Ζωρζ Μπρακ: Ο Κυβισμός συναντά τον Μπαχ...

 

George Braque: "Hommage a Bach"

Ο Ζωρζ Μπρακ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα και πρωτοπόρος του Κυβισμού, σε στενή συνεργασία με τον Πικάσο. Γεννήθηκε στις 13 Μαΐου 1882 στο Argenteuil, μια μικρή πόλη στις όχθες του Σηκουάνα, κοντά στο Παρίσι.
Κατά τη διάρκεια της πολυκύμαντης καλλιτεχνικής του πορείας, κατάφερε να συνδυάσει την παραδοσιακή τεχνική με καινοτόμες μορφές, δημιουργώντας έργα που συνδέουν την εικόνα με τη μουσική, το αντικείμενο με την αίσθηση και τη μορφή με τη δομή.

Ο Μπρακ δεν περιοριζόταν μόνο στη ζωγραφική. Η μουσική αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και της δημιουργικότητάς του. Εκπαιδευμένος στο βιολί, το φλάουτο και το ακορντεόν, συχνά ενσωμάτωνε στα έργα του μουσικά όργανα, αποσπάσματα παρτιτούρων και ονόματα συνθετών, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στην εικόνα και τον ήχο. Για τον ίδιο, οι πίνακες ήταν σαν άψυχα μουσικά όργανα που ζωντανεύουν με την αλληλεπίδραση του θεατή, όπως ένα μουσικό κομμάτι ζωντανεύει με την εκτέλεση του μουσικού.

Η στενή σχέση του με τον Ερίκ Σατί και η αγάπη του για κλασικούς συνθέτες, όπως ο Μότσαρτ και ο Ι.Σ. Μπαχ, φαίνεται καθαρά στα έργα του. Ιδιαίτερη αδυναμία είχε στον Μπαχ, εν μέρει λόγω της ομοιότητας των ονομάτων τους. Αυτό τον ενέπνευσε να φιλοτεχνήσει αρκετά έργα με τίτλους εμπνευσμένους από τον Μπαχ, όπως "Hommage a Bach" , "Άρια του Μπαχ" η "Νεκρή Φύση Μπαχ".
Η κλασική του εκπαίδευση στο βιολί και η βαθιά του γνώση της φούγκας διαμόρφωσαν τις συνθέσεις του, όπου τα αντικείμενα μετατρέπονται σε μουσικές κατασκευές που αλληλεπιδρούν μέσα από σκιάσεις, γραμμές, χρώματα και όγκους. Όπως ο ακροατής ενσωματώνει τη δομή μιας φούγκας του Μπαχ, έτσι και ο θεατής καλείται να συμμετάσχει ενεργά στην απόδοση των έργων του Μπρακ, ζωντανεύοντας με την παρατήρησή του το πνεύμα της σύνθεσης.

Στον πίνακα "Hommage à J.S. Bach", ο Μπρακ δημιουργεί έναν συμπιεσμένο χώρο, χρησιμοποιώντας περιορισμένη χρωματική παλέτα από καφέ, κίτρινες και γκρι αποχρώσεις.Ο ζωγράφος εφαρμόζει τον αναλυτικό κυβισμό. Διασπά ένα αντικείμενο σε γεωμετρικά στοιχεία και όψεις, τα οποία αναδιατάσσει στον καμβά αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της μορφής από πολλές οπτικές ταυτόχρονα. Τα στοιχεία του βιολιού εμφανίζονται σαν φευγαλέες αναλαμπές. Η άκρη του δοξαριού με τα κλειδιά, οι δύο τρύπες "F" στο καπάκι του οργάνου, τοποθετούνται πάνω σε κίονες ή άλλα κλασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Οι γραμμές, τα σχήματα και οι φόρμες ανακατανέμονται σε αφαιρετική σύνθεση που θυμίζει τη μουσική δομή μιας φούγκας. Χαρακτηριστική είναι η χρήση γλωσσικών αναφορών - τα γράμματα BACH, J, S- τα οποία ενσωματώνονται με τρόπο ψευδαισθησιακό, συνδυάζοντας την υφή του ξύλου με μουσικά και λεκτικά μοτίβα. Μέσα από αυτό το έργο, ο Μπρακ καταφέρνει να μετατρέψει το οπτικό υλικό σε μουσικό, αλληλοσυνδεόμενο σύστημα, όπου ο θεατής καλείται να συνθέσει τη δική του εμπειρία, όπως ο μουσικός βιώνει τα μοτίβα μιας σύνθεσης.

Οι "Σονάτες και Παρτίτες για Σόλο Βιολί (BWV 1001–1006)" του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ είναι ένα σύνολο έξι έργων, που περιλαμβάνει τρεις σονάτες da chiesa σε τέσσερις κινήσεις και τρεις παρτίτες σε μορφή χορευτικών σουιτών μπαρόκ. Αποτελούν από τα πιο εκφραστικά και αριστοτεχνικά έργα για σόλο βιολί.

Καθώς ο Μπαχ ήταν έμπειρος βιολιστής, η γνώση του οργάνου φαίνεται στη σύνθεση του συνόλου και στο πολύ λεπτομερές αυτόγραφο χειρόγραφο. Το σύνολο ολοκληρώθηκε γύρω στο 1720, αλλά παρέμεινε σχετικά άγνωστο μέχρι που ο διάσημος βιολονίστας Joseph Joachim άρχισε να το ερμηνεύει.

Σήμερα αποτελεί βασικό μέρος του βιολονιστικού ρεπερτορίου, αφού καθιέρωσε το σόλο βιολί ως ισχυρό και τεχνικά απαιτητικό όργανο. Οι παρτίτες αποτέλεσαν πρότυπο για μεταγενέστερους συνθέτες. 

Ο βιολονίστας και συνθέτης George Enescu χαρακτήριζε αυτά τα έργα ως τα "Ιμαλάια των βιολονιστών" και ηχογράφησε όλες τις σονάτες και τις παρτίτες στα τέλη της δεκαετίας του 1940 απ'όπου ακούμε τις Παρτίτες 1002,1004,1006 

Bach: "Partitas for Violin Solo BWV.1002,1004,1006"

George Enescu

Υπάρχουν και παλαιότερα κείμενα για τον Ζωρζ Μπρακ . Περιηγηθείτε!