Λορέντζος Μαβίλης: "Έρως και Θάνατος"...

[Για τη γενέθλια επέτειο του Λορέντζου Μαβίλη]

"Έρως και θάνατος"

"Με εκοίταξε ένα σούρουπο το Μάη,

το μοσκοβολισμένο Μάη το μήνα,

και η ματιά της για πάντα μού επρομήνα

ευτυχία, που το ουδέν δεν πεθυμάει.

Μα ο πόθος δε χορταίνει όσο κι α φάει,

μες την καρδιά μου μπήγεται σα σφήνα·

σα διψασμένη λυώνεται αλαφίνα

η ψυχή όση γλύκα κι α ρουφάει.

Μάγο, ανέσπερο φέγγος του θανάτου,

εσύ, ναι, με γλυκιά παρηγορία

πραΰνεις καθενός τα βάσανά του.

Μες απ΄ την αλαβάστρινην υδρία

ό,τι κι αν τάζεις δίνεις κιόλας, αφανίζεις

την πεθυμιά, τους ύπνους αιωνίζεις"

Ο τίτλος του ερωτικού σονέτου του Λορέντζου Μαβίλη τιτλοφορεί και τον κύκλο τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη.
Ο κύκλος περιλαμβάνει τέσσερα τραγούδια αφιερωμένα όλα στη σύζυγο του συνθέτη, Μυρτώ.
Τα δυο πρώτα ποιήματα είναι του Μίκη και τα δυο επόμενα του Μαβίλη. Πρόκειται για τα σονέτα: "Λήθη" και το ομώνυμο "Ερως και Θάνατος".

Η σύνθεση ανήκει στη λόγια μουσική του μεγάλου μας δημιουργού, γράφτηκε για μέτζο σοπράνο και ορχήστρα εγχόρδων, και φέρει τον υπότιτλο: "Τέσσερα τραγούδια για τη Μυρτώ".
Ένας εξαίσιος κύκλος συμφωνικών τραγουδιών, με ατμοσφαιρικές και εκλεπτυσμένες αρμονίες.

Μίκης Θεοδωράκης - Λορέντζος Μαβίλης: "Love and death":

Ο Λορέντζος Μαβίλης γεννήθηκε στην Ιθάκη στις 6 του Σεπτέμβρη του 1860, όπου ο ισπανικής καταγωγής πατέρας του, Παύλος Μαβίλης, υπηρετούσε ως δικαστικός.

"Τα μάτια του και η βαθιά του προσώπου του γαλήνη, μας έκαναν εντύπωση. Σπάνια μας έτυχε να δούμε μάτια γαλανά σαν του Μαβίλη. Είχαν το χρώμα τ’ ουρανού μιας ωραίας ημέρας… Το ολύμπιο κεφάλι στέρεο απάνω στο δρύινο κορμί του και στο πρόσωπό του με τ’ αδρά χαρακτηριστικά και τα χρυσόξανθα γένια βασίλευε ατάραχη στοχαστική γαλήνη".

Με αυτά το λόγια περιγράφει τον ποιητή και την αύρα που ανέδυε η παρουσία του, ο εγκάρδιος φίλος του Ηλίας Πανταζόπουλος.

Ο ποιητικός του λόγος κυλαρίζει ομαλά, σχεδόν μελωδικά κι η αίσθηση της ατμόσφαιρας, που δημιουργούν τα ποιήματά του, δροσερή!

Άρχισε να γράφει σονέτα, που τα έστελνε στον Παλαμά με την υπόδειξη : "Για το συρτάρι σου"...
Κι όμως, ήταν απαράμιλλης τεχνικής ποιητικά δημιουργήματα και δικαίως θεωρείται "μάστορας" αυτού του είδους!


Στην φωτογραφία, ο γλύπτης Πέτρος Ρούμπος αποδίδει ρεαλιστικά τα χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας του ποιητή μας στην προτομή που σμίλευσε το 1912.
Ο Μαβίλης πόζαρε στον καλλιτέχνη με προθυμία, αν και ήταν 53 ετών. Η προτομή κοσμεί την ομώνυμη πλατεία Μαβίλη στην Αθήνα.

