Το "αβέβαιο φύσημα της αύρας", ανάμεσα σε ζωγραφική, ποίηση και μουσική...

 

"Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed", William Etty

Ο William Etty, γεννημένος στις 10 Μαρτίου 1787 στο Γιορκ,  υπήρξε ένας από τους πιο ιδιότυπους Άγγλους ζωγράφους του 19ου αιώνα, γνωστός για τις αισθησιακές συνθέσεις του και για τα έργα με ιστορικά και μυθολογικά θέματα.
Σπούδασε στη Royal Academy of Arts, όπου ανέπτυξε τη δεξιοτεχνία του στην απόδοση του ανθρώπινου σώματος. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από λαμπερό χρώμα, ζωντανό φωτισμό και μια έντονη συναισθηματική φόρτιση, συνδυάζοντας το κλασικό ιδεώδες της ομορφιάς με μια βαθιά ποιητική διάθεση. Στα έργα του συχνά διερευνάται η σχέση ανάμεσα στη φύση, το ανθρώπινο κάλλος  και την εσωτερική ψυχολογική ένταση των μορφών.

Στον πίνακα του "Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed- Μουσιδώρα: η Λουόμενη- από το αβέβαιο φύσημα της αύρας ταράχτηκε", που φιλοτέχνησε σε τέσσερεις εκδοχές με πρώτη το 1844, ο Etty απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα στις όχθες ενός ποταμού, τη στιγμή που ετοιμάζεται να πάρει το μπάνιο της. Η στάση του σώματός της φανερώνει στιγμιαία αμηχανία, σαν να την αιφνιδιάζει ένα ελαφρύ αεράκι που κινεί τα φύλλα γύρω της. Τα λευκά της ενδύματα πέφτουν χαλαρά, ενώ η κίνηση και το βλέμμα της αποτυπώνουν μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη ντροπαλότητα, την έκπληξη και τη λεπτή συγκίνηση της στιγμής.

William Etty, αυτοπροσωπογραφία

Η σύνθεση δίνει έμφαση στο γυμνό σώμα με φυσικό ρεαλισμό, ενώ το φυσικό περιβάλλον, δέντρα, νερό και ανοιχτός ουρανός, δημιουργεί ένα ήρεμο, ατμοσφαιρικό τοπίο που ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς, τρυφερότητας και διακριτικής έντασης. Στο έργο αυτό η αισθησιακή ομορφιά συνυπάρχει με τη λεπτή ψυχολογική δραματικότητα, χαρακτηριστικό στοιχείο της τέχνης του Etty.

Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα "The Seasons - Εποχές" του James Thomson, και συγκεκριμένα από το μέρος του "Καλοκαιριού". Εκεί περιγράφεται η νεαρή Mουσιδώρα που πηγαίνει να λουστεί στο ποτάμι, ενώ ο ερωτευμένος Δάμων την παρακολουθεί κρυφά, βασανισμένος από το ηθικό δίλημμα αν πρέπει να υποκύψει στη ματιά του ή να σεβαστεί την ιδιωτικότητά της.

Η σκηνή αυτή γνώρισε μεγάλη απήχηση στον 18ο και 19ο αιώνα και ενέπνευσε πολλούς ζωγράφους. Ο Etty αποδίδει τη στιγμή που η νέα τρομάζει ελαφρά από ένα ανεπαίσθητο αεράκι  -μια λεπτομέρεια που χαρίζει στη σκηνή ατμόσφαιρα ανάμεσα στην αθωότητα και τη διακριτική ερωτική ματιά.

Ο χαρακτηριστικός στίχος του Thomson γράφει:

"And fair expos’d she stood, shrunk from herself,

With fancy blushing; at the doubtful breeze

Alarm’d, and starting like the fearful fawn…"

Δηλαδή:

"Κι έτσι στεκόταν, ωραία, γυμνή στο φως,

κάπως ντροπαλά,

με τη φαντασία να κοκκινίζει στο πρόσωπό της

κι από το αβέβαιο φύσημα της αύρας

ταράχτηκε ξάφνου, τινάζοντας το κορμί της

σαν φοβισμένο ελαφάκι.

Τότε στο ποτάμι όρμησε και το νερό

 δέχτηκε την όμορφη επισκέπτριά του

και με κύματα που έκλειναν απαλά

την αγκάλιασε.

[...]

Κι ενώ έτσι στο νερό παιχνιδίζε,

πότε βυθισμένη στο κύμα

μα δίχως να κρύβεται εντελώς

και πότε αναδυόταν ξανά,

με τα μαλλιά της να στάζουν

και να την τυλίγουν σαν υγρό πέπλο,

ο κρυμμένος Δάμων

ρουφούσε από κείνη την ομορφιά

τόσες μεθυστικές γουλιές για την ψυχή,

που για λίγο η εκστατική του σκέψη

παρασύρθηκε ολοκληρωτικά"

Το έργο "Musidora" του Etty χαρακτηρίστηκε "ο θρίαμβος της βρετανικής σχολής". Οι κριτικοί το επαίνεσαν ιδιαίτερα, παραλληλίζοντάς το με έργα μεγάλων ζωγράφων όπως ο Τιτσιάνο και ο Ρέμπραντ.

Από το ίδιο ποίημα εμπνεύστηκε και το περίφημο ορατόριό του "The Seasons-Εποχές" ο Γιόζεφ Χάυντν. Στο λιμπρέτο, ωστόσο, του έργου δεν περιλαμβάνεται η σκηνή του λουτρού. Ο λιμπρετίστας, ο βαρόνος Φαν Σβήτεν, επέλεξε να παραλείψει τις πιο ιδιωτικές και αισθησιακές στιγμές του ποιήματος και να διατηρήσει κυρίως τις φυσιολατρικές του εικόνες, μεταπλάθοντας το έργο σε μια ιδεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής ζωής και της κυκλικής αρμονίας των εποχών.

Παρότι όμως η σκηνή που ενέπνευσε τον πίνακα του Etty δεν υπάρχει στο ορατόριο, θα μπορούσε αισθητικά να συνδεθεί με μια άλλη γαλήνια ενότητα του "Καλοκαιριού", την άρια "O how pleasing to the senses Comes the cool and gentle breeze!- Ω, πόσο ευχάριστο στις αισθήσεις, έρχεται το δροσερό και απαλό αεράκι!", όπου ο Χάυντν ζωγραφίζει με ήχους την ήρεμη καλοκαιρινή φύση.
Λυρική μελωδία, αποδίδει τη νωχελικότητα της ημέρας και τη σιωπηλή γαλήνη της υπαίθρου. Το μουσικό αυτό τοπίο -ήσυχο, φωτεινό και διακριτικά αισθησιακό- ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του πίνακα του William Etty, όπου η νέα κοπέλα σε μια στιγμή καλοκαιρινής ηρεμίας και ιδιωτικής ομορφιάς ρίχνεται στα δροσερά νερά του ποταμού προκαλώντας ενα λεπτό ρίγος συγκίνησης στο νεαρό θαυμαστή της...

Haydn: "Τhe Seasons, Summer - Oh how pleasing to the senses":

Παλαιότερο κείμενο για τον William Etty μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ο Charles Bukowski και οι κλασικοί συνθέτες: φίλοι του μέσα στο σκοτάδι...

9 Μαρτίου 1994 πεθαίνει από λευχαιμία, ο Τσαρλς Μπουκόβσκι, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό λογοτεχνικό έργο γεμάτο ωμό ρεαλισμό και αυτοβιογραφικά στοιχεία. Γεννημένος στο Άντερναχ της Γερμανίας, μετανάστευσε μικρός στις ΗΠΑ, όπου μεγάλωσε σε φτωχογειτονιές του Λος Άντζελες. Η ζωή του σημαδεύτηκε από φτώχεια, αλκοολισμό, σκληρές δουλειές και προσωπικές απογοητεύσεις, όλα θέματα που αντλεί αργότερα στα ποιήματα και τα μυθιστορήματά του.
Έγινε γνωστός για το ειλικρινές, ωμό και συχνά χιουμοριστικό ύφος του, που αποτυπώνει τη μοναξιά, τον πόθο και την κοινωνική αποξένωση με τρόπο, που τον καθιέρωσε σαν μια από τις πιο εμβληματικές, πιο ακατέργαστες και αυθεντικές φωνές της αμερικανικής λογοτεχνίας. Μπορεί το ύφος του να ήταν ωμό, ήταν όμως και βαθιά ανθρώπινο.

Στα έργα του, συνδέει την ποίηση με τη μουσική και τη σιωπή της μοναχικής δημιουργίας, παρουσιάζοντας τον καλλιτέχνη σαν άνθρωπο που επιμένει να γράφει και να ζει παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις της ζωής.

Ο Αμερικανός ποιητής είχε μια βαθιά και προσωπική σχέση με την κλασική μουσική, την οποία χρησιμοποιούσε ως αναπόσπαστο υπόβαθρο στη δημιουργική του διαδικασία. Σε επιστολές του σημειώνει ότι συνήθιζε "να γράφει με το ραδιόφωνο ανοιχτό σε σταθμούς κλασικής μουσικής".
Η παρουσία της κλασικής μουσικής είναι εμφανής και στην ίδια την ποίησή του, όπου συχνά αναφέρεται σε συνθέτες όπως ο Μπετόβεν, ο Μότσαρτ ή ο Μπραμς, τους οποίους θεωρούσε πνευματικούς συνοδοιπόρους στη μοναχική διαδικασία της γραφής.
Σε ένα από τα ποιήματά του γράφει :

"Φίλοι μέσα στο σκοτάδι"

θυμάμαι να λιμοκτονώ

σε ένα μικρό δωμάτιο

σε μια παράξενη πόλη

με τις κουρτίνες τραβηγμένες

να ακούω κλασική μουσική.

ήμουν νέος

τόσο νέος

που πονούσε σαν μαχαίρι

μέσα μου

γιατί δεν υπήρχε άλλη επιλογή

παρά να κρύβομαι

όσο περισσότερο μπορούσα-

όχι από αυτολύπηση

αλλά από απορία

για τη μικρή μου πιθανότητα:

να συνδεθώ με κάτι.

οι παλιοί συνθέτες-

ο Mozart, ο Bach, ο Beethoven,

ο Brahms-

ήταν οι μόνοι που μου μιλούσαν

κι αυτοί

ήταν νεκροί.

τελικά

πεινασμένος και χτυπημένος

έπρεπε να βγω στους δρόμους

για να δώσω συνεντεύξεις

για κακοπληρωμένες

και μονότονες δουλειές

σε παράξενους άντρες πίσω από γραφεία

άντρες χωρίς μάτια

άντρες χωρίς πρόσωπα

που θα έπαιρναν τις ώρες μου

θα τις έσπαγαν

και θα κατουρούσαν πάνω τους.

τώρα δουλεύω

για τους εκδότες

τους αναγνώστες

τους κριτικούς

αλλά ακόμη τριγυρνώ και πίνω

με τον Mozart, τον Bach, τον Brahms

και τον Beethoven

κάτι φιλαράκια

κάτι τύποι.

μερικές φορές

το μόνο που χρειαζόμαστε

για να συνεχίσουμε μόνοι

είναι οι νεκροί

να τρίζουν τους τοίχους

που μας κλείνουν μέσα.

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή και το έργο του Μπουκόβσκι, φαίνεται να είχε και ο Γκούσταβ Μάλερ, τον οποίο μνημονεύει σε σημειώσεις του:
"Μου αρέσει ο τρόπος που ο Mάλερ χανόταν μέσα στη μουσική του και, όμως, δεν έχανε ποτέ το πάθος του. Περπατούσε στους δρόμους σαν σεισμός - όλη η ενέργεια και η δύναμη του κόσμου μέσα του, που δεν μπορείς να αγνοήσεις".

Βλέπουμε πως ο Μπουκόβσκι βλέπει τον Μάλερ σαν άνθρωπο, που "ταρακουνάει"(σαν σεισμός) τα πάντα γύρω του, με την ίδια δύναμη που η μουσική του συγκλονίζει τον ακροατή...

Δεν γνωρίζουμε αν ο Μπουκόβσκι είχε κάποια αδυναμία σε συγκεκριμένη σύνθεση του Μάλερ. Ωστόσο, με βάση τον παραπάνω χαρακτηρισμό, ο οποίος μιλά για παθιασμένη ενέργεια, ένταση και αίσθηση "σεισμού", θα επέλεγα τη "Συμφωνία του, αρ. 5 σε ντο δίεση ελάσσονα".
Αποτελεί το πρώτο σημαντικό έργο της ύστερης περιόδου του Μάλερ και διακρίνεται για την έντονη συναισθηματική της πολυπλοκότητα, όπου η θλίψη και η χαρά, η απόγνωση και η ελπίδα συνυπάρχουν και αντιπαρατίθενται.
Το πρώτο μέρος ανοίγει με ένα σκοτεινό, δραματικό πένθιμο εμβατήριο, ενώ το δεύτερο εκρήγνυται με ζωηρή ενέργεια που διακόπτεται από στιγμές έντονης απελπισίας, δημιουργώντας μια συνεχή εναλλαγή πάθους και αγωνίας.
Στη μέση της συμφωνίας δεσπόζει το σκέρτσο, ένας βακχικός χορός που ενοποιεί τις αντιθέσεις και ανυψώνει τις διαθέσεις σε υψηλότερα επίπεδα, γεμίζοντας τον ακροατή με θετική ενέργεια.
Ακολουθεί το νοσταλγικό Adagietto, ένα τρυφερό και ερωτικό μέρος, αφιερωμένο στην Άλμα, που ισορροπεί ανάμεσα στην αγάπη και τη συγκίνηση.
Το φινάλε προσφέρει ένα συγκλονιστικό όραμα παραδείσου, αφήνοντας αίσθηση λύτρωσης και πληρότητας.

Ας αφεθούμε στο κύμα της μουσικής του Μάλερ, εκλεκτοί φίλοι, όπως ο Μπουκόβσκι αφηνόταν στην κλασική μουσική, που για κείνον δεν ήταν απλά ένα ευχάριστο άκουσμα. Ήταν ουσιαστικό στοιχείο της δημιουργικής του διαδικασίας, μια πνευματική συντροφιά που τον έβαζε στην κατάλληλη ψυχική κατάσταση για να γράψει, να βυθιστεί στις σκέψεις του και να μετουσιώσει τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του σε αυθεντική, αληθινή ποίηση.

Mahler: "Symphony N. 5", L. Bernstein

Ένα 5φωνο ιερό μοτέτο για την Αγία Αικατερίνη της Μπολόνια ...

 

Σήμερα, 9 Μαρτίου, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη μιας από τις πιο σεβάσμιες μορφές της, της Αγίας Αικατερίνης της Μπολόνια.
Γεννημένη το 1413 στην Μπολόνια, ξεχώρισε για την αφοσίωση, την ταπεινότητα και τη βαθιά πνευματικότητά της. Προερχόμενη από αριστοκρατική οικογένεια, έλαβε εξαιρετική εκπαίδευση στην ανάγνωση, τη γραφή, τη ζωγραφική, στα λατινικά και στη βιόλα.

"Η Παναγία με το μήλο", St Catherine of Bologna

Σε ηλικία 13 ετών εισήλθε στο μοναστήρι Corpus Domini στη Φερράρα και στη συνέχεια, μαζί με άλλες νεαρές μοναχές ίδρυσε ένα μοναστήρι του Τάγματος των Φτωχών Κλάρων. Στο μοναστήρι συνέχιζε να ζωγραφίζει και να γράφει ποίηση και πνευματικά κείμενα, στα οποία κατέγραφε τα οράματα που είχε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της.
Το 1456 επέστρεψε στην Μπολόνια, όπου ίδρυσε δεύτερο μοναστήρι και ανέλαβε τη θέση της ηγουμένης, συνεχίζοντας τη συγγραφή πνευματικών κειμένων και τη ζωγραφική.
Η Αικατερίνη αντιπροσωπεύει το σπάνιο φαινόμενο μιας καλόγριας του 15ου αιώνα που υπήρξε ταυτόχρονα καλλιτέχνιδα, δημιουργώντας έργα τέχνης σπάνιας ομορφιάς. Το προσωπικό της ύφος ενσωμάτωνε μοτίβα από κεντήματα και γιρλάντες, ενώ ορισμένες εικόνες της Παναγίας και των Αγίων παρουσιάζουν μια ιδιόμορφη, ευρηματική εικονογραφία που σπανίως συναντάται και που σίγουρα εξυπηρετούσε διδακτικούς σκοπούς εντός της μοναστικής κοινότητας. Από τα μοναδικής ομορφιάς ζωγραφικά της έργα ξεχωρίζει η "Παναγία με το Βρέφος", γνωστή με το προσωνύμιο "Παναγία με το Μήλο".

Η Αικατερίνη απεβίωσε στις 9 Μαρτίου 1463 και θάφτηκε χωρίς φέρετρο. Το σώμα της εκτάφηκε δεκαοκτώ ημέρες αργότερα άφθαρτο, φαινόμενο που διατηρείται έως σήμερα. Αγιοποιήθηκε το 1524 από τον Πάπα Κλήμη Ζ’ και η μνήμη της γιορτάζεται την ημέρα της κοίμησής της.
Η Αγία θεωρείται προστάτιδα των καλλιτεχνών, των ελευθέρων τεχνών και της πόλης της Μπολόνια, ενώ η ζωή της αποτελεί σύμβολο ευσέβειας, φιλανθρωπίας και πνευματικής έμπνευσης.

Η μουσική λατρεία γύρω από την Αγία Αικατερίνη διασώζεται μέσα από έργα όπως το μοτέτο "Salve Regina vergin gloriosa", για πέντε φωνές, τυπικό της εποχής της Αναγέννησης, του οποίου τη μουσική πολλοί ιστορικοί θεωρούν πως έχει συνθέσει η ίδια η Αγία, πάνω σε λατινικό κείμενο ανώνυμου.
Η Αικατερίνη παρακολουθούσε και συμμετείχε ενεργά σε μουσικές λατρευτικές τελετές, κρατώντας πάντα τη μικρή βιόλα της, με την οποία συνόδευε προσευχές και ύμνους, υποδηλώνοντας τη στενή και προσωπική σχέση της με τη μουσική ως μέσο πνευματικής και δημιουργικής έκφρασης.

Η ακρόαση του μοτέτου πλημμυρίζει τον χώρο με μια αίσθηση γαλήνης και πνευματικής καθαρότητας, καθώς οι πέντε φωνές αλληλοσυμπληρώνονται σε μια αρμονική ισορροπία. Κάθε φωνητική γραμμή αναδεικνύει τη λεπτότητα και την ευαισθησία της μελωδίας. Η λεπτή αντίστιξη και η ρέουσα ρυθμική κίνηση προσφέρουν συγκίνηση και ηρεμία στον ακροατή. Καθώς η μουσική ανυψώνεται, μοιάζει να ανοίγει ένα παράθυρο προς τον ουράνιο κόσμο της Αγίας Αικατερίνης, επιτρέποντας στον νου και στην καρδιά να συμμετάσχουν στην πνευματική της αφοσίωση και στη θεία παρουσία.

