"Συνέχισε έτσι…" - Η μουσική συνάντηση Γκριγκ - Λιστ

O Grieg γύρω στο 1870

Το πρωινό της 4ης Σεπτεμβρίου είχε απλώσει ένα λεπτό, διάφανο στρώμα ομίχλης πάνω από το φιορδ του Τρόλντχαουγκεν.
Ο Έντβαρντ Γκριγκ καθόταν στο ξύλινο παγκάκι του κήπου, τυλιγμένος με μια ελαφριά κουβέρτα.  Σήμερα είχε τα γενέθλιά του. Στα μάτια του καθρεφτιζόταν η γαλήνη του νορβηγικού τοπίου, όμως ο νους του ταξίδευε σε άλλες συντεταγμένες, εκεί όπου το φως ήταν πιο θερμό και το μάρμαρο είχε το πάλλευκο χρώμα της αιωνιότητας.
Οι σκέψεις του διακόπηκαν από τον γλυκό ήχο των βημάτων της Νίνας. Η γυναίκα του πλησίασε κρατώντας έναν δίσκο με αχνιστό καφέ και ένα μικρό, μοσχομυριστό κέικ που είχε ψήσει η ίδια.

-"Χρόνια πολλά, γλυκέ μου, Έντβαρντ", ψιθύρισε. Ακούμπησε τον δίσκο στο τραπέζι και του χάρισε ένα φιλί στο μέτωπο.
Ο Γκριγκ την κοίταξε με ευγνωμοσύνη, πήρε το ζεστό φλιτζάνι στα χέρια του και ανέπνευσε το άρωμα.
-"Ξέρεις, Νίνα..." είπε με φωνή χαμηλή..."Καθώς σε έβλεπα να' ρχεσαι, σκεφτόμουν πως η ζωή μας είναι σαν μια μεγάλη σονάτα. Κι όμως, αν δεν ήταν εκείνο το ταξίδι στη Ρώμη, το 1870, ίσως να μην είχαμε βρει ποτέ το σωστό τόνο για να την εκτελέσουμε".
Η Νίνα κάθισε δίπλα του, μαζεύοντας το σάλι της, ξέροντας πως ο σύζυγός της ήταν έτοιμος να ξεδιπλώσει τις πολύτιμες αναμνήσεις του.
-"Είμαι σίγουρη πως σκέφτηκες τον Λιστ".
-"Ναι, εκείνον, το σπουδαίο και μεγαλοφυή, Φραντς Λιστ", απάντησε βγάζοντας βαθύ αναστεναγμό.
-"Ήμουν μόλις είκοσι έξι ετών, Νίνα. Ένας άσημος Νορβηγός με τις αποσκευές του γεμάτες αμφιβολίες. Κι εκείνος, ένας ζωντανός μύθος, κλεισμένος εκείνη την περίοδο στο μοναστήρι Santa Francesca Romana, στη Ρώμη. Θυμάμαι την πρώτη φορά που τον αντίκρισα εκείνο τον Φλεβάρη του 1870. Το ανάστημά του, τα μακριά του δάχτυλα... Όταν του έδωσα τη "Δεύτερη Σονάτα" μου για βιολί, ένιωσα την καρδιά μου να χτυπά σαν ακατάπαυστο στακκάτο.Κι ύστερα, συνέβη το θαύμα..."

Ο Γκριγκ ήπιε μια γουλιά καφέ και τα μάτια του άστραψαν από το δέος της θύμησης.
-"Δεν διάβασε τις νότες, Νίνα, μόνο. Τις μεταμόρφωσε. Καθώς το πιάνο του αντηχούσε στους πέτρινους τοίχους της μονής, έπαιζε ταυτόχρονα το μέρος του πιάνου και τις λυρικές γραμμές του βιολιού. Μπορούσες να ακούσεις το legato των εγχόρδων μέσα από τα πλήκτρα του! Καταλαβαίνεις; Ήταν τόσο απόκοσμο, τόσο απόλυτο, που θυμάμαι τον εαυτό μου να γελάει... Να γελάει σαν ηλίθιος από την αμηχανία και τον απροσμέτρητο θαυμασμό. Πώς βρήκα το κουράγιο -ο αναιδής- να του ψιθυρίσω πως το τέμπο του πρώτου μέρους έπρεπε να είναι λίγο πιο συγκρατημένο, απορώ! Κι όμως! Εκείνος με άκουσε με μια ευγένεια που μόνο οι αληθινά μεγάλοι διαθέτουν".

Grieg: "Violin Sonata, N.2"

Η Νίνα χαμογέλασε. Έκοψε ένα ακόμη κομμάτι από το κέικ και τον ρώτησε:
-"Και τον Απρίλιο; Όταν του πήγες το Κονσέρτο;"
-"Α, ο Απρίλιος...", είπε εκείνος. Η φωνή του Γκριγκ είχε αλλάξει τώρα. Είχε γίνει πιο τραγουδιστή, ενώ ένα αδιόρατο χαμόγελο ζωγραφίστηκε στα ρυτιδιασμένα χείλη του.
-"Θυμάσαι, ε; Το χειρόγραφο του "Κονσέρτου σε Λα ελάσσονα" ήταν το ίδιο μου το είναι. Ήμουν 25 χρονών και πολύ περήφανος γι' αυτή μου τη δημιουργία. Ο Λιστ το πήρε στα χέρια του κι άρχισε να το διαβάζει πρίμα-βίστα μπροστά στους συγκεντρωμένους μουσικούς. Φαντάσου λίγο τη σκηνή...Τα χέρια του να πετούν πάνω από τα αρπέζ της εισαγωγής, να δίνει υπόσταση σε ολόκληρη την ορχήστρα με δέκα μόνο δάχτυλα. Κι όταν έφτασε στο δεύτερο θέμα, εκείνο το γλυκό, μελαγχολικό μοτίβο, ενθουσιάστηκε τόσο που ξέσπασε σε επιφωνήματα! 

O Γκριγκ και η Νίνα στο Τρόλντχαουγκεν

Τότε ήταν που μου πρότεινε να δώσω τη μελωδία σε μια σόλο τρομπέτα αντί για τα τσέλα, για να αποκτήσει, όπως έλεγε, μεγαλύτερη λάμψη. Κι όταν άλλαξε εκείνη τη νότα, από Σολ δίεση σε Σολ φυσικό, δημιουργώντας αιφνίδια, φωτεινή τροπικότητα, πετάχτηκε όρθιος φωνάζοντας πως αυτό ήταν "θησαυρός"! Αν και Ούγγρος, η ψυχή του καταλάβαινε τον Βορρά".

Ο Γκριγκ σώπασε για λίγο, κοιτάζοντας τα χέρια του.
-"Ξέρεις, αγάπη μου... στην αρχή τον άκουσα. Στην πρώτη έκδοση έβαλα την τρομπέτα του. Ήμουν πολύ μικρός για να αρνηθώ στον Λιστ. Όμως, τα χρόνια πέρασαν. Και η μουσική πρέπει να επιστρέφει στο σπίτι της. Η τρομπέτα ήταν πολύ γερμανική, πολύ πομπώδης για το δικό μας oμιχλώδες φως. Ήθελα το βάθος, το βελούδινο παράπονο που μόνο τα τσέλα μπορούν να ανασύρουν από τη νορβηγική γη. Έτσι, το άλλαξα ξανά. Επέστρεψα στην αρχική μου έμπνευση και νομίζω πως δικαιώθηκα".

Η Νίνα ακούμπησε το χέρι της πάνω στο δικό του. "Δεν κράτησες τις διορθώσεις του, αλλά κράτησες κάτι άλλο, έτσι δεν είναι;"
-"Έχεις δίκιο! Κράτησα την ψυχή του", απάντησε ο Γκριγκ, και ένα δάκρυ συγκίνησης φάνηκε στην άκρη των ματιών του. "Όταν τελείωσε το Κονσέρτο, με πλησίασε, με κοίταξε στα μάτια και μου είπε λόγια που έγιναν το φυλαχτό μου: "Συνέχισε έτσι, σου το λέω εγώ. Έχεις αυτό που χρειάζεται, και μην αφήσεις κανέναν να σε τρομάξει!"...

"Αυτή η φράση, Νίνα μου, ήταν που με γέννησε σαν συνθέτη. Δεν ξανασυναντηθήκαμε ποτέ από τότε. Αλλά κάθε φορά που ακουμπώ τα πλήκτρα και αναζητώ τον εαυτό μου μέσα στα παραδοσιακά μας μοτίβα και τα τραγούδια των βουνών, νιώθω το χέρι του στον ώμο μου"

Ο Έντβαρντ πήρε μια μπουκιά ακόμη από το κέικ της Νίνας. Ήταν 4 του Σεπτέμβρη σήμερα και το είχε κάνει για τα γενέθλιά του. Η γεύση της αγάπης τον επανέφερε στο παρόν. Η ομίχλη στο φιορδ είχε αρχίσει να διαλύεται, αφήνοντας τον ήλιο να φωτίσει τον κήπο τους...

Grieg: "Piano Concerto in A minor, Op. 16":

* Όσα ξεδιπλώθηκαν στον ανθισμένο κήπο του Τρόλντχαουγκεν δεν ήταν παρά η ιστορική αλήθεια, ντυμένη με το πέπλο της θύμησης. Οι δύο αυτές συναντήσεις στην Ιταλία του 1870 είναι πραγματικές. Μεταφέρθηκαν σαν μουσικό παραμύθι όπου ο "γηραιός μάγος του πιάνου", Λιστ αντίκρισε στο πρόσωπο του νεαρού Νορβηγού, Γκριγκ, τον εκλεκτό των σκανδιναβικών μύθων. Ο ενθουσιασμός του Λιστ για την πρωτόγνωρη, γεμάτη φως και βόρειο άνεμο, συνθετική προσέγγιση του Γκριγκ δεν ήταν μονάχα έπαινος, αλλά ιερή "βάπτιση" που χάρισε στο βορρά έναν από τους μεγαλύτερους συνθέτες της παγκόσμιας μουσικής...