Παλαιότερο κείμενο για τον Μαβίλη μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

"Μαβίλης, ο ποιητής κι ο πατριώτης"

 

Είχε όλα της τα μάγια η νύχτα. μόνη

εσύ έλειπες. Αργά κινάω να φύγω,

μα ξάφνου στη μπασιά του μπαρ ξανοίγω

αυτοκίνητο να γοργοζυγώνη.

M᾿ ελπίδα σταματάω. Να το, πλακώνει.

Παραμερίζουν οι άλλοι. Άσειστος μπήγω

τη ματιά μου στα μάτια σου. ΄Αλλο λίγο

ακόμα, και ο σωφέρ σου με σκοτώνει.

Αρχοντοπούλα μ᾿ άφταστα πρωτάτα,

με των Εφτά νησιών τες χίλιες χάρες,

τετράξανθη ομορφιά γαλανομάτα,

του θανάτου δε μ᾿ έπιασαν τρομάρες 

γλυκύτατες μ᾿ ελυώσανε λαχτάρες

να συντριφτώ κάτω από εσέ στη στράτα.

Ένα ποίημα, όπου για πρώτη φορά, όταν δημοσιεύτηκε το 1910 ξάφνιασε με τις "μοντέρνες" λέξεις του!!!
Ποιος μιλούσε τότε για αυτοκίνητο, σωφέρ και μπαρ ;
Λέξεις ,που δεν υπήρχαν στο λεξιλόγιο του μέσου Έλληνα.

Το ποίημα τιτλοφορείται "Φάληρο" και είναι του Λορέντζου Μαβίλη, που πέρασε στην αιωνιότητα, σαν σήμερα 28 Νοέμβρη 1912.

Ο ποιητικός του λόγος κυλαρίζει ομαλά, σχεδόν μελωδικά κι η αίσθηση της ατμόσφαιρας, που δημιουργούν τα ποιήματά του, δροσερή!

Άρχισε να γράφει σονέτα, που τα έστελνε στον Παλαμά με την υπόδειξη : "Για το συρτάρι σου"...
Κι όμως, ήταν απαράμιλλης τεχνικής ποιητικά δημιουργήματα και δικαίως θεωρείται "μάστορας" αυτού του είδους!

Κι επειδή αναφέρομαι στα σονέτα και σε συνδυασμό με την αγάπη μου στην Αρχαία Ελλάδα θυμήθηκα ένα περίτεχνο σονέτο του απ΄τα μαθητικά μου χρόνια, όπου περιγράφει ένα  περιστατικό της αρχαιότητας: την παρακολούθηση των Ολυμπιακών από την Καλλιπάτειρα!
Παρόλο που οι γυναίκες δεν επιτρέπονταν στο κοινό των γυμνικών αγώνων, η Καλλιπάτειρα σπάει αυτό το κατεστημένο, για να δει από κοντά τον γιο της, που αγωνιζόταν στη πυγμαχία...

Ποίημα γεμάτο εικόνες και πλούσια εκφραστικά μέσα παρότι γραμμένο στη δημοτική!!
Το λέω ειρωνικά,γιατί είναι γνωστό το περιστατικό με κάποιο βουλευτή, όταν αποκάλεσε τη γλώσσα χυδαία, ο Μαβίλης πήρε το λόγο και βροντοφώναξε υπερασπιζόμενος τη δημοτική:

"Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει, υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι"

Ξεχύνεται η ψυχή του στης ποίησης το θάμα!πλημμυρίζεις αβρή μελαγχολία και ευγένεια αισθημάτων!

Υμνεί τη φύση, τον έρωτα, τη ζωή, μα και την αγαπημένη του πατριδα,μια αγάπη που φανερωνεται με τον ιδιο του το θανατο.

