Ο θείος, ο ανιψιός και το μεγάλο μυστήριο της φύσης...

Γνωρίζατε ότι ο σπουδαίος Άγγλος συνθέτης, Ραλφ Βον Ουίλιαμς ήταν ανιψιός του Κάρολου Δαρβίνου; Η γιαγιά του, από την πλευρά της μητέρας του, ήταν αδελφή του περίφημου φυσιοδίφη.

Ο Ραλφ μεγάλωσε στο Leith Hill Place, το σπίτι των παππούδων του, όπου ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε πραγματοποιήσει πειράματα στους κήπους. Ήταν ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου η μουσική, η επιστήμη, οι ιδέες και η ελεύθερη σκέψη συνυπήρχαν φυσικά.

Κάποτε, ο νεαρός Ραλφ ρώτησε τη μητέρα του για το περίφημο και τότε ακόμη αμφιλεγόμενο έργο του θείου του, "Περί της καταγωγής των ειδών". Εκείνη, με αξιοθαύμαστη ψυχραιμία και διπλωματία, του απάντησε:

"Η Βίβλος λέει ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε έξι ημέρες. Ο θείος Κάρολος πιστεύει ότι χρειάστηκε περισσότερο χρόνο. Δεν χρειάζεται όμως ν' ανησυχείς γι’ αυτό. Ο κόσμος είναι θαυμάσιος, είτε έτσι είτε αλλιώς".

Τι υπέροχη απάντηση! Ούτε θεολογική μάχη ούτε επιστημονικός εμφύλιος. Απλά.... άλλος μιλά για έξι ημέρες, άλλος για δισεκατομμύρια χρόνια...Εμείς, ας βλέπουμε πόσο θαυμαστός είναι ο κόσμος!

Βρίσκω αυτή την ανοιχτόμυαλη στάση εξαιρετικά ταιριαστή με τον μελλοντικό συνθέτη. Γιατί ο Βον Ουίλιαμς θα αφιέρωνε τη ζωή του αναζητώντας την ομορφιά -εκτός από τις νότες- και στη φύση, στα αγγλικά τοπία, στην παράδοση και στη λαϊκή μουσική.

Κάρολος Δαρβίνος

Και κάπως έτσι, θείος και ανιψιός προσπάθησαν, ο καθένας με τη δική του γλώσσα, να αφουγκραστούν το ίδιο θαύμα.
Ο Δαρβίνος αναζητούσε μέσα από την επιστήμη τους νόμους που διέπουν τη φύση.
Ο Βον Ουίλιαμς την παρατηρούσε, αφουγκραζόταν τους ήχους της και τους μετέφερε με την έμπνευσή του στο πεντάγραμμο.

Ο ένας ερευνούσε τους νόμους της ζωής, ο άλλος τη μελωδία της.
Και οι δύο, με διαφορετικό τρόπο, προσπάθησαν να αποκρυπτογραφήσουν το ίδιο θαύμα, τον κόσμο γύρω μας...

Θεωρώ πως δεν υπάρχει καλύτερη μουσική υπόκρουση γι’ αυτή την οικογενειακή ιστορία από τη σύνθεση του Βον Ουίλιαμς "The Lark Ascending - Ο ιπτάμενος κορυδαλλός",  έργο εμπνευσμένο από τη βρετανική εξοχή, το πέταγμα και το τραγούδι του κορυδαλλού...

Πρόκειται για ένα από τα πιο αγαπημένα και αναγνωρίσιμα έργα του Ραλφ Βον Ουίλιαμς, μια σύντομη, μονομερής "romance" για σόλο βιολί και ορχήστρα, εμπνευσμένη από το ομώνυμο ποίημα του Άγγλου ποιητή Τζορτζ Μέρεντιθ:

Ο Βον Ουίλιαμς στην εξοχή

"Υψώνεται, κι αρχίζει να πλαναται,

κι από τα ύψη αφήνει να κυλήσει

μια ασημένια αλυσίδα από ήχους,

αδιάκοπη, που πάλλεται και τρεμοπαίζει

σε τιτιβίσματα, σφυρίγματα, λυγμούς.

Κι όσο τραγουδά, ώσπου ο ουρανός του να γεμίσει,

σκορπίζει μέσα μας την αγάπη της γης.

Κι όλο ανεβαίνει, ολοένα πιο ψηλά,

κι η κοιλάδα μας γίνεται χρυσό ποτήρι,

ενώ εκείνος, κρασί που ξεχειλίζει,

μας παρασύρει μαζί του στην ανοδική του πτήση.

Ώσπου χάνεται στους φωτεινούς κύκλους του αιθέρα

κι εκεί, μέσα στο άπλετο φως,

η φαντασία αρχίζει να τραγουδά"

Ο Βον Ουίλιαμς το συνέθεσε αρχικά για βιολί και πιάνο και αργότερα το αναδιαμόρφωσε για βιολί και ορχήστρα. Το σόλο βιολί, με τις ανάλαφρες και ελεύθερες φράσεις του, μιμείται το κελάηδημα του κορυδαλλού και ταυτόχρονα, την ανοδική του πτήση.
Η ορχήστρα ξετυλίγεται μελωδικά σαν λεπτό ηχητικό τοπίο, δημιουργώντας  αίσθηση γαλήνης, ελευθερίας και βαθέος στοχασμού.

Το έργο θεωρείται μία από τις πιο χαρακτηριστικές μουσικές αποτυπώσεις της αγγλικής υπαίθρου, όπου η φύση γίνεται ταυτόχρονα εικόνα, ήχος, ανάσα και συναίσθημα.
Η εικόνα του κορυδαλλού που υψώνεται, απέκτησε, στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βαθύτερη συμβολική διάσταση. Σε μια Ευρώπη που ένιωθε τον πόλεμο να πλησιάζει, το πέταγμα του έμοιαζε σαν νοσταλγία για έναν απλούστερο, ελεύθερο κόσμο που κινδύνευε να χαθεί.

Ralph Vaughan Williams: "The Lark Ascending"

(Βιολί: Hilary Hahn)

Ο Ραλφ Βον Ουίλιαμς πέθανε ειρηνικά στον ύπνο του στις 26 Αυγούστου 1958, σε ηλικία 85 ετών. Ίσως, για έναν άνθρωπο που πέρασε τη ζωή του αφουγκραζόμενος τη φύση, ο θάνατος να μην ήταν παρά μια παύση ανάμεσα σε δύο μουσικές φράσεις. Έφυγε από τον κόσμο, αφήνοντας πίσω του τη δική του απάντηση στο ερώτημα που απασχόλησε και τον θείο του Κάρολο Δαρβίνο... Το μεγάλο θαύμα δεν είναι μόνο να γνωρίζουμε πώς γεννιέται ο κόσμος, αλλά και να μπορούμε να ακούμε την ομορφιά του...

"Το μεγαλείο πέφτει": Μουσικές προσεγγίσεις του Τέννυσον από κορυφαίους Βρετανούς συνθέτες...

Ο Άλφρεντ Τέννυσον θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ποιητές και βασικός εκπρόσωπος της βικτωριανής ποίησης. Το αναγνωστικό κοινό τον αγκάλιασε από την πρώτη επαφή με το έργο του, όπως και οι κριτικοί, αλλά και η ίδια η βασίλισσα Βικτωρία, η οποία, σε αναγνώριση του ταλέντου του, τού απένειμε τον τίτλο του "δαφνοστεφούς ποιητή" (Poet Laureate). Το 1884 του αποδόθηκε επίσης ο αριστοκρατικός τίτλος του λόρδου.

Η τρίτη έκδοση του πρώτου μακροσκελούς ποιήματός του, "The Princess - Η Πριγκίπισσα", περιλάμβανε και ποιήματα που αγαπήθηκαν ως ανεξάρτητα. 

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το ποίημα που θα μας απασχολήσει σήμερα, με τίτλο: "The Splendour Falls - Το μεγαλείο πέφτει".

"The splendour falls on castle walls

And snowy summits old in story:

The long light shakes across the lakes,

And the wild cataract leaps in glory..."

"Στου κάστρου τα τοιχώματα το μεγαλείο πέφτει 

και σε κορφές πανάρχαιες που τις σκεπάζει χιόνι.

Το φως το μακρινό τις λίμνες αυλακώνει

κι ο άγριος καταρράκτης χύνεται αγλαός.

Ήχησε σάλπιγγα, ήχησε! Κάνε την άγρια ηχώ να φτερουγίσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις

Ω, αφουγκράσου, ω άκου! Πόσο αχνά, καθάρια

κι ακόμη αχνότερα, πιο καθαρά, πιο πέρα ροβολούν! 

Ω, τι γλυκά πέρα από βράχο και πλαγιά

τα κόρνα από των ξωτικών τη χώρα αχνά ηχούν!

