Franz Schubert - Philip Glass: δυο πνευματικοί συγγενείς...

 

Στις 31 Ιανουαρίου -σαν να παίζει η Ιστορία ένα από τα αγαπημένα της παιχνίδια- γεννιούνται δύο συνθέτες χωρισμένοι από ενάμιση σχεδόν αιώνα, αλλά ενωμένοι από μια αόρατη μουσική συγγένεια.
Ο Φραντς Σούμπερτ και ο Φίλιπ Γκλας.
Ο ένας, παιδί της ρομαντικής Βιέννης του 19ου αιώνα, έγραψε μουσική σαν λυρική εξομολόγηση κι ο άλλος, πολίτης του σύγχρονου κόσμου, έχτισε ήχους με επανάληψη και επιμονή, σαν να χαράζει τον χρόνο σε κύκλους.

Ο Φίλιπ Γκλας, γεννημένος την ίδια ημερομηνία με τον Σούμπερτ (1937 και 1797 αντίστοιχα), εξελίχθηκε σε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της μουσικής του 20ού αιώνα. Αν και συχνά κατατάσσεται στον μινιμαλισμό, ο ίδιος προτιμά να αυτοπροσδιορίζεται ως "κλασικιστής". Η παιδεία του στην αρμονία και την αντίστιξη, η μαθητεία του κοντά στη Νάντια Μπουλανζέ και η βαθιά μελέτη του Μπαχ, του Μότσαρτ και βεβαίως του Σούμπερτ τον τοποθετούν σε μια μακρά αλυσίδα μουσικής συνέχειας, όπου το παρελθόν δεν ακυρώνεται, αλλά μετασχηματίζεται.

Η σχέση του Γκλας με τον Σούμπερτ εκτείνεται πολύ πέρα από τη σύμπτωση μιας ημερομηνίας. Είναι μια σχέση ακρόασης και εσωτερικού διαλόγου. Στη γραφή του για πιάνο, συχνά αναδύεται εκείνη η Σουμπερτιανή αίσθηση της απλότητας που κρύβει άβυσσο συναισθημάτων.
Στο "Mad Rush", για παράδειγμα, ο προσεκτικός ακροατής μπορεί να αντιληφθεί μια διακριτική αναφορά στο εναρκτήριο πιανιστικό μέρος του ληντ του Σούμπερτ "Du bist die Ruh", μια ανάσα γαλήνης που επιστρέφει ξανά και ξανά, μεταμορφωμένη.

Το "Mad Rush" του Φίλιπ Γκλας γράφτηκε το 1978 για το εκκλησιαστικό όργανο του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Νέα Υόρκη, με αφορμή την πρώτη δημόσια ομιλία του Δαλάι Λάμα στις ΗΠΑ το 1979. Σχεδιάστηκε ως έργο "αόριστης διάρκειας" ώστε να προσαρμόζεται σε μια τελετουργική πομπή με ανοιχτό χρονικό πλαίσιο. Οι επαναλήψεις των μοτίβων είναι ευέλικτες, αν και η δημοσιευμένη εκδοχή προτείνει τρεις μεγάλες ενότητες ή μια δυαδική μορφή με σύντομη coda.

Ο τίτλος "Mad Rush" παραπέμπει στην έντονη βιασύνη, το τρελό τρέξιμο, στη διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στην ένταση και τη γαλήνη.
Ο ίδιος ο Γκλας χαρακτήρισε τη σύνθεση "παιχνίδι των οργισμένων και ειρηνικών θεοτήτων στον Θιβετιανό Βουδισμό", μια ιδέα που αποτυπώνεται μουσικά στην αντίθεση χάους και στοχαστικής ηρεμίας.

Η γραφή βασίζεται σε μικρά μοτίβα δύο νοτών σε συνεχή, επαναλαμβανόμενα τρίηχα* που διαταράσσουν το μέτρο.
Συχνά επισημαίνεται μια έμμεση Σουμπερτιανή επιρροή, χωρίς να πρόκειται για κυριολεκτική παράθεση μελωδίας, αλλά ως αίσθηση ήρεμης καθοδικότητας και λιτής εκφραστικότητας, που μετατρέπει την απλότητα σε βαθύ συναισθηματικό στοχασμό.

Philip Glass: "Mad Rush":

(στο πιάνο ο συνθέτης)

Το ληντ "Du bist die Ruh - Εσύ είσαι η ηρεμία" συνέθεσε ο Φραντς Σούμπερτ το 1823, πάνω σε ποίημα του Γερμανού ποιητή Φρήντριχ Ρύκερτ.

Η σύνθεση για φωνή και πιάνο χαρακτηρίζεται από την ένδειξη Larghetto (αρκετά αργό) και pianissimo (πολύ σιγανό). Μέσα σ' αυτό το ήσυχο ηχητικό τοπίο, ο Σούμπερτ "προετοιμάζει" το χώρο για τους πρώτους στίχους του ποιήματος: "Εσύ είσαι η ηρεμία κι η γαλήνη".

Η συνοδεία βασίζεται σε διακριτικά μοτίβα δύο νοτών, σε συνεχή επαναλαμβανόμενα δέκατα έκτα*, τα οποία γεννούν μια αίσθηση ακινησίας και εσωτερικού στοχασμού. Αυτή η λιτή, επαναληπτική κίνηση θυμίζει έντονα -και εύλογα μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος- τη γραφή του "Mad Rush" του Φίλιπ Γκλας, όπου η απλότητα μετατρέπεται σε βαθιά πνευματική εμπειρία.

Schubert: "Du bist die Ruh"

Βλέπουμε πως ο σεβασμός του Γκλας για τον Βιεννέζο δάσκαλο είναι βαθύς και ουσιαστικός. Κι ίσως ο Σούμπερτ, ακούγοντας τη σύνθεση, με τη δική του αγάπη για τις καθαρές φόρμες και τη μουσική που μιλάει απευθείας στην καρδιά, να αναγνώριζε στον αμερικανό συνθέτη έναν πνευματικό συγγενή... Κάποιον που με απλά μέσα, δημιουργεί έργα μεγάλης έντασης και εσωτερικής λάμψης. Άλλωστε και οι δύο φαίνεται να γνώριζαν καλά πως η αληθινή δύναμη της μουσικής δεν βρίσκεται στην επιτήδευση, αλλά στην ειλικρίνεια.

Κι όσο για τα γυαλιά τους (και οι δυο έδειξαν προτίμηση στους στρογγυλούς φακούς σε λεπτό, μεταλλικό σκελετό)  ας το αφήσουμε στη σφαίρα των συμπτώσεων. Ίσως η Ιστορία, όπως και η μουσική, αγαπά τις μικρές ειρωνείες...Δύο πνευματικοί συγγενείς, γεννημένοι με 140 χρόνια διαφορά, που μοιράζονται την ίδια αγάπη για την "καθαρότητα" της φόρμας… και στα γυαλιά τους.

Στο μπλογκ υπάρχουν αρκετές αναφορές για τους δυο συνθέτες. Περιηγηθείτε! 

Ο Μύλλερ, ο Σούμπερτ και το "Χειμωνιάτικο Ταξίδι" της ψυχής...

"Χειμωνιάτικο Τοπίο", Caspar David Friedrich

Β.Μύλλερ

Ο σπουδαίος Γερμανός ποιητής και φιλόλογος, Βίλχελμ Μύλλερ γεννήθηκε σαν σήμερα, 7 Οκτωβρίου 1794 στο Ντεσάου της Γερμανίας.
Ο Μύλλερ σπούδασε φιλολογία στο Βερολίνο και συμμετείχε ως εθελοντής στον πόλεμο κατά του Ναπολέοντα το 1813. Εργάστηκε αργότερα ως βιβλιοθηκάριος και καθηγητής.
Ήταν ένθερμος φιλέλληνας και υποστήριξε ενεργά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, γράφοντας ποιήματα που εκφράζουν τον θαυμασμό του για τον ελληνικό αγώνα για ανεξαρτησία.

Είναι κυρίως γνωστός για τη συγγραφή ποιητικών συλλογών που ενέπνευσαν σημαντικούς συνθέτες, όπως ο Φραντς Σούμπερτ.

Αν και οι δυο τους δεν γνωρίστηκαν ποτέ προσωπικά, η σχέση τους αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα καλλιτεχνικής σύνδεσης μέσα από το έργο τους. Ο Mύλλερ, ποιητής του γερμανικού ρομαντισμού, έγραψε ποιήματα με βαθύ λυρισμό και υπαρξιακή μελαγχολία, τα οποία δημοσιεύτηκαν σε έντυπα της εποχής. Ο Σούμπερτ τα διάβασε και αναγνωρίζοντας τη δύναμή τους, τα μελοποίησε χωρίς να έχει καμία επαφή με τον ποιητή. Έτσι γεννήθηκαν σπουδαίοι κύκλοι τραγουδιών, αναμεσά τους και το "Χειμωνιάτικο Ταξίδι - Winterreise". 

Η "συνεργασία" τους βασίστηκε αποκλειστικά στη βαθιά καλλιτεχνική συγγένεια των ψυχών τους και παρόλο που δεν συναντήθηκαν ποτέ, τα έργα τους έδεσαν για πάντα τα ονόματά τους στην ιστορία της τέχνης.

Φ. Σούμπερτ

Το "Χειμωνιάτικο Ταξίδι" είναι κύκλος 24 λήντερ για φωνή και πιάνο, που ο Σούμπερτ συνέθεσε το 1827, λίγο πριν τον θάνατο του. Πρόκειται για ένα από τα πιο βαθιά υπαρξιακά έργα του ρομαντισμού, καθώς καταγράφει την πορεία ενός άντρα που περιπλανιέται σε ένα παγωμένο τοπίο, σωματικά αλλά κυρίως ψυχικά, μετά από έναν αποτυχημένο έρωτα.

