"Αλληγορία της Μουσικής": Από τη Μεσαιωνική μικρογραφία στον Μοντεβέρντι...

 

"Allegory of Music", (Echecs amoureux)

Σήμερα, 21 Ιουνίου, η παγκόσμια κοινότητα υποκλίνεται σε μια τέχνη που δεν γνωρίζει σύνορα, γλώσσες ή εποχές, τη Μουσική. Η Ημέρα δεν αποτελεί απλά μια εορταστική ημερομηνία, αλλά μια υπενθύμιση πως ο ήχος, ο ρυθμός και η μελωδία συνιστούν μία από τις πιο βαθιές και πολύπλοκες εκφράσεις της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μουσική, εκτός από ύψιστη τέχνη, είναι ταυτόχρονα μια δημιουργική εκδήλωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από την εμπειρία, τη μνήμη και το συναίσθημα, αγγίζοντας κατευθείαν τα μύχια της ψυχής.

Όπως εύστοχα υπενθυμίζει ο Ρίχαρντ Βάγκνερ "εκεί όπου τελειώνει η δύναμη των λέξεων, αρχίζει η δύναμη της μουσικής", μια φράση που συμπυκνώνει τη μοναδική της ικανότητα να εκφράζει το ανείπωτο, να μεταμορφώνει το συναίσθημα σε ήχο και την εσωτερική σιωπή σε αρμονία.

Το "Νότες και Ελπίδα - MusicArt" συμμετέχει στον εορτασμό με ένα υπέροχο εικαστικό, που τιτλοφορείται "Αλληγορία της Μουσικής".
Πρόκειται για μικρογραφία του μεσαιωνικού χειρογράφου "Echecs amoureux", όπου η Μουσική εικονίζεται σαν επιβλητική γυναικεία μορφή, ενδεδυμένη με βασιλική μεγαλοπρέπεια. Οι αποχρώσεις του βαθύ μπλε και του χρυσού δεν λειτουργούν μόνο διακοσμητικά, αλλά υποδηλώνουν τη θεϊκή σοφία, την εσωτερική αρμονία και την πνευματική καθαρότητα που αποδίδονταν στη μουσική σκέψη του μεσαίωνα.

Καθισμένη σε θρόνο με γοτθική διακόσμηση, η μορφή κρατά ψαλτήριο, όργανο συνδεδεμένο με την ουράνια και υμνητική διάσταση της μουσικής. Πλαισιώνεται από δύο κύκνους, των οποίων οι καμπύλες του λαιμού θυμίζουν ρέουσες μελωδικές γραμμές, ενώ στα πόδια της απλώνονται μουσικά χειρόγραφα και όργανα όπως η άρπα κι ένα φορητό εκκλησιαστικό όργανο, δηλώνοντας την πολυμορφία της μουσικής έκφρασης.
Στο βάθος, μουσικοί με αυλούς και τρομπέτες, μαζί με χορωδούς, συνθέτουν ένα πολυφωνικό σύνολο που υπενθυμίζει τη συλλογική διάσταση της τέχνης. Το δάπεδο, διαμορφωμένο σαν σκακιέρα, εισάγει τη συμβολική ένταση του έρωτα ως στρατηγικού παιχνιδιού επιλογών, όπου κάθε κίνηση εμπεριέχει ηθικό και συναισθηματικό βάρος.

Μέσα σ' αυτή τη σύνθετη εικονογραφία, η μουσική προβάλλεται σαν αισθητική εμπειρία, αλλά και σαν αρετή. Σαν δύναμη που γεφυρώνει το συναίσθημα με τη λογική, προσφέρει μέτρο, εσωτερική πειθαρχία και πνευματική καθοδήγηση. Η "Aλληγορία της Μουσικής" αναδεικνύει έτσι τη μουσική ως καθρέφτη της ψυχής και ως αναγκαίο θεμέλιο της ηθικής και πνευματικής καλλιέργειας του ανθρώπου.

Στο πνεύμα αυτής της εικαστικής αλληγορίας, όπου η Μουσική ενθρονίζεται σαν υπέρτατη δύναμη αρμονίας, σοφίας και εσωτερικής εξύψωσης, το βλέμμα μας μεταφέρεται από τη μεσαιωνική εικόνα στην αναγεννησιακή και πρώιμη μπαρόκ μουσική σκέψη, όπου η ίδια έννοια αποκτά ζωντανή δραματική φωνή και σκηνική παρουσία.

Το έξοχο μεσαιωνικό εικαστικό δημιούργημα θα συνδυάσουμε με μια σκηνή από την μπαρόκ όπερα του Κλαούντιο Μοντεβέρντι, "Orfeo, favola in musica - Ορφέας, μύθος μελοποιημένος", όπου στον πρόλογό της η Μουσική εμφανίζεται σαν γυναικεία μορφή που κρατά λύρα. Κατεβαίνει από τον Παρνασσό σαν μυθική μούσα και ζωντανή δύναμη που ενσαρκώνει την ίδια την ψυχική ενέργεια του ανθρώπου, μια δύναμη ικανή να μεταμορφώνει το συναίσθημα, να κατευνάζει τις ταραγμένες καρδιές και ταυτόχρονα να αφυπνίζει όσους έχουν περιπέσει στην αδιαφορία και την έλλειψη ενσυναίσθησης.

Με λόγο ποιητικό και τελετουργικό, η Μουσική απευθύνεται στους ανθρώπους, δηλώνοντας την καταγωγή και την αποστολή της:

"Από τον ωραίο Παρνασσό, έρχομαι σε σας,

επιφανείς Ήρωες κι ευγενικης γενιάς Βασιλείς

Εγώ είμαι η Μουσική, που με γλυκούς ήχους

γνωρίζω πώς να γαληνεύω καθε ταραγμένη καρδιά,

και πότε με ευγενή θυμό και πότε με αγάπη

μπορώ να φλογίσω και τα πιο παγωμένα μυαλά.

Πάνω σε χρυσή κιθάρα τραγουδώντας συνηθίζω

να γοητεύω το ανθρώπινο αυτί

και έτσι, με την ηχηρή αρμονία,

εμπνέω τις ψυχές να υψωθούν στη λύρα του Ουρανού

γι’ αυτό επιθυμώ να σας μιλήσω για τον Ορφέα

που με το τραγούδι του ηρέμησε τα θηρία,

και έκανε τον Άδη υπάκουο στις προσευχές του

αθάνατη δόξα της Πίνδου και του Ελικώνα".

Η όπερα "Ορφέας" έκανε πρεμιέρα το 1607 στη Μάντοβα της Ιταλίας, κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, σαν λαμπρή αυλική παραγγελία της οικογένειας των Γκοντζάγκα, ηγεμόνων της πόλης, σε μια εποχή όπου η μουσική δημιουργία συνδεόταν άμεσα με την πολιτική αίγλη και την πολιτισμική επίδειξη ισχύος. Το λιμπρέτο έγραψε ο Alessandro Striggio, ο οποίος συνέθεσε ένα ποιητικό κείμενο υψηλής δραματικής έντασης, αντλώντας το υλικό του από τον ορφικό μύθο, σύμβολο της δύναμης της μουσικής να υπερβαίνει ακόμη και τα όρια του θανάτου...

Claudio Monteverdi - L'Orfeo: Act 1 Prologue "Dal mi permesso"

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για την Ημέρα της Μουσικής. Μπορείτε να τα βρείτε πληκτρολογώντας στη γραμμή αναζήτησης "Ημέρα Μουσικής".