Ήχησε, ν' ακούσουμε την πορφυρή χαράδρα ν' αντηχήσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις

Ω έρωτα! Εκείνη σβήνει εκεί στον αχανή ουρανό,

λιγοθυμά πάνω σε λόφο, κάμπο ή ποταμό

μα η δική μας αντηχεί από ψυχή σ' άλλη ψυχή,

και μεγαλώνει, μεγαλώνει εσαεί.

Ήχησε σάλπιγγα, ήχησε! Κάνε την άγρια ηχώ να φτερουγίσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις"
                                         
                                                   Από τη συλλογή "Η πριγκίπισσα"

(Άλφρεντ Τέννυσον: "12 Ποιήματα", εκδ. Διώνη, απόδοση: Παντ. Ανδρικόπουλος, σελ.7)

Πρόκειται για ποίημα άφθαστης μουσικότητας, καθώς στο πρωτότυπο παρατηρείται εσωτερική ομοιοκαταληξία στον 1ο και 3ο στίχο κάθε στροφής (π.χ. falls - walls, shakes - lakes).

Το ποίημα περιγράφει ένα μαγευτικό φυσικό τοπίο και τον τρόπο με τον οποίο το φως κινείται μέσα σε αυτό. Κεντρική θέση κατέχει ο ήχος της σάλπιγγας: άλλοτε άγριος, άλλοτε τρυφερός ή με πνευματική χροιά. Ο ποιητής απευθύνεται στον ακροατή, καλώντας τον να αφουγκραστεί την αντήχηση. Στη δεύτερη στροφή, η σκηνή επεκτείνεται στον μυστηριώδη κόσμο των ξωτικών (Elfland), ενώ η τελευταία στροφή αφήνει έναν διακριτικό υπαινιγμό για την αθανασία της ανθρώπινης ψυχής.

Ο συγκερασμός ρομαντικού οίστρου και τρυφερότητας με φιλοσοφική ενδοσκόπηση της ανθρώπινης ύπαρξης είναι εξαιρετικά επιτυχημένος. Καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι το ποίημα συγκίνησε πλήθος καλλιτεχνών:

1. Ήταν το 1885, όταν ο Φρέντερικ Ντήλιους μελοποιεί το συγκεκριμένο ποίημα του Τέννυσον. Σε μια εποχή όπου ο συνθέτης βρισκόταν ακόμη στην αναζήτηση της προσωπικής του μουσικής φωνής, δημιουργεί μια σύνθεση που ξεχωρίζει για τον έντονο λυρισμό, την ποιητικότητα και τη χρωματική πλούσια υφή. Ο Ντήλιους αναθέτει την έκφραση του ποιήματος στις αγγελικές φωνές μιας χορωδίας, οι οποίες δεν υπηρετούν απλώς το κείμενο, αλλά γίνονται φορείς χρωμάτων, διαθέσεων, εικόνων και ηχητικών εφέ.

Η μουσική ροή είναι αιθέρια και διαφανής, με συχνές εναλλαγές υφής και δυναμικών, δημιουργώντας την εντύπωση μιας ηχητικής ζωγραφικής. Η χορωδία περιγράφει τις εικόνες της φύσης, τη λάμψη που πέφτει στους τοίχους του κάστρου, τον ήχο της σάλπιγγας, τις αντηχήσεις στα βουνά, και την ποιητική διάθεση του δειλινού...

Delius: "The Splendour falls on Castle Walls":

2. Το 1896, σε ηλικία μόλις 24 ετών, ο Ralph Vaughan Williams συνέθεσε ένα τραγούδι για φωνή και πιάνο βασισμένο στο ποίημα του Τέννυσον, "Το μεγαλείο πέφτει".

Παρόλο που πρόκειται για μια πρώιμη σύνθεση, ήδη διαφαίνεται το μελωδικό χάρισμα, η λεκτική ευαισθησία και η λυρική φαντασία που θα χαρακτήριζαν το μετέπειτα έργο του συνθέτη.

Ralph Vaughan Williams: "The Splendour Falls":

3. Το ποίημα περιλαμβάνεται επίσης στον κύκλο τραγουδιών του Gustav Holst, "Four Songs from "The Princess" (έργο του 1907), βασισμένο σε ποιήματα του Alfred Tennyson. Ο κύκλος ανήκει στην πρώιμη δημιουργική περίοδο του Χολστ και αναδεικνύει τη βαθιά του σύνδεση με την αγγλική ποίηση και το λυρικό στοιχείο.

Η μελοποίηση αποτελεί κομψοτέχνημα. Διακρίνεται για την εκλεπτυσμένη απλότητα, τη διακριτική μουσικότητα, την υποβλητική, λυρική γλώσσα, προσφέροντας μια μοναδική φωνητική ερμηνεία της ποίησης του Tέννυσον. Ο Χολστ καταφέρνει να γεφυρώσει τον ποιητικό λόγο με τη μουσική σε μια σύνθεση σπάνιας ομορφιάς, που παραμένει ένα πολύτιμο στολίδι της αγγλικής λυρικής παράδοσης.

Gustav Holst, "Four Songs from "The Princess - The Splendour Falls":

4. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Βρετανός συνθέτης Benjamin Britten συνέθεσε το έργο "Serenade for Tenor, Horn and Strings, Op. 31", ανταποκρινόμενος σε ένα αίτημα του νεαρού και χαρισματικού κορνίστα Dennis Brain. Η σύνθεση ολοκληρώθηκε το 1943 και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Μπρτίττεν, όπου η φωνή, το κόρνο και τα έγχορδα συνυπάρχουν σε μια ατμόσφαιρα ονειρική, μελαγχολική και στοχαστική.
Το έργο είναι ουσιαστικά μια μουσική "σκηνή της νύχτας", που περιλαμβάνει μια εισαγωγή και έναν επίλογο, παιγμένους από σόλο κόρνο, ενώ μεταξύ τους παρεμβάλλονται έξι μελοποιημένα ποιήματα Άγγλων ποιητών, από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα. Τα ποιήματα επιλέχθηκαν με κοινό θεματικό άξονα τη νύχτα, ως φυσικό φαινόμενο, αλλά και ως υπαρξιακή κατάσταση...ηρεμία, γαλήνη, μαγεία, αλλά και τρόμος, σκοτεινές σκέψεις, υπαινιγμοί θανάτου. Το κόρνο παίζει καθοριστικό ρόλο, άλλοτε ηχεί σαν σάλπισμα από απόσταση, άλλοτε σαν εσωτερική φωνή ή απόηχος της ανθρώπινης ψυχής.

Το τρίτο μέρος του έργου φέρει τον τίτλο "Nocturne" και βασίζεται στο παραπάνω ποίημα του Τέννυσον. Πρόκειται  για μια συγκινητική μουσική αναπαράσταση της απόκοσμης, σχεδόν μυθικής εικόνας που περιγράφει ο Τέννυσον. Ο ήχος γίνεται φορέας συναισθήματος, μνήμης και στοχασμού, ενώ η "αντήχηση" στο ποίημα αντανακλάται και μουσικά με επαναλήψεις και απόηχους μέσα στην ορχήστρα και τη φωνή.

Britten: "Serenade for tenor, horn & strings, Op.31 - Nocturne" / Peter Pears

5. Τέλος, μια ξεχωριστή θέση στις μουσικές αποτυπώσεις του ποιήματος "The Splendour Falls" του Τέννυσον κατέχει η βαθιά λυρική εκδοχή του Cecil Armstrong Gibbs, ενός συνθέτη που υπήρξε ιδιαίτερα αγαπητός στη βασίλισσα Ελισάβετ και γνώρισε ευρεία αναγνώριση και αγάπη στη Βρετανία, κυρίως χάρη στη σημαντική του συμβολή στη χορωδιακή μουσική.

Ο Gibbs υπήρξε μαθητής των διακεκριμένων Βρετανών μουσικών Ralph Vaughan Williams και Adrian Boult, γεγονός που διαμόρφωσε τη μουσική του αισθητική και ενίσχυσε την αφοσίωσή του σε έναν εθνικό, λυρικό ήχο.
Η μελοποίηση του είναι βαθιά εκφραστική, με σαφώς αναγνωρίσιμη αγγλική εθνική χροιά. Ο συνθέτης χρησιμοποιεί ευφάνταστα μοτίβα εμπνευσμένα από βρετανικά λαϊκά τραγούδια, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει μια λεπτοδουλεμένη ιμπρεσιονιστική ατμόσφαιρα, που παραπέμπει στον Κλωντ Ντεμπισί, συνθέτη τον οποίο ο Gibbs θαύμαζε βαθύτατα και συχνά επικαλούνταν για τις πρωτοποριακές του συνθετικές ιδέες.