St. Catherine of Bologna: "Salve Regina vergin gloriosa":

"Χαίρε, Βασίλισσα ένδοξη Παρθένα,

από το μέτωπό σου ο ίδιος ο ήλιος λαμβάνει το φως του.

Μητέρα Εκείνου στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και δόξα,

και ταυτόχρονα γλυκιά θυγατέρα και νύμφη του ουρανίου Πατρός.

Στους ουρανούς λάμπεις ως θριαμβευτική και δυνατή λαμπάδα,

φως που φωτίζει τον κόσμο και ακόμη τα βάθη της αβύσσου

υψηλό και άρρητο μυστήριο που ο κόσμος δύσκολα κατανοεί,

ουράνιο μαργαριτάρι ανεκτίμητης αξίας.

Παρθένε, στρέψε, σε παρακαλώ, προς εμέ τα πανεύσπλαχνα μάτια σου,

αν ποτέ σου υπήρξε ευπρόσδεκτος εκείνος ο πρώτος χαιρετισμός, το "Χαίρε",

που από τον ουρανό κατήλθε στη γη διά του αγγέλου.

Μην αποστραφείς την αδυναμία και την πτώση μου, όσο βαριά κι αν είναι

αλλά δείξε μου την οδό που βαδίζουν οι λίγοι,

εκείνοι που αναζητούν την αλήθεια του Θεού,

διότι σε σένα πλέον εμπιστεύομαι και παραδίδω το κλειδί της καρδιάς μου"

Carlo Gesualdo: η μουσική του φέρει τη "γοητεία του σκότους" ...

 

Ήταν 8 Μαρτίου 1566 όταν στην Καζέρτα της Ιταλίας ερχόταν στον κόσμο ο Κάρλο Τζεζουάλντο, γόνος ισχυρής οικογένειας και μετέπειτα δούκας της Βενόζα. Γεννήθηκε σε μια εποχή όπου η αριστοκρατία συνυπήρχε με πάθη, ίντριγκες και σκοτεινές ιστορίες.  Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον προνομίων και υψηλής παιδείας, δείχνοντας από νεαρή ηλικία εξαιρετικό μουσικό ταλέντο. Γοητευμένος από τη δύναμη της μουσικής αποτύπωσε στις δημιουργίες του τις πιο λεπτές και δραματικές αποχρώσεις των ανθρώπινων συναισθημάτων.

Ωστόσο, η προσωπική του μοίρα επρόκειτο να σφραγιστεί από ένα γεγονός που θα τον καταδίωκε σε όλη του τη ζωή.
Το πάθος και η ζήλια τον οδήγησαν στη δολοφονία της συζύγου του και του εραστή της, ένα διπλό έγκλημα που συγκλόνισε την εποχή του και άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην ψυχή του. Παρά την κοινωνική του θέση και την προστασία που του παρείχε η αριστοκρατική του καταγωγή, η εσωτερική του ζωή βυθίστηκε σε μια βαθιά και βασανιστική ενοχή. Κατέφυγε στο κάστρο του, όπου μέσα στους τοίχους και τους διαδρόμους της μοναξιάς, βρήκε παρηγοριά στη μουσική.
Η τέχνη των ήχων έγινε το καταφύγιό του...
Στα μαδριγάλια του, οι πολυφωνικές γραμμές, οι τολμηρές χρωματικές κινήσεις και οι αιφνίδιες αρμονικές μεταπτώσεις μοιάζουν να καθρεφτίζουν τον ταραγμένο εσωτερικό του κόσμο. Η τέχνη του, ταυτόχρονα σκληρή και εκλεπτυσμένη, αποτυπώνει μια ψυχή που αναζητά παρηγοριά και λύτρωση μέσα από τον ήχο και τη δημιουργία.

Το έργο του Τζεζουάλντο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τον 17ο αιώνα μέχρι σήμερα. Πολλοί μεγάλοι συνθέτες και μουσικολόγοι αναγνώρισαν τη μοναδικότητα και την πρωτοτυπία της μουσικής του γλώσσας.
Ο Iγκόρ Στραβίνσκυ τον χαρακτήρισε "Πρόδρομο του Μοντερνισμού", επισημαίνοντας τη ριζοσπαστική χρήση χρωματισμών και απρόβλεπτων αρμονιών, που για την εποχή του ήταν σχεδόν αδιανόητες.
Ο μουσικολόγος Alfred Einstein παραλλήλισε τα μαδριγάλια του με "ψυχολογικό πορτρέτο μιας συνείδησης σε αγωνία", καθώς οι απότομες μετατοπίσεις τονικότητας θυμίζουν λυγμούς και εσωτερικές συγκρούσεις.
Αργότερα, ο συνθέτης Alfred Schnittke αναγνώρισε σε αυτές τις τολμηρές διαφωνίες μια προαναγγελία πολλών τεχνικών του σύγχρονου πολυφωνικού πειραματισμού.

carlkruse

Όλοι σχεδόν συμφωνούν ότι η μουσική του Τζεζουάλντο φέρει τη "γοητεία του σκότους", ένα παράδοξο μείγμα πάθους, τρόμου, θλίψης και ομορφιάς, όπου η τέχνη γίνεται καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής, της αμαρτίας που τη βαραίνει και της μετάνοιας που αναζητά.

Ανάμεσα στα έργα του ιταλού βαρόνου, το μαδριγάλι "Moro, lasso, al mio duolo" για 5 φωνές, κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Ανήκει στο "Έκτο Βιβλίο Μαδριγαλίων" και θεωρείται ένα από τα πιο δραματικά και συγκλονιστικά έργα της ύστερης αναγεννησιακής πολυφωνίας. Η μουσική του είναι γεμάτη ένταση και ακραίες αρμονικές αντιθέσεις, που πολλοί ερμηνεύουν ως αντανάκλαση της ταραγμένης ζωής του συνθέτη.

Για πολλούς ακροατές και μελετητές, το έργο αυτό μοιάζει με προσωπική εξομολόγηση. Είναι η φωνή ενός ανθρώπου που βυθίζεται στις τύψεις του και αναζητά λύτρωση μέσα στον πόνο. Η τολμηρή, νεωτεριστική γραφή αντικατοπτρίζει  μια ψυχή παγιδευμένη ανάμεσα στην αγάπη και τη βία, στη ζωή και τον θάνατο, στη συνείδηση και την αμαρτία.

Οι αρμονίες στριφογυρίζουν σαν σκοτεινά βέλη, οι συγκρούσεις των φωνών θυμίζουν απόηχους μιας βασανισμένης μνήμης, κάθε αλλοίωση μοιάζει με βαριά ανάσα μιας συνείδησης, που δεν βρίσκει ανάπαυση.

"Πεθαίνω, αχ, βυθισμένος στον πόνο μου,

ποιος θα μου χαρίσει μια σπίθα ζωής;

Αχ, εκείνος που με σκοτώνει

αρνείται κάθε βοήθεια στη θλίψη μου.

Ω, μοίρα οδυνηρή και ανελέητη,

εκείνος που μπορεί να δώσει ζωή

αχ, μόνο θάνατο μου χαρίζει"

Gesualdo: "Moro, lasso, al mio duolo"

Tη Monteverdi Choir διευθύνει ο John Eliot Gardiner

Προς τιμήν του Τζεζουάλντο και για την 400η επέτειο από τη γέννηση του, ο Στραβίνσκυ έγραψε το έργο: "Monumentum pro Gesualdo", όπου διασκεύασε 3 μαδριγάλια του σαν προσφορά σε "έναν από τους πιο  πρωτότυπους μουσικούς που γεννήθηκαν ποτέ στην τέχνη της Μουσικής", θέμα που εξετάζεται σε παλαιότερο άρθρο και μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Εmilie du Chatelet: Η Μούσα του Βολταίρου που διεκδίκησε τη φωνή της στην Επιστήμη...

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, αξίζει να θυμηθούμε μορφές που τόλμησαν να διεκδικήσουν τη θέση τους στον κόσμο της γνώσης σε εποχές όπου αυτό θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο. Μία από τις πιο λαμπρές, αλλά για χρόνια υποτιμημένες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής διανόησης υπήρξε η Émilie du Châtelet, μια γυναίκα που συνδύασε το πάθος για την επιστήμη, τη φιλοσοφία και τις τέχνες, αφήνοντας ένα αποτύπωμα που ξεπερνά τα όρια της εποχής της.

17 Δεκεμβρίου του 1706 στο Παρίσι, σε μια αριστοκρατική οικογένεια γεννήθηκε η Émilie, μοναδικό κορίτσι ανάμεσα σε έξι αγόρια. Το σπίτι της συχνά επισκέπτονταν λόγιοι και επιστήμονες. Από μικρή φανέρωσε τη φωτεινή της διάνοια και γνώρισε την αστρονομία απ' όταν ήταν μόλις δέκα ετών. Με τα γράμματα, συγχρόνως διδάχτηκε ξιφασκία και ιππασία, ενώ στα δώδεκα μιλούσε άπταιστα λατινικά, ελληνικά, ιταλικά και γερμανικά. Αργότερα, οι γνώσεις αυτές θα τη βοηθούσαν να μεταφράσει στα γαλλικά έργα αρχαίας φιλοσοφίας και θεατρικά.

Η Εμιλί αγαπούσε τη μουσική και το θέατρο. Έπαιζε τσέμπαλο, τραγουδούσε άριες από όπερες, χόρευε και ήταν ερασιτέχνης ηθοποιός. Η επιστήμη όμως ήταν η μεγάλη της αγάπη. Η συνάντησή της με το Βολταίρο άνοιξε έναν κόσμο πνευματικής συνεργασίας και πλούτου ιδεών.

Εκείνος σημειώνει: "Είχα κουραστεί από τη τεμπέλικη, γεμάτη καβγάδες ζωή του Παρισιού, από τα βασιλικά προνόμια, τις ίντριγκες και τις δολοπλοκίες ανάμεσα στους μορφωμένους. Το 1733 συνάντησα μια σπουδαία νεαρή κυρία που σκεφτόταν σχεδόν όπως εγώ..."

Η Ντε Σατελέ τον κάλεσε να ζήσει στο εξοχικό της, όπου διαμόρφωσαν ένα εργαστήριο και μελετούσαν φυσική και μαθηματικά. Εκεί ήταν που η γυναίκα τόλμησε να αμφισβητήσει τις θεωρίες του Νεύτωνα, διαφοροποιώντας την ιδέα ότι η ενέργεια χάνεται και αναπληρώνεται από τον παντοδύναμο Θεό, δείχνοντας το θάρρος και τη διανοητική της ανεξαρτησία. Ο Βολταίρος θαύμασε την τόλμη της απέναντι στο "ιερό τέρας" των μαθηματικών, αναγνωρίζοντας την εκπληκτική δύναμη, την προσπάθεια και την αφοσίωσή της στις μελέτες, και μάλιστα παρά το γεγονός ότι ήταν γυναίκα.

Σε έναν υγιή πνευματικό ανταγωνισμό, το 1738 συμμετείχαν στον διαγωνισμό της Ακαδημίας του Παρισιού για τη φύση της φωτιάς. Τα δοκίμιά τους έλαβαν τιμητική διάκριση, και η Ντε Σατελέ έγινε η πρώτη γυναίκα που δημοσίευσε επιστημονική εργασία στην Ακαδημία, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία της επιστήμης. 

Πέθανε σε ηλικία 42 ετών, λίγο μετά τη γέννηση της κόρης της, από επιπλοκές στον τοκετό. 

Μετά τον θάνατό της, ο Βολταίρος έγραψε: 
"Έχασα έναν καρδιακό φίλο, έναν σπουδαίο άνθρωπο, του οποίου το μόνο λάθος ήταν ότι γεννήθηκε γυναίκα. Όλο το Παρίσι λυπάται και τιμά. Ίσως να μην της αποδόθηκε η δικαιοσύνη που άξιζε όσο ζούσε".

Παρά τη σύντομη ζωής της, άφησε σημαντικό επιστημονικό και φιλοσοφικό έργο, συμπεριλαμβανομένης της περίφημης μετάφρασης και σχολίων της στο "Principia Mathematica" του Νεύτωνα, που παραμένει σημείο αναφοράς έως σήμερα.

Στην προμετωπίδα του βιβλίου του Βολταίρου "Στοιχεία της φιλοσοφίας του Νεύτωνα"(διπλανή εικόνα) απεικονίζεται ο φιλόσοφος καθισμένος, σκυμμένος πάνω από το χειρόγραφό του, να μεταφράζει και να σχολιάζει το εμπνευσμένο έργο του Νεύτωνα. Το κείμενό του φωτίζεται από ένα φαινομενικά θεϊκό φως που πηγάζει από τον ίδιο τον Νεύτωνα, σύμβολο της επιστημονικής γνώσης και της πνευματικής αυθεντίας. Το φως αυτό αντανακλάται στον Βολταίρο μέσω μιας μούσας, της πνευματικής του συντρόφου Εμιλί Ντε Σατελέ, καθώς στην πραγματικότητα εκείνη ήταν που μετέφρασε το έργο του Νεύτωνα και συνεργάστηκε στενά μαζί του για την κατανόηση και τη διάδοση των νευτώνειων ιδεών, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στη Γαλλία του Διαφωτισμού.


Η Μουσική έμπνευση:

Η ζωή και τα γραπτά της Μαρκησίας Émilie du Châtelet ενέπνευσαν την όπερα "Émilie" της Φινλανδής συνθέτριας Kaija Saariaho. Το έργο αναδεικνύει τα επιτεύγματα της σπουδαίας μαθηματικού και φυσικού, της πρώτης γυναίκας που απέκτησε διεθνή επιστημονική αναγνώριση, χάρη και στις πρωτοποριακές της μελέτες για τη φύση της φωτιάς. Το λιμπρέτο υπογράφει ο συγγραφέας Amin Maalouf.

Η ιδέα της όπερας γεννήθηκε όταν η Saariaho, σε συζήτηση με τη σοπράνο Karita Mattila, οραματίστηκε την εικόνα της τραγουδίστριας να στέκεται μόνη στη σκηνή, με έντονη και παθιασμένη παρουσία. Η εικόνα αυτή αποτέλεσε το πρώτο έναυσμα για τη δημιουργία του μονοδράματος. Στη συνέχεια, η συνθέτις διάβασε τη βιογραφία της Émilie du Châtelet και άρχισε να καταγράφει τις σκέψεις της, πριν επικοινωνήσει με τον λιμπρετίστα. Μέσα από μια μακρά ανταλλαγή ιδεών που διήρκεσε πολλούς μήνες, διαμορφώθηκε το λιμπρέτο και ξεκίνησε η διαδικασία της σύνθεσης.

Η μορφή του μονοδράματος επέτρεψε στη Σααριάχο να πειραματιστεί με νέο σκηνικό και μουσικές λύσεις, αφού η παρουσία ενός μόνο χαρακτήρα απαιτεί διαφορετικές δραματικές και μουσικές προσεγγίσεις από μια παραδοσιακή όπερα πολλών πρωταγωνιστών. Μέσα από αυτό, δημιούργησε ένα πλήρες, πλούσιο πορτρέτο της Emilie, με τις αντιφάσεις, τα πάθη και την ανθρώπινη πολυπλοκότητά της, προσεγγίζοντας τόσο την έντονη ερωτική της ζωή όσο και την αφοσίωσή της στη γνώση και την επιστήμη.

Η όπερα αποτελείται από εννέα συνεχόμενες σκηνές, χωρίς διάλειμμα, κάθε μία με τίτλο που αντιστοιχεί στο θέμα της, όπως Προαίσθημα, Θάνατος, Βολταίρος, Φωτιά, Επιστήμη, Γυναίκα.
Οι μουσικές επιλογές είναι αντιφατικές και ευέλικτες ρυθμικά, αντανακλώντας τις σκέψεις και τα συναισθήματα της Emilie. Τα μέρη που αναφέρονται στη προσωπική της ζωή είναι εκφραστικά, εκρηκτικά, ενώ τα μέρη που σχετίζονται με το έργο της γίνονται με διαφανείς ορχηστρικές υφές, μικροτονικές αρμονίες και εκτεταμένη χρήση των οργάνων σε λεπτομερείς ηχητικές αποχρώσεις.

Η μουσική συνδυάζει ζωντανή ορχήστρα και ηλεκτρονικά στοιχεία με κεντρικό ρόλο το τσέμπαλο, αναφορά στην ίδια την Emilie που έπαιζε το συγκεκριμένο όργανο. Η Κάια Σααριάχο για την τεχνική και τις ηχητικές δυνατότητες του οργάνου άντλησε έμπνευση από τον Ραμώ και τον Ντομένικο Σκαρλάτι. Η φωνή της τραγουδίστριας συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία, προκειμένου να αναδειχθεί η πολυπλοκότητα του χαρακτηρα της Emilie. Το έργο αποτυπώνει τόσο τα ανθρώπινα πάθη της φιλοσόφου, όσο και την αφοσίωσή της στην επιστήμη, συμπεριλαμβανομένης της μετάφρασης και των σχολίων της στο Principia Mathematica του Νεύτωνα κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής της.

Η όπερα "Émilie" χαρακτηρίστηκε "αξεπέραστη σε αισθητική", καθώς συνδυάζει τις αρετές της μουσικής του 20ού αιώνα με την προσωπική φωνή της Saariaho, δημιουργώντας το πορτρέτο μιας γυναίκας που έζησε και αγάπησε με πάθος, αλλά ταυτόχρονα υπηρέτησε την επιστήμη με εξαιρετική αφοσίωση.

Αργότερα η Κάια Σααριάχο δημιούργησε μια σουίτα που περιλαμβάνει τα βασικά θέματα της όπερας:

• τον φόβο της Εμιλί για τον θάνατο κατά τον τοκετό (ο οποίος επαληθεύτηκε),
• την τεράστια συμβολή της στη διάδοση της επιστήμης και, τέλος,
• ένα σχόλιο ενάντια στη συστηματική παραγκώνιση των γυναικών και της συνεισφοράς τους στην ιστορία.

Kaija Saariaho: "Émilie Suite":

Η ιστορία της Émilie du Châtelet θυμίζει ότι η επιστήμη, η τέχνη και η γνώση προχώρησαν χάρη και σε γυναίκες που συχνά χρειάστηκε να αγωνιστούν διπλά για να ακουστεί η φωνή τους. Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι μόνο μια επέτειος τιμής, αλλά και μια ευκαιρία να επαναφέρουμε στο φως τέτοιες μορφές, αναγνωρίζοντας τη συμβολή τους στην ιστορία της σκέψης και του πολιτισμού...

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Μωρίς Ραβέλ: "Γκροτέσκα Σερενάτα", η νεανική ειρωνεία μιας μελλοντικής ιδιοφυΐας...

