Rubens - Strozzi: "Οι Τρεις Χάριτες"...

 

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces", Prado

"Ο Ρούμπενς τράνταξε συθέμελα τη ζωγραφική με την κρυμμένη δύναμη
και την εσωτερική ζωή που έβαζε στο καθετί.

Κάλλιστα θα χαρακτηριζόταν ο Όμηρος της ζωγραφικής". (kathimerini)

Rubens self portrait

Αυτά έγραψε ο  Ευγένιος Ντελακρουά  για τον γεννημένο σαν σήμερα, 28 Ιουνίου 1577, Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς, ενός από τους σημαντικότερους Φλαμανδούς ζωγράφους.

Εξαιρετικά παραγωγικός ο Ρούμπενς, διακρίθηκε για τα ελκυστικά μυθολογικά θέματα του και ιδιαίτερα  για τον τρόπο που απέδιδε τις γυναίκες με απαλές πινελιές, ως πληθωρικές φιγούρες γεμάτες αισθησιασμό και ηδονή. Αυτό το στυλ ήταν πολύ δημοφιλές εκείνη την εποχή και οδήγησε σε όρους όπως το "Rubenesque" για να περιγράψουν τα ηδονικά γυναικεία γυμνά.

"Ζωγραφίζω τους  γυναικείους γλουτούς στρογγυλεμένους,
με τρόπο που να θέλω να απλώσω το χέρι και να χαϊδέψω τη σάρκα..."

(Ρούμπενς)

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces"
Palazzo Pitti

Φαίνεται πως από τα πολύ αγαπημένα έργα του Φλαμανδού καλλιτέχνη ήταν "Οι τρεις Χάριτες" , αν σκεφτούμε πως αποτύπωσε το θέμα αρκετές φορές. Εκείνο δε που σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Πράδο δεν το αποχωρίστηκε ποτέ. Βρισκόταν στην προσωπική συλλογή του ως το θάνατό του. 

Απεικονίζει τις τρεις θεότητες, κόρες κατά μια εκδοχή του Διονύσου και της Αφροδίτης  αγκαλιασμένες σχηματίζοντας  κύκλο με τη θέση των ποδιών τους να υποδηλώνει χορευτική κίνηση. Οι χρωματικές επιλογές του ζωγράφου με τον καταγάλανο ουρανό στο βάθος και τη μοσχοβολιστή γιρλάντα από ανθισμένα λευκά και κόκκινα τριαντάφυλλα που κρέμεται πάνω από τα αισθησιακά κορμιά των Χαρίτων, σκιαγραφούν ένα "λαχταριστό" σκηνικό...
Μόνη πηγή φωτός ο ήλιος, που καθώς φιλτράρεται περνώντας μέσα από τα πυκνά δέντρα, λούζει πρόσωπα και χώρο με το φως του...

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces"
dulwichpicturegallery

Στη λάβρα του αισθησιασμού που αναδύει το εικαστικό, μόνη δροσιά το νερό που τρέχει ορμητικά από το συντριβάνι στα δεξιά...Πάνω του ένας ερωτιδέας κρατώντας το  κέρας της αφθονίας, θαυμάζει το χορό των γυναικών , που η ανάλαφρη κίνησή τους αντηχεί τη θαυμαστή λαμπρότητά τους. 

Θέαινες της γοητείας και του κάλλους οι Χάριτες, αλλά και της φύσης και της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Αγαπούσαν ο,τιδήποτε καλαίσθητο, πρέσβευαν την ομορφιά, στοιχείο που έκανε τους ανθρώπους να πιστεύουν πως εκτός από τις Μούσες, ήταν και οι Χάριτες  που τούς έδιναν τα ταλέντα και τις δεξιότητες για την τέχνη.
Ο Όμηρος ισχυρίζεται πως οι Χάριτες ήταν μέρος της ακολουθίας της Αφροδίτης και συχνά υμνούσαν τη θεά της ομορφιάς, όπως αναφέρεται στο εκπληκτικό μαδριγάλι "Le tre grazie a Venere - Οι Τρεις Χάριτες προς την Αφροδίτη" της βενετσιάνας Barbara Strozzi  από το βιβλίο της "Μαδριγάλια για 2,3,4 ή 5 φωνές".

 "Bella madre d’Amore 

anco non ti ramembra

 che nuda avesti di bellezze il grido, 

in sul troiano lido,
dal giudice pastore..."