Cecil Armstrong Gibbs: "The Splendour Falls":

Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του Alfred Tennyson, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 6 Οκτωβρίου 1892, σε ηλικία 83 ετών, ύστερα από σύντομη ασθένεια με συμπτώματα γρίπης, που πιθανόν εξελίχθηκε σε πνευμονία. Μέχρι την τελευταία στιγμή διατήρησε διαύγεια πνεύματος. 
Ο θάνατός του προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στη βρετανική κοινωνία, καθώς ο Τέννυσον δεν ήταν απλώς ο "δαφνοστεφής ποιητής" της Βικτωριανής εποχής, αλλά και μια συμβολική μορφή εθνικής ενότητας και πολιτιστικής ταυτότητας. Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε με τιμές εθνικού ήρωα, στο Αβαείο του Γουέστμινστερ, όπου ετάφη στο περίφημο "Poets’ Corner", δίπλα σε άλλους σπουδαίους ποιητές.

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Τέννυσον. Θα τα βρείτε γράφοντας το όνομα του ποιητή στη γραμμή αναζήτησης.

3 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Ακοής...

Πάνω από 300 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο είναι κωφοί ή αντιμετωπίζουν προβλήματα ακοής. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει καθιερώσει την "Ημέρα Ακοής" προκειμένου ο πληθυσμός να ευαισθητοποιηθεί σχετικά με την υγιεινή του αυτιού. Ως ημέρα επελέγη η 3η Μαρτίου ( 3/3 ), καθώς το σχήμα των συγκεκριμένων αριθμών προσομοιάζουν με κείνο των ανθρωπίνων αυτιών.

Κανείς δεν αμφισβητεί το πόσο οδυνηρό είναι για κάθε άνθρωπο να χάνει την ακοή του, πόσο μάλλον για έναν μουσικό δημιουργό, που η ακοή αποτελεί πολύτιμο εργαλείο της τέχνης του. Είναι η αίσθηση που τον κατευθύνει, ο οδηγός που τον βοηθά να ακολουθεί και να συντονίζεται αρμονικά με το σύνολο. Πόσο τρομερό για τον καλλιτέχνη -αλήθεια- που απαιτείται να νοιώθει τον ήχο σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, να έχει πλήρη αίσθηση του ύψους και του ηχοχρώματος...Ή μήπως...δεν απαιτείται;... και η αίσθηση της εσωτερικής ακοής είναι αρκετή για να δημιουργήσει;

pinterest

Ι. Χωρίς αμφιβολία, ο πιο διάσημος συνθέτης κλασικής μουσικής, που έμεινε κωφός ήταν ο Λ.Β.Μπετόβεν.
Τα πρώτα σημάδια απώλειας εμφανίστηκαν γύρω στα 20 χρόνια του. 'Ηταν περίπου στα 30 όταν η κατάσταση είχε επιδεινωθεί τόσο, που έφτασε στα πρόθυρα της αυτοκτονίας. Σε μια επιστολή που έγραψε στα αδέρφια του, την περίφημη Διαθήκη του Χάιλιγκενσταντ, σημειώνει:

"Ω εσείς άνθρωποι, που με θεωρείτε εχθρικό, ισχυρογνώμονα ή μισάνθρωπο, πόσο πολύ με αδικείτε. Δεν γνωρίζετε τον κρυφό λόγο που με κάνει να δείχνω έτσι[...]
Σκεφθείτε όμως, ότι εδώ και έξι χρόνια, ταλαιπωρούμαι χωρίς ελπίδα[...] Μου ήταν αδύνατον να λέω στους ανθρώπους "Μιλήστε πιο δυνατά, φωνάξτε, γιατί είμαι κουφός".

Πώς θα μπορούσα να παραδεχτώ μια αναπηρία σε εκείνη την αίσθηση, που σε εμένα έπρεπε να είναι πιο τέλεια απ’ότι στους άλλους, μια αίσθηση που κάποτε διέθετα στο τελειότερο επίπεδο, μια τελειότητα που λίγοι στο επάγγελμά μου απολαμβάνουν ή απόλαυσαν ποτέ!"

Κι όμως κωφός ο Μπετόβεν συνέθεσε πολλά από τα αριστουργήματά του, μερικά από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του ανθρωπίνου πνεύματος. Και πόσο άδικη και ειρωνική στάθηκε η μοίρα απέναντί του, καθώς στέρησε από τον συνθέτη την δυνατότητα να ακούσει ο ίδιος αυτά τα αθάνατα έργα του...

Theater am Kärntnertor, Βιέννη

Ήταν εντελώς κωφός, όταν ο Μπετόβεν συνέθεσε τη μεγαλειώδη "Ενάτη Συμφωνία - της Χαράς", γνωστή και ως "Χορωδιακή".

Έκανε πρεμιέρα την άνοιξη του 1824, στο Theater am Kärntnertor της Βιέννης με το συνθέτη να αναλαμβάνει -τυπικά- τη δ/νση της ορχήστρας και χορωδίας γιατί λόγω της κώφωσής του πρακτικά οι εκτελεστές καθοδηγούνταν από τον Κάπελμάϊστερ, Μίχαελ Ούμλαουφ.

Κάποιοι είπαν πως ακόμα και μετά το πέρας της Συμφωνίας που το κοινό χειροκροτούσε ενθουσιασμένο, ο Μπετόβεν συνέχισε να διευθύνει...Ετσι, μία από τις σολίστ πήγε προς το μέρος του, και τον έστρεψε προς τους θεατές. 

Beethoven conducting the 9th Symphony

Ο τιτάνας βλέποντάς τους σηκωμένους να χειροκροτούν, ενώ στον αέρα πετούσαν τα καπέλα ή τα μαντήλια τους, υποκλίθηκε με δάκρυα στα μάτια. Δεν μπορούσε να ακούσει, όμως μπορούσε να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει η δημιουργία του.

Ο Μπετόβεν κλήθηκε πέντε φορές με μπιζαρίσματα, γεγονός που θεωρήθηκε απρεπές για ένα κοινό θνητό, καθώς οι ανάλογες τιμές προς τον βασιλιά δεν ξεπερνούσαν τα τρία μπιζαρίσματα.

Παρακολουθούμε τη συγκλονιαστική σκηνή από την ταινία "Αθάνατη Αγαπημένη" σε σκηνοθεσία και σενάριο του Μπέρναρντ Ρόουζ. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Μπετόβεν υποδύεται ο Γκάρι Όλντμαν:

ΙΙ. Αν και η αιτία αμφισβητείται, η κώφωση του Μπέντριχ Σμέτανα ήταν πιθανότατα αποτέλεσμα σύφιλης. Ο σπουδαίος τσέχος συνθέτης έχασε αρχικά την ακοή από το αριστερό του αυτί τον Σεπτέμβριο του 1874. Για μήνες τυρρανιόταν από έντονα βουητά. Ο ίδιος περιγράφει σε μια επιστολή του:

Ακουστικά βαρηκοΐας 18ου-19ου αι.

"Αυτό που ηχεί στο κεφάλι μου! Αυτός ο θόρυβος είναι το χειρότερο απ' όλα. Η κώφωση θα ήταν σχετικά υποφερτή, αν όλα ήταν ήσυχα μέσα στο κεφάλι μου. Όμως, το μεγαλύτερο μαρτύριό μου προκαλείται από το συνεχόμενο κουδούνισμα στο εσωτερικό, που συχνά καταλήγει σε βροντερά χτυπήματα. Νοιώθω ενοχλητικά σφυρίγματα, σαν κάποιος να ουρλιάζει δυνατά ή να κραυγάζει με φρίκη και μου δημιουργείται εσωτερική αναταραχή. Είναι σαν να πλήττομαι από μανιώδεις, εξοργισμένους δαίμονες".

Ένα μήνα αργότερα ακολούθησε απώλεια και απ' το δεξί αυτί του συνθέτη. Εντελώς ξαφνικά και απροσδόκητα, μετά από παρακολούθηση μιας όπερας το προηγούμενο βράδυ. Ήταν πενήντα χρονών και στο απόγειο της δημοτικότητάς του. Η απώλεια ακοής τον ανάγκασε να παραιτηθεί από διευθυντής του Θεάτρου της Πράγας, θέση την οποία αποχωρίστηκε με πόνο καρδιάς γιατί είχε αγωνιστεί σκληρά για να την αποκτήσει.
Μετά το πρώτο σοκ, αντιμετώπιζοντας με ψυχραιμία το γεγονός και αντιδρώντας με ωριμότητα αποδέχτηκε την κατάσταση και αποφάσισε πως η κώφωσή του δεν θα τον εμπόδιζε σε όποια δημιουργία του. Ετσι ο Σμέτανα συνέχισε να συνθέτει.

Αν και το πιο διάσημο έργο του, είναι ο "Μολδάβας" από τον κύκλο "Πατρίδα μου", σήμερα θα προτείνω να ακούσουμε το φινάλε από το "Κουαρτέτο Εγχόρδων του Ν.1", καθώς εδώ ευρηματικά ο συνθέτης αποτυπώνει το βούισμα στ'αυτιά του σε υψηλό τόνο που τον βασάνιζε... 

