Ο θείος, ο ανιψιός και το μεγάλο μυστήριο της φύσης...

Γνωρίζατε ότι ο σπουδαίος Άγγλος συνθέτης, Ραλφ Βον Ουίλιαμς ήταν ανιψιός του Κάρολου Δαρβίνου; Η γιαγιά του, από την πλευρά της μητέρας του, ήταν αδελφή του περίφημου φυσιοδίφη.

Ο Ραλφ μεγάλωσε στο Leith Hill Place, το σπίτι των παππούδων του, όπου ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε πραγματοποιήσει πειράματα στους κήπους. Ήταν ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου η μουσική, η επιστήμη, οι ιδέες και η ελεύθερη σκέψη συνυπήρχαν φυσικά.

Κάποτε, ο νεαρός Ραλφ ρώτησε τη μητέρα του για το περίφημο και τότε ακόμη αμφιλεγόμενο έργο του θείου του, "Περί της καταγωγής των ειδών". Εκείνη, με αξιοθαύμαστη ψυχραιμία και διπλωματία, του απάντησε:

"Η Βίβλος λέει ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε έξι ημέρες. Ο θείος Κάρολος πιστεύει ότι χρειάστηκε περισσότερο χρόνο. Δεν χρειάζεται όμως ν' ανησυχείς γι’ αυτό. Ο κόσμος είναι θαυμάσιος, είτε έτσι είτε αλλιώς".

Τι υπέροχη απάντηση! Ούτε θεολογική μάχη ούτε επιστημονικός εμφύλιος. Απλά.... άλλος μιλά για έξι ημέρες, άλλος για δισεκατομμύρια χρόνια...Εμείς, ας βλέπουμε πόσο θαυμαστός είναι ο κόσμος!

Βρίσκω αυτή την ανοιχτόμυαλη στάση εξαιρετικά ταιριαστή με τον μελλοντικό συνθέτη. Γιατί ο Βον Ουίλιαμς θα αφιέρωνε τη ζωή του αναζητώντας την ομορφιά -εκτός από τις νότες- και στη φύση, στα αγγλικά τοπία, στην παράδοση και στη λαϊκή μουσική.

Κάρολος Δαρβίνος

Και κάπως έτσι, θείος και ανιψιός προσπάθησαν, ο καθένας με τη δική του γλώσσα, να αφουγκραστούν το ίδιο θαύμα.
Ο Δαρβίνος αναζητούσε μέσα από την επιστήμη τους νόμους που διέπουν τη φύση.
Ο Βον Ουίλιαμς την παρατηρούσε, αφουγκραζόταν τους ήχους της και τους μετέφερε με την έμπνευσή του στο πεντάγραμμο.

Ο ένας ερευνούσε τους νόμους της ζωής, ο άλλος τη μελωδία της.
Και οι δύο, με διαφορετικό τρόπο, προσπάθησαν να αποκρυπτογραφήσουν το ίδιο θαύμα, τον κόσμο γύρω μας...

Θεωρώ πως δεν υπάρχει καλύτερη μουσική υπόκρουση γι’ αυτή την οικογενειακή ιστορία από τη σύνθεση του Βον Ουίλιαμς "The Lark Ascending - Ο ιπτάμενος κορυδαλλός",  έργο εμπνευσμένο από τη βρετανική εξοχή, το πέταγμα και το τραγούδι του κορυδαλλού...

Πρόκειται για ένα από τα πιο αγαπημένα και αναγνωρίσιμα έργα του Ραλφ Βον Ουίλιαμς, μια σύντομη, μονομερής "romance" για σόλο βιολί και ορχήστρα, εμπνευσμένη από το ομώνυμο ποίημα του Άγγλου ποιητή Τζορτζ Μέρεντιθ:

Ο Βον Ουίλιαμς στην εξοχή

"Υψώνεται, κι αρχίζει να πλαναται,

κι από τα ύψη αφήνει να κυλήσει

μια ασημένια αλυσίδα από ήχους,

αδιάκοπη, που πάλλεται και τρεμοπαίζει

σε τιτιβίσματα, σφυρίγματα, λυγμούς.

Κι όσο τραγουδά, ώσπου ο ουρανός του να γεμίσει,

σκορπίζει μέσα μας την αγάπη της γης.

Κι όλο ανεβαίνει, ολοένα πιο ψηλά,

κι η κοιλάδα μας γίνεται χρυσό ποτήρι,

ενώ εκείνος, κρασί που ξεχειλίζει,

μας παρασύρει μαζί του στην ανοδική του πτήση.

Ώσπου χάνεται στους φωτεινούς κύκλους του αιθέρα

κι εκεί, μέσα στο άπλετο φως,

η φαντασία αρχίζει να τραγουδά"

Ο Βον Ουίλιαμς το συνέθεσε αρχικά για βιολί και πιάνο και αργότερα το αναδιαμόρφωσε για βιολί και ορχήστρα. Το σόλο βιολί, με τις ανάλαφρες και ελεύθερες φράσεις του, μιμείται το κελάηδημα του κορυδαλλού και ταυτόχρονα, την ανοδική του πτήση.
Η ορχήστρα ξετυλίγεται μελωδικά σαν λεπτό ηχητικό τοπίο, δημιουργώντας  αίσθηση γαλήνης, ελευθερίας και βαθέος στοχασμού.

Το έργο θεωρείται μία από τις πιο χαρακτηριστικές μουσικές αποτυπώσεις της αγγλικής υπαίθρου, όπου η φύση γίνεται ταυτόχρονα εικόνα, ήχος, ανάσα και συναίσθημα.
Η εικόνα του κορυδαλλού που υψώνεται, απέκτησε, στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βαθύτερη συμβολική διάσταση. Σε μια Ευρώπη που ένιωθε τον πόλεμο να πλησιάζει, το πέταγμα του έμοιαζε σαν νοσταλγία για έναν απλούστερο, ελεύθερο κόσμο που κινδύνευε να χαθεί.

Ralph Vaughan Williams: "The Lark Ascending"

(Βιολί: Hilary Hahn)

Ο Ραλφ Βον Ουίλιαμς πέθανε ειρηνικά στον ύπνο του στις 26 Αυγούστου 1958, σε ηλικία 85 ετών. Ίσως, για έναν άνθρωπο που πέρασε τη ζωή του αφουγκραζόμενος τη φύση, ο θάνατος να μην ήταν παρά μια παύση ανάμεσα σε δύο μουσικές φράσεις. Έφυγε από τον κόσμο, αφήνοντας πίσω του τη δική του απάντηση στο ερώτημα που απασχόλησε και τον θείο του Κάρολο Δαρβίνο... Το μεγάλο θαύμα δεν είναι μόνο να γνωρίζουμε πώς γεννιέται ο κόσμος, αλλά και να μπορούμε να ακούμε την ομορφιά του...