...και φούντωναν οι νυχτερινές φωτιές, τ' Αγιαννιού του Ριγανά...

 

"Night on the Eve of Ivan Kupala", Henryk Siemiradzki

"Ιούνιος μήνας, του Αϊ-Γιαννιού του Ριζικάρη και φούντωναν οι νυχτερινές φωτιές, με τραγούδια και χάχανα, μέσα στο μεθυστικό λαχάνιασμα και στη μυρουδιά του καμένου ξύλου ελευθερώνονταν τα όνειρα κι ανέβαιναν ψηλά, πάνω απ' τις στέγες των σπιτιών, εκεί που καρτερούσαν το ταξίδι κι η φυγή των κρυφών πόθων και των φυλακισμένων επιθυμιών, να δροσιστούν στο αεράκι της μαγεμένης νύχτας, της μοίρας και του θαύματος.
Και η Άννα, πρώτη και καλύτερη, εκεί, να μαζέψει ξύλα για τις φωτιές του ξεφαντώματος. 
[...]
Είκοσι τρεις Ιουνίου λοιπόν, παραμονή του Αϊ-Γιαννιού και τότε. Ανάψαμε κι εμείς στο δρόμο μας τρεις φωτιές που οι φλόγες τους πήγαν ν' αγκαλιάσουν τη γειτονιά, ανάμεσα σε γέλια, ξεφωνητά και καβγάδες, φυσικά και τις πηδήξαμε πολλές και πολλές φορές, ίσια και σταυρωτά, και λαχανιάσαμε και ιδρώσαμε, καπνιστήκαμε και τσουρουφλιστήκαμε στο άτσαλο τρεχαλητό μας...>>

("Η Άννα του Κλήδονα", Δ. Αξιώτης)

Καλό απόγευμα, φίλοι μου με αναπολήσεις όμορφων εθίμων, που κρατούσαν τους ανθρώπους στις γειτονιές δεμένους...

Του Αϊ-Γιαννιού του Ριζικάρη ή του Ριγανά απόψε...ή του Λαμπαδιάρη ή του Φανιστή ...
Όταν ήμουν μικρή, κάθε χρόνο τέτοιο βράδυ στη γειτονιά  μου ανάβαμε φωτιές στα  σταυροδρόμια , ρίχναμε τα  στεφάνια της Πρωτομαγιάς, ξερόκλαδα κι αγριόχορτα  και φούντωναν οι φλόγες!
"Για το καλό" πηδάγαμε πάνω τους, τα πόδια βγάζανε φτερά για τα μεγάλα σάλτα, ξόρκι κάθε κακού, ευχή για τύχη και υγεία!

"Πηδώ τον χρόνο τον παλιό και πάω στον χρόνο τον  καλό"
Για χάρη του Αγίου στηνόταν όλο αυτό το πανηγύρι σ'ένα έθιμο που σήμερα, μοναχά στις μνήμες μας υπάρχει...
Κι αναπολώ...

"Ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές 

του Αη-Γιάννη, 

αχ πόσα τέτοια ξέρεις και μου λες 

που 'χουν πεθάνει ..."

(Μάνος Ελευθερίου-Δήμος Μούτσης)

Παρόμοια έθιμα υπάρχουν και στους Βόρειους λαούς, που ανάγονται στην έλευση του καλοκαιριού με το Θερινό Ηλιοστάσιο.
Ο Μουσόργκσκι εμπνεύστηκε από τους θρύλους και τις παραδόσεις αυτής της ημέρας,  κι έγραψε το συμφωνικό ποίημα  "Νύχτα στο Φαλακρό Βουνό" ή "Νύχτα του Αγίου Ιωάννη" βασισμένο σε διήγημα του  Γκόγκολ, που έχει για ήρωα ένα χωρικό, αυτόπτη μάρτυρα ενός χορού δαιμόνων την παραμονή της γιορτής του Άη Γιάννη.

Μια αριστουργηματική σύνθεση γεμάτη μυστήριο, δύναμη αλλά και λυρισμό, εσωτερική νοσταλγία και τρυφερότητα.

"... έγραψα τη Νύχτα του Αγίου Ιωάννη γρήγορα, περίπου σε δώδεκα ημέρες ... Όσο το δούλευα, δεν κοιμόμουνα τα βράδια, μ'έτρωγε σαν σαράκι,  και ουσιαστικά τελείωσα το έργο, την παραμονή της Ημέρας του Αγίου Ιωάννη...",

θα πει ο Μουσόργκσκυ, που πραγματικά ολοκλήρωσε το έργο του στις 23 Ιουνίου του 1867.