Το "String Quartet No. 1" είναι ένα ημιαυτοβιογραφικό έργο με εθνικιστικά στοιχεία, καθώς αποτελείται από σκίτσα περιόδων από τη ζωή του Σμέτανα, όπως υποδηλώνει ο υπότιτλός του "Από τη ζωή μου". 

Το αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του βουίσματος το εντοπίζουμε να ηχεί ως υψηλό Μι στο πρώτο βιολί στο τέταρτο μέρος του Κουαρτέτου(Vivace), που το απολαμβάνουμε από το διάσημο Guarneri Quartet...

Παρατηρείστε τη συνεχή ήχηση του υψηλού Μι, που συμβολίζει το βούισμα στ' αυτιά, στο 3:22.

Smetana: "String Quartet No. 1":

Στους δημοφιλείς συνθέτες που είχαν την ατυχία να απωλέσουν την ακοή τους συγκαταλέγονται οι Γκαμπριέλ Φωρέ και Ραλφ Βον Ουίλιαμς.

• Ο Φωρέ για χρόνια κρατούσε μυστικό από τους πάντες πως έχανε σταδιακά την ακοή του, όντας επικεφαλής του Ωδείου του Παρισιού και ένας από τους πιο σεβαστούς συνθέτες της Γαλλίας. Για αρκετά χρόνια άκουγε τις ψηλές και χαμηλές νότες μπερδεμένες, ενώ η μεσαία ηχητική περιοχή σταδιακά εξασθένιζε επίσης. Ήταν το 1920 που αποσύρθηκε πιθανότατα εντελώς κωφός και έστρεψε την προσοχή του στη σύνθεση.

• Η απώλεια της ακοής του Βον Ουίλιαμς οφείλεται στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς ο συνθέτης πολέμησε ως υπολοχαγός στο Πυροβολικό και ήταν υπεύθυνος για τις οβίδες των πυροβόλων όπλων. Η παρατεταμένη έκθεσή του στις βοές αυτών των όπλων τραυμάτισε το σύστημα ακοής και τελικά προκάλεσε την ολοκληρωτική απώλεια. Παρά την κατάστασή του, ο Βον Ουίλιαμς συνέχισε να συνθέτει.

Για τη σύνταξη του άρθρου πάρθηκαν στοιχεία κι από classicalwcrb.

Αριστοφανική Κωμωδία για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου...

Αρχαίος υποκριτής (ή ποιητής) με προσωπεία κωμωδίας

"Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός"

(Κάρολος Κουν)

Κάθε χρόνο στις 27 Μαρτίου γιορτάζει το Θέατρο, μια τέχνη σύνθετη και ανυπέρβλητης αξίας. 

Το Θέατρο χαρακτηρίζεται η πιο κοινωνική απ' όλες τις τέχνες, κατά την οποία η σύνδεση καλλιτέχνη-θεατή είναι άμεση.
Ηθοποιός και θεατής συνυπάρχουν μαγικά βιώνοντας μια εσωτερική ελευθερία... Συναίσθημα και νους δένονται, δημιουργώντας δυνατούς συντονισμούς εντός, οδηγώντας μεγαλειωδώς στο πέρασμα από το "εγώ" στο "εμείς" με τους πρωταγωνιστές (και της σκηνής και της πλατείας) να αλλάζουν σχεδόν συνείδηση μετέχοντας στο δρώμενο.

Στην αρχαιότητα το οικοδόμημα του δράματος στήριξαν δύο βασικοί πυλώνες, η τραγωδία και η κωμωδία.
Σήμερα με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου αναφερόμαστε στη δεύτερη και τον αρχαίο Έλληνα πατέρα της, Αριστοφάνη.

Στην αρχαία κωμωδία παρουσιάζονταν επί σκηνής επίκαιρα κοινωνικά και πολιτικά θέματα με τον ποιητή να ασκεί οξύτατη κριτική σε όλα τα σημαντικά πρόσωπα στοχεύοντας μεν στην ψυχαγωγία των θεατών, συμβάλλοντας δε στη βελτίωση της πολιτείας, στηλιτεύοντας κάθε παρανομία...

Ο αθηναίος κωμωδιογράφος, Αριστοφάνης γεννήθηκε στην Αθήνα το 445 π.Χ. και για τη ζωή του γνωρίζουμε ελάχιστες, πληροφορίες. Όμως στοιχεία για τη βιογραφία του, αντλούνται από τις ίδιες τις κωμωδίες του. Συνέγραψε 46 κωμικά έργα από τα οποία σώζονται 11. 

Τέταρτο κατά σειρά στα σωζόμενα έργα του μετά τους "Αχαρνείς", "Ιππείς" και "Νεφέλες" είναι οι "Σφήκες".

Πρόκειται για κωμωδία που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στα Λήναια το 422 π.Χ. στην οποία ο ποιητής σατιρίζει με καυστικό τρόπο τη δικομανία των αρχαίων Αθηναίων.
Προκειμένου να δελεάσει τους πολίτες να συμμετάσχουν στα λαϊκά δικαστήρια ως δικαστές, ο Περικλής είχε θεσμοθετήσει ημερήσια αποζημίωση. Όμως, το 425 π.Χ, ο Κλέων αύξησε το ποσό της αποζημίωσης με τους υπερήλικες πολίτες να προσέρχονται καθημερινά στην Ηλιαία, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν "επαγγελματίες" μισθωτοί δικαστές, αμφιβόλου δικαστικής προσφοράς...

Ο κωμικός ποιητής θέτει στο επίκεντρο το Αθηναϊκό δικαστικό σύστημα, πραγματεύεται και σατιρίζει τη φιλοδικία των Αθηναίων και τις άμεσες συνέπειες για την εσωτερική κατάσταση.

"Προς τους θεατές:

Θα μιλήσουμε τώρα σ᾽ εσάς,

τις χιλιάδες που κάθεστ᾽ εδώ,

θα σας πούμε δυο λόγια σωστά,

μα το νου σας, μην πάει και χαθούν

και του κάκου σκορπίσουν στη γη.

Τέτοιο πράμα οι αμόρφωτοι μόνο θεατές

το παθαίνουν· σ᾽ εσάς δεν ταιριάζει.

Όσοι λόγια σταράτα αγαπούνε ν᾽ ακούν,

ας προσέξουν σ᾽ αυτά που τους λέω.

Στους θεατές ο ποιητής λαχταρά πια να πει

το παράπονο που είχε κρυμμένο.

Ενώ τόσα τους είχε προσφέρει καλά,

τ᾽ άδικο είδε απ᾽ αυτούς δίχως λόγο...."
("Σφήκες", Αριστοφάνη, μτφ: Θρ. Σταύρου)

Κωμικός ηθοποιός με προσωπείο (ειδώλιο από τερακότα)

Επίσης μέσα από αυτή την κωμωδία του, ο Αριστοφάνης βρίσκει ευκαιρία να εκφράσει το προσωπικό του παράπονο για την αποτυχία που είχαν οι "Νεφέλες" του... 

Γι' αυτό και όπως μαρτυρά το παραπάνω απόσπασμα, από την αρχή του έργου ο ποιητής προετοιμάζει ψυχικά το θεατή, τονίζοντας πως το έργο του είναι έργο ποιότητος κι όχι φτηνή κωμωδία, από τις τόσες που παρουσίαζαν συνήθως οι συνάδελφοί του.

Ο ταλαντούχος κωμικός ποιητής πραγματεύεται το θέμα με ευρηματικότητα και πρωτοτυπία εμφανίζοντας με κάθε συμβολισμό ζωόμορφο το χορό (Σφήκες), όπως θα κάνει αργότερα στις κωμωδίες "Όρνιθες" και "Βάτραχοι".

"Αν σκεφτείς και το ξετάσεις, θά᾽ βρεις ότι σε όλα εμείς,

στις συνήθειες και στη γνώμη, σφήκες είμαστε σωστές.

Πρώτα πρώτα, δεν υπάρχει ζωντανό πιο αράθυμο,

μόλις πας και το ξαγγρίσεις, πιο τσινιάρικο από μας·

αλλά οι τρόποι μας και σε όλα τ᾽ άλλα είναι όμοιοι των σφηκών.

Μαζεμένοι σμάρια σμάρια, σάμπως σε σφηκοφωλιές,

πάνε και δικάζουν όπου ο άρχοντας, παν άλλοι εκεί

που ᾽ναι οι έντεκα, ή στο Ωδείο· στριμωγμένοι και σκυφτοί

άλλοι κολλητά στα τείχη, δύσκολα σαλεύοντας,

όμοιοι με σφηκών σκουλήκια στης φωλιάς τους τα κελιά.

Κι όσο για συντήρησή μας, τα βολεύουμε εύκολα·

δίνουμε κεντιές αράδα κι έτσι βγαίνει το ψωμί..."

