Ερίκ Σατί: "Πρελούδια για ένα σκύλο"...

"Ο Σατί στο πιάνο", Santiago Rusinol

Στο μικρό διαμέρισμά του στο Arcueil, ο Ερίκ Σατί ζούσε μια μοναχική αλλά γεμάτη αγάπη, ζωή. Οι άνθρωποι ήταν γι’ αυτόν φιγούρες απρόβλεπτες, που δεν ταίριαζαν με την ήρεμη και παράξενη γοητεία της μουσικής του. Αντίθετα, οι σκύλοι -αδέσποτοι, ταλαιπωρημένοι ή απλώς περίεργοι- ήταν οι μοναδικοί επισκέπτες που επέτρεπε να περάσουν το κατώφλι του.
"Όσο περισσότερο βλέπω την ανθρωπότητα, τόσο περισσότερο προτιμώ τον σκύλο μου", σημείωνε στα χαρτιά του με μια ειλικρίνεια που μόνο ένας καλλιτέχνης με παράξενη ευαισθησία μπορούσε να εκφράσει.

Η αγάπη του γι' αυτά τα ζώα δεν ήταν επιφανειακή. Υπήρχε μια αλληλουχία φροντίδας, στοργής και παιχνιδιού, μια σχέση που καθόριζε τη δημιουργική του πορεία.
Απ' αυτήν τη σχέση γεννήθηκε και η ιδέα να αφιερώσει μουσικά έργα σε έναν σκύλο, εμπνευσμένος ίσως και από τα έργα του François Rabelais, όπου η σοφία εμφανίζεται ακόμα και στα πιο ασήμαντα, όπως ένα κόκκαλο που μασάει ένας σκύλος για να βγάλει τον μυελό. Ο Σατί είχε κρατήσει αυτή την εικόνα στο μυαλό του, σαν σκηνή θεατρική και χρόνια αργότερα θα έλεγε στον Ζαν Κοκτώ: "Θέλω να γράψω ένα θεατρικό έργο για σκύλους και έχω ήδη το σκηνικό μου: η αυλαία σηκώνεται για ένα κόκκαλο".

 "Ο Σατί συνθέτοντας", Santiago Rusinol

Το 1912, η φαντασία αυτή πήρε μορφή στη σύνθεση "Véritables Préludes flasques (pour un chien)- Χαλαρά Πρελούδια για έναν Σκύλο". Ήταν η πρώτη δημοσιευμένη σουίτα του Σατί που συνδύαζε χιούμορ και σοβαρότητα, μια μικρή επανάσταση στην αντίληψη της μουσικής.

Περιλαμβάνει τρεις συνθέσεις. Από το "Sévère réprimande-Σοβαρή επίπληξη" μέχρι το "Seul à la maison-Μόνος στο σπίτι" και το "On joue-Ας παίξουμε", αποτυπώνουν την ιδιότυπη συνύπαρξη της γραμμικής, σχολαστικής εκπαίδευσης που είχε αποκτήσει στη Schola Cantorum με την φυσική του αίσθηση παιχνιδιού και φαντασίας.
Οι παιγνιώδεις τίτλοι, οι δυσαρμονίες, οι ρυθμοί που θυμίζουν το παιχνίδι του σκύλου με ένα κόκκαλο, όλα συνθέτουν ένα μικρό σύμπαν όπου το ζωάκι δεν είναι κομπάρσος, αλλά πρωταγωνιστής.
Ο Σατί εμπλουτίζει την παρτιτούρα με λατινικούς όρους. Στην τελευταία σύνθεση του σετ "On joue" φαίνεται να παρωδεί επανειλημμένα το "Μικρό Νέγρο" του Ντεμπισί, χρησιμοποιώντας μικρές φράσεις με εξωτικό χρώμα και ρυθμό που θυμίζει τζαζ.

