Σεπτέμβρης: "Το θέρος ριγά μπροστά στο τέλος που φτάνει..."

 

"September", William Coffin

"ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ"

"Πενθεί ο κήπος,

Ψυχρή η βροχή στάζει στ’ άνθη.

Στο θέρος ρίγος

Μπροστά στο τέλος που φτάνει.

Χρυσοστάζει ψηλά

Φύλλωμα ακακίας βροχή.

Θέρος έκπληκτο μειδιά

Προς του’ ανθόνειρου’ αργή φυγή.

Ώρες μένει στα ρόδα

Και γαλήνης ποθεί σιγή.

Κουρασμένα πια τώρα

Όμματα του αργοκλείει"

("Σεπτέμβρης", Χέρμαν Έσσε, μτφ:Χριστάκης Πουμπουρής)

Παρότι ακόμη οι ζέστες καλά κρατούν και το καλοκαίρι φαίνεται να μην θέλει να μας αποχαιρετήσει, ο Σεπτέμβρης φέρνει μαζί του εκείνη τη λεπτή αίσθηση της αλλαγής. Φέρνει μια αδιόρατη μετατόπιση από το φως και την ανεμελιά του καλοκαιριού προς την ηρεμία και τον στοχασμό του φθινοπώρου.


Ο Χέρμαν ΄Έσσε, στο ποίημά του "September", μεταφέρει αυτήν ακριβώς την εικόνα...Έναν κήπο που πενθεί, τη βροχή που πέφτει πάνω στα λουλούδια, το καλοκαίρι που υποχωρεί και τη φύση που αποχαιρετά αθόρυβα τη φωτεινή εποχή.

Ρ. Στράους

Υπάρχει μια γλυκιά μελαγχολία, αλλά και μια ήρεμη αποδοχή της φθοράς και της μετάβασης.

Αυτή την ατμόσφαιρα αποδίδει υπέροχα ο Ρίχαρντ Στράους στο "September", από τα "Vier letzte Lieder-Τέσσερα τελευταία Τραγούδια", κύκλο τραγουδιών για σοπράνο και ορχήστρα, που αποτελεί το κύκνειο άσμα του συνθέτη.
Η μουσική του -θαρρείς- ακολουθεί το αργό κλείσιμο των "κουρασμένων ματιών" του καλοκαιριού. Έτσι, ο Σεπτέμβριος γίνεται σύμβολο του τέλους του καλοκαιριού, αλλά και της γαλήνιας συμφιλίωσης με το τέλος.
Ποίημα και μουσική, μας θυμίζουν πως ακόμη και ο αποχαιρετισμός μπορεί να έχει τη δική του ομορφιά...

Το ακούμε σε μια ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ από την Κίρστεν Φλάγκσταντ. Τη Φιλαρμονική του Λονδίνου διευθύνει ο Βίλχελμ Φουρτβαίνγκλερ.

Λίγο πριν από τον θάνατό του, ο Ρίχαρντ Στράους εμπιστεύτηκε στην Φλάγκσταντ την πρώτη παρουσίαση των "Vier letzte Lieder". Της ζήτησε να επιλέξει η ίδια τον μαέστρο και την ορχήστρα.
Η επιλογή της υπήρξε αντάξια της περίστασης...

Ο ήχος είναι παλιός και η ποιότητά του απέχει παρασάγγας από τα σημερινά δεδομένα. Όμως, φίλοι μου, υπάρχουν εκτελέσεις που η ιστορική και καλλιτεχνική τους αξία είναι τέτοια, ώστε οι τεχνικές αδυναμίες περνούν σε δεύτερο πλάνο...

R. Strauss: "Vier letzte Lieder, II: September"
Wilhelm Furtwangler - Kirsten Flagstad  

Χέρμαν Έσσε

Πληροφοριακά να αναφέρουμε πως τα "Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια" συντέθηκαν το 1948 στην Ελβετία, όπου ο Ρ. Στράους είχε εγκατασταθεί μετά τον πόλεμο. Ο τίτλος δεν είναι του συνθέτη, ούτε τα τραγούδια γράφτηκαν σαν ενιαίος κύκλος, συνδέονται όμως θεματικά με τον αποχαιρετισμό και τον θάνατο, μέσα στο κλίμα του μεταπολεμικού κόσμου και της επίγνωσης του δικού του τέλους.
Εκείνη την περίοδο, ο Στράους συνάντησε τυχαία τον Χέρμαν Έσσε σε ελβετικό ξενοδοχείο. Ο ποιητής, που δεν εκτιμούσε το "εκρηκτικό" ύφος του συνθέτη, χαρακτήρισε τα τραγούδια "δεξιοτεχνικά και εκλεπτυσμένα, αλλά χωρίς κέντρο", εκφράζοντας την προσωπική του επιφύλαξη για το βαθύτερο πνευματικό τους περιεχόμενο, παρά τον θαυμασμό του για την τεχνική αρτιότητα και την εκλεπτυσμένη ομορφιά τους.

Επέλεξα να συνοδεύσω το κείμενο με το εικαστικό του William A. Coffin, "September", γιατί αποδίδει υπέροχα αυτή τη λεπτή στιγμή της μετάβασης. Ο Coffin δεν ζωγραφίζει έναν "νεκρό", φθινοπωρινό κόσμο. Ο θερισμός έχει τελειώσει, το καλοκαίρι αποσύρεται, όμως η φύση δεν έχει παραδοθεί στο φθινόπωρο, ακόμη.

Ο πίνακας βρίσκεται "ανάμεσα σε δύο εποχές", όπως ακριβώς και η μουσική του Στράους στο "September".Ο αγρός με τα δεμάτια από στάχυα που έχουν απομείνει μετά τον θερισμό, η χαμηλή βλάστηση και τα διάσπαρτα κίτρινα άνθη, σαν μικρές τελευταίες πινελιές του καλοκαιριού και ο απέραντος, γκριζογάλανος ουρανός δημιουργούν αίσθηση σιωπής, γλυκιάς μελαγχολίας και ήρεμου αποχαιρετισμού φέρνοντας στον νου το στίχο του Έσσε: 

"Το θέρος ριγά 
μπροστά στο τέλος που φτάνει..."

Όμορφο, μελωδικό μήνα σε όλους!