("Σφήκες", Αριστοφάνη, μτφ: Θρ. Σταύρου)

Το 1909, ο άγγλος συνθέτης, Ραλφ Βον Ουίλιαμς, θα συνθέσει σκηνική μουσική για την παράσταση της Αριστοφανικής κωμωδίας που θα ανέβαζαν οι φοιτητές στο Trinity College του Πανεπιστημίου του Κέημπριτζ. 

Τονίζουμε πως η παράσταση ενός αρχαίου ελληνικού έργου και μάλιστα στην πρωτότυπη γλώσσα είναι μια μακρόχρονη παράδοση στο βρετανικό Παν/μιο.

Ο Βον Ουίλιαμς(ο οποίος είχε σπουδάσει στο Trinity) μόλις έχει επιστρέψει από το Παρίσι που είχε μεταβεί προκειμένου να μαθητεύσει με τον Μωρίς Ραβέλ γι' αυτό και ακούγοντας προσεκτικά τη μουσική δημιουργία του "Τhe Wasps-Σφήκες" για βαρύτονο, ανδρική χορωδία και ορχήστρα διακρίνει κανείς Ραβελικές, ιμπρεσιονιστικές ανταύγειες, φέροντας όμως την προσωπική σφραγίδα του δημιουργού του.

Eίναι αξιοσημείωτο ότι κατά δήλωση του Ραβέλ, ο Βον Ουίλιαμς ήταν "ο μόνος μαθητής του που δεν "έγραφε" τη μουσική του", με τον ίδιο τον Βον Ουίλιαμς να παραδέχεται ότι ο γάλλος συνθέτης τον "βοήθησε να ξεφύγει από το βαρύ αντιστικτικό τευτονικό ύφος".

Ralph Vaughan Williams: "The Wasps - Aristophanes":

Τρία χρόνια αργότερα και εξαιτίας της μεγάλης διάρκειας του έργου, ο συνθέτης το παρουσίασε σε μορφή σουίτας δομημένη σε πέντε μέρη από τα οποία στις μέρες μας εκτελείται αυτόνομα η ουβερτούρα, σύνθεση χαριτωμένη, με την πολύβουη μελωδική κίνηση να θυμίζει κυριολεκτικά τις σφήκες (τα έντομα) με τις οποίες ο Αριστοφάνης χαρακτήρισε τους γέροντες δικαστές!
Η έμπνευση διαμορφώνεται σύμφωνα με τα στοιχεία της Αριστοφανικής δημιουργίας, ανάλαφρη, ενθουσιώδης, δυναμική.
 Πλούσια η ενορχήστρωση με τα έγχορδα σε πρωταγωνιστικό ρόλο να οδηγούν τα μοτίβα, παραδίδοντάς τα ενίοτε στα λαμπρά, θορυβώδη πνευστά. Ευκίνητες φιγούρες αποδίδουν το πέταγμα των εντόμων, ενώ ξεχωρίζουν τα σολιστικά, σπινθηροβόλα τμήματα(ιδιαίτερα στο 4ο μέρος-Εμβατήριο των κουζινικών-) γεμάτα εκφραστικότητα και λυρισμό.


Τα μέρη:

1. Overture
2. Entr'acte
3. March past of the Kitchen utensils
4. Entr'acte
5. Ballet and final tableau

Ralph Vaughan Williams: "The Wasps, Aristophanic Suite":

Διευθύνει ο Sir Adrian Boult

Blake: "Το Δέντρο με το δηλητήριο", μουσικές προσαρμογές...

Εικονογράφηση του William Blake για το ποίημά του: "A Poison Tree - Το Δέντρο με το δηλητήριο"

Θεωρείται πολύπλευρη και πολυτάλαντη προσωπικότητα, καθώς εκτός από ποιητής ήταν και εικαστικός καλλιτέχνης, χαράκτης, εικονογράφος και ζωγράφος.
Ο γεννημένος σαν σήμερα, 28 Νοέμβρη του 1757, εκκεντρικός William Blake χαρακτηρίστηκε ως "Προφήτης" της βρετανικής Λογοτεχνίας.
Πρόκειται για έναν αντισυμβατικό καλλιτέχνη, έναν οραματιστή, που μπορεί κάποτε να χλευάστηκε ως παρανοϊκός, όμως σήμερα τιμάται ως μεγαλοφυία...

Στο έργο του συνυπάρχουν φιλοσοφία και ρομαντισμός, χιούμορ και ευφυία. 

Για την πρώτη ποιητική συλλογή του οι κριτικοί θα γράψουν πως έχει δεχτεί "επιδράσεις από τη λυρική ποίηση της Ελισαβετιανής εποχής και το Σαιξπήρειο δράμα, από το Γοτθικό ύφος, αλλά και τον Οσσιανό..."

Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος προλογίζοντας μεταφράσεις ποιημάτων του Μπλέικ θα τοποθετηθεί λέγοντας: "Θεωρώ τον οραματιστή ποιητή, τον χαράκτη, στοχαστή Μπλέικ "Γίγαντα" που δεν μπόρεσαν να φτάσουν ούτε ο Πάουντ ούτε ο Έλιοτ, έναν ποιητή-προφήτη, όπως ήταν οι ποιητές σε όλες τις μεγάλες εποχές..."

Ο πολυπράγμων Μπλέικ δημιουργεί επίσης μια τεχνική εκτύπωσης, πρωτότυπη και ιδιαίτερη, στην οποία χρησιμοποιεί χάλκινες πλάκες, νερομπογές και οξέα για σταθεροποίησή τους.
Πραγματικά έργα τέχνης, που ο ίδιος ονόμασε "Φωτισμένες εκτυπώσεις".
Μια μέθοδος, που πολλές από τις λεπτομέρειές της δεν είναι γνωστές και ο ίδιος ισχυριζόταν πως του την αποκάλυψε το πνεύμα του αδερφού του σε όραμα!


Στη συλλογή του "Τραγούδια της αθωότητας και της εμπειρίας" , αριστουργηματικά δείγματα της αγγλικής λυρικής ποίησης, γραμμένα και εικονογραφημένα από τον ίδιο, βρίσκουμε το ποίημα: "A Poison Tree - Το Δέντρο με το δηλητήριο":

"Θύμωσα με το φίλο μου:

είπα την οργή μου, η οργή μου έσβησε.

Θύμωσα με τον εχθρό μου:

δεν το είπα, η οργή μου θέριεψε.

Και την πότιζα με φόβο

Νύχτα και μέρα με τα δάκρυά μου

Με χαμόγελα την έκρυψα

και με γλυκές, απατηλές γητειές.

Μέρα και νύχτα εκείνη θέριευε,

μέχρι που γέννησε λαμπρό μήλο,

κι ο εχθρός μου το 'δε να λάμπει

κι ήξερε ότι ήτανε δικό μου.

Κλεφτά μπήκε στον κήπο μου

όταν η νύχτα είχε ρίξει τα πέπλα της

και την αυγή τον είδα με χαρά

ξαπλωμένο να κείτεται κάτω απ' το δέντρο"

Στο παραπάνω ποίημα ο Μπλέικ περιγράφει τα καταπιεσμένα αισθήματα θυμού του αφηγητή προς ένα άτομο, συναισθήματα που τελικά οδηγούν σε φόνο. Το ποίημα διερευνά θέματα αγανάκτησης, εκδίκησης και γενικότερα την πεσμένη κατάσταση της ανθρωπότητας. 

 

Οι μουσικές εμπνεύσεις:  

1) Στον κύκλο τραγουδιών: "Ten Blake Songs" για φωνή τενόρου ή σοπράνο και όμποε του Ralph Vaughan Williams, που γράφτηκε το 1957 για την ταινία "The Vision of William Blake", όπως μαρτυρά ο τίτλος του φιλμ έχουν μελοποιηθεί ποιητικές δημιουργίες του μεγαλοφυούς δημιουργού.  Τα πρώτα εννέα τραγούδια προέρχονται από τα "Τραγούδια της αθωότητας και της εμπειρίας" και το δέκατο από σημειώσεις του Μπλέικ. Ανάμεσά τους και το "Δέντρο με το δηλητήριο"

Η σύνθεση αφιερώθηκε από τον Βον Ουίλλιαμς στον τενόρο Γουίλφρεντ Μπράουν και την ομποΐστα Τζάνετ Κράξτον, που πρωτοερμήνευσαν τον κύκλο τραγουδιών.

 Ralph Vaughan Williams: "A Poison Tree":

2) To "Δέντρο με το δηλητήριο" αποτελεί μέρος της σειράς "Songs and Proverbs of William Blake, Op 74 - Τραγούδια και Παροιμίες του Μπλέικ, έργο 74" για βαρύτονο και πιάνο.

Πρόκειται για κύκλο τραγουδιών, που ο Μπένζαμιν Μπρίττεν συνέθεσε το 1965.