To όνομα του Αη Γιάννη του Βαπτιστή στη Ρωσία είναι Ivan Kupala.
Ο πολωνός ζωγράφος Χένρυκ Σιεμιράντζκι  έχει απεικονίσει τη "Νύχτα του Ivan Kupala" στο θαυμάσιο εικαστικό του.

St. John's Night on Bald Mountain - Mussorgsky

Ottorino Respighi: Ρωμαϊκές Γιορτές-Επιφάνια

 

«Piazza Navona, Feste Romane», Giovanni Panini»

Χρόνια Πολλά, εκλεκτοί μου φίλοι! Καλοφώτιστα, με υγεία και κάθε είδους ευλογία στη ζωή μας...
Αγάπη και περισσότερο φως στις ψυχές μας!

Ο ιταλός Οττορίνο Ρεσπίγκι μαθήτευσε κοντά στον Ρίμσκι-Κόρσακοφ στην Αγία Πετρούπολη, όπου παράλληλα έπαιζε βιόλα στην ορχήστρα του αυτοκρατορικού θεάτρου.
Μαθητεία, που  επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζε στη συνέχεια  την ενορχήστρωση.
Ιδιοσυγκρασία εκλεκτική, ο Ρεσπίγκι αναδείχτηκε ικανότατος βιολιστής, πιανίστας και διευθυντής ορχήστρας.
Ανάμεσα στα εξαίσια συμφωνικά του ποιήματα ξεχωρίζουν «Οι Ρωμαϊκές γιορτές», γραμμένες το 1928 που εξελίσσονται μουσικά σε 4 μέρη:

Στο 1ο, «Circuses», γίνεται αναφορά σε αρχαία τελετή των Μονομάχων,

Στο 2ο, «Jubilee», απεικονίζεται μουσικά η γνωστή γιορτή του 50ου, Ιωβηλαίου έτους σύμφωνα με την παπική παράδοση,

Στο 3ο,  «L’Ottobrata», η έμπνευση έρχεται από την Κέρες, τη θεά της γεωργίας και αναφέρεται στη συγκομιδή του Οκτωβρίου και

Στο 4ο και τελευταίο μέρος «La Befana», απεικονίζεται η Γιορτή των Επιφανίων, που έχει τις ρίζες της στη γιορτή της θεάς Στρένια (του Νέου Έτους), των αρχαίων Ρωμαίων και μέχρι σήμερα γιορτάζεται με μεγαλοπρέπεια στην Πιάτσα Ναβόνα της Ρώμης, με φαντασμαγορικές παρελάσεις και φιέστες, δρώμενα, χορούς και παραδοσιακά τραγούδια...

Αυτό το μέρος είναι η μουσική μου πρόταση λόγω της ημέρας, ένα μέρος με έντονη περιγραφικότητα και αστραφτερή ενορχήστρωση!

[Το έχω αναφέρει και σε παλιότερο κείμενό μου πως Befana στην ιταλική παράδοση είναι η μάγισσα, που στα Θεοφάνια φέρνει τα δώρα στα καλά παιδιά, μια Αγιοβασιλίτσα, ας πούμε…και παίρνει το όνομά της, όπως και η γιορτή, από την ελληνική λέξη «Επιφάνια - Epiphany – Befana»]

To έργο πολύχρωμο, με περίτεχνη περιγραφή, παρέχει ένα είδος μουσικής ξενάγησης.

Ξεναγός ο  Ρεσπίγκι μας οδηγεί απόψε, βράδυ των Θεοφανίων στην Piazza Navone, όπου  δεσπόζει ο χαρακτηριστικός ρυθμός από τις τρομπέτες, ξέφρενες, εορταστικές  κραυγές από τα υπόλοιπα χάλκινα και ξύλινα πνευστά, ενώ τοξοτά σε pizzicati, ντέφια και κουδουνάκια με συνοδεία ιδιαίτερων κρουστών και βροντερών τρομπονιών  διαγγέλουν το χαρούμενο λαϊκό αίσθημα, τη μέθη, το γλεντοκόπι, το κέφι!
Tυμπανοκρουσίες, αγροτικοί χοροί τύπου σαλταρέλο, κωμικά στιγμιότυπα, απεικονίζουν με «ταραχώδη κακοφωνία» την χαρά, που  εξαπέλυσε η ετήσια γιορτή στην Αιώνια Πόλη!

