ακόμα και στις πρόβες της ορχήστρας και φρόντιζε πιστά το σπίτι όταν εκείνος έλειπε.

Κάποτε, κατά τη διάρκεια μιας πρόβας της νεανικής όπερας του Βάγκνερ "Rienzi", που δούλευε εκείνο τον καιρό, ένας τσελίστας χτύπησε κατά λάθος τον Ρόμπερ στο μάτι με το δοξάρι. Ο σκύλος άρχισε να γαυγίζει και ο τσελίστας αντέδρασε με φωνές τρομαγμένος.  Ο Βάγκνερ, όμως, παρέμεινε ήρεμος και σχολίασε με χαμόγελο: "Μην ανησυχείς. Ο σκύλος είναι ένας πολύ καλός κριτικός. Με το παρατεταμένο γαύγισμά του θέλει να σου πει ότι αυτό το μέρος χρειάζεται περισσότερη λεπτότητα".

Wagner: "Rienzi, overture"

Στη Δρέσδη, ο Βάγκνερ απέκτησε τον Πεπς, έναν καφέ σπάνιελ με άσπρες πιτσιλιές. Νευρικός αλλά εξαιρετικά ευαίσθητος, ο Πεπς κοιμόταν κάτω από το κρεβάτι του αφεντικού του. Κατά τη σύνθεση του "Τανχόυζερ", σκαρφάλωνε στα έπιπλα και παρακολουθούσε τον συνθέτη να δοκιμάζει στο πιάνο τα μουσικά του θέματα.

H Μίνα Πλάνερ με τον Πεπς
(Ακουαρέλα της Clementine Stockar-Esche)

Ο Βάγκνερ παρατήρησε πως ο σκύλος αντιδρούσε διαφορετικά στις τονικότητες. Όταν άκουγε Μι ύφεση μείζονα, τέντωνε τα αυτιά και κουνούσε ασταμάτητα την ουρά του, ενώ οι ήχοι της Μι μείζονας τον αναστάτωναν, κάνοντάς τον να πετάγεται όρθιος όλο ανησυχία.

Από αυτές τις αντιδράσεις, ο συνθέτης οδηγήθηκε στην ιδέα να συνδέσει τις μουσικές κλίμακες με συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις. Έτσι, στον Τανχόυζερ, η Μι ύφεση μείζονα ταυτίστηκε με την ιερή αγάπη και τη λύτρωση, ενώ η Μι μείζονα συνδέθηκε με τον αισθησιασμό και την ακολασία. Βλέπουμε δηλαδή ότι ο Βάγκνερ συνήθιζε να αναπροσαρμόζει τη μουσική του, παρατηρώντας τις αντιδράσεις του Πεπς, μετατρέποντας τον πιστό του σύντροφο σε έναν ιδιότυπο, τετράποδο "κριτικό" της μουσικής του.

Παραδείγματος χάριν στον "Ύμνο στην Αφροδίτη" της 1ης πράξης του Τανχόυζερ, η μουσική αλλάζει σταδιακά τονικότητα. Ο τενόρος ξεκινά σε Ρε ύφεση, περνά στη Ρε και καταλήγει στη Μι ύφεση. Αυτή η συνεχής άνοδος κατά ένα ημιτόνιο κάθε φορά αντανακλά το εσωτερικό δίλημμα του ιππότη ανάμεσα στη σαρκική επιθυμία και την πνευματική λύτρωση. Όταν ο Τανχόυζερ φτάνει για τρίτη φορά στη Μι ύφεση, είναι εμφανές πως η ψυχή του επέλεξε την ιερή-εξαγνιστική αγάπη έναντι της σαρκικής:

Wagner: Tannhäuser and Venus, Act I 

Ο Πεπς έζησε κοντά στον Βάγκνερ 13 χρόνια και όταν αρρώστησε, ο συνθέτης στάθηκε δίπλα του μέχρι το τέλος, περιγράφοντας την αγάπη του σκύλου ως "πραγματικά σπαρακτική". Όταν ο Πεπς πέθανε στην αγκαλιά του, ο Βάγκνερ τον έθαψε στον κήπο του.

Wagner's dog, Russ, Bayreut

Αργότερα, δώρο από την προστάτιδα Ματίλντε Βέζεντονκ, ήρθε στο σπίτι ο Φιπς, ένα ζωηρό σπάνιελ που όμως πέθανε μυστηριωδώς, πιθανότατα από φόλα που του είχε ρίξει η Μίνα, καθώς πίστευε ότι ανάμεσα στον Βάγκνερ και τη Ματίλντε είχε αναπτυχθεί ερωτικό ειδύλλιο. 

Τα χρόνια πέρασαν. Ο Βάγκνερ ζούσε πια με τη Κόζιμα Λιστ και τα παιδιά τους. Κοντά του είχε τώρα τον Ρας, ένα γιγάντιο μαύρο σκύλο της Νέας Γης, εξαιρετικά υπάκουο και πιστό φίλο για εννιά χρόνια. Ο σκύλος ήταν εξαιρετικά αφοσιωμένος στα παιδιά της οικογένειας. Είχε σώσει την κόρη του Βάγκνερ, Εύα, από βέβαιο πνιγμό, αρπάζοντάς την όταν έπεσε από μια βάρκα στο νερό. Ο θάνατός του ήταν τεράστιο πλήγμα για τον Βάγκνερ, και ο Ρας τάφηκε στον κήπο του, δίπλα στον χώρο που προοριζόταν να ταφεί και ο συνθέτης. 

Ο τελευταίος σκύλος του Βάγκνερ ήταν ο Μάρκε, που πήρε το όνομά του από τον βασιλιά Μαρκ στην όπερα "Τριστάνος ​​και Ιζόλδη". Υπήρξε ολοκληρωτικά αφοσιωμένος σύντροφος μέχρι το τέλος της ζωής του συνθέτη στη Βενετία. Στην κηδεία του Βάγκνερ, ο Μάρκε στάθηκε δίπλα στο φέρετρο, ουρλιάζοντας από θλίψη και λίγες μέρες αργότερα, πέθανε και το ζώο. Η Κόζιμα έθαψε το σκύλο στα πόδια του Βάγκνερ και τοποθέτησε μια επιτύμβια επιγραφή που αναφέρει: "Εδώ αναπαύεται ο φύλακας και φίλος του Βάγκνερ, ο καλός, όμορφος Μάρκε".

Η αγάπη του Βάγκνερ για τα σκυλιά δεν ήταν απλό πάθος ή συνήθεια, αλλά βαθιά ανάγκη για συντροφιά και αγάπη. Στους πιστούς συντρόφους του, ο συνθέτης βρήκε έναν κόσμο στοργής και αφοσίωσης που αντανακλούσε την ίδια ένταση και αφοσίωση που έβαζε στη μουσική του. Στην καρδιά του, οι σκύλοι ήταν πάντα κάτι περισσότερο από κατοικίδια, ήταν αληθινοί σύντροφοι, φύλακες κι ενίοτε σχολαστικοί, απαιτητικοί, αυστηροί μουσικοκριτικοί, τους οποίους ο συνθέτης εμπιστευόταν τυφλά...