Μέσα από αυτή τη μουσική διαδρομή, αναδύονται έντονα τα θέματα της μοναξιάς, καθώς ο ήρωας απομακρύνεται από τον κόσμο και βυθίζεται στην απομόνωση. Η απόρριψη από την αγαπημένη του γίνεται η αφορμή για μια βαθύτερη υπαρξιακή κρίση, ενώ η απελπισία διαπερνά κάθε τραγούδι, καθώς ο περιπλανώμενος χάνει σταδιακά την επαφή με την ελπίδα και την πραγματικότητα. Ωστόσο, κάτω από την επιφανειακή παγωμάρα, υπάρχει μια διαρκής αναζήτηση νοήματος, μια προσπάθεια κατανόησης του εαυτού, του πόνου και του κόσμου γύρω του.

Η φύση λειτουργεί συμβολικά, αντανακλώντας τον εσωτερικό του κόσμο: το χιόνι, ο παγωμένος άνεμος, η νύχτα και η σιωπή συνοδεύουν κάθε βήμα του. Έτσι, κάθε τραγούδι του κύκλου είναι ένα στάδιο σε αυτή την πορεία βαθιάς ενδοσκόπησης, μια μουσική αφήγηση της ψυχικής του κατάρρευσης αλλά και της υπαρξιακής του αναζήτησης.

Θα απολαύσουμε δύο από τα μελοποιημένα ποιήματα του κύκλου:

1. Στο ποίημα του Μύλλερ "Einsamkeit-Μοναξιά", ο ποιητής δεν περιγράφει το συναίσθημα ως φυσική απουσία, αλλά ως υπαρξιακή κατάσταση, στην οποία ο άνθρωπος νιώθει αποκομμένος από τη ζωή, την αγάπη και το νόημα.

"Δέντρο με κοράκια το χειμώνα", Caspar David Friedrich

Ο τόνος είναι λυρικός και εσωστρεφής, με χαρακτηριστικά του ρομαντισμού, όπως η έμφαση στο συναίσθημα, η φύση ως καθρέφτης της ψυχής και η μελαγχολική διάθεση.

Ο Σούμπερτ, μελοποιώντας το ποίημα σε ένα ιδιαίτερα εκφραστικό ληντ, μεταφράζει αυτά τα συναισθήματα με μουσικά μέσα μεγάλης ευαισθησίας. Το αργό τέμπο και η ελάσσονα τονικότητα δημιουργούν ατμόσφαιρα βαριάς εσωστρέφειας. Η μονότονη και σχεδόν "γυμνή" συνοδεία του πιάνου θυμίζει μοναχικά βήματα μέσα στη σιωπή, ενώ η χωρίς δραματικές εξάρσεις συγκρατημένη μελωδία της φωνης αποτυπώνει τη συναισθηματική εξάντληση του ήρωα. Παράλληλα, οι παύσεις και οι σιωπές στη μουσική λειτουργούν ως ηχητική αντανάκλαση της εσωτερικής σιωπής και της ψυχικής απομόνωσης.

"Einsamkeit - Μοναξιά"

Σαν σύννεφο θλιμμένο σε καθαρό ουρανό

όταν φυσά αεράκι στα έλατα γλυκό,

έτσι και γω στο δρόμο το βήμα σέρνω αργό

μέσα στη φωτισμένη ζωή μόνος εγώ.

Γιατί αυτή η γαλήνη

κι ο κόσμος ο λαμπρός;

Στη θύελλα δεν ήμουν

τόσο ανήμπορος"

(Βίλχελμ Μύλλερ, μτφ. Διον. Καψάλη, "Χειμωνιάτικο Ταξίδι", εκδ. Αγρα, σελ.67)

Schubert: Winterreise, D.911 / Einsamkeit-Μοναξιά

Eρμηνεία: Dietrich Fischer-Dieskau / Στο πιάνο ο Alfred Brendel

2. Στο ποίημα "Rast - Ανάπαυση", ο Βίλχελμ Μύλλερ απεικονίζει μια στιγμή παύσης και ηρεμίας μέσα σε ένα ταξίδι ή μια περιπλάνηση. Ο ποιητής περιγράφει την ανάγκη του ήρωα να σταματήσει για να ξεκουραστεί, να αναζωογονηθεί και να βρει για λίγο γαλήνη μακριά από τους κόπους και τις ανησυχίες του δρόμου.

"Πρωινή ομίχλη στο βουνό", Caspar David Friedrich

Η ανάπαυση δεν είναι μόνο σωματική, αλλά και ψυχική, μια στιγμή περισυλλογής και εσωτερικής ηρεμίας, που δίνει δύναμη για τη συνέχεια της πορείας. Η φύση γύρω συμβάλλει στην αίσθηση γαλήνης και ασφάλειας.

Ο Σούμπερτ με τη μελοποίησή του αποτυπώνει αυτή την ατμόσφαιρα με μουσικά στοιχεία που υπογραμμίζουν την ηρεμία και την ανακούφιση. Χρησιμοποιεί έναν ήρεμο και σταθερό ρυθμό, που δημιουργεί την αίσθηση παύσης και ξεκούρασης. Η μελωδία της φωνής ρέει απαλά χωρίς έντονες κορυφώσεις, εκφράζοντας γλυκιά γαλήνη. Η συνοδεία του πιάνου χαρακτηρίζεται από ζεστές, αρμονικές κινήσεις και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που λειτουργούν σαν ήρεμος παλμός, υπογραμμίζοντας τη στιγμή της ανάπαυσης μέσα στο ταξίδι.

"Rast - Ανάπαυση"

Μόνο τώρα που πλάγιασα

νιώθω την κούρασή μου:

μ’έσπρωχνε ο δρόμος ο άξενος

κι η περιπλάνησή μου

Τα πόδια μου ακίνητα

το κρύο δεν αντέχαν

βάρος δεν είχε η πλάτη μου

κι οι άνεμοι με τρέχαν

Τώρα σ’ένα στενόχωρο

καλύβι καρβουνιάρη

να ξαποστάσω δεν μπορώ

καίγομαι σαν χορτάρι

Κι εσύ καρδιά που από κοντά

παλεύεις με τη φρίκη

νιώθεις βαθιά να σε κεντά

φαρμακερό σκουλήκι.

(Β;iλχελμ Μύλλερ, μτφ. Διον. Καψάλη, "Χειμωνιάτικο Ταξίδι", εκδ. Αγρα, σελ.59)

Schubert: "Winterreise, D.911 / Rast - Ανάπαυση"

Eρμηνεία: Dietrich Fischer-Dieskau / Στο πιάνο ο Alfred Brendel

Τα εικαστικά έργα του Caspar David Friedrich που συνοδεύουν το κείμενο επιλέχθηκαν επειδή πλαισιώνουν το βιβλίο των εκδόσεων Άγρα με τα μεταφρασμένα ποιήματα του Β. Μύλλερ, καθώς το "Χειμωνιάτικο Ταξίδι" συχνά ταυτίζεται αλληγορικά με τα νοήματα των έργων του Γερμανού ζωγράφου.

Φόιερμπαχ - Σούμπερτ: "Το Άσμα της Μύριαμ"...

Anselm Feuerbach - Miriam

Ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους του 19ου αιώνα και κύριος εκπρόσωπος του νεοκλασικισμού είναι ο Άνσελμ Φόιερμπαχ. Γεννήθηκε 12 Σεπτεμβρίου 1829 στην πόλη Speyer της Γερμανίας. 

Άνσελμ Φόιερμπαχ, Αυτοπροσωπογραφία

Σπούδασε στις ακαδημίες στο Ντίσελντορφ, το Μόναχο και το Παρίσι, ενώ η τέχνη του επηρεάστηκε βαθιά από την ιταλική Αναγέννηση, ειδικά από καλλιτέχνες όπως ο Ραφαήλ και ο Τιτσιάνο. Ο Φόιερμπαχ έζησε και εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Ιταλία, όπου ανέπτυξε το χαρακτηριστικό του ύφος με έμφαση στον ιδεαλισμό, την κλασική ισορροπία και την πνευματική διάσταση των μορφών.
Τα έργα του ξεχωρίζουν για την ήρεμη, στοχαστική ατμόσφαιρα και την καθαρότητα των γραμμών, με έντονη έμφαση στην εσωτερική ψυχική κατάσταση των φιγούρων. Ο Φόιερμπαχ θεωρείται μια γέφυρα μεταξύ του κλασικισμού και του ρομαντισμού, με έργα που αποπνέουν σταθερότητα, ευγένεια και πνευματικότητα. Απέφευγε τον υπερβολικό ρεαλισμό, επιδιώκοντας να αποδώσει την ιδεατή ομορφιά και το ηθικό βάθος, μέσα από μυθολογικά, αλλά και θρησκευτικά θέματα.

"Tότε η προφήτισσα Μαριάμ, αδερφή του Ααρών, πήρε στο χέρι της το τύμπανο κι όλες οι γυναίκες την ακολούθησαν με τύμπανα στο χορό.

Η Μαριάμ τραγουδούσε πρώτη και οι άλλες επαναλάμβαναν:

"Ψάλτε στον Κύριο, γιατί κέρδισε νίκη λαμπρή και ένδοξη,

άλογα και καβαλάρηδες στη θάλασσα τους έριξε".