Φλογερός πατριώτης και αγωνιστής, πηγαίνει εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους και μια μέρα σαν κι αυτή, 28 Νοεμβρίου του 1912 πέφτει μαχόμενος σαν ήρωας κατά των Τούρκων.
Σύμφωνα με συναγωνιστές του, τα τελευταία λόγια ήταν: "Περίμενα πολλές τιμές από τούτον τον πόλεμο, αλλά όχι και την τιμή να θυσιάσω τη ζωή μου, για την Ελλάδα"...

"Κι ένας γέρος, ο Μαβίλης,

ασπρομάλλης ποιητής,

ξεπροβάλλει μαχητής.

Νάτος, νάτος... φτερωτός,

στης Τουρκιάς ορμά τ' ασκέρι,

μα σκοτώνεται κι αυτός,

με γυμνό σπαθί στο χέρι...",

θα γράψει ο λαός-ποιητής...

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος πολύ εύστοχα, παρατήρησε:
"Ο Μαβίλης στάθηκε ένας απ' τους σπάνιους εκείνους ποιητές που το καλύτερό τους ποίημα είναι η ζωή τους".

Το πηλίκιο και το ξίφος του Μαβίλη φυλάσσονται στο Δημοτικό Μουσείο Ιωαννίνων (φωτο:Ελπ.Νούσα)

Είναι καταγεγραμμένη η βαθιά αγάπη, που είχε εμπνεύσει  στη Μυρτιώτισσα και μάλιστα λέγεται πως γι' αυτόν είχε γράψει το θρυλικό:

"Σ’ αγαπώ – δεν μπορώ

τίποτ’ άλλο να πω

πιο βαθύ, πιο απλό

πιο μεγάλο!..."

Επίσης ένα ποίημά της, που παρουσιάστηκε μετά το θάνατό του εικάζεται πως είναι πάλι για κείνον.

Τι άλλο, Καλέ μου, ζητάς από μένα

και στέκεις θλιμμένος μπροστά στη μορφή μου,

αφού κι η καρδιά μου, αφού κι η ψυχή μου

κι ας είσαι νεκρός - πλημμυρούν από Σένα;

Ανάμεσα στα περίτεχνα σονέτα του η πασίγνωστη : "Λήθη"

Καλότυχοι οι νεκροί, που λησμονάνε

την πίκρια της ζωής. Όντας βυθίσει

ο ήλιος και το σούρουπο ακλουθήσει,

μην τους κλαις, ο καημός σου όσος και να 'ναι!

Τέτοιαν ώρα οι ψυχές διψούν και πάνε

στης Λησμονιάς την κρουσταλλένια βρύση·

μα βούρκος το νεράκι θα μαυρίσει,

α στάξει γι' αυτές δάκρυ, όθε αγαπάνε.

Κι αν πιουν θολό νερό, ξαναθυμούνται,

διαβαίνοντας λιβάδι' απ' ασφοδίλι,

πόνους παλιούς, που μέσα τους κοιμούνται.

Α δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι,

τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν·

θέλουν ,μα δε βολεί να λησμονήσουν.

Η "Λήθη" μελοποιήθηκε από το Μανώλη Καλομοίρη και αποτελεί μέρος από το "Κουιντέτο με Τραγούδι", που θεωρείται το πρώτο ιστορικά έργο μουσικής δωματίου της Νεοελληνικής Εθνικής Μουσικής Σχολής.

Ο Μαβίλης υπήρξε μια ιδιαίτερη μορφή των γραμμάτων αλλά και μεγάλος μαχητής της ζωής !

Με τον ποιητικό του λόγο αλλά και τη στάση ζωής του πάντα θα συγκινεί!

Κάθε φορά, που διαβάζω ποίημά του ...

"θαρρώ πως εμπροστά μου φτερουγίζει 
αιθέρια μούσα μ' όλα τ' ουρανού τα κάλλη.
Θαρρώ πως αγρικώ της λύρας της τους ήχους"