Πληθωρικό, εκρηκτικό, σχεδόν οργιαστικού χαρακτήρα το μέρος αυτό, ας το απολαύσουμε υπό την μπαγκέτα του Αρτούρο Τοσκανίνι, ο οποίος και το πρωτοπαρουσίασε με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης το 1929.

Χρόνια Πολλά και Καλοφώτιστα!

"Δροσουλίτες της μουσικής φαντασίας"

 

Τέλος Μάη κι η φαντασία βολτάρει σε μονοπάτια μαγικά...σ'άπιαστα περιστατικά και θρύλους!
Οδοιπορούμε στο Φραγκοκάστελο της Κρήτης, να αισθανθούμε το ρίγος που σκορπούν πέτρες, χώματα, χορτάρια, σκιές κι ανταύγειες των βράχων!

"...Μ' ακόμη και το σήμερο, στα τέλη μήνα Μάη,

ούλο τ' ασκέρι φαίνεται με τον Χατζημιχάλη.

Και πολεμούν στα σύννεφα κι ακούγονται οι μπουρμπάδες

Φωνές κι αλογοπεταλιές στου Καστελιού τσι μπάντες

Ούλοι οι γιαλαφρόστρατοι Θωρούν τσι και τρομάζουν

Μα κείνοι Θεός σχωρέσει των, κανέναν δεν πειράζουν

Άραγες είντα θέλουσι και είντα μας θυμίζουν

Αυτούς που εσφάχτηκαν εκειά και τα βουνά ραΐζουν..."

Κάθε χρόνο, στα τέλη Μάη, στα νότια της Κρήτης, έξω από το βενετσιάνικο κάστρο "Φραγκοκάστελο" μεταξύ της θάλασσας και των βουνών, λίγο πριν ο ήλιος φωτίσει, εμφανίζονται μέσα στην δροσιά και στην πρωινή ομίχλη, σκιές πολεμιστών που ξεκινούν από το παλιό μοναστήρι του Αγίου Χαραλάμπους και κατευθύνονται προς την παραλία.

Οι ντόπιοι , τους σκιώδεις αυτούς  μαχητές τους λένε "Δροσουλίτες", απ'την δροσιά του πρωινού...

Και τ'αφύσικα δημιουργήματα παίρνουν ψυχή στο χάος των γκρεμών...
Στρατιά ολόκληρη από ανθρώπινες σκιές ...
Μοιάζουν στρατιώτες αρματωμένοι, μαυροφορεμένοι  με  σπαθιά κι
ασπίδες, που λάμπουν!
Άλλοι  πεζοί κι άλλοι καβάλα στ' άλογα...
Κι όλο αυτό, μέχρι οι πρώτες του ήλιου αχτιδοκόρες  φτάσουν στη
θάλασσα... μετά εξαφανίζονται όπως ακριβώς εξανεμίζεται κι η πρωινή
καταχνιά...

Ο θρύλος, θέλει τους  "Δροσουλίτες" σαν  τα φαντάσματα των στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο  μέρος αυτό με το  στρατηγό  Χατζημιχάλη Νταλιάνη.
Στην σύγκρουση, που είχαν με ένα απόσπασμα του Τουρκικού στρατού, 18 Μάη του 1828, οι στρατιώτες χάθηκαν στη μάχη.
Δυστυχώς δεν θάφτηκαν ποτέ... παρά μόνο ο αέρας έφερε άμμο από την παραλία και τους σκέπασε. ..η Φύση μερίμνησε για την ταφή τους ...

Η ιστορία τους έγινε θρύλος που συνεχίζει να τρομάζει τον κάθε επίβουλο της ελευθερίας, αφού λέγεται ότι είναι τα πνεύματα αυτών των αντρών που επιστρέφουν στο σημείο αυτό κάθε χρόνο!

"Στην άκρη των μύθων γεννιούνται οι θρύλοι...

Πεινασμένος ο χρόνος στου Μάη το δείλι...

Μέσα στη ζωή και τα παραμύθια 

μπλέχτηκε το ψέμα με την αλήθεια!

και του Μάη έρχονται τις νύχτες 

η δική μου αλήθεια,οι Δροσουλίτες..."

(αφιερωμένο σε όσους κατηγορήθηκαν αλήτες μα,είν' του Μάη Δροσουλίτες..)

To κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr