Υπάρχει μια μοναδική σχέση ανάμεσα στο πιάνο και τον εκτελεστή. Εκείνες οι στιγμές σιωπής λίγο πριν τα δάκτυλα πατήσουν τα πλήκτρα είναι γεμάτες από την ανάσα και τις σκέψεις εκείνου που κάθεται μπροστά στο πιάνο. Ο πιανίστας και το όργανο γίνονται ένα. Το πιάνο δεν είναι μόνο χορδές, το ξύλινο ηχείο ή τα κοκκάλινα πλήκτρα, αλλά καθρέφτης της ψυχής, δέκτης της εσωτερικής αγωνίας και της ανεξερεύνητης ευαισθησίας. Κάθε άγγιγμα μοιάζει να συλλαμβάνει κάτι αθέατο, κάτι που κρύβεται στις σκιές του μυαλού και να το μεταμορφώνει σε ήχο...Ήχο που πονά, που αγαπά, που αναζητά την ίδια του την αλήθεια.
Είναι αυτή η αθέατη συνομιλία ανάμεσα στον άνθρωπο και το πιάνο, το μυστικό δέσιμο του καλλιτέχνη με τον ήχο, που κάνει κάθε νότα μοναδική και κάθε σιωπή φορτωμένη συναισθήματα…
Κάποτε o Φρειδερίκος Σοπέν είχε πει:
"Όταν είμαι κάπως αδιάθετος, παίζω πιάνο Εrard και βρίσκω εύκολα έναν ήχο πρόχειρο. Αλλά όταν νιώθω σε καλή φόρμα και αρκετά δυνατός για να βρω τον δικό μου ήχο, χρειάζομαι ένα Pleyel"
Η φράση αυτή δεν αποτελεί απλή προτίμηση ανάμεσα σε δύο κατασκευαστές πιάνων, αλλά μια βαθιά, εξομολογητική μαρτυρία για τη σχέση του καλλιτέχνη με τον ήχο. Πίσω από τη σύγκριση ανάμεσα στο Εrard και στο Pleyel κρύβεται η λεπτή διάκριση ανάμεσα στο "παίζω" και στο "εκφράζομαι". Το πρώτο μπορεί να υπάρξει και με έναν ήχο έτοιμο, το δεύτερο όμως, προϋποθέτει μια βαθιά ανάγκη για προσωπική αλήθεια.
Έτσι, το Pleyel γίνεται για τον Σοπέν ένας καθρέφτης της ψυχής του, ένα όργανο που απαιτεί λεπτότητα, έλεγχο και εσωτερική ένταση, για να αναδυθεί ο προσωπικός του ήχος, αυτός που δεν αναδύεται απ'τα πλήκτρα, αλλά γεννιέται από τη σιωπή και επιστρέφει σ' αυτήν...
Το πιάνο Pleyel της εποχής του Σοπέν ξεχώριζε για τη διαβαθμισμένη, αιθέρια χροιά του, και πολλοί έλεγαν πως οι ψηλές του συχνότητες είχαν "ασημένια λάμψη". Αυτή η ποιότητα απαιτούσε προσπάθεια, κόπο και αφοσίωση από τον κατασκευή, αλλά η σχέση μεταξύ συνθέτη και οργανοποιού ήταν αμοιβαία καρποφόρα. Ο Σοπέν αντλούσε έμπνευση από τον ήχο του πιάνου, ενώ η εταιρεία επωφελούνταν από τις προσωπικές του συστάσεις. Ο συνθέτης και ο κατασκευαστης Καμίλ Πλεγιέλ έγιναν στενοί φίλοι.
Η πρώτη συναυλία του Σοπέν στο Παρίσι, το 1832, δόθηκε σε ένα νέο πιάνο Pleyel.
Οι κριτικοί -εκτός από το κοινό- ενθουσιάστηκαν και επαίνεσαν τις "πνευματικές μελωδίες, τα φανταστικά τοπία που αναδύονταν από το νέο όργανο"...
Ο ίδιος ο Σοπέν γοητεύτηκε από το λεπτεπίλεπτο άγγιγμα των πλήκτρων και τον τραγουδιστό, μελωδικό τόνο του οργάνου, που φαινόταν να ανταποκρίνεται απευθείας στις σκέψεις και τα συναισθήματά του.
Από τότε, το Pleyel έγινε το πιάνο που προτιμούσε, ένα όργανο που καθρεφτίζε την ψυχή του και μετέφερε σε κάθε νότα τα πιο βαθιά συναισθήματα, τις πιο λεπτές αποχρώσεις της μουσικής του...
Ο Emil Gilels γεννήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1916, στην Οδησσό της Ουκρανίας, τότε τμήμα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Μεγάλωσε σε ένα αστικό εβραϊκό περιβάλλον, σε μια πόλη που υπήρξε καλλιτεχνικό σταυροδρόμι. Η Οδησσός εκείνης της εποχής έσφυζε από πολιτιστική ζωή, ένας ιδανικός τόπος για να γεννηθεί ένα μουσικό ταλέντο τέτοιου βεληνεκούς. Η μουσική του πορεία ξεκίνησε πολύ νωρίς. Σε ηλικία 5 ετών άρχισε μαθήματα πιάνου με έναν τοπικό δάσκαλο, και μέχρι τα 12 του είχε ήδη δείξει εξαιρετικά χαρίσματα. Το 1929, σε ηλικία μόλις 13 ετών, έδωσε την πρώτη του δημόσια συναυλία. Λίγο αργότερα έγινε δεκτός στο Ωδείο της Οδησσού, και αργότερα συνέχισε τις σπουδές του στο Ωδείο της Μόσχας, με δάσκαλο τον σπουδαίο Heinrich Neuhaus. Από τα πρώτα του βήματα, οι δάσκαλοί του εντόπισαν στον Gilels όχι μόνο εξαιρετική τεχνική, αλλά και μουσική ωριμότητα πέρα από την ηλικία του.
Ο Emil Gilels εξελίχθηκε σε μία από τις κορυφαίες προσωπικότητες του πιάνου στον 20ό αιώνα. Η καλλιτεχνική του προσέγγιση συνδύαζε τη λάμψη της δεξιοτεχνίας με έναν βαθύ στοχασμό πάνω στη μουσική ουσία. Ήταν ένας πιανίστας που δεν αρκούνταν στην τεχνική αρτιότητα, επεδίωκε τη συναισθηματική αλήθεια και το πνευματικό βάθος. Έπαιζε με φυσικότητα και άνεση, με δύναμη αλλά και σεμνότητα. Σε κάθε έργο, η ερμηνεία του ακτινοβολούσε καθαρότητα, ακρίβεια και ουσία.
"Συγκέντρωνε τη δύναμή του και το σπάνιο του ταλέντο στην τέχνη της ερμηνείας, διεισδύοντας με ευαισθησία στην ουσία της σύνθεσης. Έτσι, κατάφερε να φέρει την καλλιτεχνική του προσέγγιση στο ίδιο υψηλό επίπεδο με την τεχνική του αρτιότητα".
Ο σπουδαίος μουσικοκριτικός, Harold C. Schonberg, στο βιβλίο του "The Great Pianists", γράφει:
"Ο Gilels έπαιζε με ευκολία και φυσικότητα, με δύναμη αλλά και ταπεινή μουσικότητα. Η τεχνική του ήταν εκπληκτική. Χρόνια αργότερα, ο δάσκαλός του, Heinrich Neuhaus, εξακολουθούσε να μένει άναυδος από τις οκτάβες του στην "Ισπανική Ραψωδία" του Liszt. Κι όμως, ουδέποτε αντιμετωπίστηκε ως απλός βιρτουόζος".
Ο Γκίλελς συνήθιζε να λέει πως, για κείνον "κάθε νότα έπρεπε να "μιλάει", να έχει προσωπικότητα, έκφραση, να λέει κάτι ουσιαστικό στο ακροατήριο", πεποίθηση που επηρέαζε άμεσα και τις καλλιτεχνικές του επιλογές, ακόμα και την ταχύτητα με την οποία έπαιζε ένα κομμάτι. Καθοριζόταν από το πόσο καθαρά μπορούσε να αναδειχθεί το "νόημα" κάθε νότας. Γι' αυτό και ως παράδειγμα αναφέρονται συχνά οι εκτελέσεις του σε έργα του Λιστ. Γιατί υπάρχει μια τέλεια ισορροπία ανάμεσα στη δύναμη και τη λάμψη, ακόμη και στα πιο γρήγορα περάσματα, κάθε νότα ακούγεται καθαρά, με νόημα...
Emil Gilels / Liszt: "Spanish Rhapsody":
Ο Gilels δεν υπήρξε αγαπητός μόνο στο κοινό, αλλά και βαθιά σεβαστός από τους μεγαλύτερους μαέστρους της εποχής του:
"Είναι ένα φαινόμενο, πολλαπλασιασμένο άπειρα από την ευαισθησία της ψυχής, την εκφραστικότητα, την τέλεια αίσθηση του μέτρου και αίσθηση της μουσικής",
θα πει ο εμβληματικός δ/ντής ορχήστρας, Karl Böhm ενώ ο Herbert von Karajan θα δηλώσει:
"Στη ζωή μου, είχα την τύχη να ακούσω πολλούς μεγάλους πιανίστες… αλλά ο Emil ήταν πάντα για μένα το Νο 1".
Στη μουσική, οι νότες είναι η "φωνή", το μέσο με το οποίο εκφράζεται ο ήχος. Όμως, εξίσου ουσιαστική είναι και η παύση, η σιωπή ανάμεσα στους ήχους, που λειτουργεί σαν ανάσα. Είναι εκείνη η αόρατη στιγμή που δεν ακούγεται τίποτα, αλλά λέγονται πολλά. Εκεί όπου γεννιούνται η ένταση, η προσδοκία, η λύτρωση. Η σιωπή δεν είναι απουσία. Είναι μια ενεργή, εκφραστική παρουσία, ένας ζωντανός χώρος μέσα στη μουσική.
Ευαίσθητος και στοχαστικός πιανίστας ο Emil Gilels είχε συνειδητοποιήσει αυτό το βάθος της σιωπής. Είχε πει χαρακτηριστικά:
"Λέω συχνά πως η σιωπή είναι το θεμέλιο της μουσικής. Ακόμα και μέσα σε μια τρίλια, όσο γρήγορη κι αν είναι, μπορεί κανείς να νιώσει την παρουσία της σιωπής, ήρεμη και ατόφια. Όταν όμως η τρίλια γίνεται φλύαρη, χάνει τη μαγεία της και κουράζει".
Στο παίξιμό του, η σιωπή δεν ήταν ένα απλό τεχνικό διάλειμμα. Ήταν ποιητική παύση, μια στιγμή νοήματος, βάθους και ακρίβειας. Ήταν ανάμεσα στις νότες όπου γεννιόταν η αληθινή μουσική, εκεί που η τέχνη ξεπερνούσε τον ήχο και γινόταν καθαρή έκφραση.
Ένα από τα πιο ξεχωριστά γεγονότα στην καριέρα του Γκίλελς ήταν η συνεργασία του με τον Κάραγιαν, σε μια μοναδική ερμηνεία του "Κοντσέρτου για Πιάνο αρ. 3" του Μπετόβεν. Η συναυλία δόθηκε τον Αύγουστο του 1976, στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, και αποτελεί τη μοναδική γνωστή συνεργασία των δύο μεγάλων καλλιτεχνών σε αυτό το έργο. Η ηχογράφηση κυκλοφόρησε πολλά χρόνια αργότερα από το Ίδρυμα Gilels. Παρότι οι πολιτικές συνθήκες της εποχής περιόριζαν τέτοιες συνεργασίες, το καλλιτεχνικό τους αποτέλεσμα απέδειξε τη δύναμη της μουσικής να ξεπερνά σύνορα και ιδεολογίες.
Ο Emil Gilels δεν ήταν απλώς ένας βιρτουόζος πιανίστας, ήταν ένας ποιητής του ήχου, ένας μουσικός στοχαστής. Η επιρροή του εκτείνεται πολύ πέρα από τη σκηνή. Οι ερμηνείες του συνεχίζουν να εμπνέουν πιανίστες, δασκάλους και ακροατές σε όλο τον κόσμο. Η κληρονομιά του δεν περιορίζεται στο τεχνικό του επίτευγμα, αλλά διατηρείται ζωντανή στη μουσική αλήθεια που κατέθεσε με κάθε νότα...
στο αυτί του δημιουργού της "Νυχτερινής Μουσικής".
Στο σημείο αυτό ας αναφερθεί
ότι στη ζωή του Μπετόβεν υπήρχε
ένα καλά φυλαγμένο μυστικό:
Ο Μπετόβεν ήταν νέγρος
κι ο Μότσαρτ το' χε ανακαλύψει.
Μετά από έναν από τους θαυμαστούς αυτοσχεδιασμούς του Μπετόβεν,
ο Μότσαρτ είχε ψιθυρίσει στον Συσμάιερ:
"Όχι άσχημα για έναν νέγρο".
Τώρα κείτονταν εκεί
με το δηλητήριο να κυλά στις φλέβες του.
Γελώντας απαίσια,
ο ένοχος έφυγε κρυφά
έχοντας στην κατοχή του το κλειδί της Ντο ελάσσονας,
που από δω και πέρα
κανείς δεν θα του έπαιρνε"
("Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", ποίημα του πιανίστα Alfred Brendel) (μτφ δική μου)
***
"Το πιάνο είναι ο τόπος που συντελείται μια "μεταμόρφωση". Μπορεί ο πιανίστας, αν το θέλει, με τον ήχο του να μάς θυμίσει το τραγούδισμα της ανθρώπινης φωνής, τη χροιά άλλων οργάνων ή της ορχήστρας, ένα ουράνιο τόξο, ακόμη και την αρμονία των σφαιρών. Η μεταμορφωτική αυτή ικανότητα και αλχημεία είναι ο πλούτος μας."
Αυτά σημειώνει ο σπουδαίος αυστριακός πιανίστας Αλφρεντ Μπρέντελ , βαθύς γνώστης της μουσικής, μα και της ποίησης και της ζωγραφικής στο βιβλίο του: "Αλφαβητάρι ενός πιανίστα, το εγχειρίδιο ενός πιανομανούς".
Ο Άλφρεντ Μπρέντελ, ένας από τους πιο καταξιωμένους πιανίστες στον κόσμο, πέθανε χτες 17 Ιουνίου 2025 σε ηλικία 94 ετών. Υπήρξε από τους σπουδαιότερους βιρτουόζους του πιάνου στον 20ό αιώνα. Ιδιαίτερα γνωστός για την ερμηνεία του στο έργο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, υπήρξε ο πρώτος πιανίστας που ηχογράφησε ολόκληρο το έργο του συνθέτη για πιάνο. Παράλληλα, συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση των έργων του Σούμπερτ, όπως και άλλων.
Ήταν επίσης γνωστός ως διακεκριμένος δοκιμιογράφος και ποιητής, με αστείρευτο χιούμορ, στοιχεία που εντοπίζουμε στο παραπάνω ποίημά του, "Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", όπου παρουσιάζει μια σατιρική και ευφάνταστη αναπαράσταση του θανάτου του Μότσαρτ, συνδυάζοντας ιστορικά πρόσωπα με φανταστικά στοιχεία. Αποτελεί μέρος της συλλογής του Μπρέντελ: "Kleine Teufel -Μικροί Διάβολοι", η οποία εκδόθηκε το 1999.
Καθώς το ποιητικό ύφος του Μπρέντελ αποτελεί κράμα στοιχείων Ιστορίας της μουσικής με χιούμορ και ειρωνεία, καταλαβαίνουμε πως ο τίτλος του ποιήματος, "Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", υπαινίσσεται την ιστορική αντιπαλότητα μεταξύ Μότσαρτ και Σαλιέρι, αν και ο Μπρέντελ την αντιστρέφει και παρουσιάζει τον Μπετόβεν ως μυστικό δολοφόνο. Η ιδέα ότι ο Μπετόβεν δολοφόνησε τον Μότσαρτ για να μονοπωλήσει την κλίμακα Ντο ελάσσονα είναι μια χιουμοριστική υπερβολή που υπογραμμίζει τη σημασία αυτής της κλίμακας στην ιστορία της μουσικής. Επίσης, η προκλητική χρήση του όρου "Νέγρος" για τον Μπετόβεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως σχόλιο στο ζήτημα του ρατσισμού στην ιστορία της μουσικής.
Μεγάλα πανεμιστήμια του κόσμου(Οξφόρδης, Κέιμπριτζ, Τζούλιαρντ, Γέηλ) αναγνωρίζοντας την προσφορά του Μπρέντελ στην τέχνη της Μουσικής, του απένειμαν θέσεις επίτιμου διδάκτορα, ενώ τιμήθηκε με διεθνή βραβεία, ανάμεσά τους το "Herbert von Karajan Music Prize" για το σύνολο του έργου του. Στα τελευταία του χρόνια, καθώς αντιμετώπιζε προβλήματα με την ακοή του είχε σταματήσει τις εμφανίσεις, όμως έγραφε ποίηση και δοκιμιακά κείμενα κι έδινε διαλέξεις περί μουσικής... Την πιανιστική καριέρα του ολοκλήρωσε ο Μπρέντελ το 2008, δίνοντας το τελευταίο ρεσιτάλ του στη Βιέννη με το "Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 9", του Μότσαρτ. Η συναυλία αυτή ψηφίστηκε ως ένα από τα 100 σπουδαιότερα πολιτιστικά δρώμενα της δεκαετίας.Ο Άλφρεντ Μπρέντελ αποκαλούσε αυτή τη Μοτσάρτια σύνθεση "ένα από τα θαύματα του κόσμου". Eίναι το πρώτο μεγάλο κοντσέρτο για πιάνο του Μότσαρτ και σημείο καμπής στο συνθετικό του ύφος, πολύ πρωτοποριακό για την εποχή του, καθώς είναι από τα πρώτα κοντσέρτα για πιάνο όπου το όργανο μπαίνει αμέσως αντί να ακολουθεί την παρουσίαση της ορχήστρας.
Ήταν έφηβος όταν ξεκίνησε να παίζει Μότσαρτ, αν και όπως ισχυριζόταν ο Μπρέντελ, δυσκολεύτηκε με τη μουσική για πιάνο του Σαλτσβουργιανού. Ήταν αργότερα και μετά τη διδασκαλία του Έντουιν Φίσερ που τού ανοίχτηκε η τεράστια πύλη της μουσικής του. Στα νιάτα του αντιλαμβανόταν τη Μοτσάρτια μουσική περισσότερο χαριτωμένη και παιγνιώδη. Όμως στην πορεία μελετώντας αντιλήφθηκε όλο το φάσμα του Μότσαρτ, διέκρινε το βάθος του, εντόπισε τους "δαίμονες" στη μουσική του, τους οποίους αποφάσισε να επιτρέψει να εμφανιστούν στις ερμηνείες του...
Το "Piano Concerto No. 9"
Ο 21 χρονος Μότσαρτ την εποχή σύνθεσης του Κονσέρτου Ν.9
αποτελεί ένα από τα πολυαγαπημένα κονσέρτα του Μπρέντελ γιατί εκτός από το ότι διαθέτει μία από τις σπουδαιότερες καντέντσες, έχει ένα μέρος του σε Ντο ελάσσονα - μια από τις ιδιαιτέρως αρεστές κλίμακες του πιανίστα και εξίσου σημαντική για τον Μότσαρτ όσο και για τον Μπετόβεν.
Το Κονσέρτο φέρει το προσωνύμιο: "Jeunehomme". Ο συνθέτης ήταν 21 ετών όταν το συνέθεσε για τη Βικτουάρ Ζεναμί, φίλη του και βιρτουόζο πιανίστα της οποίας οι εκτελέσεις τον είχαν ενθουσιάσει. Παλαιότερα, υπήρχαν κάποιοι που ισχυρίζονταν ότι ο Μότσαρτ έγραψε το έργο για ένα νεαρό Γάλλο πιανίστα "Jeunehomme" (στα γαλλικά "νεαρός άνδρας") με τη σύγχυση των ονομάτων να οφείλεται στο γεγονός ότι στις επιστολές τους ο Μότσαρτ και ο πατέρας του την αναφέρουν ποικιλοτρόπως: jenomy...Madame jenomè..κλπ.
Ο Μπρέντελ ωστόσο δεχόταν την ύπαρξη της γυναίκας καλλιτέχνιδας να εμπνέει τον αυστριακό συνθέτη για την οποία -όπως έλεγε- του άρεσε να τη φαντάζεται πανέμορφη, με ένα ιδιαίτερο κάλλος εξωτερικό και εσωτερικό, ικανό να πυροδοτήσει αυτές τις εκπληκτικές μουσικές ιδέες σε ένα κονσέρτο με άφθαστη κομψότητα, φρεσκάδα και λεπτότητα.
Θα απολαύσουμε τον διακεκριμμένο πιανίστα στο 2ο μέρος του Κονσέρτου γραμμένο στην περιβόητη Ντο ελάσσονα κλίμακα.
