"Καρναβάλι στη Ρώμη", Dickens - Berlioz

 

"Carnival in Rome", Johannes Lingelbach

Το πνεύμα των ημερών επιβάλλει την αναφορά στους μασκαράδες και τα μασκαρέματα, αλλά και στη φαντασία που ερέθισε η διονυσιακή ατμόσφαιρα σε δημιουργούς, όπου ξεφάντωμα, κέφι, ευθυμία, οινοποσία και χορός, πρωτοστατούν.

Το Καρναβάλι -θα συμφωνήσετε- αποτελεί μια χαρούμενη ανάπαυλα στη μονότονη, χειμωνιάτικη ζωή...Καρναβάλι εκτός από μεταμφίεση και ξέφρενη διάθεση, σημαίνει πειράγματα, αστεία και αθυροστομία.

Ήταν το χειμώνα του 1844 που ο Άγγλος συγγραφέας και κριτικός, Κάρολος Ντίκενς με την οικογένειά του ταξίδεψαν στην Ιταλία και συγκεκριμένα στη Ρώμη. Εκεί, τον εντυπωσίασαν πολλά. Από τα φαγητά μέχρι τους πάντα γελαστούς ανθρώπους...από τα αρχαία μνημεία μέχρι έθιμα και εκδηλώσεις για κάθε περίσταση. 

Τον επόμενο χρόνο δημοσίευσε το βιβλίο του: "Εικόνες από την Ιταλία", στις σελίδες του οποίου κατέγραψε τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του με αφηγήσεις γεγονότων, στιγμιοτύπων και δρωμένων...Αναμεσά τους και κείνα από το Ρωμαϊκό Καρναβάλι, καθώς κατά τη διάρκειά του έγινε μέτοχος της χαώδους φρενίτιδας, της οργιαστικής υπερβολής, κάνοντάς τον να αναλογιστεί την "αρχαία μαγεία" που διέπει τη Γιορτή. Γοητευμένος, συνειδητοποίησε πως ο πόθος για ελευθερία της έκφρασης είναι βαθιά ριζωμένος μέσα στην ανθρώπινη ψυχή...

"Carnival in Rome", Jan Miel, Prado

"Επί ένα τέταρτο προχωρούσαμε μ' αυτόν το ρυθμό, ώσπου φτάσαμε στην Κόρσο. Ειλικρινά, το κέφι, η λαμπρότητα και η ζωντάνια της σκηνής που αντικρίσαμε υπερέβαιναν κάθε φαντασία. Από τα μυριάδες μπαλκόνια  κρέμονταν ζωηρόχρωμα κόκκινα, πράσινα, γαλάζια, λευκά και χρυσαφιά πετάσματα, που φτερούγιζαν μέσα στο λαμπρό φως του μεσημεριού.
Από παράθυρα, από στηθαία και από ταράτσες ανέμιζαν σερπαντίνες βαμμένες στα πιο έντονα χρώματα, αλλά και φανταχτερά υφάσματα σε κάθε αστραφτερή απόχρωση, που αιωρούνταν πάνω από το δρόμο. Ήταν λες και τα κτίρια είχαν κυριολεκτικά γυρίσει το μέσα έξω πλημμυρίζοντας μ’ όλη την ευφορία τους τον δρόμο.
Οι βιτρίνες των καταστημάτων ήταν κλειστές, ενώ τα παράθυρα ήταν γεμάτα κόσμο, σαν τα θεωρεία ενός πάμφωτου θεάτρου· οι πόρτες είχαν αφαιρεθεί, και στη θέση τους, ανθοστόλιστα και στεφανωμένα με πρασινάδες, κρέμονταν υφαντά με κεντημένα δάση· οι σκαλωσιές στα γιαπιά είχαν μεταμορφωθεί σε έκπαγλους ναούς, εκθαμβωτικούς μέσα στα ασημένια, χρυσαφιά και πορφυρά χρώματά τους· και σε κάθε γωνίτσα και κόγχη, απ’ το πεζοδρόμιο ως τις καμινάδες –οπουδήποτε λαμπύριζαν τα μάτια τους–, γυναίκες χόρευαν, γελούσαν και στραφτάλιζαν, όπως το φως πάνω στο νερό.
Κάθε είδους τρελή και παρδαλή αμφίεση που μαγεύει το βλέμμα βρισκόταν στο δρόμο..."

("Δυο εικόνες της Ρώμης", Charles Dickens, εκδ. Κίχλη, μτφ: Γ. Παλαβός).

"Carnival in Rome", Ippolito Caffi

Με έντονη γλαφυρότητα ο Βρετανός μυθιστοριογράφος της Βικτωριανής εποχής περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια τα στοιχεία της γιορτής, αυτής της περιόδου εκτόνωσης, κατά την οποία οι άνθρωποι με το πρόσχημα της μεταμφίεσης ξεφεύγουν από την καθημερινότητα και εξωτερικεύουν τα πάθη τους.

Στην Ιταλία βρέθηκε και ο Εκτόρ Μπερλιόζ. Ήταν μετά τη νίκη του στο Prix de Rome το 1830... Έτσι, και κείνος έζησε από κοντά τη φρενίτιδα του Ρωμαϊκού Καρναβαλιού, την οποία αποτυπώνει με νότες στην περίφημη ουβερτούρα του: "Roman Carnival". 

Ο Μπερλιόζ ζώντας στην ιταλική πρωτεύουσα είχε παρακολουθήσει εκδηλώσεις αποκριάς που στήνονταν από τους κεφάτους Ιταλούς σε κάθε γωνιά της πόλης, είχε συμμετάσχει ίσως σε καρναβαλικούς χορούς με μασκοφορεμένους, είχε γελάσει με τα αυτοσχέδια θεατρικά στους δρόμους, αλλά και τις λογής αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές των ανθρώπων σε αυτή τη λαϊκή ανατρεπτική γιορτή...Όλα, απαραίτητα οργανικά στοιχεία της χαμογελαστής Αποκριάς, πολύχρωμες εικόνες που αποτέλεσαν έναυσμα για τη συναρπαστική παρτιτούρα του στο"Romain Carnival", που περιγράφει τη θορυβώδη φιέστα...

"Carnival in Rome", Karol Miller

Μια εκθαμβωτική ουβερτούρα, που κανείς θα χαρακτήριζε "φλογερή έκρηξη χρωμάτων", στην οποία ακούγεται το χορευτικό σαλταρέλο, γρήγορο θέμα σε 6/8, ενώ ξεχωριστό είναι και το σόλο από το αγγλικό κόρνο. Ένα αριστούργημα ευφάνταστης ορχηστρικής γραφής του Μπερλιόζ, τα μοτίβα του οποίου προέκυψαν από την καρναβαλική σκηνή της όπεράς του "Μπενβετούτο Τσελίνι".

Μάστορας στην ενορχήστρωση ο γάλλος συνθέτης το 1844 ανάπλασε το αρχικό υλικό και παρουσίασε ένα μεταμορφωμένο έργο ύψιστης ζωντάνιας και ενεργητικότητας, στο οποίο μεταφέρει το θάμβος ενός επισκέπτη στη Ρώμη για την ξέφρενη ιταλική ευθυμία, τη σπιρτάδα και τη λαμπρότητα της γιορτής, όπως τα κατέγραψε και ο Κάρολος Ντίκενς την ίδια εποχή στο βιβλίο του "Εικόνες της Ρώμης"...

Την ορχήστρα πλαισιώνουν κύμβαλα, τρίγωνα και ντέφια, σκιαγραφώντας τους ιλιγγιώδεις, αποκριάτικους χορούς. Ο Μπερλιόζ παραλείπει εσκεμμένα το τύμπανο, το οποίο θεωρούσε βαρύ και ενοχλητικό σ' αυτό το στυλ μουσικής, αντίθετα με τα "ελαφριά" κρουστά που χρησιμοποίησε, που προσέδωσαν στην παρτιτούρα τη λάμψη και τον χορευτικό της χαρακτήρα.
Τρανταχτές ρυθμικές εκπλήξεις διαταράσσουν τις αισθήσεις του ακροατή. Αξιοποιεί τις δυνατότητες της ορχήστρας και εκπλήσσει με το θέμα του andante στην αρχή, που ακούγεται απαλά σε ένα fugato από τα φαγκότα και στη συνέχεια μεταπηδά φόρτε στα τρομπόνια.
Στην coda ο συνθέτης σχεδόν ανεξέλεγκτα, όπως αρμόζει στην καρναβαλική γιορτή επιδεικνύει όλο ευφορία τα χρωματιστά πυροτεχνήματα, με τα οποία ολοκληρώνεται η ξεχωριστή φιέστα, που συνεχίζεται επάξια στο πνεύμα των Ρωμαϊκών Σατουρναλίων...

Berlioz - "Le carnaval romain, Overture, Op 9 "

Διευθύνει ο Claudio Abbado

Αξίζει να σημειωθεί πως το όλο ζωντάνια και καρναβαλικά χρώματα έργο, είναι από τα δημοφιλέστερα του Μπερλιόζ. Παρουσιάστηκε υπό την μπαγκέτα του και αφιερώθηκε στον μουσικόφιλο και μαικήνα του δημιουργού, πρίγκηπα Χοετζόλερν-Έχινγκεν.
Όταν η συναυλία ολοκληρώθηκε στο σωστό τέμπο και απόδοση, ικανοποιημένος ο Μπερλιόζ, ήταν σαν να έπαιρνε την εκδίκησή του για την χλιαρή υποδοχή της προγενέστερης όπερας με τα ίδια μουσικά θέματα και γυρνώντας στους μουσικούς, είπε:

"Έτσι εκτελείται το καρναβάλι! Όχι σαν Σαρακοστή και Μ. Παρασκευή!", υπονοώντας πως η αποτυχία οφειλόταν στην μη τήρηση της ταχύτητας και του σπινθηροβόλου ύφους που εκείνος απαιτούσε.

Μια από τις τελευταίες παρουσιάσεις της ουβερτούρας που διηύθυνε ο Μπερλιόζ στο Παρίσι ήταν το Φεβρουάριο του 1863. Όπως αναφέρει ο συνθέτης στις "Αναμνήσεις" του φανατικοί θαυμαστές του τού έγραψαν:

"Η Ουβερτούρα Carnival Romain, που κάλλιστα θα μπορούσε να ονομαστεί "Μεγάλη Ρωμαϊκή Συμφωνία", είναι ένα πραγματικό αριστούργημα.

Τι δύναμη στην έμπνευση, τι φωτιά, τι αυθορμητισμός!

Και πόσο συγκινητικό είναι να την ακούς!

Αυτή η μουσική σας δεν θα γεράσει ποτέ!"

Χριστουγεννιάτικο παραμύθι: "Ο γρύλος στο τζάκι"

 

Από εικονογράφηση της νουβέλας "Γρύλος στο τζάκι" του Ντίκενς (1846)

 "Δως του κλώτσο να γυρίσει, παραμύθι ν' αρχινήσει..."

Οι λαοί θεωρούν  το τραγούδι του γρύλου καλό, αλλά και κακό οιωνό. Έτσι στη Βραζιλία είναι σημάδι είτε επικείμενης βροχής, είτε προαναγγέλλει θάνατο. Για το λόγο αυτό αν βρεθεί γρύλος να τραγουδά μέσα σε σπίτι, θανατώνεται.
Στα Μπαρμπέιντος, όμως, όπως και για τους λαούς της Βόρειας Ευρώπης ο ήχος του εντόμου θεωρείται οιωνός για οικονομική ευημερία, ενώ υπάρχει η δοξασία ότι όποιος δει γρύλο θα του φέρει καλοτυχία!

Ανάμεσα στις πέντε νουβέλες, που έγραψε ο Κάρολος Ντίκενς για τα Χριστούγεννα, το λιγότερο γνωστό (παρότι για χρόνια ήταν δημοφιλέστερο στη σκηνή ακόμα κι από το "Christmas Carol") είναι ο "Γρύλος στο τζάκι", που  κυκλοφόρησε τέλη Δεκεμβρίου του 1845.

Πρόκειται για μια Χριστουγεννιάτικη ιστορία που ο βρετανός συγγραφέας χαρακτήρισε  ως "ήσυχη, όλο αθωότητα και ομορφιά", απάντηση σε όσους τον κατηγόρησαν για υπερβολική συναισθηματικότητα.
Προσέλκυσε εκατομμύρια αναγνωστών, καθώς το ξετύλιγμά της τούς χρίζει επισκέπτες ενός ευτυχισμένου σπιτικού της Βικτωριανής εποχής, ιδανικού στα μάτια ενός παιδιού, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που φτώχια, καταφρόνια, κοινωνικές ανισότητες και εκμετάλλευση ήταν καθημερινά βιώματα. Στην ιστορία του ο Ντίκενς υπογραμμίζει πως πάντα ανάμεσά μας υπάρχουν  κακοί, μεταμορφωμένοι σε τέρατα. Όμως επίσης πάντα υπάρχει κι ένας φύλακας άγγελος,  υπάρχει ένας "γρύλλος στο τζάκι" κάθε σπιτιού, που αποκαθιστά τα πράγματα, παίρνει το μέρος των καλών και οι κακοί ρίχνονται στην άβυσσο της ανυπαρξίας.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ:

Ένα ζευγάρι, o Tζων και η πολύ νεότερή του Ντοτ, ζει ευτυχισμένο με το μικρό γιο τους και την γκουβερνάντα του. Ενας γρύλος ενεργεί ως φύλακας άγγελος για την οικογένεια. Όταν τα πράγματα πάνε καλά, το έντομο γρυλίζει στο τζάκι, ενώ παραμένει σιωπηλό όταν υπάρχουν σκοτούρες, λογής δυσκολίες και θλίψη. 
Κατά την περίοδο των Γιορτών η οικογένεια φιλοξενεί στο σπίτι της έναν μυστηριώδη ξένο.
Ο Tάκλετον, ένας ζηλιάρης γέρος, προσπαθεί να σπείρει ζιζάνια ανάμεσα στο ζευγάρι. Έτσι δηλητηριάζει το μυαλό του Τζων για την Ντοτ, λέγοντάς του πως αντιλήφθηκε  τη γυναίκα του να τον απατά με τον επισκέπτη τους.
Ο  Τζων από τη θλίψη του δεν μπορεί να σκεφτεί καθαρά και αποφασίζει να χωρίσει τη γυναίκα του για να την απαλλάξει από ένα γάμο που τής είναι βάρος.
Ο γρύλος σταματά το χαρούμενο τραγούδι του...
Μέσω των υπερφυσικών του δυνάμεων όμως, τα ψέματα του συκοφάντη αποκαλύπτονται και ...έζησαν αυτοί καλά και μεις καλύτερα...

"Ιllustration for Charles Dickens's 
"Cricket on the Hearth", Fred Barnard (1896)

Παρόλο το αίσιο  τέλος, η ιστορία του Ντίκενς εστιάζει στο ύπουλο και σκοτεινό πάθος της ζήλιας. Είναι ο γρύλος, που με το χαρούμενο, επίμονο φτερούγισμα και παιχνιδιάρικο γρύλισμά του, αλλά και τις ενδιάμεσες συμβολικές σιωπές του υπενθυμίζει στον Τζον, την αγάπη του για την σύζυγό του και τον οδηγεί να συγχωρήσει την υποτιθέμενη απιστία του προτού αποκαλυφθεί η αλήθεια της αθωότητας της. 

Ο Ντίκενς για μια ακόμη φορά εξυψώνει το δίκαιο και την επικράτησή του. Κάθε τζάκι, φίλοι μου, κάθε εστία έχει το δικό της γρύλο. Κι αν δεν τον έχει, πρέπει να ψάξουμε να τον βρούμε. Γιατί τζάκι δίχως γρύλο είναι ζωή δίχως όνειρα, άνθρωπος δίχως ελπίδα...

Ο "Γρύλος στο τζάκι"  του Ντίκενς δραματοποιήθηκε σε πολλές γλώσσες και μελοποιήθηκε πολλάκις, επίσης.

1.  "The Cricket On The Hearth"  είναι μια  μικρή όπερα με στοιχεία πρόζας, τριών πράξεων του σκωτσέζου σερ Alexander Mackenzie, που συνέθεσε το 1904 κι έκανε πρεμιέρα στη Βασιλική Ακαδημία Μουσικής μια δεκαετία αργότερα. Ο συνθέτης αγαπούσε ιδιαίτερα τη συγκεκριμένη όπερα(ήταν εξάλλου δεμένος με τα αναγνώσματα του Ντίκενς) και δήλωσε πως την έγραψε "για την Αγάπη". 

Ο Μακένζι κινείται σε ρυθμική αγωγή διακυμάνσεων, άλλοτε γρήγορη κι άλλοτε αργή, σε ύφος ανάλαφρο, πρόσχαρο, όπου το σκέρτσο και το παιχνίδισμα υπερτερούν, κι άλλοτε μικρές, μελαγχολικές ή ταραγμένες  φράσεις να υποδεικνύουν  τη διάθεση των ηρώων της ιστορίας.
Απλές, βηματικές κινήσεις μικρών διαστημάτων πλάθουν μoυσικές συλλαβές, που ακολουθούν ένα απότομο σκαμπανέβασμα, σαν μίμηση του  τιτιβίσματος του γρύλου.

Ακούμε την ουβερτούρα με τη χαρακτηριστική αρχική σκηνή  της τσαγιέρας "εν βρασμώ", έμπνευση από την πρώτη πρόταση της νουβέλας του Ντίκενς: "The kettle began it", με τα πνευστά κυρίως, να μιμούνται τους ήχους από τη διαδικασία του βρασμού. Καθώς η θερμοκρασία του νερού αυξάνεται, σχηματίζονται φυσαλίδες. Ο ατμός τους υγροποιείται με αποτέλεσμα να "εξαφανίζονται" κάνοντας χαρακτηριστικούς ήχους...
Οι μαθητές του Μακένζι μετά το τέλος της πρεμιέρας τού χάρισαν μια μινιατούρα τσαγιέρα που με ανάλογο μηχανισμό μπορούσε να βγάζει ατμούς. 

Sir Alexander Mackenzie: "The Cricket on the Hearth Op 62 - Overture" 
 Charles Dickens Christmas tale:

2. Νωρίτερα, το 1896 ο Karl Goldmark  είχε συνθέσει την όπερά του σε 3 πράξεις:  "Das Heimchem am Herd"  με γερμανικό λιμπρέτο-έμπνευση από την Χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς . Ακούμε την Άρια της Dot, γυναίκας του ευαίσθητου αχθοφόρου που έπεσε θύμα συκοφαντίας. Από την Μοραβικής καταγωγής περίφημη υψίφωνο, Maria Jeritza, που μάγεψε και σε αυτό το ρόλο.

"Das Heimchen am Herd-Ach, das ist herrlich"; Karl Goldmark / Maria Jeritza

3. Στην πρώιμη συνθετική του περίοδο, στα μέσα της δεκαετίας του 1860, ο γάλλος συνθέτης Ζυλ Μασνέ εμπνεόμενος από τη νουβέλα του Ντίκενς γράφει την ομώνυμη ρομαντική κωμωδία του σε 3 μέρη για μικτή χορωδία, κουαρτέτο εγχόρδων, όμποε και τσελέστα. Ενα έργο τρυφερό, αφηγηματικό, αποδίδοντας μουσικά τον ρυθμικό, καθησυχαστικό ήχο του γρύλου δίπλα στο αναμμένο τζάκι. Το πιάνο μιμείται με λεπτότητα την επίμονη, επαναλαμβανόμενη φωνή του εντόμου με απλές, λυρικές μελωδίες και λεπτοδουλεμένη δυναμική για να δημιουργήσει ατμόσφαιρα ζεστασιάς, μελαγχολίας και στοχασμού.
Όπως στο λογοτέχνημα του Ντίκενς ο γρύλος είναι σύμβολο του σπιτιού και της καθημερινής ευτυχίας, ένα πνεύμα-προστάτης που χαρίζει παρηγοριά και σοφία στους ανθρώπους, έτσι και ο Μασνέ μετουσιώνει αυτή την ιδέα σε μουσική, αποτυπώνοντας τον ήχο του γρύλου όχι ως ενοχλητικό, αλλά ως ρυθμική ανάσα της οικογενειακής θαλπωρής.






Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 December 2020 at 01:41

Ένας γρύλος σώζει! Ωραίο παραμύθι, Ελπίδα μου. Δεν το γνώριζα ούτε και την μουσική που ταιριάζει μ' αυτό. Άκουσα την πολύ μελωδική εισαγωγή του Μακένζι. Είναι χαρούμενη, αισιόδοξη για την χαρά που έχει κάθε σπιτικό με γρύλο να διώχνει το κακό! Ας διώξει ο γρύλος όλα τα κακά του 2020 και να μας φέρει πίσω το χαμόγελο. Εντελώς ξεχωριστή και η ερμηνεία της Maria Jeritza στην άρια της Ντοτ!
Ευχαριστούμε πολύ για την μαγεία που μας έφερε το παραμύθι του Ντίκενς μέσα απ' την έξοχη δική σου παρουσίαση! ❤ReplyDelete
Replies
ELPIDA NOUSA29 December 2020 at 01:56

Καλημερα κι απο δω, καλή μου Αζη!
Ετσι ακριβως!Ενας γρυλος, ο προστατης καθενος απο μας, ο φυλακας και άγγελός μας, που μας προφυλασσει από τις λογης κακοτοπιες...Ειναι η ελπιδα και η πιστη πως μια αορατη δυναμη θα μας βοηθησει οταν κατι προσπαθει να μας καταβάλλει και καταστρεψει τη γαληνη και ηρεμια της ζωης μας...
Ειναι ομορφο το διδακτικο αυτο παραμυθι του Ντικενς που κα γω το γνωρισα μεσα από την αγνωστη -στους πολλούς- μουσική συνθεση του Μακενζι...
Μακαρι η χρονια που φευγει να παρει μαζι της καθε δυσκολια που αντιμετωπιζουμε και να ανατειλει μια νεα, ελπιδοφορα χρονια!!
Εγω ευχαριστω για την ανταπόκριση σου και το υπεροχο σχολιο σου!Σε φιλω γλυκά!!Delete

Ντίκενς: "Χριστουγεννιάτικη ιστορία"

 

Από την 1η έκδοση του βιβλίου, η πρώτη σελίδα

"Παραμονή Χριστουγέννων. Σκυμμένος πάνω απ᾿ το γραφείο του,  ο Εμπενέζερ Σκρουτζ δούλευε ασταμάτητα. Το δωμάτιο ήταν μάλλον κρύο, γιατί τα λιγοστά κάρβουνα στη σόμπα δεν ζέσταιναν αρκετά. Όχι όχι έλειπαν του Σκρουτζ τα χρήματα για ν᾿ αγοράσει περισσότερα κάρβουνα. Αλλά ο Έμπενέζερ Σκρουτζ ήταν ένας φοβερός τσιγκούνης![...]

«Θείε, Καλά Χριστούγεννα!».

«Κακά, ψυχρά κι ανάποδα...» γκρίνιαξε ο Σκρουτζ.[...]

 Ξαφνικά, απ᾿ τη μεριά της αποθήκης άκουσε να σέρνονται βαριές αλυσίδες. Μέσα από την κλειστή πόρτα γλίστρησε μία παράξενη σκιά. Ήταν το φάντασμα του παλιού συνεταίρου του Σκρουτζ, που είχε πεθάνει ακριβώς πριν εφτά χρόνια. 

«Ποιος είσαι;» ψιθύρισε.

«Ποιος ήμουν!» τον διόρθωσε το φάντασμα.  «Ήμουν ο Τζακ Μάρλεϊ, ο συνέταιρός σου. Δε με θυμάσαι; Βλέπεις αυτές τις αλυσίδες;» τον ρώτησε το φάντασμα.  «Κάθε κρίκος τους αντιπροσωπεύει και μία άσχημη κουβέντα της ζωής μου. Όσο για τα βαριά χρηματοκιβώτια που σέρνω; Είναι τα πλούτη που συγκέντρωσα και δεν τα χρησιμοποίησα σωστά. Όλα αυτά θέλω να τα σκεφτείς σοβαρά και να δεις και τη δική σου ζωή αλλιώς, Σκρουτζ! Ήρθα να σε προειδοποιήσω. Έχεις ακόμη μια ευκαιρία να γλιτώσεις από τη δική μου μοίρα, θα έρθουν τρία πνεύματα. [...]

«Μη φοβάσαι», του είπε η οπτασία.  «Είμαι το Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα του Παρελθόντος κι ήρθα να σε βοηθήσω».[...]

«Είμαι το Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα τού Παρόντος», του φώναξε φιλικά. «Έλα!»[...]

Ο Σκρουτζ παραλίγο να λιποθυμήσει από τον τρόμο του.«Εσυ θα πρέπει να είσαι το  Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα του Μέλλοντος. Τι μου επιφυλάσσει το μέλλον; Ίσως ν'αλλάξω.[...]

«Πνεύμα, βοήθεια, βοήθεια!» φώναξε. «Δεν θέλω να τελειώσει έτσι η ζωή μου. Μπορώ... θέλω να την αλλάξω.[...]

«Φρέντ», ρώτησε, «μπορώ να περάσω;».

«Ποιος είναι;» ρώτησε έκπληκτος ο ανιψιὸς του Σκρουτζ γυρνώντας το κεφάλι του.

«Ο θείος σου ο Σκρουτζ», του απάντησε. «Ήρθα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι που με κάλεσες!».

Ο Φρεντ και η γυναίκα του χάρηκαν πολύ που τελικά ο Σκρουτζ αποφάσισε να τους κάνει την τιμή. Και η γιορτή εξελίχτηκε θαυμάσια. Το γεύμα ήταν νοστιμότατο. Ακολούθησαν μουσική και χορός.  Αλλά το καλύτερο απ'όλα ητανεκείνη η ξέφρενη χαρά που ένιωθέ μέσα του ο Σκρουτζ. [...]

Ο Σκρουτζ κράτησε το λόγο του.  [...] Ο πρώην τσιγούνης έγινε πολύ γενναιόδωρος κι ήταν πάντα ευγενικός με όλους. Μερικοι βέβαια τον κορόιδεψαν για τη μεταβολή τους χαρακτήρα του. Αλλά ο Σκρουτζ δεν ενοχλήθηκε γιατί, όπως είπε πολύ σοφά: «Καλύτερα να σε περιγελούν παρά να σε περιφρονούν!».

Ο Σκρουτζ δεν ξαναείδε τα πνεύματα. Αλλά από εκείνη την ημέρα, όπως λένε, δεν υπήρχε άνιρωπος που να γιορτάζει καλύτερα τα Χριστύγεννα από τον Εμπενέζερ Σκρουτζ.

"Το φάντασμα του Μάρλευ
παρουσιάζεται στον Σκρουτζ"

(Χριστουγεννιάτικη Ιστορία, Κ. Ντίκενς)

***

Η "Χριστουγεννιάτικη Ιστορία" του Καρόλου Ντίκενς κυκλοφόρησε σαν σήμερα στις 19 Δεκεμβρίου 1843 είναι μια ιστορία, που ήρθε για να ζεστάνει τις ανθρώπινες καρδιές και που θυμίζει πως τα Χριστούγεννα ειναι  γιορτή αγάπης και συμπόνοιας. Μα και να επαναφέρει την πίστη πως το πνεύμα των Χριστουγέννων πρέπει να κυριαρχεί όλο τον χρόνο στις σχέσεις των ανθρώπων, ιδιαίτερα στις άσχημες και δύσκολες εποχές που διανύει η ανθρωπότητα σήμερα!

Για τη μπαλετική εκδοχή του βιβλίου "Christmas Carol" του Ντίκενς, ο άγγλος   Carl Davis  το 1993 γράφει μια μουσική σύνθεση, όπου χρησιμοποιεί αναπροσαρμοσμένες αρκετές μελωδίες συνδεδεμένες με τις γιορτινές αυτές μέρες, καταφέρνοντας να περάσει τα θαυμαστά νοήματα του άγγλου λογοτέχνη. Διακρίνουμε τα: "We Wish You a Merry Christmas" , "Fa la la la", και μεσαιωνικα καλαντα, όπως το περίφημο "Ding-Dong".

Τα μέρη:

Nephew and Niece

Bob

Young Scrooge and Bella

Marley's Ghost and Phantoms

Μπορείτε να ακούσετε τη Σουίτα μπαλέτου ως το 17:25:

«Dickens-Debussy …ένα πρελούδιο με διάθεση ειρωνίας…»

Είναι από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Βικτωριανής Εποχής.

Ο άγγλος Κάρολος Ντίκενς, (7 Φεβρουαρίου 1812 - 9 Ιουνίου 1870) είναι ο αγαπημένος συγγραφέας των παιδικών μας χρόνων, ο συμπαραστάτης των φτωχών, των ανήμπορων και των αδικημένων.

Ο διανοούμενος που με τη στάση και τις θέσεις που εξέφραζε μέσα από τα έργα του, μιλούσε στην καρδιά μας!

Τα μηνύματά του διαχρονικά, οι ιστορίες του συγκινούν κάθε ψυχή ευαίσθητη απέναντι στην αδικία, την απανθρωπιά, την ψυχική κακοποίηση!

"Ο νεαρός Ντίκενς", Francis Alexander

Προσωπικότητα ευαίσθητη, ο Ντίκενς αγαπούσε την κλασική μουσική, ιδιαίτερα τα έργα των Μότσαρτ, Σοπέν και Μέντελσον, ενώ παρακολουθούσε συχνά παραστάσεις όπερας όποτε τού δινόταν η ευκαιρία στα ταξίδια του στην Ευρώπη. 
Στο Παρίσι, όταν άκουσε τον "Φάουστ" του Σαρλ Γκουνώ, ομολόγησε ότι "είχε κατακλυστεί από την ομορφιά της μουσικής..."
Συζητήσεις περί μουσικής έκανε και με την αδερφή του η οποία υπήρξε καταξιωμένη πιανίστα και τραγουδίστρια, όπως και με τον συνθέτη σερ Άρθουρ Σάλιβαν, με τον οποίο συνδεόταν φιλικά.
Η μουσική εκπαίδευση του Ντίκενς άρχισε με πιάνο και λίγο αργότερα βιολί, που όμως παράτησε γρήγορα. Μεγαλώνοντας αγόρασε ένα ακορντεόν, όπου αυτοδίδακτος έπαιζε κάποια τραγούδια και μελωδίες.
O Ντίκενς είχε καλής χροιάς φωνή, ήταν ρυθμικός και τονικά σωστός και απολάμβανε να τραγουδά, ενώ είχε συνεργαστεί με το νεαρό βρετανό συνθέτη, John Pyke Hullah, ως λιμπρετίστας στην οπερέτα "Οι κοκέτες του χωριού".

O Nτίκενς -όπως αναφέραμε- μέσω της πένας του υπήρξε πολέμιος των ηθικολογικών κηρυγμάτων, τα οποία σατίριζε, όπως στο μυθιστόρημα που το 1836 δημοσιεύτηκε σε συνέχειες: «Τα Χαρτιά του Πίκγουικ Κλαμπ».

Μέσα από το κωμικό των χαρακτήρων αλλά και το χαρακτήρα του πρωταγωνιστή Σάμιουελ Πίκγουικ, την αστεία του εμφάνιση (τον παρουσιάζει εύσωμο, κοντό, με χαρακτηριστικά γυαλιά…ένας πλούσιος, ηλικιωμένος, ο ιδρυτής του Pickwick Club) καυτηριάζει τα κοινωνικά έκτροπα, την ασφυκτική,  «ανθυγιεινή», μίζερη, σχεδόν αηδιαστική ζωή  της Βρετανίας της εποχής με τις τεράστιες κοινωνικές αντιθέσεις.

Σάμιουελ Πίκουικ
εικονογράφηση Harold Copping

Τα σφάλματα και οι αμαρτίες δεν είναι μόνο ιδιότητες των ανθρώπων του λαού αλλά και όσων ασκούν εξουσία πάνω του, καταλήγει ο Ντίκενς…

Ο Κλωντ Ντεμπισί, θέλοντας να αποτίσει φόρο τιμής στους Μπαχ και Σοπέν, περί τη δεκαετία του 1910 γράφει μια σειρά πρελουδίων, συγκεντρωμένα σε δυο τόμους.

Όπως γνωρίζουμε, το πρελούδιο , ως φόρμα και σύμφωνα με την καλλιτεχνική φιλοσοφία της ρομαντικής  εποχής του Ντεμπισί, «απαιτούσε» από το δημιουργό να φέρει στο νου του μια συγκεκριμένη σκηνή ή  εικόνα...
Ο Ντεμπισί για να μην καθοδηγεί όμως εξ αρχής τη φαντασία του ακροατή, τοποθετεί εντέχνως τον τίτλο κάθε πρελουδίου στο τέλος του.

Σάμιουελ Πίκουικ / εικονογράφηση του βρετανού Kyd

Το 9ο  από τα «Préludes, Book II» είναι εμπνευσμένο από το «Πίκγουικ Κλαμπ» του Κ.Ντίκενς.
Με μια ειρωνική διάθεση, επικρίνει το «δήθεν», γι’αυτό και το πρελούδιο αρχίζει με ένα «δήθεν σοβαρό» ύφος, με το πιάνο να εκτελεί σε βροντερούς τόνους στα χαμηλώτερα μέρη του πληκτρολογίου το μοτίβο από τον εθνικό ύμνο της Βρετανίας «God save the Queen».

Σύντομα όμως ο ρυθμός μεταλλάσσεται …επιταχύνει, με σκοπό η μουσική να αντικατοπτρίζει τις κωμικού  χαρακτήρα περιπέτειες από τα ταξίδια του Πίκγουικ.
Παύσεις, συγκοπτόμενοι ρυθμοί, αποτζιατούρες, εκκεντρικές αρμονικές μετατοπίσεις, απομακρυσμένες συγχορδίες, απότομες αλλαγές δυναμικής, με έμφαση στην συναισθηματική έκφραση.

Η δημιουργία της ατμόσφαιρας από τον Ντεμπισί γίνεται με απόλυτη ακρίβεια, εύρος  φαντασίας, με χαρακτηριστικά το  χιούμορ και την τρυφερότητα…

sheetmusicnow

Η κοινωνική σάτιρα, σκοπός του Ντίκενς, μετουσιώνεται και αποδίδεται μουσικά από ένα πρελούδιο που η ακρόασή του εντείνει μέσα στα δυόμισι λεπτά της εκτέλεσής του, την επικοινωνιακή διαδικασία με τον ακροατή, που εστιάζει στην ειρωνική διάθεση αφήνοντας όμως και την ελευθερία στην πορεία των συλλογισμών του...


Το έργο ερμηνεύει ο Walter Gieseking, πιανίστας κατ'εξοχήν Ντεμπισιακός με τις ερμηνείες του να ξεχωρίζουν για την καθαρότητα και την ακρίβεια στην απόδοση, τους ζεστούς χρωματικούς τόνους και τις  συναισθηματικές αναγνώσεις!
Ντεμπισί και Γκίσεκινγκ αποτελούν αδιάσπαστη ένωση όπου ο δημιουργός και ο εκτελεστής γίνονται ένα και το αυτό. Αν μπορούσε ο Ντεμπισί να τον ακούσει, σίγουρα θα εντυπωσιαζόταν με την εκφραστική πιστότητα του πνεύματός του από τα μαγικά του δάκτυλα!

Το " The Pickwick Papers" είναι το 2ο βιβλίο του Καρόλου Ντίκενς, αποτελεί το συγγραφικό ντεμπούτο του κι όταν το έγραψε ήταν μόλις 25 χρονών.
Δεν είναι ακριβώς μυθιστόρημα, αλλά μια σειρά λογοτεχνικών σκίτσων για εικονογράφηση με εξαιρετικά δοσμένους χαρακτήρες!

marina griva 17 February 2018 at 08:35

Very interesting ,thank you !

"Όλιβερ Τουίστ": Charles Dickens - Arnold Bax

 

(Για τη γενέθλια επέτειο του αγαπημένου μου Άρνολντ Μπαξ (8 Νοέμβρη 1883) 

Είναι αρκετές οι φορές, που έχω ασχοληθεί με το συνθέτη, έχω παρουσιάσει κάποια έργα του, έχω μιλήσει για την περιβόητη παθιασμένη σχέση του με την πιανίστα Χάριετ Koέν…
Μ’ έχει γενικώς απασχολήσει το θέμα "Μπαξ", τόσο που έφτασα να περπατώ για χάρη του στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Τίνταγκελ, να περπατώ σχεδόν στο γκρεμό, που σχηματίζουν οι σχιστόλιθοι στο ερειπωμένο κάστρο της Κορνουάλης, προκειμένου ν’ αφουγκραστώ όλα εκείνα που συνεπήραν τον Μπαξ για να πλάσει τα υπέροχα μοτίβα του στο συγκεκριμένο έργο.

Η ιμπρεσιονιστική χρήση της αρμονίας και η περίτεχνη ενορχήστρωση, που διαπνέουν τα έργα του, δεν αφήνει κανένα, πολύ ή λίγο γνώστη της μουσικής του, ασυγκίνητο.

Σήμερα, όμως θα ήθελα να συνδέσω τη μουσική του με έμπνευση, που έρχεται από τη Λογοτεχνία και ανήκει στα τελευταία έργα του συνθέτη, γραμμένα για τον κινηματογράφο.

Στην κινηματογραφική μουσική εισήλθε σχετικά αργά, στην ηλικία των 59, και περιλαμβάνει δυο έργα που γράφτηκαν τα τελευταία 11 χρόνια της ζωής του.
Μια μικρού και μια μεγάλου μήκους, ταινίες.

Η πρώτη, με τίτλο "Malta G.C." είναι ένα ντοκυμαντέρ σχετικό με την αντίσταση των Μαλτέζων στις αεροπορικές επιθέσεις των Γερμανών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η δεύτερη με τίτλο "Όλιβερ Τουίστ" εμπνευσμένη από τον ομώνυμο ήρωα του Κάρολου Ντίκενς.

Ένα βιβλίο, ορόσημο στην Παγκόσμια Λογοτεχνία, που προσφέρει απερίγραπτη συγκίνηση σε κάθε αναγνώστη, ανεξάρτητα από ηλικία.

"Από την εικονογράφηση του βιβλίου"

Κάθε φορά που διάβαζα τον "Όλιβερ Τουίστ" ως παιδί ή το ξαναδιάβαζα με τα παιδιά μου, ο συγγραφέας των φτωχών, των ανήμπορων και των αδικημένων μιλούσε στην καρδιά μας προκαλώντας ένα μεγάλο σιωπηρό ερωτηματικό, που μετατρέπεται αυτόματα σε δάκρυ, σε κόμπο, σε οργή κι αγανάκτηση…
Συναρπαστική αφήγηση, γεμάτη συμβολισμούς.

Απόψε, για χάρη του έτρεξα στη βιβλιοθήκη μου…Το αναζήτησα …και καταθέτω ένα μικρό απόσπασμα…

"ΟΛΙΒΕΡ ΤΟΥΙΣΤ", ΚΑΡΟΛΟΣ ΝΤΙΚΕΝΣ:

Δεν έκανες καθόλου καλά ακόμα που το' σκασες, Όλιβερ.
Κι αν ξαναγίνει, θα το μετανιώσεις πικρά...Δε μ' αρέσει η αχαριστία. Να το ξέρεις!
Αλλά έχε χάρη, που σε συμπάθησα. Θα σε κρατήσω κοντά μου και θα σου μάθω τη δουλειά.
Γιατί αλλιώς πας χαμένος!"

