Χριστόφορος Κολόμβος: Ο θαλασσοπόρος που ενέπνευσε το νεαρό Βάγκνερ...

"Ο Κολόμβος επιστρέφοντας από το Νέο Κόσμο, ενώπιον του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας"
(Ευγένιος Ντελακρουά)

"O θάνατος του Κολόμβου", H. Linton
Ξυλογραφία, ΜΕΤ Collection

20 Μαΐου 1506, στη Βαλένθια της Ισπανίας, πεθαίνει ο Χριστόφορος Κολόμβος, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια και αξιοθαύμαστη εξερευνητική δράση. Τον πρόδωσε η καρδιά του στα 55 του χρόνια.
Γεννημένος στη Γένοβα, αφιέρωσε τη ζωή του στην ανακάλυψη νέων θαλασσίων οδών και στην εξερεύνηση άγνωστων περιοχών, πραγματοποιώντας τέσσερα μεγάλα ταξίδια στη Νέα Γη. Οι αποστολές του άνοιξαν νέους δρόμους για την Ευρώπη, φέρνοντας σε επαφή άγνωστους κόσμους και εμπλουτίζοντας τη γεωγραφική γνώση της εποχής.

Το 1485, στο Μοναστήρι La Rabida στην Ουέλβα, ο εξερευνητής Κολόμβος παρουσιάζει τα σχέδιά του στον μοναχό Άμπα Φράνκο και στους Ισπανούς προστάτες του, αποκαλύπτοντας την πρόθεσή του να φτάσει στην Ασία πλέοντας προς τα δυτικά.
Επτά χρόνια αργότερα, τα ταξίδια του θα τον οδηγήσουν στην Αμερική, σηματοδοτώντας μια από τις πιο καθοριστικές στιγμές της Εποχής των Ανακαλύψεων.

"Columbus Explaining His Intended Voyage"
David Wilkie, 1834

Αυτή η σκηνή αποτυπώνεται στο εικαστικό έργο που βλέπετε στη διπλανή εικόνα και τιτλοφορείται "Ο Κολόμβος εξηγεί το ταξίδι που σχεδιάζει", έναν ιστορικό πίνακα που φιλοτεχνήθηκε το 1834 από τον Βρετανό καλλιτέχνη Ντέιβιντ Γουίλκι. Σήμερα, το έργο ανήκει στη συλλογή του Μουσείου Τέχνης της Βόρειας Καρολίνας.

Αδιαμφισβήτητες είναι η τόλμη, η αποφασιστικότητα και η ικανότητα του Κολόμβου να ονειρεύεται πέρα από τα όρια του τότε γνωστού κόσμου. 
Αιώνες μετά, η ζωή και οι θρυλικές περιπέτειες του Χριστόφορου Κολόμβου έγιναν πηγή έμπνευσης για δημιουργούς και καλλιτέχνες. Ανάμεσά τους και ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, που κατάφερε να αποτυπώσει με τη μουσική του το πνεύμα και το επικών διαστάσεων θάρρος του Ιταλού θαλασσοπόρου.

Ήταν 22 χρονών ο Βάγκνερ όταν γεμάτος νεανική ορμή και φιλοδοξία, συνέθεσε την Ουβερτούρα "Cristoph Columbus".
Το έργο, γραμμένο τον Ιανουάριο του 1835, αποτέλεσε εισαγωγή για το θεατρικό έργο του παιδικού φίλου του, Γκουίντο Τέοντορ Άπελ, και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Μαγδεμβούργο υπό τη διεύθυνση του ίδιου του Βάγκνερ. Αν και το θεατρικό έργο δεν γνώρισε επιτυχία, η μουσική του νεαρού μουσουργού συγκίνησε θερμά το κοινό, αφήνοντας έντονη αίσθηση ενός πρώιμου αλλά βαθιά εκφραστικού ταλέντου.

Η ουβερτούρα αποκαλύπτει την προσπάθεια ενός νεαρού δημιουργού να συνδυάσει δραματικότητα και ηρωισμό με μια μουσική γλώσσα που ακόμη αναζητά τη δική της μορφή.

"Κολόμβος", Carl von Piloty

Η εισαγωγή, μεγαλόπρεπη και σε αργό ρυθμό, αναπτύσσει μελωδική πορεία που προαναγγέλλει την εξέλιξη των θεμάτων στα επόμενα μέρη. Δύο χαρακτηριστικές συγχορδίες οδηγούν στο επικό allegro, όπου το κύριο θέμα αναδεικνύει την ηρωική διάσταση της αφήγησης, ενώ ένα δεύτερο θέμα στις τρομπέτες παρουσιάζεται με νοσταλγικό χρώμα. Η εξέλιξη των θεμάτων, με ευφάνταστες μετατροπίες, προμηνύει τη συνθετική ευφυία, που θα χαρακτηρίσει τα ώριμα έργα του Βάγκνερ. Η επανάληψη των αρχικών μοτίβων οδηγεί σε μια θριαμβευτική, αποφασιστική και άκρως ηχηρή κατάληξη.

Στο έργο -όπως ο ίδιος ο Βάγκνερ ομολόγησε αργότερα στη σύζυγό του Κόζιμα- αναγνωρίζεται η επίδραση του Φέλιξ Μέντελσον, ιδιαίτερα της εισαγωγής "Ήρεμη Θάλασσα και Ευημερούν Ταξίδι", την οποία ο Βάγκνερ αργότερα θα χαρακτήριζε χαριτολογώντας "νεανική κλοπή". Η ίδια η ουβερτούρα, με τον μεγάλο όγκο της και την ισχυρή παρουσία των χάλκινων πνευστών, φανερώνει έναν νεαρό συνθέτη που πειραματίζεται, παρατηρεί και αποτυπώνει το ηρωικό και το επικό, πριν ακόμα διαμορφώσει πλήρως το αναγνωρίσιμο βαγκνερικό του σύμπαν.

Η ιστορική σημασία της ουβερτούρας είναι αδιαμφισβήτητη. Ως πρώιμο δείγμα γραφής, καταγράφει τη μεταβατική στιγμή ενός καλλιτέχνη που προχωρά από την παραδοσιακή σύνθεση στην πρωτοπορία της δραματικής-ηρωικής μουσικής, που θα χαρακτηρίσει τα μελλοντικά του έργα. Παρά το γεγονός ότι δεν κατέκτησε μόνιμη θέση στο ρεπερτόριο όπως οι μεταγενέστερες ουβερτούρες του, παραμένει ένα πολύτιμο τεκμήριο της εξέλιξης ενός από τους σημαντικότερους συνθέτες του 19ου αιώνα.

Εύστοχα κάποιοι αναλυτές χαρακτήρισαν την ουβερτούρα "Cristoph Columbus" σαν "ηχητικό μνημείο της νεανικής δημιουργικότητας, προσχέδιο μιας μελλοντικής μεγαλοφυΐας".

Wagner: "Cristoph Columbus, Overture, WWV 37"

(Διευθύνει ο Neeme Järvi)

Kάποια από τα στοιχεία της Βαγκνερικής σύνθεσης αλιεύτηκαν από repertoire-explorer...