"Tintagel", ο Arnold Bax σε κατάσταση πάθους...

 

Ο Μπαξ και η ερωμένη του, Κοέν στο Τίνταγκελ, το 1917
(φωτο από: arnoldbax.com)

(Με αφορμή την γενέθλια επέτειο του Άρνολντ Μπαξ, σαν σήμερα, 8 Νοέμβρη 1883) 

" ...όπως κι εμείς
κατά μήκος της μεταξένιας ακτής,
αναζητήσαμε σε ηλιόλουστες στιγμές
το όνειρο που ο κόσμος μάς αρνήθηκε..."

(από το ποίημα του Arnold Bax: "Tintagel Castle")

Για χάρη του έφτασα να περπατώ στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Τίνταγκελ. Για χάρη του Άρνολντ Μπαξ έφτασα να περπατώ σχεδόν στο γκρεμό, που σχηματίζουν οι σχιστόλιθοι στο ερειπωμένο κάστρο της Κορνουάλης, προκειμένου ν’αφουγκραστώ όλα εκείνα που τον συνεπήραν για να πλάσει τα υπέροχα μοτίβα του στο "Tintagel".Έργο, που εκτός της προγραμματικής του διάστασης, υπαινίσσεται ηχητικά και την περιβόητη παθιασμένη σχέση του συνθέτη με την πιανίστα Χάριετ Koέν…

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ την αρχή...

Ήταν 29 χρονών όταν o Mπαξ γνώρισε την πιανίστα Χάριετ Κοέν.Οι δυο τους συναντήθηκαν σε κάποια συναυλία και παρότι ο Μπαξ ήταν παντρεμένος, η έλξη φάνηκε από την πρώτη στιγμη.
Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος κι αφού η γυναίκα του Μπαξ αρνήθηκε να τού δώσει διαζύγιο αποφάσισαν να φύγουν στην Κορνουάλη, στο μικρό χωριό Tintagel.
Εκεί το ζευγάρι επιθυμούσε για λίγες εβδομάδες να ζήσει ανενόχλητα τον έρωτά του μακριά από την κατακραυγή των συντηρητικών Λονδρέζων .

Ηταν καλοκαίρι του 1917, που ο Άρνολντ Μπαξ έγραψε το ομότιτλο συμφωνικό του ποίημα: "Tintagel".

Kατά δήλωσή του, γοητευμένος από τα απόκρημνα, άγρια βράχια της Κορνουάλης, θέλησε να απεικονίσει μουσικά τη θέα τους με τη μαγευτική εικόνα του Ατλαντικού που απλώνεται απέραντα στα πόδια τους μια καλοκαιρινή μέρα. Η μουσική απεικόνιση συνδέει επίσης τον έρωτα με την ιστορία του κάστρου, τους θρύλους του βασιλιά Αρθούρου και του Τριστάνου.

Το έργο ξεκινά με μια μικρή εισαγωγή, μετά την οποία το θέμα παίρνουν τα χάλκινα πνευστά, που αντιπροσωπεύουν το ερειπωμένο φρούριο.
Ακολουθεί μια μακρά μελωδία από τα τοξοτά έγχορδα, που υποδηλώνει την απεραντοσύνη του ωκεανού, ενώ λίγο αργότερα ο Μπαξ μεταδίδει μια αίσθηση άγχους με τη μελωδία να γίνεται μελαγχολική, αγωνιώδης και αρκετά ταραγμένη, σχεδόν με τρόπο που υπαινισσεται την φουρτουνιασμενη θαλασσα και τα κύματα που σκάνε με μανία στους σκληρούς βράχους.
Ο συνθέτης χρησιμοποιεί το θέμα από το Βαγκνερικό "Τριστάνο και Ιζόλδη" ξετυλίγοντας μουσικά τους δραματικούς θρύλους του βασιλιά Αρθούρου.

Η σύνθεση αυτή είναι από τις αγαπημένες μου! Ο Μπαξ, με τις ηχητικές του περιγραφές, συνδυάζει όλα εκείνα τα στοιχεία, που με συγκινούν σαν άνθρωπο…
Κλείνεις τα μάτια…ακούς… και ο βασιλιάς Αρθούρος και οι ιππότες της στρογγυλής τραπέζης μοιάζουν να ανασταίνονται!! Το ερειπωμένο κάστρο της Κορνουαλης και τα πάθη, που βιώθηκαν εκεί διάχυτα στην ατμόσφαιρα!
Ανάκατοι οι μύθοι κι οι πραγματικότητες, με τη μουσική να δηλώνει το σημείο συνάντησης γης και Ατλαντικού!...Στο τέλος, τα χάλκινα οδηγούν σε μια ψυχική ανάταση, κάτι σαν προσωπική νίκη και θρίαμβο έναντι σε ό,τι σκοτεινό παλεύεις μαζί του!

Πολλοί δεν γνωρίζουν πως ο Μπαξ εκτός από συνθέτης και μάλιστα δημοφιλέστατος στην Αγγλία, συγχρόνως μοιραζόταν τη ζωή ως συγγραφέας και ποιητής στην Ιρλανδία, δημοσιεύοντας τα πονήματά του με το όνομα Dermot O'Byrne. Στα γραπτά του είναι εμφανείς επιρροές από τον Γέητς και την κέλτικη παράδοση.

Ο ίδιος αναπολώντας εκείνη την εποχή έλεγε πως "ζούσε  μια διπλή ζωή στην Τέχνη...Τη μια ως άγγλος συνθέτης, την άλλη ως "ιρλανδός" ποιητής".

Την εποχή της παραμονής του ζευγαριού στο Τίνταγκελ το 1917, ο συνθέτης έγραψε το τεσσάρων στροφών ποίημά του: "Κάστρο Tintagel", κι αυτό αφιερωμένο όπως και το συμφωνικό ποίημα στην ερωμένη του  πιανίστα, Harriet Cohen.

"Tintagel Castle"

While these old walls were crumbling,

Fair countless maids and men

Have cried and kissed and whispered,

And never come again.

We two know all their story,

Though all heroic glory

Fall from this old sea-warden,

Slain by a pedant pen.

Though Iseult’s arms and bosom

Were shadowy as her shame,

And dusty brains have proven

That Arthur’s but a name,

We have a certain toekn

How hearts of old were broken;

And English, Celt or Norman,

Love hurt them still the same.

They stared out even as we do

Across the silken tide,

And sought in sundown splendours

The dream their world denied

And Dick and Meg have parted

In Cornwall broken-hearted

Ten thousand time, though Tristam

had never sinned or died.

Strain closer yet, my lovely,
Till all your breast’s aglow,

Nor think how new sad ages

Will never care to know

If your white body’s beauty

Were thrall to Love or Duty,

Or how I burned and hungered

Long centuries ago.

Τόσο η ποιητική, όσο και η μουσική έμπνευση από το "Tintagel" αντανακλούν από τη μια την ασύλληπτη χαρά της ερωτικής ανταπόκρισης και εκπλήρωσης,  και από την άλλη την ψυχική αναταραχή που υπέστη ο συνθέτης.

Τελικά, φίλοι μου, η Τέχνη δημιουργεί τα καλύτερα έργα της, όταν οι εκφραστές της βρίσκονται σε κατάσταση πάθους!

Arnold Bax: "Tintagel"

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)8 Νοεμβρίου 2020 στις 10:04

Μεγαλειώδες κι εντυπωσιακό το συμφωνικό αυτό ποίημα του Μπαξ, αλλά παράλληλα εξαιρετικά ρομαντικό καθώς συνδυάζεται με το υπέροχο ομότιτλο ποίημα, την Ελπίδα μου. Υπέροχες και οι εικόνες του βίντεο κάποιες από πίνακες, κάποιες από φωτογραφίες της φύσης και του κάστρου Titangel. Και ναι, όταν το ταλέντο συνοδεύεται από πάθος τα δημιουργήματα του καλλιτέχνη είναι εξαίσια! Θεωρείται το καλύτερο έργο του Μπαξ.
Ευχαριστούμε πολύ, καλή μου φίλη! Καλό βράδυ! ❤

Απάντηση Διαγραφή


ΕΛΠΙΔΑ ΝΟΥΣΑ9 Νοεμβρίου 2020 στις 03:31

Πραγματι μελαγαλοπρεπο συμφωνικο ποιημα, οπως το περιγραφεις, Αζη μου!Ενα εξαιρετικα ρομαντικης ατμοσφαιρας εργο, που οι ηχοι και η μελωδικη της γραμμη εικονιζουν τη σχεση του με την Χαριετ..Χαιρομαι που σου αρεσε και το βιντεο με τους ζωγραφικους πινακες απο το ερειπωμενο Τιτανγκελ Σ'ευχαριστω απο καρδιας για την προσοχη σου!
Ευχομαι καλη εβδομαδα με υγεια, ασφαλεια και αισιοδοξια, αγαπημενη μου φιλη!

"Όλιβερ Τουίστ": Charles Dickens - Arnold Bax

 

(Για τη γενέθλια επέτειο του αγαπημένου μου Άρνολντ Μπαξ (8 Νοέμβρη 1883) 

Είναι αρκετές οι φορές, που έχω ασχοληθεί με το συνθέτη, έχω παρουσιάσει κάποια έργα του, έχω μιλήσει για την περιβόητη παθιασμένη σχέση του με την πιανίστα Χάριετ Koέν…
Μ’ έχει γενικώς απασχολήσει το θέμα "Μπαξ", τόσο που έφτασα να περπατώ για χάρη του στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Τίνταγκελ, να περπατώ σχεδόν στο γκρεμό, που σχηματίζουν οι σχιστόλιθοι στο ερειπωμένο κάστρο της Κορνουάλης, προκειμένου ν’ αφουγκραστώ όλα εκείνα που συνεπήραν τον Μπαξ για να πλάσει τα υπέροχα μοτίβα του στο συγκεκριμένο έργο.

Η ιμπρεσιονιστική χρήση της αρμονίας και η περίτεχνη ενορχήστρωση, που διαπνέουν τα έργα του, δεν αφήνει κανένα, πολύ ή λίγο γνώστη της μουσικής του, ασυγκίνητο.

Σήμερα, όμως θα ήθελα να συνδέσω τη μουσική του με έμπνευση, που έρχεται από τη Λογοτεχνία και ανήκει στα τελευταία έργα του συνθέτη, γραμμένα για τον κινηματογράφο.

Στην κινηματογραφική μουσική εισήλθε σχετικά αργά, στην ηλικία των 59, και περιλαμβάνει δυο έργα που γράφτηκαν τα τελευταία 11 χρόνια της ζωής του.
Μια μικρού και μια μεγάλου μήκους, ταινίες.

Η πρώτη, με τίτλο "Malta G.C." είναι ένα ντοκυμαντέρ σχετικό με την αντίσταση των Μαλτέζων στις αεροπορικές επιθέσεις των Γερμανών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η δεύτερη με τίτλο "Όλιβερ Τουίστ" εμπνευσμένη από τον ομώνυμο ήρωα του Κάρολου Ντίκενς.

Ένα βιβλίο, ορόσημο στην Παγκόσμια Λογοτεχνία, που προσφέρει απερίγραπτη συγκίνηση σε κάθε αναγνώστη, ανεξάρτητα από ηλικία.

"Από την εικονογράφηση του βιβλίου"

Κάθε φορά που διάβαζα τον "Όλιβερ Τουίστ" ως παιδί ή το ξαναδιάβαζα με τα παιδιά μου, ο συγγραφέας των φτωχών, των ανήμπορων και των αδικημένων μιλούσε στην καρδιά μας προκαλώντας ένα μεγάλο σιωπηρό ερωτηματικό, που μετατρέπεται αυτόματα σε δάκρυ, σε κόμπο, σε οργή κι αγανάκτηση…
Συναρπαστική αφήγηση, γεμάτη συμβολισμούς.

Απόψε, για χάρη του έτρεξα στη βιβλιοθήκη μου…Το αναζήτησα …και καταθέτω ένα μικρό απόσπασμα…

"ΟΛΙΒΕΡ ΤΟΥΙΣΤ", ΚΑΡΟΛΟΣ ΝΤΙΚΕΝΣ:

Δεν έκανες καθόλου καλά ακόμα που το' σκασες, Όλιβερ.
Κι αν ξαναγίνει, θα το μετανιώσεις πικρά...Δε μ' αρέσει η αχαριστία. Να το ξέρεις!
Αλλά έχε χάρη, που σε συμπάθησα. Θα σε κρατήσω κοντά μου και θα σου μάθω τη δουλειά.
Γιατί αλλιώς πας χαμένος!"

Έτσι του μίλησε ο παλιάνθρωπος ο Φάγκιν.
Και το παιδί ένιωσε την καρδιά του να βουλιάζει μέσα στον τρόμο και την απόγνωση…

Ένα βράδυ, το Τσακάλι έπιασε τον Όλιβερ παράμερα και του μίλησε .

"Γιατί δεν έρχεσαι να δουλέψεις μαζί μας;".

"Γιατί αυτό που κάνετε είναι κλεψιά!" απάντησε το παιδί.

"Και λοιπόν; Και η κλεψιά μια δουλειά είναι! Σαν όλες τις άλλες! 
Έλα και δε θα βγείς χαμένος."

"Όχι! Ποτέ μου δε θα γίνω κλέφτης!" είπε ο Όλιβερ με δάκρυα στα μάτια.

"Καλά...Έτσι έλεγα κι εγώ στην αρχή.....

Περίμενε, όμως, να σε περιλάβει ο Σάικς με το βούρδουλα, και τότε τα ξανακουβεντιάζουμε!" απάντησε το Τσακάλι.

"Τι θαρρείς πως θα καταφέρεις ολομόναχος στο Λονδίνο;

Κανένας δε σε νοιάζεται! Κανένας δε σε ξέρει!

Κανένας δε θα τρέξει να σε βοηθήσει!

Το καλό που σου θέλω, λοιπόν, κάνε ό,τι σου λένε ο Φάγκιν κι ο Μπιλ Σάικς.

Γιατί έχουν τον τρόπο να σε σακατέψουν, αν τους πάς κόντρα!".

(Κ.Ντίκενς: "Όλιβερ Τουίστ", εκδ. Νέστορας, μτφ: Δ.Π.Κωστελένος, σελ.62)

Ο Ντίκενς μέσα από τη ρεαλιστική του διήγηση, o David Lean με τη διεισδυτική σκηνοθετική του ματιά, αλλά στην προκειμένη ο Bax με τη μουσική του, σκιαγραφεί τη δύσκολη ζωή των αναξιοπαθούντων, αποτέλεσμα των νόμων των εφησυχασμένων αστών, νόμων που οι ίδιοι φτιάξαμε.
Εγκλήματα, εκμετάλλευση, επαιτεία, υποκρισία, αθλιότητα, ξεπεσμός, κτηνωδία…


Τα νοήματα διαχρονικά με τη μουσική να τα ενισχύει σαν ουσιαστικός δευτεραγωνιστής,
σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στο νοηματικό περιεχόμενο.

Η μουσική του Bax είναι υποδηλωτική, ανοιχτή σε ατελείωτους συνειρμούς.

Εκείνο το άφθαστο χιούμορ του Ντίκενς δοσμένο ευφυώς από το συνθέτη, με μια ανεπανάληπτη μουσική εφευρετικότητα κωμικών στοιχείων (μουσικοί διάλογοι ανάμεσα σε ξυλόφωνα και χάλκινα πνευστά), χωρίς όμως να χάνεται η απέραντη τρυφερότητα και η συμπόνοια για τα δυστυχώς, εκατομμύρια «Όλιβερ Τουίστ», που  υπάρχουν και σήμερα!

Τα μοτίβα δυνατά και αιχμηρά καταδεικνύουν έναν "τρίτο κόσμο" ανάμεσα στις "πολιτισμένες" κοινωνίες με τα "βασανιστήρια" να διογκώνονται και τους σωματικούς, αλλά κυρίως τους ψυχικούς εξευτελισμούς να φωτίζονται περισσότερο τρομακτικοί!

Η οπτική φαντασία του συνθέτη σκωπτική, παθιασμένη, τρομακτική κι άλλοτε ευαίσθητη, ζωντανή, ενεργητική, ή με ρομαντική διάθεση στέκεται επάξια στο ύφος, το κλίμα και το πνεύμα του Nτίκενς με τους ήχους να ξεπροβάλλουν σα φως, που παλεύει με τα σκοτάδια, σαν ομίχλες με την ελπίδα, σαν το άδικο με την καλοσύνη και τον αλτρουισμό…

Ο "Όλιβερ Τουίστ" ως βιβλίο έχει χαράξει την παιδική μου μνήμη βαθιά, οι εικόνες αναπλάθονται πιστά με την ταινία και η μουσική διατρανώνει τα συναισθήματα, που γεννά ο ήχος και η εικόνα…
Γι’αυτό και ο χείμαρρος λόγου από μεριάς μου!

Σας αφήνω να απολαύσετε το βασικό θέμα της ταινίας, που εκτελεί η αγαπημένη πιανίστα του Bax, Χάριετ Κοέν, με την οποία, όπως είπαμε είχε μια παθιασμένη ερωτική σχέση.

Arnold Bax: "Oliver Twist" / Harriet Cohen:

Λύπη και τρυφερότητα...θυμός και περηφάνια...σκοτάδι και θαμπή ηλιαχτίδα...κόλαση και ελπίδα για Παράδεισο...

Αντίθετα συναισθήματα, αντίπαλες δυνάμεις, που συγκρούονται, με το καλό τελικά να υπερτερεί και να διαμορφώνει την παιδική ψυχή μας!

Και πόσο επίκαιρο...Όσο κι αν αλλάζουν, εξελίσσονται και "προοδεύουν" οι εποχές, οι Όλιβερ δεν θα εκλείψουν γιατί τα σκοτάδια της ψυχής είναι σχεδόν ακατόρθωτο, αν δεν το θελήσουμε πραγματικά, να διαλυθούν.