Erik Satie: "Véritables Préludes Flasques (Pour un chien)"

Λίγους μήνες νωρίτερα, ο Σατί είχε συνθέσει τα "Préludes flasques (pour un chien) - Χαλαρά Πρελούδια (Για έναν Σκύλο)", ένα σύνολο τεσσάρων κομματιών για πιάνο, που βασίζονταν στην ίδια φιλοσοφία συνδυασμού σοβαρότητας και παιχνιδιού. Η χιουμοριστική αυτή σουίτα, ωστόσο, απορρίφθηκε για δημοσίευση, με αποτέλεσμα ο συνθέτης να αποσύρει την παρτιτούρα, η οποία θεωρούνταν χαμένη για δεκαετίες μέχρι το 1967, που ανακαλύφθηκε και εκδόθηκε.

"Ο Σατί στο δωμάτιό του", Santiago Rusinol

Τα τέσσερα κομμάτια της σουίτας:

• Voix d’intérieur (Εσωτερικές Φωνές)
• Idylle cynique(Κυνικό Ειδύλλιο), παίζοντας με το διπλό νόημα της λέξης cynique, "του σκύλου" και ταυτόχρονα "κυνικό" σε χαρακτήρα.
• Chanson canine (Τραγούδι του σκύλου)
• Avec camaraderie (Με συντροφικότητα)

Τα δύο πρώτα κομμάτια φέρουν μια στοχαστική διάθεση, βηματικά μοτίβα σα να παρατηρούν. Στο Chanson canine, οι ξαφνικές, σπασμωδικές δυσαρμονίες εισβάλλουν και ολοκληρώνουν τη σύνθεση με ζωηρή και παιχνιδιάρικη διάθεση, όπως ένας σκύλος που παίζει και αναστατώνει το χώρο γύρω του. Στο τελευταίο Avec camaraderie, αναδύεται η αίσθηση μιας μουσικής αίθουσας, όπου χορευτικοί ρυθμοί και ένα λαϊκότροπο θέμα προσδίδουν ζωντάνια και δημιουργούν ατμόσφαιρα συντροφικότητας.
Αδιαμφισβήτητα οι τίτλοι των κομματιών δείχνουν με σαφήνεια το χιούμορ του Σατί και την επιθυμία του να αψηφήσει τα στερεότυπα της σοβαρής μουσικής. Μέσα απ' αυτά, δημιουργεί χώρο για μια διαφορετική, παιχνιδιάρικη προσέγγιση του ήχου, που συνδυάζει τη φαντασία με την ακρίβεια και την τεχνική της μουσικής τέχνης.

Erik Satie: "Préludes Flasques (Pour un chien)"

Σήμερα συμπληρώνονται 160 χρόνια από τη γέννηση του Γάλλου συνθέτη Ερίκ Σατί, ενός ιδιοφυούς και πρωτοποριακού μουσικού, γνωστού για το παράξενο χιούμορ του, την ανεξάρτητη σκέψη και την αντισυμβατική του προσέγγιση στη μουσική, που συχνά προκαλούσε και αμφισβητούσε τα καθιερωμένα πρότυπα της εποχής του.
Οι παρτιτούρες του, όπως παραπάνω, βρίθουν από χιουμοριστικές σημειώσεις και φράσεις, που προσφέρουν πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης και αφήνουν χώρο για εξερεύνηση. Τα κείμενά του είναι διφορούμενα και προκαλούν μειδίαμα, αλλά η μουσική του δεν είναι αστεία. Το χιούμορ του Σατί είναι μαύρο, σαρκαστικό. Η μελωδία του, αντίθετα, αποκαλύπτει μια αίσθηση απογύμνωσης, καθαρή, λιτή και γεμάτη βάθος συναισθημάτων, μια "λευκή" μελωδία, όπως την αποκαλούσε ο ίδιος...

Τα εικαστικά έργα που συνοδεύουν το κείμενο είναι όλα του Ισπανού ζωγράφου Σαντιάγο Ρουσινιόλ, ο οποίος έζησε στο Παρίσι, στη ζωντανή καλλιτεχνική συνοικία της Μονμάρτης. Εκεί ήρθε σε επαφή με το καλλιτεχνικό περιβάλλον της πόλης και έγινε φίλος με τον Ερίκ Σατί, τον οποίο απεικόνισε τέσσερις φορές...

Στο μπλογκ θα βρείτε πολλά κείμενα για τον Ερίκ Σατί. Ανακαλύψτε τα και εξερευνήστε τον μαγικό κόσμο της μουσικής του...