Barbara Strozzi 

Να θυμίσουμε πως η σύγχρονη του Ρούμπενς, Barbara Strozzi υπήρξε μια τεράστιας φήμης Ιταλίδα τραγουδίστρια και συνθέτρια του πρώιμου μπαρόκ. Ήταν νόθα κόρη  ενός καταξιωμένου ποιητή και διανοούμενου της Γαληνοτάτης Βενετίας και μιας υπηρέτριάς του. Ο πατέρας της την αναγνώρισε και φρόντισε για την σωστή μόρφωσή της, όταν κατάλαβε την κλίση της στη μουσική τέχνη. Έτσι ανέθεσε την εκπαίδευση της στον Francesco Cavalli.
Η Στρότσι ανήκει στις λίγες  γυναίκες της εποχής που έκαναν καριέρα συνθέτριας και κατέκτησαν δημόσια αναγνώριση. Εξέδωσε αρκετούς τόμους έργων κοσμικής και εκκλησιαστικής, οργανικής ή φωνητικής μουσικής, γεγονός που φανερώνει τη μεγάλη παραγωγικότητα και επιτυχία της.
Ίδρυσε την Accademia degli Unisoni με πολλές υψηλές προσωπικότητες στους κόλπους της. Το ταλέντο της στο τραγούδι επαινούνταν από πολλούς και "η φωνή της παρομοιαζόταν με αυτή του Αμφίονα και του Ορφέα, καθώς και με τον ήχο της αρμονίας των σφαιρών".

Το ομοφωνικού χαρακτήρα μαδριγάλι της Στρότσι εμπλουτίζεται με αντιστικτικά περάσματα, ενώ υπάρχουν φράσεις του ποιητικού κειμένου που "χρωματίζονται" μουσικά προκειμένου να αποδοθεί το εκφραστικό τους περιεχόμενο και να ενισχυθεί το παιχνιδιάρικο, αισθησιακό και ελαφρώς ειρωνικό τους ύφος.

Το ιταλικό κείμενο παίζει με τον μύθο της "Κρίσης του Πάρη", όπου η Αφροδίτη κέρδισε το μήλο της έριδος επιδεικνύοντας τη γυμνή της ομορφιά. Ο ποιητής την πειράζει που τώρα επιλέγει να στολίζεται με βαριά ρούχα, καταλήγοντας στο διαχρονικό συμπέρασμα του ερωτικού παιχνιδιού πως η ομορφιά που κρύβεται και αρνιέται, γίνεται ακόμα πιο ποθητή:

Μάνα του έρωτα γλυκιά, ακόμα δεν θυμάσαι που

ολόγυμνη κέρδισες της ομορφιάς το στέμμα;

Στης Τροίας την ακρογιαλιά,

τον κριτή σου σαν κοιτούσες,

τον βοσκό εκείνον, που με θάμβος σ' αντίκρυζε;

Κι αν γυμνή αρέσεις ακόμα

και στα μάτια των απλών βοσκών της Ίδης,

φιλάρεσκη κυρά μου,

γιατί με τόσα στολίδια και τόσα ακριβά μεταξωτά

πασχίζεις να κρυφτείς απ’ των εραστών σου το βλέμμα;

Ή ντύσε τις Χάριτες και τους γυμνούς σου Έρωτες

ή πέταξε κι εσύ μακριά τα πέπλα, τα στολίδια, τους μανδύες.

Απ’ τα λατρευτά σου μέλη τίποτα κρυφό ας μην απομείνει!

Γελάς και δεν απαντάς...

Α, ναι, τα κρύβεις, τα σκεπάζεις όλα!

Γιατί καλά γνωρίζεις πως πιο πολύ ποθείται,

και πιο ακριβά απ' όλα πάντα εκτιμάται,

η ομορφιά εκείνη που αρνιέται να δοθεί.

Barbara Strozzi : "Le tre grazie a Venere":

Τελικά, οι "Τρεις Χάριτες" για τον Ρούμπενς δεν ήταν μόνο ένα αριστούργημα της ζωγραφικής του, αλλά μια συμπύκνωση του ιδανικού της ομορφιάς που υπηρετούσε ολόκληρη η μπαρόκ εποχή. Την ίδια ομορφιά που ο ζωγράφος απέδωσε με φως, χρώμα και σάρκα, η Στρότσι έντυσε με φωνές και μουσική. Στον καμβά του ενός και στις νότες της άλλης, οι Χάριτες εξακολουθούν να χορεύουν αιώνια, υπενθυμίζοντάς μας πως οι τέχνες συνομιλούν μεταξύ τους, υμνώντας το κάλλος, τον έρωτα και τη δημιουργική δύναμη του ανθρώπου...