(EΞΟΔΟΣ 15:20-21)

Από το συγκεκριμένο εδάφιο της Εξόδου είναι εμπνευσμένος ο θρησκευτικού θέματος, πίνακας "Miriam" του Anselm Feuerbach, φιλοτεχνημένος γύρω στο 1862. Αποτελεί ένα εμβληματικό έργο του γερμανικού νεοκλασικισμού και χαρακτηριστικό δείγμα της ιδεαλιστικής προσέγγισης του καλλιτέχνη στη θρησκευτική και πνευματική θεματολογία. Το έργο απεικονίζει τη βιβλική μορφή της Μύριαμ, αδελφής του Μωυσή, η οποία παρουσιάζεται με τρόπο λιτό αλλά ιδιαίτερα επιβλητικό, ως σύμβολο πνευματικής ανωτερότητας και εσωτερικής δύναμης.

Η μορφή της Mύριαμ δεσπόζει στο κέντρο της σύνθεσης, ντυμένη με πλούσια υφάσματα, σε γήινους χρωματισμούς, που τονίζουν τη σεμνότητα και τη σοβαρότητά της. Το βλέμμα της είναι ήρεμο, στραμμένο ελαφρώς προς τα δεξιά, δημιουργώντας την αίσθηση εσωτερικής περισυλλογής. Στα χέρια της κρατά ένα τύμπανο, σύμβολο της μουσικής, της χαράς και της προφητικής της ιδιότητας, που παραπέμπει στη στιγμή που η γυναίκα τραγουδά δοξολογικούς ύμνους μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας.
Ο ζωγράφος φωτίζει κυρίως το πρόσωπο και τα χέρια της, ενισχύοντας την αίσθηση ιερότητας και πνευματικού μεγαλείου. Η όλη σύνθεση αποκαλύπτει τις επιρροές του Φόιερμπαχ από Ιταλούς ζωγράφους όπως ο Ραφαήλ και ο Τιτσιάνο, όπως προαναφέραμε.
Περισσότερο από ένα θρησκευτικό πρόσωπο, η Mύριαμ του Φόιερμπαχ μετατρέπεται σε μια αλληγορική μορφή που ενσαρκώνει την ψυχική γαλήνη, την εσωτερική πίστη και την ηθική καθαρότητα. Η απουσία περιττής δραματικότητας και η εμμονή στην εκφραστική δύναμη της απλότητας κατατάσσουν τον πίνακα ως μια σπουδή στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την πνευματική ανάταση.

Στη Μουσική:

Το θαυμάσιο εικαστικό του τιμώμενου ζωγράφου θα συνδυάσουμε με μια από τις τελευταίες συνθέσεις του Φραντς Σούμπερτ, γραμμένη τον Ιανουάριο του 1828, λίγο πριν τον θάνατό του. Τιτλοφορείται "Miriams Siegesgesang, D 942 - Νικητήριο Άσμα της Μύριαμ" και πρόκειται για καντάτα για σοπράνο, χορωδία και πιάνο, σε ποίηση του αυστριακού, Φραντς Γκριλπάρτσερ. Εμπνευσμένη φυσικά από το επεισόδιο της Παλαιάς Διαθήκης.

Η σύνθεση ξεχωρίζει για τον συνδυασμό λυρικού και επικού στοιχείου με λειτουργικό ύφος. Ακολουθεί αφηγηματική μουσική δομή με σαφείς ενότητες που οδηγούν σε κορύφωση.

Το έργο ξεκινά με δραματική εισαγωγή στο πιάνο, δημιουργώντας ένταση. Ο Σούμπερτ χρησιμοποιεί αρπισμούς, στιβαρές συγχορδίες και έντονη δυναμική καθορίζοντας τον επικό χαρακτήρα της σύνθεσης. 

Η είσοδος της σοπράνο γίνεται με θριαμβευτικού χαρακτήρα μελωδία σε ανιούσα γραμμή που αναδεικνύει το πάθος, την πίστη και τη δόξα της Μύριαμ. 

"Χτυπάτε τύμπανα, υμνήστε,
ας αντηχήσουν οι χορδές
Ένδοξος ο Κύριος στους αιώνες,
ο Βασιλιάς των Ουρανών..."

Η χορωδία σε ρόλο σχολιαστή παίζει καθοριστικό ρόλο όπως ο χορός στην αρχαία τραγωδία. Τραγουδά συχνά σε ομοφωνία, με έντονο ρυθμό προσδίδοντας πανηγυρικό ύφος. 

musikalienhandel

Καθώς το έργο εξελίσσεται, ο Σούμπερτ εντείνει τη δραματουργία με συχνές μετατροπίες, επαναλήψεις θεμάτων και συνεχώς αυξανόμενη δυναμική. Το πιάνο δεν περιορίζεται σε συνοδευτικό ρόλο, αλλά ενισχύει τη συναισθηματική ένταση.
Στην κορύφωση, σοπράνο και χορωδιακές φωνές ενώνονται σε έναν μεγαλοπρεπή ύμνο, αποδίδοντας μουσικά τη θεία νίκη και την καταστροφή του εχθρού.

"Με τύμπανα και κύμβαλα ας ηχήσει,
και με χορδές ας υψωθεί
Σήμερα φλέγεται ο ουρανός
Δόξα αιώνια στον Κύριο..."

 Η σύνθεση κλείνει με επιβλητικό και τελετουργικό χαρακτήρα, τονίζοντας τη θεϊκή δικαιοσύνη και την ενότητα του λαού.

Παρόλο που η καντάτα δεν ανήκει στα δημοφιλέστερα έργα του Φραντς Σούμπερτ, αποτελεί δείγμα της ώριμης δημιουργικής του περιόδου. Συνδυάζει με επιτυχία το λυρικό με το επικό, μετατρέποντας μια βιβλική ιστορία σε μια έντονα δραματική μουσική εμπειρία.
Την ενορχήστρωση του πιάνου έκανε ο Φραντς Λάχνερ γιατί ο Σούμπερτ απεβίωσε πριν την ολοκλήρωσή της.

Schubert: "Miriams Siegesgesang, D 942":

Για τον Άνσελμ Φόιερμπαχ θα βρείτε κι άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Σίλλερ: "Αχ, Έμμα, για την αγάπη μου δεν ζεις ..."

"Πορτρέτο του Φρίντριχ Σίλλερ", Gerhard von Kügelgen

 

Ο Φρήντριχ φον Σίλλερ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγαλύτερους δραματικούς συγγραφείς. Έγραψε θεατρικά έργα, σονέτα και μπαλάντες, που διακρίνονται για την δραματικότητα, τη στοχαστική τους διάθεση και την ανάδειξη υψηλών εννοιών. Ο Σίλλερ εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους συγχρόνους του, oι οποίοι εκτός από τα πεζά και ιστορικά γραπτά του, αναγνώρισαν και την αξία στη λυρική του ποίηση.

Ο Σίλλερ αντιλαμβανόταν την ποίηση σαν φωτεινή διέξοδο, σαν μέσο απελευθέρωσης από κάθε τι που φαντάζει τροχοπέδη στην πνευματική ανάταση και την επαφή με το "Υψηλό". Η τέχνη της ποίησης ικανοποιούσε τη δίψα του για τελειότητα, τη λαχτάρα για εσωτερική αρμονία και της υπογράμμισης πως η τέχνη θριαμβεύει πάνω στην φύση.

"Στην Έμμα"

Μακριά, στo γκρίζο ομιχλώδες,

αναπαύεται μία ευτυχία περασμένη,

μοναχά σ’ αστέρι ονειρώδες

το βλέμμα αγαπά και αναμένει·

και όμως, σαν αστροφεγγιά

η ψευδαίσθηση απλώνεται μες τη νυχτιά.

Κι αν του θανάτου ύπνος μακρύς,

σφράγιζε τη δική σου ματιά,

η θλίψη μου θα σε κυρίευε αιφνής,

και θα ζούσες στη δική μου καρδιά.

Αχ! Μα τώρα ζεις στο φως,

για την αγάπη μου δεν ζεις τελικώς.

Της αγάπης η γλυκιά επιθυμία,

Έμμα, πώς μπορεί να είναι εφήμερη;

Το τέλος και η αποδημία,

Έμμα, μήπως είναι αγάπη αληθινή;

Της φλόγας της το ουράνιο φως –

αργοσβήνει σαν επίγειος καρπός;

(Μτφ: Αντώνης Κερασνούδης)

Ο Σίλλερ στο νεκροκρέβατό του
Σχέδιο του Ferdinand Jagemann, 1805

Για την προσφορά του στα Γράμματα και την Τέχνη του λόγου το 1802 αποδόθηκε στον Σίλλερ από τον Δούκα της Βαϊμάρης τίτλος ευγενείας, γι' αυτό στο όνομά του προστέθηκε το "φον".

Ο τιμώμενος άνδρας παρέμεινε στη Βαϊμάρη μέχρι το θάνατό του το 1805 από φυματίωση, σαν σήμερα, 9 Μαΐου 1805. Ήταν 45 χρονών.

Πέντε χρόνια πριν πεθάνει ο Σίλλερ δημοσίευσε το παραπάνω ποίημά του "An Emma".

Αναπτύσσεται σε 3 στροφές των 6 στίχων και ασχολείται με ένα σύνηθες θέμα στη ρομαντική λογοτεχνία, εκείνο της ανεκπλήρωτης αγάπης.
Ο ποιητής αναδεικνύει τη συναισθηματική αναταραχή της ρομαντικής ευαισθησίας μέσα από την έντονη αντίθεση μεταξύ της έντονης λαχτάρας του ομιλητή και του ανέφικτου της αγάπης του.

Είναι από τα λίγα ποιήματα του Σίλλερ που δεν εκφράζει τη φιλοσοφική διάθεση του δημιουργού, αλλά εστιάζει στα προσωπικά συναισθήματα, αντανακλώντας τη ρομαντική έμφαση στην ατομικότητα και την αυτοέκφραση.

Το ποίημα χαρακτηρίζεται από την απλότητα και την αμεσότητά του. Ο Σίλλερ χρησιμοποιεί απλή γλώσσα και συνοπτικούς στίχους για να μεταφέρει τα συναισθήματα του ομιλητή, προσέγγιση που επιτρέπει στον αναγνώστη να συνδεθεί βαθύτερα με τον πόνο του.



Το ποίημα έτυχε πολλών μελοποιήσεων από συνθέτες διαφόρων εποχών.

• 
  Σήμερα, προτείνω να ακούσουμε κατ' αρχήν την προσέγγιση του Φραντς Σούμπερτ, ο οποίος στο ομώνυμο ληντ του με τρομερή επιδεξιότητα αποδίδει το ύφος, που υποβάλλει το ποίημα.
  Η πιανιστική συνοδεία δεν περιορίζεται στην απλή υποστήριξη της φωνής, αλλά αναλαμβάνει ανεξάρτητο ρόλο σκιαγραφώντας την ατμόσφαιρα του ποιητικού κειμένου.
  Στο ληντ που γράφτηκε το 1821, μια πρώτη ενότητα από τρεις εξάμετρες φράσεις αποτελεί την εισαγωγή του, την οποία διαδέχεται μια άλλη από τέσσερεις τετράμετρες. Η τρίτη στροφή του ποιήματος σε μορφή σύντομης απαγγελίας ως μορφή ρετσιτατίβο έπεται, με μέρη μελωδικής προσφώνησης να ολοκληρώνουν τη θαυμάσια προσέγγιση. Tρυφερή μελωδία σε μέτριο τέμπο, που διακόπτεται από ταραγμένη αίσθηση πόνου της συνειδητοποίησης της απώλειας στη φράση: "Αber ach, du lebst im Licht - Αχ! Μα τώρα ζεις στο φως"...
  
  
  Schubert: "An Emma, D.113":
  
  Ερμηνεύει ο Dietrich Fischer-Dieskau
  Στο πιάνο συνοδεύει ο Gerald Moore
  
  
  
  
  
  
  
• 
  Ένα χρόνο νωρίτερα, το 1820, στο ίδιο ποίημα του Σίλλερ είχε δώσει τη δική του εκδοχή μελοποίησης ο γιος του Μότσαρτ, Φραντς Ξάβερ Βόλφγκανγκ, το μικρότερο από τα δύο επιζώντα παιδιά του Σαλτσβουργιανού.
  
  Το μουσικό ύφος του ληντ κινείται στα όρια του πρώιμου ρομαντισμού και οι επιρροές από το ώριμο ύφος του πατέρα Μότσαρτ είναι εμφανείς.

Franz Xaver Mozart: "An Emma, op. 24":
Ερμηνεύει η Barbara Bonney

"O Γκαίτε κρατά στα χέρια του το κρανίο του Σίλλερ"
(πηγή: iliasmalevitis.wordpress)

Αξίζει να σημειωθεί πως τρεις ημέρες μετά τον θάνατο του Φρήντριχ Σίλλερ στις 9 Μαΐου 1805, το σώμα θάφτηκε βιαστικά σε ένα Μαυσωλείο στη Βαϊμάρη για διακεκριμένους πολίτες των οποίων οι οικογένειες δεν είχαν οικογενειακό τάφο. Η ταφή έγινε γρήγορα και χωρίς τελετή κι όπως έγραψε ο νομπελίστας Τόμας Μαν : "δεν υπήρχε καμμιά πένθιμη μελωδία, καμμιά λέξη από στόμα ιερέα ή φίλου...".

Μόνο μια εικοσαετία αργότερα ο δήμαρχος της πόλης, δεινός λάτρης της γραφής του Σίλλερ έδωσε εντολή εκταφής των λειψάνων του. Η ανακομιδή έφερε στο φως πλέον του ενός κρανίων. Αποφασίστηκε πως το μεγαλύτερο ήταν του γερμανού ποιητή, συγγραφέα και φιλοσόφου. Δεν γνωρίζουμε πώς, πάντως το κρανίο βρέθηκε στα χέρια του Γκαίτε ο οποίος υπήρξε φίλος του Σίλλερ και μέγας θαυμαστής του έργου του. Το κράτησε για χρόνια τυλιγμένο ευλαβικά σε βελούδινο ύφασμα και μάλιστα έγραψε ένα ποίημα γι' αυτό με τίτλο "Bei Betrachtung von Schillers Schädel - Κοιτάζοντας το κρανίο του Σίλλερ", όπου περιέγραψε το κρανίο ως "μυστηριώδες αγγείο":

Στο κοιμητήρι το βαθύ και σκοτεινό κοιτάω

με πόση τάξη αραδιαστά σωπαίνουν τα κρανία

και μεσ’ στο νου τις εποχές που ἐφύγαν μελετάω.

Μένουν πλάϊ-πλάϊ ὅσοι ἄλλοτε μισοῦνταν μὲ μανία·

κόκκαλα ποὺ ὡς τὸ θάνατον ἀλληλοχτυπηθῆκαν,

τώρα ἡσυχάζουν σταυρωτὰ μέσα στὴν ἡσυχία.

Σκόρπιες κουτάλες… Από ποιά φορτιά να κυρτωθῆκαν,

κανένας δε ρωτάει. Μέλη γιερά, γεμᾶτα ζέση,

χέρια και πόδια, π’ απ’ τῆς ζωῆς τη ἄρθρωση λυθῆκαν…

Ὤ, κουρασμένοι, ἀνώφελα στη γῆς ἔχετε πέσει.

Δὲ σᾶς ἀφήνω ἀνάπαψη στὸν τάφο. Στὴν ἡμέρα,

στὴν ἅγια ζήση καὶ στὸ φῶς σᾶς ἔχω ἐδῶ καλέσει:

Τι εν’ ἄθλιο τσώφλι εἶν’ ἄσκοπο να ὑψώνω στον ἀγέρα,

κι ἂς εἶχε τὸν ἐγκέφαλο τὸν πιὸ εὐγενῆ κλεισμένο.

Μα να, που ἕνας παλιός χρησμὸς μ’ ἀκολουθεῖ ἐδῶ πέρα,

(σ’ ἐλάχιστους το νόημά του τό ’χει φανερωμένο)

ὅταν, στὴ μέση ἀπὸ σωροὺς κοκκάλων καὶ κρανίων,

μια ἀτίμητα ἱερὴ μορφὴ στὰ μάτια μου ἀνασταίνω.

Και ἰδέ, σ᾽ αὐτὴ τη στενωσιά, στη μούχλα καὶ στὸ κρύο,

μ’ αἴστηση λευτεριᾶς πλατειᾶς εὐτὺς ἀναγαλλιάζω,

ὡς να ’βγαινε ἀπ’ το θάνατο ζωῆς ἀνάμα θεῖο!

Μὲ ποιά γοητεία μυστηριακὴ τὴν ὄψη σου ἀναπλάζω!

Τὰ θεῖα χαρακτηριστικά, πού ’χε ἄλλοτε κρατήσει!

Μὲ μιὰ ματιὰ μέσ’ στὴ γνωστή μου θάλασσα βουλιάζω,

ποὺ τόσες ξεχειλίζοντας μορφὲς εἶχε ἀναβρύσει.

Σκεῦος, ἱερό, πού ’χεις χρησμοὺς στὸν κόσμο τόσους δώσει,

στὰ χέρια πὼς εἶμ’ ἄξιος νὰ σ’ ἔχω ἐτοῦτα κλείσει;

Ἀπό τη μούχλα, ὦ Θησαυρέ, ψηλὰ σ’ ἔχω σηκώσει,

και προς τα αἰθέρια τ’ ἀνοιχτά, πρὸς τὴν πλατειὰ τὴ σκέψη,

προς το ἠλιοφῶς ἔχω μὲ σὲ τὸν ἴδιο ἐμένα ὑψώσει.

Τι πιο πολὺ μπορεῖ κανεὶς στὸν κόσμο νὰ γυρέψει,

τὴ θέαιανα Πλάση ἂν τοῦ δοθεῖ στὰ μάτια νὰ κοιτάξει,

σὲ πνεῦμα πῶς τὰ πιὸ σκληρὰ μπορεῖ νὰ μετατρέψει,

κι αἰώνια πῶς τοῦ πνεύματος τα τέκνα να φυλάξει.

(Μτφ: Λ.Αλεξίου, πηγή: iliasmalevitis.wordpress)

Γκαίτε: "...Αχ, το τριαντάφυλλο, το τριανταφυλλάκι..."

"Heidenröslein(Το Τριανταφυλλάκι) - Goethe", εικονογράφηση του  Josef Kränzle 

Σαν σήμερα, 22 Μαρτίου 1832 ένας από τους γίγαντες του  παγκόσμιου πνεύματος, ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, πέρασε στην αιωνιότητα.

"Πορτρέτο του νεαρού Γκαίτε", Angelica Kauffman

Ο Γκαίτε διακρίθηκε ως ποιητής, συγγραφέας, δραματουργός, ζωγράφος, μουσικοκριτικός και πολιτικός. Υπήρξε επίσης φιλόσοφος, ενώ έγραψε και για τη θεολογία και τον ανθρωπισμό.
H μητέρα του Γκαίτε ήταν πιανίστα, είχε ωραία φωνή κι ο πατέρας του έπαιζε φλάουτο. Έτσι, ο Γκαίτε μεγάλωσε σ' ένα σπίτι όπου κυριαρχούσε η απόλαυση της μουσικής ακρόασης και εκτέλεσης. Ως παιδί διέκρινε και αναπαρήγαγε τους ρυθμούς, όπως επίσης απομνημόνευε τις μελωδίες με ευκολία.


Ξεκίνησε νωρίς μαθήματα τσέλου, πιάνου και τραγουδιού, μελετώντας άριες από ιταλικές και γαλλικές όπερες.
Προξενεί εντύπωση το γεγονός ότι παρόλες τις μουσικές σπουδές του, η μουσική αρχικά δεν ενδιέφερε συστηματικά τον Γκαίτε. Την αντιμετώπιζε κυρίως ως επιστήμη..."επιστήμη των ήχων", όπως έλεγε...

Θαύμαζε τη μουσική ιδιοφυία του Μπετόβεν παρόλες τις πολιτικές αντιπαραθέσεις τους -όπως είδαμε- ενώ επίσης είχε εντυπωσιαστεί με τη δεινότητα του Φέλιξ και της Φάννυ Μέντελσον...

πηγή: goethezeitportal

"Τριαντάφυλλο κλειστὸ εἶδ’ ἕνα παιδάκι.

Ἦταν τόσο γελαστό,

χαρωπὸ καὶ μυριστό,

τὸ τριανταφυλλάκι!

νέο τριαντάφυλλο, τριανταφυλλάκι!

Ἄχ! λουλούδι προφαντό! εἶπε τὸ παιδάκι.

Θὰ σὲ κόψω, δὲν βαστῶ!

- Ἄν μὲ κόψῃς, σοῦ κεντῶ

τὸ μικρὸ χεράκι!

εἶπε τὸ τριαντάφυλλο, τὸ τριανταφυλλάκι.

Ξεκαρδίζεται, γελᾷ τὸ τρελὸ παιδάκι,

τὸ τραβᾶ, τὸ ξεκολλᾶ...

Τί ἀγκάθια! τί πολλὰ

στὸ μικρὸ χεράκι!

Ἄχ! κακὸ τριαντάφυλλο, ἄχ, τριανταφυλλάκι!"

(Ποίηση Γκαίτε, Μτφ: Αγγελου Βλάχου-Αναγνωστικό Β' Δημοτικού 1963 issuu.com)

Το ποίημα έγραψε ο νεαρός εικοσάχρονος Γκαίτε κατά τη διάρκεια της παραμονής στο Στρασβούργο. Εκεί, σ'ένα κοντινό χωριό και με τη δροσιά της νιότης γνώρισε τη Friederike, κόρη του εφημέριου και μεταξύ τους αναπτύχθηκε μια τρυφερή σχέση... Η κοπέλα δόθηκε ολόψυχα στον φλογερό έρωτα, που της ενέπνεσε ο ευαίσθητος ποιητής.. Ετσι, όταν εκείνος την επισκέφτηκε για να την αποχαιρετίσει, καθώς θα επέστρεφε στη Φραγκφούρτη, το κορίτσι σπάραξε από βαθύ πόνο και απογοήτεση... Οδύνη όμως αποχωρισμού ένιωσε και ο Γκαίτε που με λεκτική απλότητα αποτύπωσε στο παραπάνω πασίγνωστο ποίημα...
Το "Heidenröslein" λέει για έναν νεαρό άνδρα που βλέπει ένα μικρό τριαντάφυλλο στο λιβάδι και αποφασίζει να το μαδήσει, παρά την προειδοποίηση του τριαντάφυλλου πως αν την πονέσει, θα ανταποδώσει και κείνο παρόμοιο πόνο...


Το ποίημα εχει μελοποιηθεί πάμπολλες φορές... Θα ακούσουμε τις εκδοχές των Μπετόβεν, Σούμπερτ, Σούμαν και Μπραμς.

• 
  Η απλότητα και η αθωότητα της μουσικής του Σούμπερτ δεν γεννιέται από απειρία, αλλά από βαθιά εξοικείωση με τις ιδέες και τα ιδανικά του Γκαίτε. Ο Σούμπερτ έστειλε την παρτιτούρα στον ποιητή τον Απρίλιο του 1816, αλλά ο Γκαίτε το αγνόησε εντελώς.
  Ο ρομαντικός συνθέτης γράφει μια μελωδία, με την οποία μεταφέρει τον ακροατή ευθύς στην ύπαιθρο.
  Ανάλαφρη η αίσθηση που αποδίδεται, με τα μοτίβα να  "υποδηλώνουν την ανεμελιά του νεαρού που περιφέρεται στους αγρούς. Ωστόσο, η φύση των συγχορδιών υπογραμμίζει την ταπεινή αθωότητα του τριαντάφυλλου και η καμπυλωτή μελωδία την ευγενική, σαγηνευτική ομορφιά του". 

Schubert: Heidenröslein, Op. 3, No. 3, D. 257 :

• 
  Eίχε προηγηθεί το 1796 η μελοποίηση του ποιήματος από τον Λ.B.Μπετόβεν. Aν και τα λήντερ του τιτάνα είναι σχετικά παραμελημένα (καθώς αγνοούνται από εκτελεστές, όταν βρίσκονται ανάμεσα στις μεγαλοπρεπείς συμφωνίες, τα ορχηστρικά και χορωδιακά του έργα), θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μπετόβεν είχε μελετήσει τη φόρμα του ληντ διεξοδικά κι ήταν ο Κερουμπίνι που όταν δυσαρεστημένος με την πρώτη εκδοχή του "Φιντέλιο", του είχε στείλει ένα γαλλικό εγχειρίδιο φωνητικής σύνθεσης για να το μελετήσει και να διδαχθεί τον χειρισμό της ανθρώπινης φωνής.
  Η ποίηση του Γκαίτε με το συναίσθημα, τη φωτισμένη σκέψη και την ευαισθησία αναδεικνύονται στη μελωδία του Μπετόβεν, όπου ο ακροατής με τα μάτια του μυαλού και της ψυχής του παρακολουθεί ένα πανόραμα εικόνων που ζωντανεύει τον κλασικό και πρώιμο-ρομαντικό κόσμο των ιδεών που υπηρέτησε ο συνθέτης.
  
  
  Beethoven: "Heidenröslein Lied":
  
  
  
  
  
  
• 

  Ο Ρόμπερτ Σούμαν δίνει μια εξαιρετική χορωδιακή δημιουργία για μικτή χορωδία πάνω στο νεανικό ποίημα του Γκαίτε, μέρος των "Romanzen und Balladen".
  
  

  Παρότι δεν αποτελεί έκπληξη η στροφική φύση της σύνθεσης, ωστόσο εντυπωσιακός είναι ο χρωματισμός της μελωδίας.
  Ο σπουδαίος ρομαντικός συνθέτης όχι μόνο τονίζει την ανησυχία και θλίψη του νεαρού άνδρα, αλλά αναδύει μέσω των μοτίβων του με ενσυναίσθηση τη θλιβερή μοίρα του ίδιου του τριαντάφυλλου.
  
  

Schumann: "Romanzen und Balladen, op 67 no 3, Heidenröslein":

• 
  Το ποίημα μελοποιήθηκε από τον Γιοχάνες Μπραμς και συμπεριλήφθηκε στον κύκλο τραγουδιών του: "14 Volks-Kinderlieder, WoO31".
  Καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Mπραμς καλλιέργησε τη φόρμα του ληντ σαν έναν ιδιωτικό κήπο που άνθιζε γύρω από τα μεγάλα συμφωνικά του έργα. Τα ποιητικά κείμενα τού δίνουν την ευκαιρία της ταύτισης, να εκφράσει τα προσωπικά του συναισθήματα. Ετσι, το "Τριανταφυλλάκι" του Γκαίτε είναι η δίοδος να εξωτερικευθούν ο πόνος της ανεκπλήρωτης αγάπης, η μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, η θλίψη του αποχωρισμού.
  Ο συνθέτης με μια σχεδόν οδυνηρά ευαίσθητη δημιουργία στήνει ένα σκηνικό όπου παιδικότητα αυθεντικών συναισθημάτων και ο αγνός ρομαντικός έρωτας πρωτοστατούν στη φύση της έμπνευσης. 

Brahms: "14 Volks-Kinderlieder,  6. Heidenröslein":

• 
  Τέλος, από το ερωτικό επεισόδιο του Γκαίτε με την Φρεντερίκα εμπνεύστηκε την ομώνυμη οπερέτα του "Friederike" ο Φραντς Λέχαρ. Είναι δημιουργία του 1928, ένα παράδειγμα της λεγόμενης βιογραφικής οπερέτας, ενός είδους δημοφιλούς στις αρχές του 20ού αιώνα, στο οποίο μια ιστορική προσωπικότητα πρωταγωνιστούσε σε μια γλυκόπικρη ερωτική σχέση. Η επιλογή του Γκαίτε ως θέματος για μια οπερέτα ήταν μια τολμηρή κίνηση και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Στην πλοκή η Φρεντερίκα αφηγείται την ιστορία της σχέσης της με τον νεαρό Γερμανό ποιητή και της καταδικασμένης αγάπης τους. Η κοπέλα αγωνιώντας να μην σταθεί εμπόδιο στην καριέρα του θυσιάζει τον έρωτά τους πριν καλά καλά ανθίσει και τον αποχωρίζεται.
  Ακουμε το ληντ από τη σκηνή αποχωρισμού τους:

Lehár: "Friederike"

Κείμενα για τον Γκαίτε υπάρχουν πολλά στο ιστολόγιο. Περιηγηθείτε!

Η Καμίλ κι ο θρύλος της ινδής Σακούνταλα ...

 

Camille Claudel: "Sakuntala" ή "Vertumnus et Pomona"

H Kλοντέλ εργαζόμενη
πάνω στο γλυπτό "Σακουντάλα"

"Η Καμίλλη περιμένει. Έκθεση των Ηλυσίων Πεδίων, 1888. Δεν αντέχει άλλο να περιμένει τα αποτελέσματα. Πηγαινοέρχεται. Περνάει μπροστά από την Έκθεση, απομακρύνεται, ξαναγυρίζει. Μέρες ολόκληρες δουλεύει συνέχεια. Εξαντλήθηκε. Δούλεψε και ξαναδούλεψε το ζευγάρι, δεκάδες φορές...[...]

Περπατάει, ζεσταίνεται, βλέπει από μακριά τον κόσμο.[...].

Θα'χουν κολλήσει τη μύτη τους πάνω στο ζευγάρι...Θα' θελε να τούς φωνάξει:

"Εδώ πρόκειται για την ψυχή μου, ό,τι πιο ιερό έχω!

Ακούστε, κύριοι: αυτές είναι ώρες δουλειάς, ώρες αναζήτησης, ώρες που η ψυχή μου φλέγεται!"

[...]

Θυμάται εκεί τη βραδιά με τον Ροντέν...[...] Εκείνος κρέμεται πάνω της με βλέμμα ικετευτικό, απελπισμένο.

Ένας άντρας στα γόνατα, παρατημένος, ένα πρόσωπο κατεστραμμένο. [...]

Αισθάνεται αμέσως την επιθυμία να καταπιαστεί με τη γλυπτική, να φτιάξει επιτέλους το ζευγάρι της. Πίνει τον καφέ της και ψάχνει τους ινδικούς θρύλους.

Να, ο θρύλος Σακούνταλα, ο βασιλιάς που ψάχνει σαν τρελός να ξαναβρεί τη χαμένη πολυαγαπημένη του, ανακτώντας τη μνήμη του σ' ένα λεπτό αιωνιότητας...

[...]

Τρυπώνει στην Έκθεση. Ακούει: "Σακούνταλα. Γύψος. Γλύπτης: Δεσποινίς Καμίλλη Κλοντέλ. Έπαινος"

(Ανν Ντελμπέ: "Μια Γυναίκα-Καμίλλη Κλοντέλ", εκδ. Εστία, μτφ.Σρουμπούλη Αγνή, σελ. 189-193)

H Κλοντέλ -όπως θα καταλάβατε- διοχέτευσε το δικό της πάθος για τον Ωγκίστ Ροντέν στο γλυπτό "Shakuntala", που φιλοτέχνησε σε διάφορες εκδοχές, από γύψο, χαλκό, αλλά και μάρμαρο.

Ο γονατιστός άντρας με διάχυτο τον πόθο και την αδημονία αγκαλιάζει τη γυναίκα που γέρνει προς το μέρος του. Η ταλαντούχα γλύπτρια εμφυσά πνοή στο έργο της, καθώς η έμπνευση έρχεται από τη φλογερή στιγμή: της επανένωσης της Σακούνταλα με το σύζυγό της μετά από τον μακροχρόνιο χωρισμό τους... 

Ο αδερφός της Καμίλ, Πωλ, θεωρούσε ύψιστης καλλιτεχνικής σύλληψης και δημιουργίας το γλυπτό αυτό επισημαίνοντας πως: 

"απεικονίζει την ιερότητα της σμίξης δυο ψυχών. Και οι δυο βουβοί. Η γυναίκα με κρεμασμένο το ένα χέρι -σαν κλαδί σπασμένο- υποκύπτει στη βαρύτητα-αγάπη. Το άλλο τοποθετημένο στο στήθος.
Ο άντρας την αγκαλιάζει με λαχτάρα προστατεύοντας αυτή την καρδιά, το υπέρτατο καταφύγιο αγνότητας. Είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς κάτι πιο φλογερό και συνάμα σεμνό κι αμόλυντο..."

Η μαρμάρινη εκδοχή ολοκληρώθηκε το 1905 και έχει τον υπότιλο: "Vertumnus et Pomona"

Αναπαράσταση σκηνής από το θρύλο σε ταπισερί
από τον Ούγγρο Sandor Nagy
(pinterest)

Ο θρύλος της ινδής Σακούνταλα με θέμα εμπνευσμένο από τον αρχαίο επικό κύκλο της Μαχαμπαράτα, πλην της Κλοντέλ έδωσε ώθηση και σε αρκετούς μουσουργούς. Όλοι, έχουν στηριχτεί στην μυθιστορηματική αφήγηση του ινδού ποιητή, Καλιντάσα.

"Ο Καλιντάσα σε έμπνευση"

W. Douglas

Πρόκειται για το σπουδαιότερο και ωριμότερο έργο του, γραμμένο στα σανσκριτικά, ένα ρομαντικού χαρακτήρα δράμα σε πέντε πράξεις. 

Κατά τον Γκαίτε, αυτό το έργο του "Σαίξπηρ της Ινδίας", όπως χαρακτηρίζεται ο Καλιντάσα, είναι "το τελειότερο επίτευγμα της κλασικής ινδικής λογοτεχνίας όλων των εποχών".  Τα ένθερμα λόγια του Γκαίτε για το επικό αριστούργημα μαρτυρά τον ανυπέρβλητο θαυμασμό του: "Η Σακούνταλα παντρεύτηκε την άνοιξη της νιότης με τους καρπούς που επιφέρει η δύση της", ενώ ο Ραμπουντανάθ Ταγκόρ συμπλήρωσε: "η Σακούνταλα εκφράζει την ανύψωση της αγάπης από το επίπεδο της παρερχόμενης φυσικής ομορφιάς στης σφαίρα της αιώνιας ομορφιάς των εσωτερικών αξιών".

Ο Καλιντάσα στις γεμάτες ρομαντισμό αράδες του ξεδιπλώνει την ιστορία της Σακούνταλα, που βρέθηκε μωρό στο δάσος δίπλα σε πουλιά. Μετά από χρόνια γνώρισε το βασιλιά Ντουσμαντά, που είχε βγεί σε κυνήγι ελαφιών. Ερωτεύτηκαν και παντρεύτηκαν. Όμως ο Ντουσμαντά την εγκατέλειψε υπό την επιρροή της κατάρας του δυσαρεστημένου Μάγου. Η γυναίκα κατέφυγε στις ερημιές, όπου και ανέθρεψε το γιο τους, καρπό του έρωτά τους. Πολύ αργότερα η κατάρα υπερνικιέται και ο βασιλιάς τελικά ξανασμίγει με τη γυναίκα του στον ουρανό...

1. Δεδομένης της εξαιρετική πλοκής του δράματος του Καλιντάσα, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο έμπειρος Αντόνιο Σαλιέρι ενθάρρυνε το μαθητή του, Φραντς Σούμπερτ να γράψει τη δική του εκδοχή πάνω στο ινδουιστικό θέμα. Έτσι,  το 1820 ο νεαρός Βιεννέζος συνθέτει την όπερα "Sakontala", η οποία όμως έμεινε ημιτελής.
Δομημένη σε τρεις Πράξεις, σώζονται μόνο θραύσματα. Το μόνο, ολοκληρωμένο από τον συνθέτη, μέρος είναι το τελικό χορωδιακό της 1ης Πράξης: "Sieg deinen Fahnen, König"(28:48). Ένας από τους συνθέτες, που εργάστηκαν στη συμπλήρωση και αναπροσαρμογή της όπερας του Σούμπερτ είναι κι ο Δανός, Karl Aage Rasmussen.

F. Schubert: "Sakontala"

2. Μία από τις γοητευτικότερες ουβερτούρες πάνω στο θρύλο της Σακούνταλα γράφτηκε από τον Ουγγροαυστριακό συνθέτη Karl Goldmark το 1865. Μια σύνθεση, που οι μουσικολόγοι χαρακτηρίζουν την πιο εντυπωσιακή έκφραση του ταλέντου του συνθέτη στην ορχηστρική μουσική. Με παραμυθική αύρα και με μικρές, μελαγχολικές ή ταραγμένες  φράσεις να υποδεικνύουν  τη διάθεση των ηρώων της ιστορίας, ο Γκόλντμαρκ αναδεικνύει έντονα τα ρομαντικά στοιχεία της μουσικής του, που μαρτυρούν επιρροές από Σούμαν, αλλά και Μπραμς...

Karl Goldmark:  "Sakuntala Overture, Op. 13":

3. Εκτός από τη μουσική, ο ιταλός συνθέτης Φράνκο Αλφάνο έγραψε και το λιμπρέτο, βασισμένο στο δράμα του Καλιντάσα για την ομώνυμη τρίπρακτη όπερά του: "Sakuntala", που θεωρείται το σπουδαιότερο έργο του.

Έκανε πρεμιέρα το 1921 με κοινό και κριτικούς να το υποδέχονται με ενθουσιασμό, όμως κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η παρτιτούρα καταστράφηκε, αναγκάζοντας το δημιουργό της σε αναπροσαρμογή και με νέο τίτλο:  "Ο θρύλος της Σακούνταλα". H παρτιτούρα του Aλφάνο απηχεί μουσικά ιδιώματα από τη σύγχρονη γαλλική μουσική, ιδιαίτερα Ντεμπισιανές και Ραβελικές αποχρώσεις.