Ο Μπρέντελ, σαν ποιητής εκτός από μουσικός, μια προσωπικότητα με ευρεία ακαδημαϊκή μόρφωση προσεγγίζει το πιάνο, μ'ένα πρωτόγνωρα βελούδινο άγγιγμα! Ο σπουδαίος πιανίστας πετυχαίνει να εκφράσει την καλλιτεχνική δύναμη του δημιουργού, και να την συνδυάσει με άφθαστο λυρισμό. Ερμηνεία χρωματισμένη, παίξιμο με ευαισθησία με στόχο την αναζήτηση της μουσικής ψυχής...
Mozart: Piano Concerto No. 9, K.271 - "Jeunehomme"
"Δεν είναι απαραίτητο να μάθεις πώς παράγονται οι ήχοι - ένα άγγιγμα του πλήκτρου αρκεί και αυτό θα αρχίσει να τραγουδά. Τόσο απλά. Το πιάνο έχει αυτή την ιδιαιτερότητα σε σχέση με τα υπόλοιπα όργανα. Τα ογδόντα-οκτώ του πλήκτρα, ορατά με μια ματιά, προσφέρονται για τους άπειρους πιθανούς συνδυασμούς του μέλλοντος και του παρελθόντος της δυτικής μουσικής. Αυτάρκες, επιβλητικό, μοναχικό...[...] Το πιάνο συναρπάζει... [...] Το πιάνο είναι ο τόπος που συντελείται μια "μεταμόρφωση". Μπορεί ο πιανίστας, αν το θέλει, με τον ήχο του να μάς θυμίσει το τραγούδισμα της ανθρώπινης φωνής, τη χροιά άλλων οργάνων ή της ορχήστρας, ένα ουράνιο τόξο, ακόμη και την αρμονία των σφαιρών. Η μεταμορφωτική αυτή ικανότητα και αλχημεία είναι ο πλούτος μας. [...] Τι χρειάζεται ένας απαιτητικός πιανίστας; ένα πιάνο που να ηχεί ομοιόμορφα, τόσο στο ηχόχρωμα όσο και στις δυναμικές. Ο ήχος να είναι καθαρός, ούτε πολύ ξερός, ούτε μεταλλικός. Οι νότες που παίζονται με σουρντίνα να είναι πλούσιες και γλυκές με μια δυναμική που να εκτείνεται από το πιανίσιμο στο μέτζοφόρτε..."
Αυτά σημειώνει ο σπουδαίος αυστριακός πιανίστας Αλφρεντ Μπρέντελ , βαθύς γνώστης της μουσικής, μα και της ποίησης και της ζωγραφικής στο βιβλίο του: "Αλφαβητάρι ενός πιανίστα, το εγχειρίδιο ενός πιανομανούς".
("Η σαγήνη του πιάνου", ανθολογία Cecile Balavoine, εκδ. ΑΓΡΑ, Γ. Σιδέρης, σελ. 80-83 και οπισθόφυλλο)
***
Έχει 88 πλήκτρα με ..."ΨΥΧΗ", καθώς τα πατήματά τους μπορούν να προκαλέσουν δάκρυα, ξεχειλίσματα χαράς, ανακουφιστικής αγαλλίασης...
Happy Piano Day, φίλοι μου!
"ΗΜΕΡΑ του ΠΙΑΝΟΥ" σήμερα, η 88η μέρα του χρόνου, που καθιερώθηκε με σκεπτικό τα 88 μαγικά ασπρόμαυρα πλήκτρα του. Την έκτασή του δηλαδή που είναι 7 κ 1/3 οκτάβες ήτοι 88 πλήκτρα, (αν και ορισμένα πιάνα, όπως της Bοsendorfer έχουν έκταση 8 οκτάβων).
Από τα 88 πλήκτρα του οργάνου, τα 52 που αντιστοιχούν στους διατονικούς ήχους είναι άσπρα και κατασκευάζονται από ελεφαντόδοντο (ή στην εποχή μας από συνθετικό υλικό) και τα 36 που αντιστοιχούν στους χρωματικούς ήχους είναι από έβενο, άρα μαύρα, μικρότερα σε μέγεθος και ταξινομημένα σε ομάδες των τριών και δύο πλήκτρων εναλλάξ.
Bartolomeo Cristofori, το παλαιότερο πιάνο στον κόσμο
Ο πρώτος τύπος πιάνου επινοήθηκε από τον ιταλό οργανοποιό Μπαρτολομέο Κριστοφόρι, ο οποίος χρησιμοποίησε σφυράκια να κρούουν τις χορδές αντί της ακίδας, που υπήρχε στο τσέμπαλο και ο ήχος παραγόταν με νύξη, με αποτέλεσμα ο ήχος του νέου οργάνου να' χει την δυνατότητα να γίνεται απαλότερος (piano) ή εντονότερος (forte), ανάλογα με την πίεση που ασκούσε στα πλήκτρα ο εκτελεστής.
Όρθιο πιάνο
Αρχικά το νέο όργανο ονομάσθηκε pianoforte, αργότερα όμως επικράτησε η ονομασία πιάνο.
Απόγονος των κλειδοκυμβάλων, λοιπόν το πιάνο, χορδόφωνο και πληκτροφόρο (για κάποιους μελετητές και "κρουστό"), για μένα ο "βασιλιάς των οργάνων" με πλήθος δυνατοτήτων!
Τα πιάνα διακρίνονται σε "όρθια" και "πιάνα με ουρά".
Πιάνο με ουρά
Στα όρθια πιάνα, οι χορδές τοποθετούνται σε κάθετη διάταξη με το επίπεδο των πλήκτρων ενώ στα πιάνα με ουρά, σε οριζόντια διάταξη.
Τα πιάνα με ουρά έχουν συνήθως μήκος ουράς που κυμαίνεται από 1,5 ως 3 μέτρα, ανάλoγα το είδος του οργάνου.
Στα όρθια πιάνα το ύψος κυμαίνεται μεταξύ 110 - 135 εκ. Το πλάτος τους είναι περίπου 155εκ. και το βάθος τους 60εκ., με το ύψος να αποτελεί την κύρια διαφορά μεταξύ των μοντέλων.
Mε τον σπουδαίο πιανίστα Alfred Brendel, γιορτάζουμε την Ημέρα του πιάνου! Ο Μπρέντελ θεωρείται σπεσιαλίστας στον Μπετόβεν, οπότε επιλέγουμε το λυρικότατο "Andante favori" του τιτάνα συνθέτη.
Πολλά και γνωστά είναι τα σχετικά με την "Αθάνατη αγαπημένη" του Μπετόβεν, η ταυτότητα της οποίας αποδίδεται σε διάφορα γυναικεία πρόσωπα. Ανάμεσά τους και η κοντέσσα Josephine Brunsvik που ο συνθέτης είχε γνωρίσει στις αρχές του 1800 και μεταξύ τους αναπτύχθηκε ένα τρυφερότατο ειδύλλιο.
Ο Μπετόβεν εμπνεύστηκε για την δεσποσύνη το "Andante favori", τίτλος που του δόθηκε λόγω της μεγάλης δημοτικότητάς του την εποχή εκείνη. Αρχικά αποτέλεσε μέρος της "Waldstein" σονάτα, που όμως λόγω της έκτασής της αποσύρθηκε από το Μπετόβεν και αποτέλεσε έργο ανεξάρτητο.
Φαίνεται να είχε "ταλαιπωρήσει" η κοντεσίνα το συνθέτη, κάτι που μαρτυρούν οι "διαθέσεις" του κομματιού, αφού παρότι ομαλή η μελωδική γραμμή, η εναλλαγή των θεμάτων, της ρυθμικής αγωγής και της δυναμικής, αντικατοπτρίζουν την ουράνια έκσταση του έρωτα, αλλά και την ταραχή της απόρριψης ή τη θλίψη από την παραμέληση και αδιαφορία. Μελωδίες ολισθαίνουν σε μορφή παραλλαγών, άλλοτε παιχνιδιάρες, άλλοτε κοφτές και σκερτσόζες κι άλλοτε πάλι ν' αντηχούν ένα βαθύ συλλογισμό για το φόβο της άρνησης και αμφισβήτησης.
Ο Μπρέντελ, σαν ποιητής εκτός από μουσικός, μια προσωπικότητα με ευρεία ακαδημαϊκή μόρφωση προσεγγίζει το όργανο, που τιμά υπηρετώντας το μοναδικά τόσα χρόνια, μ'ένα πρωτόγνωρα βελούδινο άγγιγμα! Ο σπουδαίος πιανίστας πετυχαίνει να εκφράσει την πνευματική δύναμη του δημιουργού, και να την συνδυάσει με άφθαστο ερωτισμό. Ερμηνεία χρωματισμένη, παίξιμο με ευαισθησία με στόχο την αναζήτηση της μουσικής ψυχής...
Beethoven: "Andante Favori", Alfred Brendel
Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
"Spring ή Apple Blossoms", του άγγλου προραφαηλίτη (εποχής Μέντελσον),Τζων Έβερετ Μίλαι. Ο καλλιτέχνης στήνει ένα ειδυλλιακό τοπίο, αν και στοχαστικής διάθεσης, που παραπέμπει στο "fête champêtre" (γλέντι της γης ή υπαίθρια ψυχαγωγία) των Tιτσιάνο και Τζορτζόνε.
"Άνοιξη
Μια φλογέρα πότε παίζει,
πότε λίγο σταματά.
Τα πουλάκια στον αέρα
πέτονται παιχνιδιστά.
Και τ'αηδόνι στη λαγγάδα
ξαφαντώνει μια χαρά.
Τί γαλάζιος ο ουρανός!
Δες, να κι ο κορυδαλλός!
Άντε, φτάνει η νέα Χρονιά.
Να τής πούμε: "πέρνα, μπρος"!
με τραγούδια και βιολιά.
Αγοράκι όλο γέλια
και παιχνίδια ζωηρά.
Κοριτσάκι μια σταλίτσα,
όλο νάζια θηλυκά.
Τί μαγεία των παιδιών
κομπανία από κοντά:
κικιρίκου ο πετεινός,
σοβαρός, καμαρωτός.
Άντε, φτάνει η νέα Χρονιά.
Να τής πούμε: "πέρνα, μπρος"!
με τραγούδια και βιολιά..."
[Γουίλιαμ Μπλέηκ - "Τα τραγούδια της αθωότητας", μτφρ.Γ.Μπλάνας]
***
Τα "Tραγούδια χωρίς λόγια" του ΦΕΛΙΞ ΜΕΝΤΕΛΣΟΝ είναι πιανιστικές μινιατούρες ελεύθερης μορφής και αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα συγκεντρωμένες σε οκτώ βιβλία, το καθένα από τα οποία περιλαμβάνει έξι συνθέσεις.
Το τελευταίο τραγούδι από τον πέμπτο τόμο, που ο Φέλιξ αφιέρωσε στην Κλάρα Σούμαν έχει τον τίτλο: "Camberwell green".
Eίναι εμπνευσμένο από την ομώνυμη, εξοχική περιοχή στα νότια του Λονδίνου, όπου διέμενε ο Μέντελσον κατά την περίοδο σύνθεσής του(1842). Ήταν άνοιξη και η μελωδία του αναδύει την ηρεμία και τη γαλήνη της φύσης, που ανθοφορεμένη καλεί τους ανθρώπους να βγουν απ'τα σπίτια και να ξεχυθούν στις εξοχές. Γι΄ αυτό και στη σύνθεση έχει δοθεί ο πρόσθετος τίτλος: "Spring song".
Προτείνω να ακούσουμε το "Spring Song" από τη Ginette Doyen, παιδί-θαύμα της εποχής της, της οποίας η ηχογράφηση στα "Τραγούδια χωρίς λόγια" του Μέντελσον πήρε διθυραμβικές κριτικές για την εκφραστικότητα και την απόδοση της παλέτας του συνθέτη.
Mendelssohn: "Song Without Words Op. 62-No. 6, Spring Song or Camberwell green" / Ginette Doyen:
όπου πάνω της, τα χέρια ενός άντρα, λιγνά κι ασυγκράτητα
κόβαν και μοιράζαν γύρω
τον άρτο της αιωνιότητας"
(Τάσος Λειβαδίτης, "Μουσική")
Mια μεγάλη μερίδα μουσικόφιλων, το λατρεύουμε στην κυριολεξία! Έχει 88 πλήκτρα με ..."ΨΥΧΗ", καθώς τα πατήματά τους μπορούν να προκαλέσουν δάκρυα, ξεχειλίσματα χαράς, ανακουφιστικής αγαλλίασης...
Ημέρα του Πιάνου σήμερα, η 88η μέρα του χρόνου, που καθιερώθηκε με σκεπτικό τα 88 μαγικά ασπρόμαυρα πλήκτρα του. Την έκτασή του δηλαδή που είναι 7 κ 1/3 οκτάβες ήτοι 88 πλήκτρα, (αν και ορισμένα πιάνα, όπως της Bοsendorfer έχουν έκταση 8 οκτάβων).
Απόγονος των κλειδοκυμβάλων, το πιάνο, χορδόφωνο και πληκτροφόρο (για κάποιους μελετητές και "κρουστό"), για μένα ο "ΒΑΣΙΛΙΑΣ των οργάνων" με πλήθος δυνατοτήτων!
To ΠΙΑΝΟ είναι ΠΑΘΟΣ!
Ετσι, λέω σήμερα -λόγω πιάνου- να διακόψουμε τη σιωπή με Μπετόβεν και "Παθητική"...
Είναι ο συνθέτης που με τη σονάτα του αυτό το πρωινό θα
"δώσει ζωή στον ήχο...
Πριν, υπάρχει η απόλυτη σιωπή, κι η μουσική αναδύεται μέσα απ' αυτήν
[...]
Η έναρξη της Παθητικής Σονάτας του Μπετόβεν, αποτελεί μια προφανή περίπτωση διακοπής της σιωπής.
Η πολύ συγκεκριμένη συγχορδία της αρχής διακόπτει τη σιωπή και η μουσική αρχίζει..."
(Η μουσική κινεί το χρόνο, Ν. Μπαρενμπόιμ)
Σιωπές που αποκτούν φωνή και ψυχή με το μαγικό πάτημα των πλήκτρων! Ο Μπαρενμπόιμ υποστηρίζει όσα ερμηνεύει ...Ενας καλλιτέχνης, που ως παιδί υπήρξε προικισμένο, και εξελίχτηκε σε έναν από τους διασημότερους πιανίστες και διευθυντές ορχήστρας της γενιάς του, κάτι που είχε προβλέψει κι ο Φουρτβαίνγκλερ όταν τον πρωτάκουσε χαρακτηρίζοντάς τον "φαινόμενο"!!
Η "Παθητική", ένα κορυφαίο έργο της πιανιστικής φιλολογίας, που ο Ντάνιελ αποδίδει με την απαιτούμενη εκφραστικότητα και συναισθηματική γοητεία...
"Είναι ο "βασιλιάς των οργάνων" κατά τον Λιστ, ....ο "κρουστός αυτοκράτορας των αισθήσεων" κατά τον Προκόφιεφ,... "η ολοκληρωμένη φόρμα κρουστού οργάνου", κατά τον Μιγιό, ..."το αινιγματικό κουτί με τις μακριές χορδές" κατά τον Σνίτκε..." (εφημ. Το Βήμα)
Έχει 88 πλήκτρα με ..."ΨΥΧΗ", καθώς τα πατήματά τους μπορούν να προκαλέσουν δάκρυα, ξεχειλίσματα χαράς, ανακουφιστικής αγαλλίασης...
Happy Piano Day, φίλοι μου!
"ΗΜΕΡΑ του ΠΙΑΝΟΥ" σήμερα, η 88η μέρα του χρόνου, που καθιερώθηκε με σκεπτικό τα 88 μαγικά ασπρόμαυρα πλήκτρα του. Την έκτασή του δηλαδή που είναι 7 κ 1/3 οκτάβες ήτοι 88 πλήκτρα, (αν και ορισμένα πιάνα, όπως της Bοsendorfer έχουν έκταση 8 οκτάβων).
Από τα 88 πλήκτρα του οργάνου, τα 52 που αντιστοιχούν στους διατονικούς ήχους είναι άσπρα και κατασκευάζονται από ελεφαντόδοντο (ή στην εποχή μας από συνθετικό υλικό) και τα 36 που αντιστοιχούν στους χρωματικούς ήχους είναι από έβενο, άρα μαύρα, μικρότερα σε μέγεθος και ταξινομημενα σε ομάδες των τριών και δύο πλήκτρων εναλλάξ.
Ο πρώτος τύπος πιάνου επινοήθηκε από τον ιταλό οργανοποιό Μπαρτολομέο Κριστοφόρι, ο οποίος χρησιμοποίησε σφυράκια να κρούουν τις χορδές αντί της ακίδας, που υπήρχε στο τσέμπαλο και ο ήχος παραγόταν με νύξη, με αποτέλεσμα ο ήχος του νέου οργάνου να' χει την δυνατότητα να γίνεται απαλότερος (piano) ή εντονότερος (forte), ανάλογα με την πίεση που ασκούσε στα πλήκτρα ο εκτελεστής. Αρχικά το νέο όργανο ονομάσθηκε pianoforte, αργότερα όμως επικράτησε η ονομασία πιάνο. Απόγονος των κλειδοκυμβάλων, λοιπόν το πιάνο, χορδόφωνο και πληκτροφόρο (για κάποιους μελετητές και "κρουστό"), για μένα ο "βασιλιάς των οργάνων" με πλήθος δυνατοτήτων!
Τα πιάνα διακρίνονται σε "όρθια" και "πιάνα με ουρά".
Στα όρθια πιάνα, οι χορδές τοποθετούνται σε κάθετη διάταξη με το επίπεδο των πλήκτρων ενώ στα πιάνα με ουρά, σε οριζόντια διάταξη.
Τα πιάνα με ουρά έχουν συνήθως μήκος ουράς που κυμαίνεται από 1,5 ως 3 μέτρα, ανάλoγα το είδος του οργάνου.
Στα όρθια πιάνα το ύψος κυμαίνεται μεταξύ 110 - 135 εκ. Το πλάτος τους είναι περίπου 155εκ. και το βάθος τους 60εκ., με το ύψος να αποτελεί την κύρια διαφορά μεταξύ των μοντέλων.
Στο πέρασμα των χρόνων και της εξέλιξης του πιάνου, σπουδαίοι εκτελεστές του οργάνου διατύπωσαν φράσεις γι' αυτό, που έμειναν στην ιστορία:
"Όταν παίζεις πιάνο, μη σε νοιάζει αν σ'ακούνε. Μόνο παίζε!", δήλωνε ο Ρόμπερτ Σούμαν που πριν επιδοθεί στη σύνθεση και τη μουσικοκριτική υπήρξε βιρτουόζος εκτελεστής.
Νικητής του Διεθνούς Διαγωνισμού Τσαϊκόφσκι στη Μόσχα το 1958, ο Αμερικανός πιανίστας Βαν Κλάιμπερν ήταν μια προσωπικότητα με μεγάλη επιρροή στον κόσμο του πιάνου. Όπου βρισκόταν δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει πως "...με το πιάνο ζωγραφίζεις τον ήχο. Τον αιχμαλωτίζεις στην καρδιά σου και δεν τον χάνεις ποτέ...Ένα αιώνιο μυστήριο".
Από τους καλύτερους πιανίστες του 20ου αι, ο Άρθουρ Ρουμπινστάιν περιόδευσε ανά την υφήλιο ακόμα και όταν τυφλώθηκε. Για το πιάνο υποστήριζε πως "Δεν μπορείς να παίξεις καλά, αν πρώτα δεν τραγουδάς μέσα σου".
Ο εκκεντρικός καναδός, Γκλεν Γκουλντ έλεγε πως "το πιάνο δεν παίζεται με τα δάκτυλα, αλλά με το μυαλό μας",
ενώ ο θρυλικός Σβιατοσλάβ Ρίχτερ υποστήριζε πως "ένα πραγματικά υπέροχο πιάνο είναι αυτό που δίνει τη δυνατότητα στον εκτελεστή να γίνει διερμηνέας βαθέων συναισθημάτων".
Με έναν από τους τελευταίους μεγάλους ρώσους πιανίστες θα σάς καλημερίσω, που συμπτωματικά χτες συμπληρώθηκαν 76 χρόνια από το θάνατό του.
Ο ΣΕΡΓΚΕΙ ΡΑΧΜΑΝΙΝΟΦ με τα "μαγικά χέρια" φημίζονταν για την καθαρή και βιρτουόζικη τεχνική του.
Ήταν ένας εξαιρετικών δυνατοτήτων καλλιτέχνης των πλήκτρων, που απέκτησε φήμη και δόξα, αλλά και ένας από τους πιο ακριβοπληρωμένους πιανίστες του 20ου αι. Κορυφαίος εκτελεστής, που προκαλούσε ντελίριο ενθουσιασμού σε κάθε του εμφάνιση με το αέρινο παίξιμο του, που ξεχώριζε για την ακρίβεια, ρυθμική κίνηση, σαφήνεια και αξιοσημείωτη χρήση του staccato. Διέθετε εξαιρετικά μεγάλα χέρια (το άνοιγμα της παλάμης του έπιανε διάστημα 13ης, όσο δηλαδή εικάζεται και για τον Λιστ με τον οποίο είχαν τον ίδιο τύπο χεριού), που τον βοηθούσαν να ελίσσεται μέσα από τις πιο πολύπλοκες συγχορδίες, ενώ η τεχνική του αριστερού χεριού ήταν ασυνήθιστα ισχυρή!
Ο Ραχμάνινοφ έγραψε τέσσερα κοντσέρτα για πιάνο που δοκιμάζουν στο έπακρο τη δεξιοτεχνία του ερμηνευτή, με το δεύτερο δημοφιλέστερο όλων, το οποίο συγκλονίζει με το μελωδικό και συναισθηματικό του πλούτο. Είναι η σύνθεση που αφιέρωσε στον ψυχοθεραπευτή του Νικολάι Νταλ, που τον βοήθησε να ξεπεράσει την μελαγχολία και τη νοσηρή κατάθλιψη που είχε υποπέσει μετά την συσσωρευμένη, χλευαστική κριτική που είχε δεχτεί.
"Ο Κλάουντιο Αρράου άρχισε να παίζει. Σοπέν, το Νυχτερινό σε φα δίεση ελάσσονα. [...] Ο Αράου θεωρείται ο Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ των πιανιστών, σκέφτομαι. Ο αληθινός εραστής, που όλες του οι ιστορίες χαρακτηρίζονται από αχαλίνωτο πάθος. Και αυτό όμως το στοιχείο του Αράου είναι συγκρατημένο, αλλά όχι αόρατο, ακριβώς όπως και το παίξιμό του: πάντοτε πένθιμο, στα όρια του μελαγχολικού. Κάτω από αυτή τη συστολή, ωστόσο, κρύβονται συναισθήματα που κοχλάζουν..." (Kέτιλ Μπγιόρνσταντ: "Η λέσχη των νέων πιανιστών", εκδ.Πόλις, σελ.281)
Eίναι πιανίστας, που θαυμάζω απεριόριστα, γιατί καταφέρνει να ισορροπεί ανάμεσα στην δεξιοτεχνική τελειότητα και την βαθειά εμπνευσμένη ερμηνευτική δύναμη! Τον θαυμάζω όμως και για τις απόψεις του σχετικά με την ανάπτυξη μιας "ολοκληρωμένης" καλλιεργημένης προσωπικότητας. Πίστευε στην αλληλεπίδραση των τεχνών, προέτρεπε για μελέτη κλασικών συγγραφέων, ιστορίας, τις επισκέψεις Μουσείων και θεατρικών παραστάσεων. "Όλ’αυτά, -έλεγε-, επιδρούν και φαίνονται στην ερμηνεία!!" Και νομίζω, έχει δίκιο γιατί οι ερμηνείες υψηλού επιπέδου απαιτούν συνδυασμό φυσικών και πνευματικών προσόντων.
Ας επιστρέψουμε όμως στο απόσπασμα από το εκπληκτικό μυθιστόρημα του Μπγιόρνσταντ... Παραλληλίζει τον Χιλιανό δεξιοτέχνη του πιάνου, φημισμένο για τη ρωμαλεότητα της τεχνικής του με τον Χάμφρει Μπόγκαρτ... Ποτέ δεν το είχα σκεφτεί, αλλά θα'λεγα πως είναι απόλυτα ακριβής... Ας αναλογιστούμε το δυναμισμό που συνυπάρχει με την ευαισθησία στο "Γεράκι της Μάλτας", έναν ρόλο στον οποίο άφησε εποχή ο Μπόγκαρτ,....μα και στη θρυλική "Καζαμπλάνκα", που υποδύεται έναν ήρωα απόμακρο, που πίσω από την επιφανειακή σκληρότητά του υποβόσκει μια έντονη συναισθηματικότητα! Κάπως έτσι δεν είναι στις εκτελέσεις του ο μεγάλος και αγαπημένος πιανίστας, Κλάουντιο Αράου;
"Ο Αράου άρχισε να παίζει. Σοπέν, το Νυχτερινό σε φα δίεση ελάσσονα...", γράφει ο Μπγιόρνσταντ...
Το συγκεκριμένο Νυχτερινό αποτελεί δείγμα ωριμότατης πιανιστικής γραφής και συνθετικής σκέψης. Είναι το δεύτερο από το ζευγάρι του op. 48, που έγραψε ο Σοπέν το 1841 και αφιέρωσε στην δεσποινίδα Laure Duperré. Πολλοί, λόγω της κυλαριστής, ρέουσας μελωδίας το χαρακτηρίζουν ως "μπαλάντα σε μικρογραφία, λεπτεπίλεπτη και καταπραϋντική".
Claudio Arrau, Chopin: "Nocturne Op. 48 No 2"
Ο Κλάουντιο Αράου γεννήθηκε σαν σήμερα, 6 Φλεβάρη 1903.
Μάλλον κληρονόμησε το ταλέντο και την αγάπη για τη μουσική από τη μητέρα του που ήταν ερασιτέχνις πιανίστα. Από κείνη πήρε και τα πρώτα μαθήματα. Υπήρξε παιδί-θαύμα και αναγνώριζε νότες και άλλα μουσικά σύμβολα στο πεντάγραμμο πολύ πριν μάθει ανάγνωση. Σε ηλικία 4 ετών μελετούσε τις σονάτες του Μπετόβεν, δίνοντας το πρώτο του ρεσιτάλ ένα χρόνο αργότερα. Στα έξι εντυπωσίασε τον Πρόεδρο της Χιλής Pedro Montt με τη δεξιοτεχνία του που μερίμνησε ώστε ο Κλάουντιο να φύγει για σπουδές στη Γερμανία με κρατική υποτροφία, όπως κι έγινε. Η εξέλιξή του αντάμειψε την απόφασή του...
"Η Πρώτη κυρία του πιάνου" είναι ο τίτλος που τής έχει αποδοθεί στην Αμερική. Η παρακολούθηση ενός ρεσιτάλ, όταν ήταν μικρό παιδάκι, αλλά και τα μαγικά χέρια του πιανίστα Χόροβιτς, ήταν η αιτία ν' αγαπήσει το πιάνο! Η υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό της τότε να αφιερωθεί σ'αυτό το όργανο, ξεπέρασε κάθε της προσδοκία.
Πρόκειται για την ταλαντούχα πιανίσταΡουθ Λαρέντο, που έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα26 Μάητου 2005.
Aπό τις μελωδίες που λάτρευε ήταν εκείνη του ληντ του Σούμπερτ: "An die Music" σε μεταγραφή για πιάνο του Λιστ. Τόσο, που είχε ζητήσει να αναγραφεί ο τίτλος του στην ταφόπλακά της, κάτι που έγινε.
H τρίχρονη Laredo
Δεν ξέρω, ίσως φανεί υπερβολή, αλλά από μαρτυρίες του κοντινού περιβάλλοντός της, έχει ειπωθεί πως στα τρία της χρόνια και χωρίς να έχει διδαχθεί ποτέ πιάνο, ακούγοντας μόνο τη μητέρα της να παίζει, εκτέλεσε τον Εθνικό Ύμνο της Αμερικής.
Η Λαρέντο με τον Pablo Casals (private collection Jennifer Laredo Watkins)
Υπήρξε μαθήτρια της Ν.Μπουλανζέ, του Π. Καζάλς στη μουσική Δωματίου, αλλά και του παγκοσμίου φήμης Ρ.Σέρκιν, ο οποίος διέκρινε στις εκτελέσεις της έναν απίστευτο δυναμισμό, δίνοντάς της το χαρακτηρισμό: "πατήματα της τίγρης"! Τα εύσημα για την πιανιστική ερμηνεία της πήρε και από τον Σ.Μπάρμπερ, όταν την άκουσε στο πανεπιστήμιο να εκτελεί την δεξιοτεχνικότατη Σονάτα του σε μι ύφεση ελάσ. Η Ρουθ ολοκλήρωνε τις μουσικές της σπουδές. Ήταν η μέρα της ορκωμοσίας της, που συνέπιπτε με τον εορτασμό των 50ών γενεθλίων του συνθέτη, για τα οποία το πανεπιστήμιο είχε ετοιμάσει εκδήλωση. Όταν η Ρουθ τέλειωσε την εκτέλεσή της, ο Μπάρμπερ τη συνεχάρη όλο θαυμασμό, πήρε την παρτιτούρα κι έγραψε: "Bravissima Ruth"!! Mια εξαιρετική καινοτομία της είναι οι ονομαστές "Συναυλίες με σχόλια". Ρεσιτάλ πιάνου, που διεξάγονταν στο Μητροπολιτικό Μουσείο κι ακολουθούνταν από ανάλυση και διάλογο με το κοινό. Γοητευμένη από τη "Ρωσική πιανιστική Σχολή", "ειδικεύτηκε" στην ερμηνεία έργων μεγάλων Ρώσων συνθετών, δείχνοντας ένα ιδιαίτερο πάθος για το Ραχμάνινοφ και τον Σκριάμπιν.Είναι μάλιστα η "πρώτη πιανίστα", που ηχογράφησε και τις δέκα Σονάτες του δεύτερου. Το παίξιμό της ένα μείγμα έντασης και σπάνιας ποιητικότητας. Ένας λυρισμός ανώτερων, μη γήινων σφαιρών, μια "καταιγίδα", που για τον αισθησιασμό της δέχεσαι ευχάριστα να σου ραπίζει την ψυχή! Δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το πιάνο, που τόσο αγάπησε!Δυο βδομάδες πριν το θάνατό της από καρκίνο είχε δώσει την τελευταία "Συναυλία με σχόλια". Επέλεξα για σήμερα να την ακούσουμε στη 2η Σονάτα για πιάνο του Σκριάμπιν. Θυμίζω πως η ηχογράφηση αυτών των Σονατών ήρθε όταν ελάχιστη από τη μουσική του ήταν διαθέσιμη.Έτσι, η Λαρέντο με αυτή την ηχογράφηση αυξάνει απότομα τη δημοτικότητα του συνθέτη στην Αμερική. Του το όφειλε γιατί, όταν επτά χρονών πρωτάκουσε το Βλάντιμιρ Χόροβιτς και θαμπώθηκε, ήταν με έργα του Σκριάμπιν!
Η "Piano Sonata No. 2, op.19"ανήκει στα πολυαγαπημένα των ακροατών, έργα του Σκριάμπιν.
Είναι θεαματική η εκφραστικότητά του, που επιτυγχάνεται στα χέρια ενός "διορατικού" πιανίστα! Μας εκπλήσσει η μορφή της, που ασυνήθιστα περιορίζεται σε δύο μέρη: Andante και Presto. H δομή και το ύφος της θυμίζει περισσότερο Φαντασία, γι'αυτό και συχνά τη συναντάμε με τον υπότιτλο: "Sonata-Fantasy". Απίστευτος ο λυρισμός της, αποτυπώνει πλήρως τη διάθεση και ιδιοσυγκρασία του συνθέτη, καθώς είναι έργο της νεότητάς του. Γράφτηκε πριν ακόμα συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια του. Κλείστε τα μάτια! Ταξιδέψτε νοερά σε μια ήρεμη ακτή της Μεσογείου... Σούρουπο... Η σκουρόχρωμη, βαθιά θάλασσα απλωμένη στο βλέμμα μπροστά! Δειλά το φεγγάρι στέλνει τις πρώτες αχτίδες του. Η λαμπρότητά τους, μια ηχητική εικόνα με απαλά πατήματα στα πλήκτρα, στην υψηλή, "γυάλινη" περιοχή του πιάνου. Απ'την αρχή της ερμηνείας είναι εμφανής η έμφυτη μουσικότητα της Λαρέντο! Το τέμπο χαλαρωτικό κι ευαίσθητο στην εισαγωγή του, γίνεται πιο "ταραγμένο", αποσπασματικά. Τ'απαλά πατήματα εναλλάσσονται με τις "σταθερές-πλατιές" συγχορδίες στη "βαριά" περιοχή του. Παρατηρούνται σαγηνευτικές, αρμονικές συγκρούσεις, υποδηλώνοντας μια καταιγίδα που πλησιάζει. Ο συνθέτης "παιδεύει" για να εξελίξει τα λεπτεπίλεπτα μελωδικά μοτίβα του, που υπερτερούν καλώντας το νου να στήσει στο κύμα ένα μαγικό χορό! Η μεγάλη φράση κορυφώνει και με το σβήσιμό της η Λαρέντο με τη μοναδική της εκφραστικότητα κάνει στον ακροατή αισθητή την ψυχική πλήρωση! Η μελωδία τρυφερή, ηχητικό ομοίωμα της κέρινης χλωμάδας της Σελήνης! Πολλοί είναι εκείνοι, που διακρίνουν στο σημείο αυτό μια υπόνοια από το περίφημο "Clair de la lune" του Ντεμπισί. Τα λυρικά θέματα συνεχίζονται και στο 2ο μέρος. Η κίνηση εδώ, σχεδόν αέναη, ένα ευχάριστο κυνηγητό... Ατσαλένια, τα δάχτυλα της Ρουθ Λαρέντο! Ερμηνεία παθιασμένη, συγγενής της "σκοτεινής, βαριάς" μελωδίας, που εκπλήσσει με περιστασιακά ξεσπάσματα, σκιές ενός αόρατου έρωτα, που προκαλεί όργητα κυμάτων από ρίγη!!! Κορυφαία κραυγή στα πλήκτρα της Ρουθ!!! Μοιάζουν πασπαλισμένα μ'ερωτόσκονη τα πλήκτρα, που πατά! Αόρατα φιλιά τα δάχτυλά της κι ό,τι δονούν! Θωπεύουν σα βελούδο...σαν μαγικό ραβδάκι τέρψης κι ηδονής!
.jpg)
.jpg)
.jpg)