Ο Μωρίς Ραβέλ υπήρξε μια από τις πιο εκλεπτυσμένες μορφές της μουσικής των αρχών του 20ού αιώνα. Ένας δημιουργός με σπάνια προσήλωση στην τεχνική ακρίβεια και μια εσωτερική, συγκρατημένη φαντασία που συχνά έκρυβε πίσω από μια ευγενική, αινιγματική προσωπικότητα. Γεννήθηκε στις 7 Μαρτίου 1875 στο Σιμπούρ κοντά στα γαλλο-ισπανικά σύνορα, σε ένα περιβάλλον όπου συνυπήρχαν διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές.
Ο πατέρας του, μηχανικός εφευρέτης ελβετικής καταγωγής, καλλιεργούσε την αγάπη για την τεχνολογία και τις μηχανές, ενώ η μητέρα του, βασκικής καταγωγής, του μετέδωσε από νωρίς τη γοητεία των ισπανικών και λαϊκών μουσικών ιδιωμάτων. 
Από νεαρή ηλικία φανερώθηκε το ασυνήθιστο ταλέντο του, η ευαισθησία του στο ηχόχρωμα, η ρυθμική ευρηματικότητα και η ιδιαίτερη αίσθηση μορφής τον ξεχώρισαν ήδη από τα χρόνια των σπουδών του στο Παρίσι. Ακόμη πριν καθιερωθεί ως ένας από τους μεγάλους τεχνίτες της ενορχήστρωσης, ο νεαρός Ραβέλ είχε αρχίσει να πειραματίζεται με το πιάνο, αναζητώντας μια γλώσσα που θα συνδύαζε φαντασία, ειρωνεία και λεπτότητα.

Μέσα σ' αυτό το δημιουργικό ξεκίνημα γεννήθηκε το 1893 η "

H τάξη πιάνου του Charles de Beriot. Πρώτος στ' αριστερά, ο 18χρονος Ραβέλ

Sérénade grotesque, M.5", ένα σύντομο έργο για πιάνο που συνέθεσε σε ηλικία μόλις 18 ετών. Παρότι πρόκειται για πρώιμη δημιουργία, διακρίνεται ήδη η ιδιαίτερη μουσική ιδιοσυγκρασία του συνθέτη. Το έργο φέρει έντονα τα ίχνη της επιρροής του Εμανουέλ Σαμπριέ, κυρίως στην τολμηρή αρμονική γραφή και στη ζωηρή, ιδιότροπη ρυθμικότητα. Ο ίδιος ο Ραβέλ αργότερα παραδεχόταν με ειλικρίνεια: "L’influence d’Emmanuel Chabrier était visible dans la Sérénade grotesque pour piano". Η επίδραση αυτή του φάνηκε τόσο έντονη, ώστε προτίμησε να μην επιτρέψει τη δημοσίευση του έργου όσο ζούσε.

Ο τίτλος της σύνθεσης δεν είναι τυχαίος. Η λέξη "Γκροτέσκα" αντανακλά τη φαντασμαγορική υπερβολή της μουσικής της. Απρόσμενες ρυθμικές ιδέες, πικάντικες αρμονίες και έντονες αντιθέσεις δημιουργούν μια θεατρική, παιγνιώδη και σαρκαστική ατμόσφαιρα. Οι μουσικολόγοι μιλούν για διάθεση "κωμική", μια ιδιόμορφη μουσική φάρσα όπου η ειρωνεία συνυπάρχει με τη λυρική ευαισθησία.

Το έργο, γραμμένο σε φα δίεση ελάσσονα, έχει σχετικά απλή μορφή. Ένα τραχύ, ατίθασο κύριο μέρος, χαρακτηρισμένο στην παρτιτούρα ως "très rude", πλαισιώνει ένα πιο αργό, έντονα λυρικό κεντρικό επεισόδιο, στο οποίο η μουσική αποκτά απρόσμενη συναισθηματική ένταση. Οι οδηγίες εκτέλεσης είναι εξαιρετικά λεπτομερείς και αποκαλύπτουν ήδη την ιδιαίτερη φροντίδα του Ραβέλ για την ηχητική υφή. Ενδείξεις όπως "pizzicatissimo" επιχειρούν να μεταφέρουν στο πιάνο την ψευδαίσθηση των εγχόρδων.

Ο Ραβέλ(δεξιά) με τον φίλο και συμφοιτητή του, Ρικάρντο Βίνιες

Μέσα στην ολιγόλεπτη διάρκειά του, το κομμάτι εναλλάσσει δυσαρμονικές χειρονομίες με λυρικές εκφράσεις και συγκοπτόμενους ρυθμούς που θυμίζουν εντυπωσιακά τη ρυθμική ελευθερία της τζαζ.

Η "Γκροτέσκα Σερενάτα" αφιερώθηκε στον στενό φίλο και συμφοιτητή του Ραβέλ, τον πιανίστα Ρικάρντο Βίνιες, ο οποίος φαίνεται πως την παρουσίασε σε μια πρώτη άτυπη εκτέλεση το 1901. Ωστόσο το έργο σύντομα παραμελήθηκε και παρέμεινε άγνωστο για δεκαετίες. Η παρτιτούρα δημοσιεύθηκε σχεδόν σαράντα χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη.
Παρά τη σύντομη διάρκειά της, η "Γκροτέσκα Σερενάτα" αποτελεί ένα συναρπαστικό ντοκουμέντο της πρώιμης δημιουργικής φαντασίας του Ραβέλ και αξίζει κανείς να την μελετήσει. Μέσα της κάθε φιλόμουσος θα διακρίνει την ιδιαίτερη αγάπη του τιμώμενου σήμερα συνθέτη για τα ηχοχρώματα, την παιχνιδιάρικη ρυθμική ευρηματικότητα και την ευαισθησία στις λεπτές αρμονικές αποχρώσεις, στοιχεία που αργότερα θα λάμψουν σε ώριμα αριστουργήματά του...

Ravel: "Sérénade grotesque, M.5"

(στο πιάνο ο Jean-Yves Thibaudet)

Για τον Μωρίς Ραβέλ υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Villa-Lobos: Η φωνή της ζούγκλας και η κραυγή της καρδιάς σε ένα Chôro...

Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η Βραζιλία αναζητούσε ακόμη το πρόσωπο της νεότερης ταυτότητάς της, εμφανίστηκε μια μορφή που έμελλε να μετατρέψει τον ήχο της χώρας σε συμφωνικό σύμπαν, ο Heitor Villa-Lobos.
Γεννημένος στο Ρίο ντε Τζανέιρο στις 5 Μαρτίου 1887, μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου η γνώση και η περιέργεια συνυπήρχαν με τη μουσική. Ο πατέρας του, άνθρωπος των γραμμάτων, αλλά και ερασιτέχνης μουσικός, συνήθιζε να οργανώνει μικρές μουσικές βραδιές. Ο μικρός Εϊτόρ παρατηρούσε κρυμμένος στη σκάλα και μάθαινε.

Η Βραζιλία εκείνων των χρόνων άλλαζε ριζικά. Η κατάργηση της δουλείας και η πτώση της αυτοκρατορίας άνοιγαν μια νέα εποχή, ενώ και η μουσική ζωή άρχιζε σιγά-σιγά να απομακρύνεται από την αποκλειστική επιρροή της Ευρώπης. Ο Βίλα-Λόμπος δεν πέρασε από τη στενή πειθαρχία των ωδείων. Η μαθητεία του υπήρξε περισσότερο βιωματική παρά ακαδημαϊκή. Έμαθε να παίζει διάφορα όργανα, αλλά κυρίως να ακούει τον κόσμο γύρω του.
Νεαρός ακόμη, γύρω στο 1905, άφησε τις γειτονιές του Ρίο και ταξίδεψε προς την ενδοχώρα. Εκεί, ανάμεσα σε τόπους άγριους και μακρινούς από την αστική ζωή, ήρθε σε επαφή με μουσικές παραδόσεις που κουβαλούσαν τον παλμό των αυτόχθονων πολιτισμών. Για τα ταξίδια αυτά έχουν ειπωθεί πολλές ιστορίες, ακόμη και πως ο συνθέτης συνελήφθη και απέδρασε από τους ιθαγενείς. Οι εμπειρίες εκείνων των χρόνων γέννησαν έναν δημιουργό, που ένιωθε τη φύση, τους ανθρώπους και τον ρυθμό της γης σαν ενιαίο ηχητικό σώμα.

Από αυτή τη βαθιά σχέση με τη βραζιλιάνικη πραγματικότητα γεννήθηκε αργότερα η μεγάλη σειρά έργων "Chôros". Αν και ο τίτλος παραπέμπει στο ομώνυμο αστικό είδος του Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Βίλα-Λόμπος μεταπλάθει το υλικό σε νέα συμφωνική γλώσσα. Τα 14 έργα της σειράς καλύπτουν ένα εντυπωσιακό φάσμα σχηματισμών, από σόλι όργανα έως τεράστια σύνολα, σαν διαφορετικές όψεις ενός και μόνο ηχητικού κόσμου.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το "Chôros No. 10", γραμμένο το 1926. Το έργο, γνωστό και με τον συγκινητικό υπότιτλο "Rasga o Coração - Ξερίζωσε την καρδιά", απλώνεται σε έναν μεγάλο καμβά για συμφωνική ορχήστρα και μικτή χορωδία.

Η αρχή του είναι μυστηριακή. Πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε καθαρή μελωδία, η μουσική μοιάζει να γεννιέται από ένα ακαθόριστο βάθος. Ήχοι πνευστών, θραύσματα ρυθμών, διάσπαρτες φωνητικές παρεμβολές. Η υφή αυτή δημιουργεί την εντύπωση ενός ζωντανού φυσικού περιβάλλοντος. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί μουσικολόγοι μιλούν για μια "ηχητική ζούγκλα", έναν χώρο όπου τα όργανα και οι φωνές συμπεριφέρονται σαν πλάσματα του δάσους.
Μέσα σε αυτή τη ζωντανή ατμόσφαιρα εισέρχεται η χορωδία με παράξενες, ρυθμικές συλλαβές "ja-ka-tá ka-ma-ra-já", που ο συνθέτης έχει πει πως προέρχονται από διάλεκτο των Ίνκας. Η σημασία τους είναι περισσότερο ηχητική παρά λεκτική. Έτσι, οι φωνές λειτουργούν σαν κρουστά όργανα, σαν συλλογική αναπνοή που δίνει ρυθμό στο μουσικό τοπίο. Η επίμονη ρυθμική βάση λειτουργεί σαν θεμέλιο του εκρηκτικού λυρισμού του χορού, καθώς μοιάζει να ανακαλεί το πνεύμα μιας αρχέγονης ιθαγενούς ψαλμωδίας.
Σιγά-σιγά, μέσα απ' αυτή την πυκνή, άγρια ορχηστρική υφή, αρχίζει να διακρίνεται μια πιο καθαρή και αναγνωρίσιμη μελωδία. Πρόκειται για ένα παλιό βραζιλιάνικο τραγούδι, πάνω στη μελωδία του οποίου η χορωδία τραγουδά το ποίημα "Rasga o coração - Ξερίζωσε την καρδιά". Οι στίχοι αντιπαραβάλλουν τον ανθρώπινο πόνο με την απεραντοσύνη της φύσης, με τον ουρανό και τη θάλασσα που μοιάζουν αδιάφορα μπροστά στη βαθιά προσωπική οδύνη. Η χορωδία τραγουδά με έναν τόνο εξομολογητικό, σαν φωνή που εκφράζει τον κρυφό καημό της ανθρώπινης καρδιάς:

"Αν θέλεις να δεις την απεραντοσύνη τ' ουρανού και της θάλασσας

ν' αντανακλούν -σαν πρίσμα- το φως του ήλιου 

ξερίζωσε την καρδιά μου

κι έλα να υποκλιθείς στην απεραντοσύνη του πόνου μου"

Έτσι, μέσα στο έργο δημιουργείται μια έντονη αντίθεση. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ζωηρή,  εκρηκτική ενέργεια της φύσης που είχε ήδη υπαινιχθεί η αρχή της σύνθεσης κι από την άλλη, η εύθραυστη φωνή του ανθρώπου που μιλά για τον πόνο και τη λαχτάρα της ύπαρξης. Το θλιμμένο τραγούδι μοιάζει να συγκρούεται με τη ζωτικότητα του φυσικού κόσμου...η πόλη και η ανθρώπινη εμπειρία συναντούν το απέραντο τροπικό τοπίο. Όμως ο συνθέτης δεν αφήνει αυτές τις δύο δυνάμεις να παραμείνουν αντίθετες. Σταδιακά τις φέρνει κοντά, ώσπου στο τέλος ενώνονται σε μια μεγάλη μουσική κορύφωση. Η χορωδία υψώνεται σαν δυνατή, συλλογική κραυγή που αγκαλιάζει τα πάντα.

Ίσως γι’ αυτό το "Chôros No. 10" θεωρείται το "κορυφαίο έργο της σειράς". Μέσα στη μουσική του συναντιούνται διαφορετικοί κόσμοι: η άγρια φύση και η πόλη, η μνήμη και η σύγχρονη ζωή, ο ανθρώπινος πόνος και η απεραντοσύνη του σύμπαντος...

Villa-Lobos: "Chôros No. 10, Rasga o coraçãο"

(Οι ακαταλαβίστικες συλλαβές στο 7:42.
Ακολουθεί, χωρίς διακοπή, το τραγούδι "Rasga o coraçãο")

Διευθύνει η Marin Alsop

Αχμάτοβα - Μοντιλιάνι: Σύντομος έρωτας, αιώνια έμπνευση...

 

Amedeo Modigliani: Anna Akhmatova

Συναντήθηκαν για πρώτη φορά στο Παρίσι, στο καφέ Ροτόντα, το 1906. Ο Aμεντέο Μοντιλιάνι, ένας 24χρονος Ιταλός εβραϊκής καταγωγής, είχε μόλις φτάσει στη γαλλική πρωτεύουσα για να δοκιμάσει την τύχη και το ταλέντο του σε έναν κόσμο που ακόμη αγνοούσε την ύπαρξή του. Φτωχός, άγνωστος και ανήσυχος, διέθετε ωστόσο μια παράξενη γοητεία που μαγνήτιζε όσους τον συναντούσαν. Η Άννα Αχμάτοβα θυμόταν αργότερα τη φωτεινή, σχεδόν αλλόκοτη εμφάνισή του: "Ντυμένος φωτεινά και κραυγαλέα, με κίτρινο παντελόνι και σακάκι του ίδιου χρώματος… φαινόταν γελοίος, όμως η χάρη με την οποία κινούνταν σε έκανε να φαντάζεσαι έναν κομψό, όμορφο άντρα της παριζιάνικης πρωτοπορίας".

Η νεαρή Ρωσίδα ποιήτρια ήταν τότε μόλις είκοσι ετών και είχε φτάσει στο Παρίσι για τον μήνα του μέλιτος με τον σύζυγό της, τον ποιητή Νικολάι Γκουμιλιόφ. Ο Μοντιλιάνι γοητεύτηκε αμέσως από την θεωρία και την πνευματικότητα της Αχμάτοβα και της ζήτησε να τη ζωγραφίσει. Έτσι άρχισε μια σύντομη αλλά έντονη ιστορία, μια σχέση που κράτησε μόλις λίγους μήνες, αλλά έμεινε βαθιά χαραγμένη στη μνήμη και των δύο. Η ίδια θυμόταν πως από την πρώτη στιγμή την εντυπωσίασε η "εσωτερική του λάμψη"... "Δεν ήταν μόνο όμορφος, αλλά έμοιαζε να φωτίζεται από μέσα, σαν να κουβαλούσε ένα μυστικό φως", σκεφτόταν...

Akhmatova - Modigliani
(ksada.org)

Οι δυο τους έκαναν ατέλειωτους περιπάτους στους δρόμους του νυχτερινού Παρισιού. Ο Μοντιλιάνι δεν είχε χρήματα για πολυτέλειες. Ετσι, στους Κήπους του Λουξεμβούργου κάθονταν πάντα σε παγκάκι και ποτέ σε κάποιο καφέ. Ένα βροχερό βράδυ άνοιξε τη μεγάλη μαύρη ομπρέλα του και κάθισαν δίπλα-δίπλα, προστατευμένοι από τη βροχή. Διάβαζαν δυνατά ποίηση, αγαπούσαν τον Βερλαίν και αντιπαθούσαν τον Aνατόλ Φρανς. Μέσα σε αυτές τις μικρές στιγμές γεννήθηκε ένα δικό τους σύμπαν, μια σιωπηλή συνάντηση ποίησης και ζωγραφικής μέσα στη μεγάλη πόλη.

Η γυναίκα που τον ενέπνευσε εκείνα τα βράδια ήταν ήδη μια ανερχόμενη ποιητική φωνή. Η Άννα Αχμάτοβα, που σαν σήμερα, πριν εξήντα χρόνια(5 Μαρτίου 1966) πέρασε στην αιωνιότητα, υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές και βαθιά ανθρώπινες μορφές της ρωσικής ποίησης του 20ού αιώνα. Το πραγματικό της όνομα ήταν Άννα Αντρέγεβνα Γκορένκο. Μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου τα βιβλία δεν ήταν πολλά, όμως η πνευματική κληρονομιά υπήρχε. Στο οικογενειακό της παρελθόν βρισκόταν μια λόγια προγιαγιά ταταρικής καταγωγής. Όταν άρχισε να γράφει ποίηση, ο πατέρας της φοβούμενος μήπως το οικογενειακό όνομα συνδεθεί με μια "αβέβαιη" καλλιτεχνική πορεία, της ζήτησε να μη δημοσιεύει με το επώνυμό του. Έτσι υιοθέτησε το ψευδώνυμο Αχμάτοβα, το όνομα εκείνης της προγιαγιάς, που έμελλε να γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Την ποίηση τη γνώρισε βαθύτερα και μέσα από τον πρώτο μεγάλο έρωτα της ζωής της, τον Γκουμιλιόφ. Μαζί του εντάχθηκε στον κύκλο των νέων ποιητών της Αγίας Πετρούπολης και συνδέθηκε με το ρεύμα του Ακμεϊσμού, που αναζητούσε καθαρότητα, ακρίβεια και λιτότητα στον ποιητικό λόγο. Από την πρώτη κιόλας συλλογή της, Evening, η φωνή της ξεχώρισε για τη λεπτότητα των συναισθημάτων και την εκπληκτική οικονομία των λέξεων. Η εξέλιξή της ξεπέρασε κάθε προσδοκία και η Αχμάτοβα σύντομα καθιερώθηκε σαν μια ποιήτρια που μπορούσε να μετατρέπει τις πιο μύχιες ανθρώπινες εμπειρίες σε καθολικό ποιητικό λόγο.

Όταν αργότερα έφυγε από το Παρίσι, η σύντομη συνάντησή της με τον Μοντιλιάνι παρέμεινε μια φωτεινή σκιά στη μνήμη της. Μετά τον θάνατό του, τον θυμήθηκε σε ένα ποίημά της, το μόνο όπου τον κατονομάζει:

"Το Παρίσι μέσα σε μαβιά αχλή

και πάλι ίσως ο Μοντιλιάνι

να με ακολουθεί απαρατήρητος.

Είναι αυτός που έχει τη δυσάρεστη ικανότητα

να ταράζει ακόμα και τον ύπνο μου…"

Έτσι, μέσα στη μνήμη της ποιήτριας, ο νεαρός ζωγράφος του Παρισιού έμεινε για πάντα σαν μια σκιά φωτός...

Από τα πιο γνωστά ποιήματά της είναι "Ο γκριζομάτης βασιλιάς", που συμπεριλήφθηκε στην πρώτη της συλλογή Evening:

"Δόξα σοι, πόνο μου χωρίς διέξοδο και διαφυγή!

Ο γκριζομάτης χθες ο βασιλιάς έχει αποκοιμηθεί.

Μια φθινοπώρου βραδιά ήταν κόκκινη και πνικτική,

Ήρθε ο άνδρας μου και με αδιάφορη είπε φωνή:

"Ξέρεις, από το κυνήγι τον έχουνε φέρει νεκρό,

Βρήκαν το πτώμα δίπλα στης δρυός ένα δέντρο παλιό.

Κρίμα όμως τη βασίλισσα. Ήτανε νέος πολύ!

Σε μία νύχτα της έγινε άσπρο όλο το μαλλί".

Πάνω στο τζάκι την πίπα του βρήκε αυτός και μετά

Βγήκε και πήγε στη νυχτερινή του δουλειά.

Τώρα θα πάω εγώ να ξυπνήσω την κόρη μου και τρυφερά

Θα κοιταχτώ στα ματάκια της γκρίζα γι’ άλλη μια φορά.

Έξω στο δρόμο θροΐζουν οι μέλαινες λεύκες μέσα στη σιγή

Και λένε: "Πια ο βασιλιάς σου σ’ ετούτο τον κόσμο δεν ζει"

(μτφρ. Ξένια Καλαϊτζίδου)

Amedeo Modigliani: Akhmatova as Caryatid
i.pinimg

Πολλοί μελετητές έχουν συνδέσει το ποίημα αυτό με τα βιώματα της νεαρής Αχμάτοβα στο Παρίσι και με τη γνωριμία της με τον Μοντιλιάνι. Παρότι δεν αναφέρεται άμεσα σε κείνον, αρκετοί ερμηνευτές θεωρούν πως η μορφή του "γκριζομάτη βασιλιά" αντανακλά τη μνήμη ενός μυστηριώδους άνδρα-καλλιτέχνη που σημάδεψε τη νεανική της εμπειρία.

Το ποίημα αφηγείται μια σκηνή φαινομενικά απλή αλλά βαθιά δραματική. Μια γυναίκα μαθαίνει από τον σύζυγό της ότι ο "γκριζομάτης βασιλιάς" σκοτώθηκε στο κυνήγι. Η αφήγηση διατηρεί έναν ήρεμο τόνο, όμως πίσω από αυτή τη φαινομενική γαλήνη κρύβεται μια μεγάλη προσωπική απώλεια. Η γυναίκα συγκρατεί τα συναισθήματά της και συνεχίζει τις καθημερινές της πράξεις, ενώ η φύση γύρω της, με τις λεύκες που ψιθυρίζουν μέσα στη σιωπή, μοιάζει να αποκαλύπτει το αληθινό βάθος του πένθους.

Η κεντρική ιδέα του ποιήματος είναι η μυστική και ανεκπλήρωτη αγάπη. Η Αχμάτοβα δείχνει πώς ένα μεγάλο συναίσθημα, ίσως ένας απαγορευμένος ή χαμένος έρωτας, μπορεί να συνυπάρχει σιωπηλά με μια εξωτερικά συνηθισμένη ζωή. Με τη χαρακτηριστική της λιτότητα και δύναμη, δημιουργεί ένα μικρό ποιητικό δράμα όπου οι υπαινιγμοί λένε περισσότερα από τις λέξεις.

Το ποίημα αυτό συγκίνησε βαθιά αρκετούς συνθέτες του 20ού αιώνα.

Πιο γνωστή θεωρείται η μελοποίηση του Σεργκέι Προκόφιεφ, ο οποίος ενέταξε το ποίημα στον κύκλο τραγουδιών "Five Poems by Anna Akhmatova, Op. 27". Όταν τα τραγούδια παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο κοινό, προκάλεσαν έντονη εντύπωση, με τον ίδιο τον Προκόφιεφ να συνοδεύει στο πιάνο.

Ο κύκλος, γραμμένος για υψίφωνο και πιάνο, διακρίνεται από μια ιδιαίτερα λυρική ατμόσφαιρα, γεμάτη ευαισθησία, τρυφερότητα και θερμή εκφραστικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο συνθέτης παραδέχθηκε με κάποια έκπληξη: "Ύστερα από αυτά τα τραγούδια, πολλοί ίσως πιστέψουν πως γράφω για πρώτη φορά πραγματικά λυρική μουσική".

Στα τραγούδια αυτά ο Προκόφιεφ διεισδύει με προσοχή και λεπτότητα στον ποιητικό κόσμο της Aχμάτοβα, αναδεικνύοντας τις εικόνες και τα συναισθήματα των στίχων μέσα από την εκφραστική δύναμη της μουσικής του και τη γοητεία της μελωδικής του γραμμής. 

Prokofiev: "5 Poems by Anna Akhmatova, Op. 27, The grey-eyed King"

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι μια ιδιαίτερα όμορφη μελοποίηση του ίδιου ποιητικού κόσμου δημιούργησε και ο Alexander Vertinsky, ο οποίος με τη δική του χαρακτηριστική ευαισθησία έδωσε μια εξίσου συγκινητική μουσική διάσταση στους στίχους της Αχμάτοβα.

Alexander Vertinsky: Anna Akhmatova/The grey-eyed King"

Τελικά, όπως φαίνεται, μια σύντομη αλλά έντονη συνάντηση στο Παρίσι του 1906 ένωσε δύο μεγάλες καλλιτεχνικές ψυχές, τη νεαρή Άννα, ανερχόμενη ποιήτρια, και το φτωχό, ελκυστικό Aμεντέο. Μερικοί μήνες μαζί αρκούσαν για να γεννηθεί ένα μικρό, προσωπικό σύμπαν ποίησης και ζωγραφικής, μια στιγμή πάθους και έμπνευσης που η Αχμάτοβα θα κρατούσε για πάντα στη μνήμη της και θα αιχμαλώτιζε την ποιητική τέχνη της...

Για την Αχμάτοβα υπάρχουν και άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Ο Βιβάλντι, το φλάουτο και η νύχτα των φαντασμάτων...

Η σχέση του Αντόνιο Βιβάλντι με το φλάουτο αποκαλύπτει τη βαθιά εκτίμησή του για την εκφραστική δυνατότητα του οργάνου. Αν και κυρίως γνωστός για τα κοντσέρτα του για βιολί, ο Ιταλός συνθέτης αναγνώρισε στο φλάουτο έναν ήχο ικανό να ζωγραφίζει μουσικές εικόνες, να περιγράφει φυσικά φαινόμενα και να δίνει πνοή στην έντονη δραματικότητα της μπαρόκ μουσικής. Συνέθεσε έτσι πλήθος κοντσέρτων τόσο για το φλάουτο ντόλτσε όσο και για το φλάουτο τραβέρσο, αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες του οργάνου για λεπτές αποχρώσεις και δεξιοτεχνικά περάσματα.

Στην εποχή μπαρόκ, το φλάουτο ντόλτσε χρησιμοποιούνταν κυρίως για την απεικόνιση ποιμενικών σκηνών στη σκηνική μουσική. Αντίθετα, το φλάουτο από ξύλο  καθιερώθηκε σταδιακά στα μεγαλύτερα ορχηστρικά σύνολα, επειδή μπορούσε να αναλάβει δεξιοτεχνικά σόλι. Ο Βιβάλντι αξιοποίησε και τους δύο τύπους οργάνου, συνδυάζοντας δεξιοτεχνία με λυρική εκφραστικότητα.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό της τέχνης του ήταν η αγάπη του για την προγραμματική, περιγραφική μουσική. Αν και πολλοί συνθέτες της εποχής αποτύπωναν μουσικά φυσικά φαινόμενα ή φωνές ζώων κυρίως στις όπερες, ο Βιβάλντι συνδύαζε αυτή την περιγραφική διάσταση με τη μορφή του κοντσέρτου. Αυτό φαίνεται στις "Τέσσερις Εποχές", αλλά και στα "Κοντσέρτα για φλάουτο, op. 10":

Κοντσέρτο αρ. 1 "La Tempesta di Mare (Η Τρικυμία)"
Κοντσέρτο αρ. 2 "La Notte (Η Νύχτα)
Κοντσέρτο αρ. 3 "Il Gardellino (Η Καρδερίνα)

Το Κοντσέρτο αρ. 2, "Η Νύχτα", είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό. Ο Βιβάλντι δεν απεικόνισε ένα ρομαντικό νυχτερινό ειδύλλιο, αλλά μια ιστορία φαντασμάτων. Ακόμα και το εναρκτήριο Largo έχει απόκοσμη χροιά. Ήσυχοι, διακεκομμένοι ρυθμοί και τρίηχα που κυλούν παραπέμπουν στην ηρεμία πριν την καταιγίδα.
Στο Presto που ακολουθεί κι έχει τον υπότιτλο "Fantasmi", τα φαντάσματα εμφανίζονται μπροστά στα μάτια του τρομοκρατημένου κοιμισμένου, με σκελετούς, που κροταλίζουν και στοιχειώνουν. Μια σύντομη ανάπαυλα έπεται. Το Largo επιτρέπει στον ήρωα να ηρεμήσει, πριν επιστρέψουν τα άυλα πλάσματα να ξαναπροκαλέσουν τρόμο.  Στο Allegro, οι σκελετοί υπαινίσσονται να χορεύουν με "κροταλιστές" συγχορδίες, ενώ τελικά ο φοβισμένος άντρας πέφτει σε βαθύ ύπνο στο Largo με τον υπότιτλο "Il Sonno - Ο Ύπνος", αν και οι ζοφερές αρμονίες προδίδουν ότι ο εφιάλτης δεν έχει τελειώσει. Ωστόσο στο μέρος αυτό, ο Βιβάλντι αφαιρεί, σε κάποιες εκδοχές, το τσέμπαλο από τη συνοδεία, προκειμένου να δημιουργήσει τον κατάλληλο ηχητικό χώρο για την αποτύπωση της "εικόνας", μια λεπτομέρεια που αναδεικνύει την εκφραστική του φαντασία και τη βαθιά αίσθηση του χρώματος στον ήχο. Στο φινάλε επανέρχονται τα φαντάσματα για ένα allegro τελευταίο φοβιστικό πέρασμα, πριν εξαφανιστούν...

Πιθανότατα η αρχική έκδοση του κοντσέρτου συντέθηκε μετά το 1718 στη Μάντοβα, όταν ο Βιβάλντι υπηρέτησε ως αρχιμουσικός του αυτοκρατορικού κυβερνήτη Φίλιππου της Έσσης-Ντάρμστατ. Η σύνθεση συνδυάζει την τεχνική δεξιοτεχνία, τη λυρική ευαισθησία και την προγραμματική φαντασία του συνθέτη, προσφέροντας ένα αριστουργηματικό παράδειγμα της μπαρόκ μουσικής για φλάουτο.

Vivaldi: Flute concerto Op. 10, "La Notte"

Largo

Presto (Fantasmi)

Largo 

Presto 

Largo (Il sonno)

Allegro

Ο Αντόνιο Βιβάλντι γεννήθηκε σαν σήμερα 4 Μαρτίου 1678 στη Βενετία.. Γνωστός και με το προσωνύμιο il Prete Rosso= ο κοκκινομάλλης παπάς λόγω του χρώματος των μαλλιών του, υπήρξε ιερέας και δεξιοτέχνης βιολιστής της εποχής Μπαρόκ. Θεωρείται από τους σημαντικότερους συνθέτες της εποχής του, καθώς με τη μουσική του επηρέασε πλήθος συνθετών, ανάμεσά τους ο Μπαχ και ο  Τέλεμαν.

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλές αναφορές στο συνθέτη. Περιηγηθείτε!

Johann Pachelbel: Άρια από το "Εξάχορδο του Απόλλωνα"...

 

Johann Pachelbel: "Hexachordum Apollinis", προμετωπίδα

Από τους διασημότερους Γερμανούς συνθέτες και οργανίστες της Μπαρόκ περιόδου είναι ο Johann Pachelbel. Γεννήθηκε στη Νυρεμβέργη και διακρίθηκε για τη συμβολή του στην εκκλησιαστική μουσική και την ανάπτυξη της μουσικής για πληκτροφόρα και μουσικής δωματίου.

Το έργο του επηρέασε σημαντικά τη γερμανική μουσική παράδοση και συνδέεται με την οικογένεια Μπαχ, καθώς υπήρξε δάσκαλος του μεγαλύτερου αδελφού του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.

Μπορεί να είναι περισσότερο γνωστός για τον "Κανόνα σε Ρε μείζονα", όμως σήμερα, στη μνήμη του, θα ακούσουμε ένα απόσμασμα από τη σπουδαία συλλογή του για πληκτροφόρα "Hexachordum Apollinis - Το Εξάχορδο του Απόλλωνα", που συνέθεσε το 1699, ενώ κατείχε την περιζήτητη θέση οργανίστα στην εκκλησία του Αγίου Σεμπάλδου στη Νυρεμβέργη.

Το έργο αποτελεί ένα από τα λίγα πληκτροφόρα έργα του Πάχελμπελ, που τυπώθηκαν όσο ζούσε. Θεωρείται σημαντικό δείγμα της γερμανικής παράδοσης παραλλαγών πριν από την εποχή του Γ.Σ.Μπαχ, προαναγγέλλοντας τη μετέπειτα εξέλιξη της μορφής.

Η συλλογή περιλαμβάνει 6 άριες με τις παραλλαγές τους, αφιερωμένη -όπως φαίνεται και από τον τίτλο- στον θεό της Μουσικής, Απόλλωνα, αλλά και στους δυο συνθέτες, Dieterich Buxtehude και  Ferdinand Tobias Richter, για τους οποίους ο Πάχελμπελ έτρεφε απεριόριστο σεβασμό.

Στην προμετωπίδα, η συλλογή περιγράφεται σαν "έξι άριες για όργανο ή τσέμπαλο, στις οποίες προστίθενται παραλλαγές πάνω σε απλές μελωδίες, με σκοπό να ευχαριστήσουν τους φίλους των Μουσών".
Στην εικόνα της προμετωπίδας απεικονίζονται δύο αγγελάκια στο πάνω μέρος να κρατούν την Απολλώνια λύρα και κάτω άλλα δυο. Το ένα αριστερά παίζει όργανο και το δεξιά τσέμπαλο ή κλαβιχόρδο.

Ο Πάχελμπελ συνέταξε έναν σύντομο πρόλογο, από τον οποίο φαίνεται πως ταπεινά αναγνωρίζει (αντίθετα με τους αναλυτές) πως η συλλογή δεν είναι από τα σπουδαιότερα έργα του, καθως αναφέρει ότι "ίσως θα έπρεπε να είχε γράψει κάτι πιο ασυνήθιστο για την περίσταση", εννοώντας την τιμητική αφιέρωση στους δυο σπουδαίους δημιουργούς.
Στον ίδιο πρόλογο ο Πάχελμπελ αναπτύσσει και προσωπικές σκέψεις για τη φύση της μουσικής. Υποστηρίζει ότι "η μουσική είναι η ανώτερη από τις τέχνες, επειδή επηρεάζει βαθιά τα ανθρώπινα συναισθήματα και τις επιθυμίες".
Αναφέρει επίσης την παραδοσιακή άποψη ότι "η μουσική προέρχεται από τις ψαλμωδίες των Αγγέλων και από την αρμονική κίνηση των ουράνιων σωμάτων", ιδέα που συμμερίζονταν οι Πυθαγόρας και Πλάτωνας.

Εκκλησία του Αγίου Σεμπάλδου, Νυρεμβέργη

Οι έξι άριες με παραλλαγές της συλλογής είναι βασισμένες σε πρωτότυπα, κοσμικά θέματα. Την εποχή εκείνη, η σύνθεση παραλλαγών πάνω σε εντελώς νέες μελωδίες ήταν σχετικά καινούρια πρακτική.

Εμείς θα ακούσουμε την έκτη, που είναι και η μόνη που διαθέτει ξεχωριστό υπότιτλο: "Άρια Σεμπαλντίνα", τίτλος που αποτελεί αναφορά στην εκκλησία του Αγίου Σεμπάλδου στη Νυρεμβέργη, όπου, όπως αναφέρθηκε, υπηρετούσε ο Γιόχαν Πάχελμπελ εκείνη την περίοδο. Επιπλέον, η Άρια Σεμπαλντίνα είναι γραμμένη σε μέτρο 3/4, ενώ οι υπόλοιπες άριες είναι σε τετράσημο μέτρο, ενώ διαθέτει επίσης περισσότερες παραλλαγές(8) από κάθε άλλη άρια της συλλογής.

Αυτό που γοητεύει τον ακροατή είναι η καθαρότητα και η φυσική απλότητα της μελωδίας, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται αρμονικά με ισορροπία και διαύγεια. Ο ρυθμός αποπνέει φωτεινότητα και ζωντάνια, ενώ οι διαδοχικές παραλλαγές ξεδιπλώνουν σταδιακά έναν πλούτο εκφραστικών αποχρώσεων, σαν μια συνεχής ροή μουσικής ομορφιάς.

Μέσα από τη γραφή, διακρίνεται η σεμνότητα της πρόθεσης του Πάχελμπελ να προσφέρει ένα μικρό, αλλά ουσιαστικό ταξίδι στo κάλλος, την αρμονία, την ευγένεια...Ένα ταξίδι όπου η μελωδία αναπνέει με φυσική χάρη και οι παραλλαγές ανθίζουν σαν διαδοχικές αποχρώσεις μιας ήρεμης, εσωτερικής συγκίνησης...

Ο Γιόχαν Πάχελμπελ πέθανε το Μάρτιο του 1706 στη Νυρεμβέργη, σε ηλικία 52 ετών, με άγνωστη την ακριβή ημερομηνία θανάτου του. Τάφηκε στις 9 Μαρτίου. Ο βιογράφος του αναφέρει είτε την 3η Μαρτίου 1706 ως ημερομηνία θανάτου. Ωστόσο, είναι απίθανο το πτώμα να παρέμεινε άταφο για τόσο πολύ καιρό. Συνηθιζόταν η ταφή του νεκρού να γίνεται την τρίτη ή τέταρτη μέρα του θανάτου.. Έτσι, πιθανότερη ημερομηνία είναι είτε η 6η, είτε η 7η Μαρτίου 1706.
Είναι θαμμένος στο νεκροταφείο του Αγίου Ρόκκου στη γενέτειρά του...

Johann Pachelbel: "Hexachordum Apollinis, Aria Sebaldina - Variations"