Aπολαμβάνουμε την σύντομη πλην ονειρική Ουβερτούρα και την 1η Πράξη της όπερας:

4. Tην ίδια περίπου περίοδο με τον Αλφάνο παρουσιάζεται στη Ρωσία και το μπαλέτο "Shakuntala", έμπνευση του σούφι ποιητή, μουσικολόγου και φιλοσόφου, Hazrat Inayat Khan, από το νέο θέατρο του Alexander Tairov. Ο δάσκαλος Χαν χώρισε την εργασία του σε 4 μέρη που αντιστοιχούσαν στα τέσσερα στάδια στοχαστικής μελέτης βασισμένης στο θρύλο. Ο σκηνοθέτης Ταϊρόφ προσδοκούσε να στήσει ένα θέαμα πολλαπλών τεχνών. Έτσι, τον έλκυσε η ιδέα του Χαν για μια "ουράνια" μπαλετική παράσταση, όπου δεν θα ακολουθεί την κλασική χορευτική φόρμα, αλλά θα έχει πυρήνα δραματικές κινήσεις με μυστικιστική αίσθηση.

Το ακούμε στη διασκευή του για κουαρτέτο εγχόρδων.

Hazrat Inayat Khan: "Shakuntala":

5. Φαίνεται πως ο Δανός ποιητής και ζωγράφος  της Αποικίας του Σκάγκεν, Χόλγκερ Ντράχμαν παρακολουθώντας μια παράσταση του έργου του Καλιντάσα στο Μόναχο, εντυπωσιάστηκε τόσο από τους παραλληλισμούς μεταξύ των δικών του κατεστραμμένων γάμου και σχέσεων και αυτού της Σακούνταλα, που έγραψε το ομώνυμο ποίημα:

"Απ'τη λαχτάρα να κοιμηθώ δεν μπορούσα.

Με χάιδεψε στο πρόσωπο ένα ευωδιαστό αεράκι

που έμπαινε απ' το παράθυρό μου

σαν μυρωδάτο ποτάμι.

Άκουσα τους ψηλούς φοίνικες

να συρίζουν αχνά μια γλυκιά μουσική

Ψίθυρους απ'όπου πέρασες, απ'όπου περπάτησες:

Σακούνταλα, Σακούνταλα."

Δυο είναι οι περισσότερο γνωστές μελοποιήσεις του ποιήματος: του Christian Sinding και του Fr. Delius

Ι) Christian Sinding: "Sakuntala"

Από καλλιτεχνική οικογένεια ο νορβηγός συνθέτης, αδελφός του ζωγράφου Otto και του γλύπτη Stephan Sinding, διακοσμεί ένα μεγάλο μέρος της συνοδείας με αιθέρια αρπέζ, αντανακλάσεις του θροΐσματος, των ψιθύρων και της ερωτικής νοσταλγίας!
Κυματισμός από έξαρση συναισθήματος, παραλήρημα και μουσικό μουρμουρητό...

II)  Fr. Delius: "Sakuntala" :

Ο Φρέντερικ Ντήλιους έδειξε από μικρός τα μουσικά του χαρίσματα. Παρότι οι γονείς του αντιτάχθηκαν στο όνειρο του γιου τους να ασχοληθεί με τη μουσική, εκείνος πεισματικά ξεκίνησε σπουδές στο Ωδείο της Λειψίας, όπου γνωρίστηκε με τον Έντβαρντ Γκριγκ με τον οποίο συνδέθηκε με μια βαθιά φιλία, που κράτησε ως το τέλος της ζωής τους.
O  Γκριγκ χαρακτήριζε τον Ντήλιους : "ποιητή και ονειροπόλο". Δεν είχε άδικο, καθώς ακόμα κι ένας αδαής διακρίνει στις μελωδίες του χαρακτήρα μυστικιστικό, αριστοτεχνικό πλάσιμο μυστηριακής ατμόσφαιρας και λεπτής γοητείας, όπως ακριβώς και στην δική του "Σακούνταλα", συμβαίνει.

6. Τέλος, το 2012, ο αμερικανός συνθέτης, Jake Heggie επιλέγει να συμπεριλάβει το συγκεκριμένο γλυπτό της Κλοντέλ ως μέρος του Κύκλου τραγουδιών που συνέθεσε για μέτζο-σοπράνο και κουαρτέτο εγχόρδων βασισμένα στη ζωή και το έργο της Γαλλίδας γλύπτριας. Η σύνθεση που τιτλοφορείται "Camille Claudel: Into the fire" έγινε κατόπιν παραγγελίας από την San Francisco Performances, με τη διάσημη μεσόφωνο, Joyce DiDonato να αναλαμβάνει το απαιτητικότατο σολιστικό μέρος.

Jake Heggie: "Camille Claudel: Into the Fire: No. 3. Shakuntala"

Η προικισμένη γαλλίδα γλύπτρια, Καμίλ Κλοντέλ που έσβησε μέσα στη μοναξιά και την υπαρξιακή απορία, είχε ένα μοναδικά δημιουργικό μυαλό.
Γεννήθηκε σαν σήμερα, 8 Δεκέμβρη του 1864, επέτειος που έδωσε την αφορμή γι' αυτό το κείμενο-αναφορά στο αριστουργηματικό γλυπτό της-έμπνευση από την ινδική μυθολογία...

"Τhe Fisher Maiden"

 

Τhe Fisher Maiden statue in Zhuhai

Σύμβολο της όμορφης πόλης Zhuhai στη νότια Κίνα, στη "θάλασσα των μαργαριταριών", όπως λέγεται, είναι το Kορίτσι-Ψαράς.
Ένα γλυπτό λαξευμένο σε γρανίτη ύψους 9 μέτρων στον κόλπο της πόλης, που παριστά μια γυναίκα  με απλωμένα ηδονικά -πάνω από τη θάλασσα- τα χέρια της. Κρατούν  ένα αστραφτερό  μαργαριτάρι στρέφοντάς το προς τον ουρανό, προσδοκώντας φώτιση για τους ανθρώπους.

Πρόκειται για ένα γλυπτό-σύμβολο αγάπης  του διάσημου κινέζου Pan He, που βασίστηκε στο σχετικό κινεζικό μύθο:

Όταν κάποτε ένας θηλυκός άγγελος κατέβηκε απ' τον ουρανό στη γη, ερωτεύτηκε την ομορφιά του Zhuhai.  
Απρόθυμη να γυρίσει πίσω, μεταμορφώθηκε σε ψαρά, έριχνε δίχτυα και αναζητούσε πολύτιμα μαργαριτάρια  προκειμένου να ζήσει. Επιπλέον πρόσφερε στους ντόπιους τις γνώσεις και τις δυνάμεις της για να θεραπεύονται από διάφορες αρρώστιες.
Μια μέρα γνώρισε τον  Χάι Πενγκ, έναν νεαρό ψαρά. Οι δυο τους ερωτεύτηκαν. Ωστόσο κάποιοι ζήλεψαν τον έρωτά τους και κατηγόρησαν την κοπέλα. Ο άνδρας πίστεψε τις συκοφαντίες και όπως τού είχαν υποδείξει τής ζήτησε να βγάλει τα βραχιόλια της ως ένδειξη της αγάπης της. Τα βραχιόλια αυτά όμως της χάριζαν και την αθανασία της. Αν τα αποχωριζόταν θα πέθαινε ευθύς. Για να αποδείξει την αγάπη της, έβγαλε τα βραχιόλια και πέθανε στην αγκαλιά του νέου ακαριαία, φορτώνοντάς τον τύψεις κι ενοχές. 

Η μεγάλη λύπη του Χάι Πενγκ συγκίνησε ένα γέροντα σοφό, που τού αποκάλυψε τον τρόπο να την επαναφέρει στη ζωή. Έπρεπε να ταξιδέψει στο ιερό νησί που φύτρωνε το βοτάνι της ανάστασης. Στη συνέχεια να το ποτίσει με ανθρώπινο αίμα για να βλαστήσει...Έτσι κι έκανε. Ταξίδεψε ως εκεί και κάθε μέρα πότιζε το λιβάδι με το αίμα του, κόβοντας τις φλέβες των χεριών του... Πέρασαν χρόνια πολλά... Επιτέλους το χόρτο ήταν έτοιμο, το έβρασε και έδωσε στο κορίτσι να πιει το ζωμό του.  Μαγικά, η κοπέλα άρχισε και πάλι να αναπνέει...Οι δυο νέοι παντρεύτηκαν. Τη μέρα του γάμου στη θάλασσα ξεβράστηκε ένα τεράστιο, σπάνιας λάμψης μαργαριτάρι, που η κοπέλα αφιέρωσε στον ουράνιο θεό της αγάπης...

***

"Das Fischer mädchen", Heinrich Heine - Franz Schubert

Ολόχαρη κόρη των ψαράδων

oδήγησε τη βάρκα στην ακτή 

έλα κάτσε δίπλα μου, κράτα με απ' το χέρι

να μιλήσουμε γι' αγάπη.

Γείρε το κεφάλι σου στην καρδιά μου πάνω

και μην φοβάσαι

για κάθε μέρα που εμπιστεύεσαι

την ταραγμένη θάλασσα.

Η καρδιά είναι σαν τη θάλασσα.

Έχει φουρτούνες, άμπωτες και πλημμυρίδες

κι ένα υπέροχο μαργαριτάρι
ν' αστράφτει στα βάθη της.

(μτφ. δική μου από τα αγγλικά)

Ο ποιητής Χάινε μεταφέρει την όλο τρυφερότητα και ρομαντισμό συνάντηση του τραγουδιστή με την κόρη του ψαρά, κάνοντας παραλληλισμούς ανάμεσα στην καρδιά και τη θάλασσα.

Το ληντ αποτελεί μέρος στο "Κύκνειο άσμα" του Φραντς Σούμπερτ, μια συλλογή από 14 τραγούδια,  σε ποίηση Rellstab, Heine και Seidl, που γράφτηκαν το 1828 και  εκδόθηκαν λίγους μήνες μετά τον θάνατο του συνθέτη. Το "Κύκνειο άσμα" είναι το τελευταίο μεγάλο φωνητικό έργο του Σούμπερτ και η ιδέα του τίτλου ήταν του εκδότη του.

Το συγκεκριμένο ληντ σε ποίηση του Χάινε χαρακτηρίζεται από μεγάλο εκφραστικό εύρος, ζητώντας από τον ερμηνευτή και τον πιανίστα υψηλή αίσθηση ρυθμού και δραματουργίας.

Schubert: "Das Fischermädchen" / Nathalie Stutzmann:

Αργότερα ο Φραντς Λιστ μετέγραψε όλο τον κύκλο για σόλο πιάνο.

Schubert-Liszt: "Das Fischermädchen"
στο πιάνο η Valentina Lisitsa

Ο Σούμπερτ και το κωμικό ζίνγκσπηλ με τους "Δίδυμους"...

 

Ο Φραντς Σούμπερτ είναι ένας πολυαγαπημένος συνθέτης, που μεγαλούργησε  στο μεταίχμιο κλασικισμού-ρομαντισμού, ιδιαίτερα στον τομέα των  λήντερ . 

Βέβαια, την εποχή της νιότης του οι προτιμήσεις του κοινού γέρνουν προς την όπερα. Έτσι, το 1818 (περίοδο αρκετά γόνιμη για το συνθέτη από μουσική άποψη, αλλά και ανετότερη οικονομικά, καθώς ο Σούμπερτ έχει αναλάβει  την μουσική εκπαίδευση των δύο παιδιών του κόμη Εστερχάζυ στην Ουγγαρία), οι φίλοι του προσπαθούν να  προβάλλουν το μελοδραματικό του έργο, είδος που αντιπροσωπεύει λιγότερο την τέχνη του. 

Την περίοδο αυτή ο Βιεννέζος νεαρός συνθέτης γράφει τη μονόπρακτη όπερα (ζίνγκσπηλ, είδους οπερέττας σε γερμανική γλώσσα που συνδυάζει θεατρική πρόζα και μουσικά-φωνητικά μέρη): "Οι Δίδυμοι - Die Zwillingsbrueder", που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 14 Ιουνίου 1820 στη Βιέννη...

Το λιμπρέτο έγραψε ο γνωστός συνεργάτης του ποιητής, Γκέοργκ φον Χόφμαν.  

Πρόκειται για μια κωμωδία, η υπόθεση της οποίας αναφέρεται στη νεάνιδα κόρη του δημάρχου, την Λίσεν, που όταν γεννήθηκε, ο πατέρας της υποσχέθηκε όταν μεγαλώσει να την παντρέψει, με τον Φραντς, παρά τη διαφορά ηλικίας τους, επειδή ο δεύτερος τον βοήθησε σε περίοδο οικονομικών προβλημάτων. 

Ο Φραντς είχε ένα δίδυμο αδερφό, τον Φρήντριχ. Και οι δυο φεύγουν αμέσως μετά τη γέννηση του κοριτσιού για τον πόλεμο. Για 18 χρόνια θεωρούνται αγνοούμενοι, καθώς δεν έχουν δώσει σημεία ζωής. Όλοι, τούς θεωρούν νεκρούς. 

Η αυλαία της κωμικής όπερας ανοίγει και το σκηνικό μάς μεταφέρει σε μια αγροτική περιοχή στις όχθες του Ρήνου.
Η μικτή χορωδία που εκπροσωπεί τους χωρικούς, υμνεί με χαριτωμένα μοτίβα τη λαμπρή μέρα που ξημέρωσε. Σήμερα είναι τα 18α γενέθλια της Λίσεν και καθώς  ενηλικιώνεται ανακοινώνεται ο προσεχής γάμος της με τον αγαπημένο της, Άντον. 

Οι ετοιμασίες του γάμου προχωρούν, όταν εμφανίζεται ο σαραντάρης πια, Φραντς επιστρέφοντας από τον πόλεμο. Όλα ανατρέπονται. Ο πατέρας πρέπει να τηρήσει το λόγο του και να του παραδώσει για σύζυγο τη θυγατέρα του. Την ίδια στιγμή συμπτωματικά, επιστρέφει ζωντανός και ο δίδυμος αδερφός, Φρήντριχ.
Καθώς μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό και δεν πετυχαίνει ποτέ ο ένας τον άλλο στο ίδιο μέρος την ίδια χρονική στιγμή, οι χωρικοί τούς μπερδεύουν. 

Οι συμπεριφορές και τα λεγόμενα των διδύμων δεν ταιριάζουν, όμως. Ο ένας αδελφός προσπαθεί να κανονίσει το γάμο του με την κοπέλα, ενώ ο άλλος δέχεται ευχαρίστως να αποσυρθεί του δικαιώματός του να την παντρευτεί. 

Αυτές οι διαφορετικές αντιδράσεις, προκαλούν σύγχυση και βάζουν τον πατέρα σε σκέψεις πως ο υποψήφιος γαμπρός υπέστη στον πόλεμο βαριά ψυχική βλάβη και ταλαντεύεται για το αν θα πρέπει τελικά να δώσει την κόρη του σε έναν "τρελό". 

Μεσολαβούν αρκετά ευτράπελα επεισόδια μέχρι τη στιγμή που τα δίδυμα αδέρφια συναντιούνται και η αλήθεια αποκαθίσταται. Το happy end δεν αργεί. Οι δίδυμοι είναι ευτυχισμένοι, που είναι και οι δυο στη ζωή, ευγνωμονούν για την τύχη τους και συμφωνούν να αφήσουν τους δυο ερωτευμένους νέους να παντρευτούν και να  χαρούν την αγάπη τους στην κοινή τους ζωή.

Το Kärntnertortheater στη Βιέννη, όπου έκανε πρεμιέρα το ζίνγκσπηλ του Σούμπερτ  

Το μελωδικό  περιεχόμενο του ζίνγκσπηλ διαθέτει ρυθμική και εκφραστική ενέργεια, η οποία υποστηρίζεται από χαριτωμένα ποικίλματα στις άριες, τα ντουέτα, τα κουαρτέτα και τα χορωδιακά. Ιδιαίτερα φαίνεται να κυριαρχούν οι μεταπτώσεις της δυναμικής, που ενισχύουν τις εναλλαγές των σκηνών και των συναισθημάτων.
Οι θεματικές ιδέες κινούνται σε μια ακολουθία εντάσεων και χαλαρώσεων, με αλλεπάλληλες σφριγηλές και λυρικές στιγμές, πλαισιωμένες με ηχοχρωματικούς συνδυασμούς και δυναμικούς τονισμούς, που ενισχύουν μουσικά τα κωμικά στιγμιότυπα.   

Πρόκειται για ευφάνταστη κωμωδία παρεξηγήσεων με πλήθος ανατροπών, ανάλαφρη και διάφανη καθ’ όλη την εξέλιξή της, που η ακρόασή της προκαλεί ευφορία ψυχής...Μια σύνθεση που κανείς διακρίνει στοιχεία από κωμικά Μοτσάρτια σκηνικά έργα και μαρτυρά το ταλέντο του αγαπημένου Σούμπερτ και στη μελοδραματική μουσική. Ο βιεννέζος δημιουργός δεν είναι "μάστορας" μόνο στα λήντερ, αλλά εφευρίσκει τρόπους να σκιαγραφήσει την διάθεση και τις συναισθηματικές διακυμάνσεις των προσώπων της όπεράς του χρησιμοποιώντας κατάλληλα και εύστοχα τις αλλαγές δυναμικής της φωνητικής τους περιοχής.

Θα ακούσουμε την  χαρωπού χαρακτήρα ουβερτούρα και το τρυφερό ντουέτο αγάπης ανάμεσα στην Λίσεν και τον Άντον.

Schubert:  "Die Zwillingsbrueder - Overture"

Το ντουέτο:

 ANTON:

Μπροστά από το γυναικείο στήθος ανθίζει

ό,τι η αγάπη σε σένα τιμά

Αλλά στα βάθη της καρδιάς

είναι για μένα φυλαγμένη

μια μικρούλα θέση

LIESCHEN:

Όταν εδώ και καιρό μαραίνεται η ανθοδέσμη

μπροστά από το πάντα πιστό στήθος

ζει ακόμα στα βάθη της καρδιάς 

ο αγαπημένος, ο πόθος μου!

    LIESCHEN, ANTON:

Η αγάπη αντιστέκεται στα στοιχεία

που ένας κόσμος δημιουργεί. 

Η χαρά μεταφέρει καινούργια χαρά

Τα πάθη δίνουν τεράστια δύναμη!

(Η μτφ. από τα γερμανικά είναι της καλής μου συναδέλφου, καθηγ. Γερμανικών,
Στέλλας Ανυφαντή)

Το ζίνγκσπηλ κλείνει με το σύντομο, θριαμβευτικού χαρακτήρα, χορωδιακό:

"Die Brüder haben sich gefunden".

"Ο ένας αδερφός βρήκε τον άλλο

Δείτε τους ευτυχισμένους διδύμους!

Δείτε και τους εραστές ενωμένους, 

που οδηγούνται στον ιερό ναό

Να ζήσει η νύφη κι ο γαμπρός!
Ζήτω και οι δίδυμοι!"