Έτσι του μίλησε ο παλιάνθρωπος ο Φάγκιν.
Και το παιδί ένιωσε την καρδιά του να βουλιάζει μέσα στον τρόμο και την απόγνωση…

Ένα βράδυ, το Τσακάλι έπιασε τον Όλιβερ παράμερα και του μίλησε .

"Γιατί δεν έρχεσαι να δουλέψεις μαζί μας;".

"Γιατί αυτό που κάνετε είναι κλεψιά!" απάντησε το παιδί.

"Και λοιπόν; Και η κλεψιά μια δουλειά είναι! Σαν όλες τις άλλες! 
Έλα και δε θα βγείς χαμένος."

"Όχι! Ποτέ μου δε θα γίνω κλέφτης!" είπε ο Όλιβερ με δάκρυα στα μάτια.

"Καλά...Έτσι έλεγα κι εγώ στην αρχή.....

Περίμενε, όμως, να σε περιλάβει ο Σάικς με το βούρδουλα, και τότε τα ξανακουβεντιάζουμε!" απάντησε το Τσακάλι.

"Τι θαρρείς πως θα καταφέρεις ολομόναχος στο Λονδίνο;

Κανένας δε σε νοιάζεται! Κανένας δε σε ξέρει!

Κανένας δε θα τρέξει να σε βοηθήσει!

Το καλό που σου θέλω, λοιπόν, κάνε ό,τι σου λένε ο Φάγκιν κι ο Μπιλ Σάικς.

Γιατί έχουν τον τρόπο να σε σακατέψουν, αν τους πάς κόντρα!".

(Κ.Ντίκενς: "Όλιβερ Τουίστ", εκδ. Νέστορας, μτφ: Δ.Π.Κωστελένος, σελ.62)

Ο Ντίκενς μέσα από τη ρεαλιστική του διήγηση, o David Lean με τη διεισδυτική σκηνοθετική του ματιά, αλλά στην προκειμένη ο Bax με τη μουσική του, σκιαγραφεί τη δύσκολη ζωή των αναξιοπαθούντων, αποτέλεσμα των νόμων των εφησυχασμένων αστών, νόμων που οι ίδιοι φτιάξαμε.
Εγκλήματα, εκμετάλλευση, επαιτεία, υποκρισία, αθλιότητα, ξεπεσμός, κτηνωδία…


Τα νοήματα διαχρονικά με τη μουσική να τα ενισχύει σαν ουσιαστικός δευτεραγωνιστής,
σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στο νοηματικό περιεχόμενο.

Η μουσική του Bax είναι υποδηλωτική, ανοιχτή σε ατελείωτους συνειρμούς.

Εκείνο το άφθαστο χιούμορ του Ντίκενς δοσμένο ευφυώς από το συνθέτη, με μια ανεπανάληπτη μουσική εφευρετικότητα κωμικών στοιχείων (μουσικοί διάλογοι ανάμεσα σε ξυλόφωνα και χάλκινα πνευστά), χωρίς όμως να χάνεται η απέραντη τρυφερότητα και η συμπόνοια για τα δυστυχώς, εκατομμύρια «Όλιβερ Τουίστ», που  υπάρχουν και σήμερα!

Τα μοτίβα δυνατά και αιχμηρά καταδεικνύουν έναν "τρίτο κόσμο" ανάμεσα στις "πολιτισμένες" κοινωνίες με τα "βασανιστήρια" να διογκώνονται και τους σωματικούς, αλλά κυρίως τους ψυχικούς εξευτελισμούς να φωτίζονται περισσότερο τρομακτικοί!

Η οπτική φαντασία του συνθέτη σκωπτική, παθιασμένη, τρομακτική κι άλλοτε ευαίσθητη, ζωντανή, ενεργητική, ή με ρομαντική διάθεση στέκεται επάξια στο ύφος, το κλίμα και το πνεύμα του Nτίκενς με τους ήχους να ξεπροβάλλουν σα φως, που παλεύει με τα σκοτάδια, σαν ομίχλες με την ελπίδα, σαν το άδικο με την καλοσύνη και τον αλτρουισμό…

Ο "Όλιβερ Τουίστ" ως βιβλίο έχει χαράξει την παιδική μου μνήμη βαθιά, οι εικόνες αναπλάθονται πιστά με την ταινία και η μουσική διατρανώνει τα συναισθήματα, που γεννά ο ήχος και η εικόνα…
Γι’αυτό και ο χείμαρρος λόγου από μεριάς μου!

Σας αφήνω να απολαύσετε το βασικό θέμα της ταινίας, που εκτελεί η αγαπημένη πιανίστα του Bax, Χάριετ Κοέν, με την οποία, όπως είπαμε είχε μια παθιασμένη ερωτική σχέση.

Arnold Bax: "Oliver Twist" / Harriet Cohen:

Λύπη και τρυφερότητα...θυμός και περηφάνια...σκοτάδι και θαμπή ηλιαχτίδα...κόλαση και ελπίδα για Παράδεισο...

Αντίθετα συναισθήματα, αντίπαλες δυνάμεις, που συγκρούονται, με το καλό τελικά να υπερτερεί και να διαμορφώνει την παιδική ψυχή μας!

Και πόσο επίκαιρο...Όσο κι αν αλλάζουν, εξελίσσονται και "προοδεύουν" οι εποχές, οι Όλιβερ δεν θα εκλείψουν γιατί τα σκοτάδια της ψυχής είναι σχεδόν ακατόρθωτο, αν δεν το θελήσουμε πραγματικά, να διαλυθούν.