Την επιλογή των κειμένων έκανε ο σύντροφος του συνθέτη, τενόρος Πήτερ Πίαρς από τις συλλογές του Μπλέικ: "Τραγούδια της Αθωότητας", "Τραγούδια της εμπειρίας" και "Παροιμίες της Κόλασης".
Παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ Aldeburgh το καλοκαίρι του '65 από τον γερμανό βαρύτονο Ντήτριχ Φίσερ-Ντισκάου και το συνθέτη στο πιάνο.
Η υποδοχή ήταν ενθουσιώδης από τους βρετανούς, με τους κριτικούς να εγκωμιάζουν τον τρόπο που ο Μπρίττεν "μουσικά στέκεται απέναντι" από τις εσωτερικές μας δυνάμεις του σκότους και την αίσθηση της σκληρότητας.

Britten: "Songs & Proverbs of William Blake, Op.74: 
ΙΙ. A Poison Tree:

3) Eκτός των δυο βρετανών, και ο βέλγος σύγχρονος-κλασικός συνθέτης, Lucien Posman έχει εμπνευστεί μεγάλο μέρος της συνθετικής εργασίας του από την ποίηση του Ουίλιαμ Μπλέικ. Βασικός εκπρόσωπος του μεταμοντερνισμού με έργα που έχουν βραβευτεί σε διεθνή φεστιβάλ, η "φωνή" του Πόσμαν ξεχωρίζει για την προσέγγιση στο ύφος και το περιεχόμενο της ποίησης του Μπλέικ.

Στο έργο του 1998: "Ten Songs of Experience-Δέκα Τραγούδια της Εμπειρίας" για μικτή χορωδία a cappella βρίσκουμε και το  "A Poison Tree":

Κείμενα για τον Ουίλλιαμ Μπλέικ και μουσικές προσαρμογές ποιημάτων του υπάρχουν κι άλλα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Στη μνήμη του Άλφρεντ Τέννυσον, "δάκρυα, μάταια δάκρυα..."

 

Σαν σήμερα περνά στην αιωνιότητα ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ποιητές-εκπροσώπους της βικτωριανής ποίησης, λόρδος Άλφρεντ Τέννυσον.

Ο Λόρδος Βύρων, όπως και ο Τζων Κητς είναι ποιητές που θα τον επηρεάσουν με τη ρομαντική τους γραφή. Ωριμάζοντας, ο Τέννυσον θα καταφέρει να παντρέψει το ρομαντισμό με τη φιλοσοφία και τους βαθύτερους πόθους του αιώνα του.

Ήταν τόση η ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού, όσο και των κριτικών, ώστε η βασίλισσα Βικτωρία για τα γραπτά του τού απένειμε τον τίτλο του "poet laureate-δαφνοστεφούς ποιητή", ενώ  το 1884 τού αποδόθηκε ο αριστοκρατικός τίτλος ευγενείας του λόρδου.

(από εικονογράφηση του μακροσκελούς ποιήματος)

Το πρώτο μακροσκελές αφηγηματικού χαρακτήρα ποίημά του εκδόθηκε το 1847, έχει τίτλο: "The Princess", με τον δημιουργό να στήνει ένα σκωπτικό μεσαιωνικό σκηνικό, μέσα στο οποίο  σατιρίζονται ο φεμινισμός, η εκπαίδευση των γυναικών, θέματα αμφιλεγόμενα στη συντηρητική Βικτωριανή Αγγλία.

Αναφέρεται στην  ιστορία της Ίντα, μιας τολμηρής και αποφασιστικής πριγκίπισσας. Οι δικοί της, όπως συνηθιζόταν στην εποχή, την είχαν  λογοδώσει σε παιδική ηλικία σε έναν πρίγκιπα, τον οποίο εγκαταλείπει για να ιδρύσει ένα σχολείο, όπου θα διδάσκονται αποκλειστικά και μόνο κορίτσια. Ο πρίγκιπας καταφέρνει με δυο φίλους του να γίνουν δεκτοί στο ίδρυμα μεταμφιεσμένοι σε γυναίκες. κι εντυπωσιάζονται από τις αντιλήψεις που διδάσκονται και καλλιεργούνται εκεί σχετικά με την ισότητα των φύλων...Όμως ανακαλύπτονται κι αναγκάζονται να ομολογήσουν. Δίνουν μάχη για την αγάπη των νεανίδων και τραυματίζονται. Οι γυναίκες τούς περιθάλπουν στοργικά και τελικά υποκύπτουν στην αληθινή αγάπη...

Στο μακροσκελές ποίημα του Τέννυσον "The princess" περιλαμβάνονται αρκετά ποιήματα που αγαπήθηκαν ως  ανεξάρτητα της συλλογής, όπως: "Το μεγαλείο πέφτει", "Τώρα το κρεμεζί κοιμάται ανθόφυλλο", με περιφημότερο όλων για την συγκινητική ατμόσφαιρα που αποπνέει το: "Tears, Idle Tears - Δάκρυα, μάταια δάκρυα". 

"Δάκρυα, μάταια  δάκρυα, δεν ξέρω τι σημαίνουν

Δάκρυα απ’ τα βάθη μιάς θείας απόγνωσης

Φουσκώνουν στην καρδιά, μαζεύονται στα μάτια,

καθώς κοιτάς χαρούμενους αγρούς τού φθινοπώρου

Και το μυαλό γυρίζει στα παλιά, στις μέρες τις φευγάτες.

Νωά όπως η πρώτη αχτίδα πάνω σ' ένα άρμενο

που φέρνει τους συντρόφους μας από τον Κάτω Kόσμο

θλιμμένα όπως η στερνή που βάφει κόκκινο έν' άλλο

που βουλιάζει μ'όλους όσους αγαπάμε κάτω από τη δύση.

Tόσο θλιμμένες, τόσο νωπές οι μέρες οι φευγάτες.

Αχ, θλιβερά κι αλλόκοτα όπως σε θέρος σκοτεινό

χαράζει ο πρωινός αυλός πουλιών αγουροξυπνημένων

σε ετοιμοθάνατα αυτιά, όταν σε μάτια ετοιμοθάνατα

το παραθύρι γίνεται αργά-αργά κάδρο που τρεμοφέγγει.

Tόσο θλιμμένες, τόσο νωπές οι μέρες οι φευγάτες.

Αγαπητές σαν τα φιλιά που μετά θάνατον θυμάσαι.
γλυκές σαν τα φιλιά που πλάθει άπελπις η φαντασία

Για χείλη που άλλοι τρυγούν. βαθιές όπως ο έρως 

όπως ο πρώτος έρωτας, κι  άγριες μ'όλη τη λύπη 
Ω, θάνατος εν Ζωή, που είν' οι μέρες οι φευγάτες"

(Άλφρεντ Τέννυσον, 12 Ποιήματα, εκδ. Διώνη, μτφ: Ανδρικόπουλος Παν., σελ 21)

Πρόκειται για ποίημα χωρίς ομοιοκαταληξία, αν και η τελική φράση σε κάθε πέμπτο στίχο επιστρέφει ως επωδός.

 Το "Tears, Idle Tears" διακρίνεται για τον λυρικό του πλούτο, παρόλους  τους τόνους  παράδοξου και ασάφειας, που το χαρακτηρίζουν. Ο ίδιος ο ποιητής είχε δηλώσει πως το εμπνεύστηκε όταν επισκέφτηκε το ερειπωμένο αββαείο Tintern στο Monmouthshire. Τα συντρίμμια του μοναστηριού και η εγκατάλειψη ανέσυραν δικές του αναμνήσεις από το παρελθόν.

Το ποίημα έχει μελοποιηθεί πολλάκις:

1.  Ο άγγλος Ραλφ Βον Oυίλιαμς το 1903 έδωσε μια σύνθεση για φωνή και πιάνο ξέχειλη μελαγχολικών τόνων, που οι κριτικοί χαρακτήρισαν ως "μια από τις ωραιότερες μελοποιήσεις  της υπέροχης ποιητικής του Τέννυσον". ΄
Ο συνθέτης ακολουθεί επακριβώς το κείμενο πλάθοντας μια εκφραστικότατη αφήγηση με νότες, απαράμιλλης ευαισθησίας και ομορφιάς!

Ralph Vaughan Williams: "Tears, Idle Tears"

2. Όλη τη μελαγχολική ευαισθησία του ποιήματος αποπνέει η χορωδιακή ρύθμιση του Γκούσταβ Χολστ, που ολοκλήρωσε ο συνθέτης το 1905, όταν υπηρετούσε ως δάσκαλος μουσικής στο Σχολείο θηλέων του Αγίου Παύλου. Ο Χολστ μελοποιεί μόνο τις δυο πρώτες στροφές του ποιήματος. Με εσάνς αποκρυφισμού είναι αρωματισμένη η σύνθεση, καθώς ο ρυθμός είναι αργός, νηφάλιος, σχεδόν υπνωτιστικός, με τη μουσική ιδέα να παρουσιάζεται στοχαστική κι εσωστρεφούς διάθεσης υποβάλλοντας μια διάσταση πνευματικής εξαΰλωσης.

Το "Δάκρυα, μάταια δάκρυα" αποτελεί μέρος των "Τραγουδιών από την Πριγκίπισσα" του 'Αλφρεντ Τέννυσον.

G. Holst: "Songs from "The Princess, 3. Tears, Idle Tears":

3. Bασισμένη στο αφηγηματικό ποίημα του Τέννυσον είναι η οπερατική σάτιρα "Princess Ida" του Arthur Sullivan σε λιμπρέτο του μόνιμου συνεργάτη του, Gilbert.
Σκωπτικού χαρακτήρα, ένα είδος φάρσας με αρκετά στοιχεία παρωδίας, που ενθουσίασε το φιλοθεάμον κοινό και τους κριτικούς που έκαναν λόγο για την ιδιαίτερη αξία του έργου, καθώς "από το άνοιγμα της αυλαίας προκαλούσε ένα μόνιμο χαμόγελο στα χείλη των θεατών".

To ζοφερού ύφους ποίημα "Tears, Idle Tears" δεν ακούγεται στην όπερα, όμως όταν ο Σάλιβαν κλήθηκε να μελοποιήσει στίχους του Τέννυσον για εκδήλωση του μουσικού Οίκου John Church & Co, τον Ιανουάριο του 1900, ο σερ ανταποκρίθηκε με δύο τραγούδια από την "Πριγκίπισσα": "Ο Swallow, Swallow" και "Tears, Idle Tears", που ερμηνεύτηκαν από τον περίφημο βαρύτονο Kennerley Rumford, σύζυγο της κοντράλτο, Clara Butt.

Sir Arthur Sullivan: "Tears, Idle Tears":

(πηγή φωτο: gregoryhutter)

4. Mια πολυφωνική πανδαισία ακούμε τώρα, γραμμένη από τον Gregory Hutter, έναν από τους ταλαντούχους αμερικανούς δημιουργούς της γενιάς του.
Στο πλαίσιο του κινήματος της "νέας απλότητος", ο συνθέτης ξεδιπλώνει μια αργής χρονικής αγωγής και ελεγειακού ύφους σύνθεση, που διακατέχεται από ήπια στατικότητα, υποβάλλοντας μιαν αίσθηση μυστικισμού, χάρη στην απουσία απότομων δυναμικών αντιθέσεων, φέρνοντας τον ακροατή πιο κοντά στον πυρήνα του κειμένου. Ένα μελαγχολικό θέμα σε μορφή coda οδηγεί τις φωνές στο τέλος της σύνθεσης μ' ένα ήρεμο, κατευναστικό τόνο αποδοχής καθώς προφέρεται η τελευταία ποιητική φράση: "Ω, θάνατος μέσα στη ζωή είναι οι μέρες που δεν είναι πιά".

Gregory Hutter: "Tears, Idle Tears":

Στο ιστολόγιο υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Τέννυσον. Περιηγηθείτε!

Walt Whitman - "Φύλλα χλόης" στη "Θαλασσινή συμφωνία"

 

Για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του ΟΥΩΛΤ ΟΥΙΤΜΑΝ(31 Μαΐου 1819)

"Ούτε για μια στιγμή μονάχα, όμορφε γέρο Ουόλτ Ουίτμαν,

δεν έπαψα να βλέπω τη γενειάδα σου γεμάτη πεταλούδες,

ούτε τους βελουδένιους ώμους σου

τους ξεφτισμένους από τη σελήνη,

ούτε και τους μηρούς σου του παρθενικού Απόλλωνα,

ούτε και τη φωνή σου όπως μια κολόνα στάχτης

γέροντα όμορφε όπως η ομίχλη"

Αυτά αναφέρει ο Λόρκα στο ποίημά του: "Ωδή στον Γουόλτ Ουίτμαν", τον θεμελιωτή της αμερικανικής ποίησης, τον καλλιτέχνη που θέλησε να δώσει μέσα από το έργο του τη δική του εκδοχή για το αμερικανικό όνειρο.

Η ποίηση του Ουίτμαν εξυμνεί μοναδικά τη φύση και τον άνθρωπο, τον έρωτα και τη ζωή!
Το 1854 επεξεργάζεται την πρώτη του ποιητική συλλογή: "Φύλλα Χλόης", η οποία εκδίδεται την επόμενη χρονιά με προσωπικά του έξοδα. Στην αρχική έκδοση δεν υπήρχε το όνομα του ποιητή, παρά μόνο μια νύξη στο σώμα του κειμένου:
"Walt Whitman, ένας Αμερικανός, ένας από τους άξεστους, ένας κόσμος, ρέμπελος, σαρκικός, και αισθησιακός, όχι αισθηματίας, όχι στεκόμενος πάνω από τους άντρες ή τις γυναίκες ή χώρια από αυτούς, όχι περισσότερο μετριοπαθής απ' όσο αλαζόνας".

deezer.com

Τα "Φύλλα Xλόης" είναι συλλογή γεμάτη λυρισμό, ψυχολογικές προσεγγίσεις, φιλοσοφικές νύξεις, και μεταφυσικές εκλάμψεις.

Η ανάγνωση της συλλογής ενθουσίασε τον Ραλφ βον Ουίλιαμς κι έτσι αποφάσισε να χρησιμοποιήσει αποσπάσματά της στην "Θαλασσινή Συμφωνία" του, που συνέθεσε το διάστημα 1903 - 1909.

Η "Sea Symphony"  είναι το μεγαλύτερο σε έκταση έργο του συνθέτη  και  ακολουθεί μια αρκετά συνηθισμένη συμφωνική δομή:  γρήγορη εισαγωγή -  αργό δεύτερο μέρος- χαριτωμένο σκέρτσο και ρυθμικό φινάλε.


Τα τέσσερα μέρη: 

1. "Άσμα για όλες τις θάλασσες, κι όλα τα καράβια" για βαρύτονο, σοπράνο και χορωδία
2. "Μόνος τη νύχτα στην παραλία"  για βαρύτονο και χορωδία
3. "Τα κύματα"-Σκέρτσο (χορωδιακό)
4. "Οι εξερευνητές" για βαρύτονο, σοπράνο και χορωδία

Η συμφωνία ξεκινά με τα θριαμβευτικά χάλκινα να συμμετέχουν στη "Γιορτή της θάλασσας". Όργανα και φωνές ακολουθούν τη ρότα που διέγραψαν μουσική και ποίηση από κοινού, στο πνεύμα της εξερεύνησης και της ανακάλυψης, που όμως όσο ξετυλίγεται χάνεται σε οδούς μεταφυσικής, παραλληλίζοντας τη θάλασσα με το μέσο ενδοσκόπηση, για το "εντός" ταξίδι μας, το ταξίδι στην ψυχή...

Θα ακούσουμε το 1ο μέρος της Sea Symphony: "Άσμα για όλες τις θάλασσες, κι όλα τα καράβια" βασισμένο στο ομότιτλο ποίημα του Ουίτμαν:

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ:

"Θά' ναι τραχιά και σύντομα
τα σημερνά τα λόγια μου,
Για τα καράβια που αρμενίζουν
μέσ’ τις θάλασσες,
καθένα με την ίδια του σημαία,
και με το σήμα,
 Για τους αγνώστους ήρωες
πούναι μέσ΄ τα καράβια –
για τα κύματα που απλώνονται,
κι απλώνονται,
πιο πέρα κι απ΄ το μάτι,

Για τη νερόσκονη που σπάει
και τους αγέρηδες οπού
σφουράνε και φυσάν,
Και θέλω να υψωθεί μέσ΄ απ΄ τα λόγια μου,
κι ένα  τραγούδι για τους ναύτες
όλων των εθνών,
Απότομο ως το κύμα"

("Άσμα για όλες τις θάλασσες, κι όλα τα καράβια",
 από τα "Φύλλα χλόης", Ουώλτ Ουίτμαν)

"A Sea Symphony-Mov.I",  Ralph Vaughan William

Bernard Haitink / London Philharmonic Orchestra and Chorus

Θέλω να υμνήσω τους πρώτους

καπετάνιους, τους γέρους ή τους νέους,

και τους δεύτερους,

κι όλους  τους ατρόμητους τους ναύτες,

Τους λίγους κι εκλεχτούς,

 τους σιωπηλούς,

που η μοίρα δεν μπορεί

να τους ξαφνιάσει,

μήτε και να τους σκιάξει

ποτέ ο θάνατος.

Προσεχτικά από σένα,

μαζωμένοι, γέρικε ωκεανέ,

και διαλεγμένοι,

Από σένα, θάλασσα,

που διαλές και ξεδιαλές

τη ράτσα μέσ’ απ΄ τους καιρούς,

κι ενώνεις όλα τα έθνη.

Θρεμένοι από τα σένα,

γριά παραμάνα δύστροπη,

και που να σ΄ ενσαρκώνουν,

Ατίθασοι, άγριοι, σαν και σένα.

           

 Πάντα να βγαίνουν ήρωες

σε στεριά και θάλασσα,

μονάχοι, καν δυο – δυο, –

Πάντα η γενιά τους να βαστάει,

δίχως ποτέ της να σωθεί –

αν κι είναι σπάνιοι, μ΄ αρκετοί,

το σπέρμα να φυλάξουν.

Πηγές: artinews, politeianet, bibliotheque.gr, https://www.ideals.illinois.edu/handle/2142/45439

Σερενάτα για τη Μουσική...

 

(Για την Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής, της Τέχνης της μάγισσας,
που ενώ πατάς στη γη, σε τινάζει στον αέρα...)

"Serenade to Music", Walter Firle 
(από:pinterest)

Ημέρα Μουσικής η σημερινή, 21 του Ιούνη, της υψηλότερης αποκάλυψης του πνεύματος (Μπετόβεν)

αυτής, που δίνει ψυχή στις καρδιές και φτερά στη σκέψη (Πλάτων),

Φτερά με τα οποία η ψυχή μας και το είναι μας φτερουγίζουν στους ουρανούς(Σούμαν)

Της Μουσικής, που' ναι η γλώσσα που μας οδηγεί στα σύνορα του απείρου (Καρλάυλ)

Αυτή, που δίνει ζωή στα όνειρα απ' τη μια ...και παρασταίνει τη ζωή "σαν όνειρο" απ' την άλλη (Καλομοίρης) γιατί,

όλοι το γνωρίζουμε πως:
Χωρίς μουσική η ζωή θα ήταν ένα σφάλμα (Νίτσε)...




Τιμάμε τη σημερινή μέρα με τη σύνθεση: "Serenade to Music" του Ralph Vaughan Williams.

Ραλφ Βον Ουίλιαμς

Πρόκειται για φωνητικό έργο γραμμένο για 16 λυρικούς ερμηνευτές όλων των φωνών(σοπράνι, κοντράλτι, μπάσοι, βαρύτονοι και τενόροι) με συνοδεία ορχήστρας.
Είναι σύνθεση του 1938 και αφιερώθηκε στον μαέστρο, Sir Henry Wood, για τη συνολική του προσφορά στη Μουσική.

Συνθέτης και μαέστρος έκαναν και την επιλογή των 16 διακεκριμένων βρετανών σολιστών της πρώτης συναυλίας. Οι τραγουδιστές άλλοτε τραγουδούν σόλο κι άλλοτε σε συνδυαστικές ομάδες φωνών σαν χορωδία…

Το κείμενο είναι προσαρμογή αποσπάσματος από την 5η Πράξη του Σαιξπηρικού: "Ο έμπορος της Βενετίας", που αναφέρεται σε ένα διάλογο για τη μουσική, που εξυμνεί τις χάρες και τις αρετές εκείνων που ασχολούνται με τη μουσική τέχνη και πώς επιδρά στην ψυχή και το πνεύμα τους.

Ο Βον Ουίλιαμς  ακολούθησε μεν τη σειρά του Σαιξπηρικού κειμένου, όμως σε κάποια σημεία αφαιρεί λέξεις, φράσεις ή και ολόκληρους στίχους….

Το Σαιξπηρικό κείμενο:

ΛΟΡΕΝΣΟΣ:

Ιδέ το φως του φεγγαριού, εδώ γλυκοκοιμάται

Κάθισε εδώ ν'ακούσωμεν της μουσικής τον ήχο,

στ’αυτί να σιγοέρχεται η νύχτα κι η γαλήνη

θα συντροφεύουν τους γλυκούς της αρμονίας φθόγγους.

Κάθου κοντά μου.Κοίταξε του ουρανού ο θόλος

πώς είναι ολοκέντητος μ’ολόχρυσα δισκάκια

Και το μικρότερο το φως απ’όλα αυτά που βλέπεις, 

υμνολογεί σαν Άγγελος εκεί όπου κινείται

εις τους χορούς των Χερουβείμ με τα αθώα μάτια

Κ’εις κάθε άυλην ψυχή ειν’αρμονία τόση

[…]

(Εισέρχονται οι μουσικοί)

ΛΟΡΕΝΣΟΣ

Ελάτε, ω!την Άρτεμη ξυπνήσετε με ύμνους!

Ο ήχος στης κυρίας σας την ακοήν να φτάσει

κι η μουσική γλυκά γλυκά να μας την φέρει πίσω.

(Παιανίζει η μουσική)

ΓΕΣΙΚΑ

Όταν ακούω μουσική ποτέ φαιδρά δεν είμαι

ΛΟΡΕΝΣΟΣ

Ο λόγος είναι επειδή το πνεύμα σου προσέχει

Ο άνθρωπος που μέσα του δεν έχει αρμονίαν

και όπου δεν τον συγκινεί των ήχων η μαγεία

είναι ικανός δι' αρπαγάς και δόλους κι απιστίας

το πνεύμα του εργάζεται θαμπά ωσάν τη Νύχτα

και μαύραι σαν το Έρεβος αι κλίσεις της ψυχής του

Ποτέ, μην εμπιστεύεσαι κανένα αυτού του είδους

ΠΟΡΚΙΑ

Άκουε, παίζει μουσική!

ΝΕΡΙΣΣΑ

Η μουσική σου είναι!

ΠΟΡΚΙΑ

Παίζει γλυκύτερα θαρρώ παρ’ όταν είναι μέρα

ΝΕΡΙΣΣΑ

η γλύκα είναι στης νυχτός την σιωπήν , κυρία

ΠΟΡΚΙΑ

Ω, πόσα πράγματα αποκτούν υπόληψη και φήμη

(προς τους μουσικούς: ) Σωπάτε!

Άι, με τον Ενδυμίωνα κοιμάται η Σελήνη

κι αφήσετέ την ήσυχη! (Παύει η μουσική)

στ’αυτί να σιγοέρχεται η νύχτα κι η γαλήνη

να συντροφεύουν τους γλυκούς της αρμονίας φθόγγους"

(Σαίξπηρ: "Δράματα-Ο έμπορος της Βενετίας", μτφ: Δ. Βικέλας)

Αξίζει να σημειωθεί πως στην πρώτη εκτέλεση της "Σερενάτας" του Βον Ουίλλιαμς, παρών στο ακροατήριο ήταν και ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ, που ακούγοντάς τη, κυριευμένος από τη μελωδικότητα και το λυρισμό της άρχισε να κλαίει γοερά...

Η Σερενάτα ξεκινά με μια ασυνήθιστης ομορφιάς μελωδία από το σόλο βιολί σκιαγραφώντας την ειδυλλιακή νυχτερινή ατμόσφαιρα του κήπου , όπου λαμβάνει χώρα ο διάλογος περί Μουσικής.
Η υψίφωνος εισέρχεται με μια μουσική φράση σε ανιόντα διαστήματα για να δηλώσει  "τους γλυκούς της αρμονίας φθόγγους". 

Οι στίχοι που περιγράφουν  "του ουρανού το θόλο που' ναι ολοκέντητος μ’ολόχρυσα δισκάκια" ανατίθενται σε αντρικές φωνές, που αποδίδουν γοητευτικά την με απλό στροφικό τρόπο, έντονης όμως λυρικής διάθεσης, μελοποίηση...
Η λαμπρότητα των χάλκινων σαλπίγγων γίνεται εμφανής στη συνέχεια, όπου φανφαρόζικα εξαγγέλουν "το ξύπνημα της Άρτεμης με ύμνους"...
Έπεται ένα μελαγχολικού ύφους απόσπασμα να συνοδεύσει το στοχασμό του ποιητή: "Ο άνθρωπος που δεν τον συγκινεί των ήχων η μαγεία είναι ικανός δι' αρπαγάς και δόλους κι απιστίας..."

Τα εξαγγελτικά σαλπίσματα της Άρτεμης επιστρέφουν σε ένα σύντομο μοτίβο για να οδηγήσουν στη γαλήνια εναρκτήρια μελωδία, πού ολοκληρώνει τη σύνθεση μέσα σε μελωδική σιγαλιά ευδαιμονίας και ψυχικής ευφορίας. Οι σολίστες υπογραμμίζουν το συναίσθημα περί δύναμης της Μουσικής στις καταληκτικές λέξεις "γλυκιά αρμονία",  αφήνοντας τους ακροατές "να φτερουγίζουν στους ουρανούς", καθώς ακούγεται το τελικό μοτίβο που καταλήγει σε μιαν ηπιότατη, σχεδόν εξαϋλωμένη πτώση.

Ralph Vaughan Williams: "Serenade to Music" / Henry Wood: