ΑΝΤΟΝΙΟ ΣΑΛΙΕΡΙ: "Palmira, regina di Persia"

 

Είναι άδικο που ο Aντόνιο Σαλιέρι έχει μείνει στην ιστορία ως αντίζηλος, προσωπικός εχθρός και πιθανός δολοφόνος του Μότσαρτ κι όχι για την παρουσία του στη μουσική ζωή της Ευρώπης.
Γιατί σάς θυμίζω όλα αυτά περί Σαλιέρι;
Γιατί σαν σήμερα, 14 Οκτωβρίου 1795 έκανε πρεμιέρα στη Βιέννη μια από τις σπουδαιότερες, ψευδο-οριενταλικού χαρακτήρα, όπερά του: "Παλμύρα, η βασίλισσα της Περσίας". 

Σχέδιο του μεγαλοπρεπούς σκηνικού για την 1η πράξη της όπερας από τον Anton Radl
(wikimedia)

Πρόκειται για μια όπερα σε 2 πράξεις, η πιο επιτυχημένη της τελευταίας περιόδου του Σαλιέρι, το λιμπρέττο της οποίας είναι εμπνευσμένο από το έργο του Βολταίρου: "Η πριγκίπισσα της Βαβυλώνας".

[Ο Βολταίρος τοποθετεί τη δράση στη Βαβυλώνα, όπου ζει η ομορφότερη πριγκίπισσα. Όταν η κόρη ενηλικιώνεται, ο πατέρας της οργανώνει αγώνες ανδρείας. Ένας φοβερός και τρομερός λέων έχει πανικοβάλει τους Βαβυλώνιους.Ο εξολοθρευτής του θα κερδίσει και το χέρι της κοπέλας.
Ετσι εμφανίζεται ο Φαραώ της Αιγύπτου, ο Σκύθης βασιλιάς κι ο ινδός μαχαραγιάς. Ανάμεσα στο πλήθος όμως  προβάλλει κι ένας απλός βοσκός, που θα κερδίσει την τρυφερή καρδιά της πριγκίπισσας. Θα είναι ο νικητής και θα γίνει άντρας της και βασιλιάς.
Ενα πουλί με ανθρώπινη λαλιά, θα τούς μεταφέρει πάνω στα φτερά του κι έτσι θα ταξιδέψουν  παντού για να δουν τι δημιουργεί και τι καταστρέφει ο άνθρωπος].

Ενα όμορφο παραμύθι της Ανατολής, που ο λιμπρετίστας του Σαλιέρι παραλλάσσει:
Το λιοντάρι του Βολταίρου γίνεται τέρας που τρομοκρατεί το λαό της Περσίας και κείνος που θα το σκοτώσει θα κερδίσει και την αρχόντισσα Παλμύρα.
Καταφθάνουν τρεις βασιλιάδες: ο δειλός Αιγύπτιος Alderano, ο ευέξαπτος Σκύθης Oronte  και ο γενναίος ινδός Alcidoro, με τον οποίο η Παλμύρα συνδέεται με μυστικό έρωτα...
Ο ένας δειλός, ο άλλος ανόητος...Έτσι ο τολμηρός και ανδρείος αγαπημένος της είναι ο νικητής, που κερδίζει και το χέρι της.

Η μεγαλοπρεπής όπερα τελειώνει με τον εορτασμό των γάμων του ζευγαριού.

Ο Σαλιέρι πλάθει μια μεγαλειώδη όπερα που γνώρισε τεράστια και πρωτόγνωρη για τα δεδομένα της εποχής, επιτυχία από την πρώτη παράσταση, καθώς μόνο στην αυστριακή πρωτεύουσα εκτελέστηκε 40 φορές!

Να θυμίσουμε πως ο Σαλιέρι βοήθησε σημαντικά στην ανάπτυξη του μελοδράματος του 18ου αιώνα και κυριάρχησε στην ιταλόγλωσση όπερα στην Αυστρία. Όμως έγραψε σε πολλές γλώσσες. Έτσι η "Παλμύρα" του  μεταφράστηκε και στα γερμανικά, με τους γερμανούς να την υποδέχονται επίσης θερμά.

Σελίδα από την παρτιτούρα της ουβερτούρας

Θα ακούσουμε την ουβερτούρα, όπου παρότι το εξωτικό, Ανατολής  χρώμα είναι μηδαμινό στην παρτιτούρα του Σαλιέρι, ο συνθέτης καταφέρνει να αποδώσει το παραμυθικό ύφος που θα ξετυλίξει η εξέλιξη του μελοδράματος.

Antonio Salieri: Ouverture, Palmira Regina di Persia

πηγή: amazon

Η Τσετσίλια Μπάρτολι , που εκτός από σπουδαία λυρική μεσόφωνος είναι και εξαίρετη μελετητής έχει δηλώσει πως

"αποτελεί τεράστια εμπειρία να διεισδύσει κανείς στις όπερες του Σαλιέρι, κι ελπίζει να του αποδοθεί η θέση που του αξίζει".

Aπό το  "The Salieri Album", την ακούμε στην άρια της Παλμύρας: "Misera abbandonata".
Eνα λυρικό διαμαντάκι απόλυτης εκφραστικότητας.
Μια άρια "φαινομενικά" απλή μελωδικά, όμως  στην πραγματικότητα εξαιρετικά δεξιοτεχνική και δύσκολη. Προηγείται  ρετσιτατίβο.

"Misera abbandonata", Cecilia Bartoli

Antonio Salieri: η αποκατάσταση του ονόματός του

 

Ο Αντόνιο Σαλιέρι, είναι σίγουρα μια παρεξηγημένη προσωπικότητα....Έμεινε στην Ιστορία της μουσικής ως αντίζηλος, προσωπικός εχθρός και πιθανός δολοφόνος του Μότσαρτ...
Κι όμως!
Ο Σαλιέρι υπήρξε  ένας συνθέτης που τίμησε την τέχνη του, με καίρια  την παρουσία του στη μουσική ζωή της Ευρώπης. Βοήθησε δε, σημαντικά στην ανάπτυξη του μελοδράματος του 18ου αιώνα και κυριάρχησε στην ιταλόγλωσση όπερα στην Αυστρία.

Αξίζει λοιπόν, να αποκατασταθεί το όνομά του, καθώς στιγματίστηκε με τη "ρετσινιά" του δολοφόνου του Μότσαρτ...

Ερευνητές  -ανάμεσά τους και η διάσημη μεσόφωνος, Τσετσίλια Μπάρτολι- αναζήτησαν στοιχεία στη Βιβλιοθήκη της Βιέννης, μιας πόλης στην οποία έζησε και εγκωμιάστηκε ο Σαλιέρι και ερευνώντας τα χειρόγραφά του εκτενώς, διαπιστώθηκε η  γεμάτη αισθήματα, πάθος και ευαισθησία, μουσική του.
Οι αναζητήσεις και τα στοιχεία που ανακαλύφθηκαν, πείθουν πως ο Σαλιέρι εξέλιξε την προκλασική ατμόσφαιρα σε κλασική, καθώς διδάχθηκε από τον Γκλουκ τη δύναμη της έκφρασης, και ανέβασε το ύφος του δασκάλου του σε υψηλότερο επίπεδο.

Οι φήμες για υπέρμετρο φθόνο του προς τον Μότσαρτ λόγω του άφθαστου ταλέντου του δεύτερου και την αντιπαλότητά τους που  οδήγησαν τον Σαλιέρι στη δηλητηρίαση του Μότσαρτ, μάλλον αναζωπυρώθηκαν  με το ποιητικό δράμα "Μότσαρτ και Σαλιέρι" του Αλεξάντερ Πούσκιν το 1830  και αργότερα με την  βασισμένη σε αυτό ταινία του Μίλος Φόρμαν, "Αμαντέους".

H ανακαλυφθείσα παρτιτούρα

Πρόσφατη ανακάλυψη μιας μουσικής σύνθεσης αποδεικνύει πως οι δυο τους υπήρξαν συνεργάτες. Συνέθεσαν από κοινού μια καντάτα που η παρτιτούρα της ήταν χαμένη εδώ και αιώνες και εντοπίστηκε από έναν μουσικολόγο σε συλλογή του Μουσείου Μουσικής της Τσεχίας.

Αν μη τι άλλο, η  σύνθεση δείχνει ότι ακόμα κι αν υπήρχε αντιπαλότητα μεταξύ των δύο συνθετών, δεν ήταν τόσο έντονη όσο υποθέτουν πολλοί ιστορικοί.

Η καντάτα για σοπράνο και φορτεπιάνο έχει τίτλο: "Per la ricuperata salute di Ofelia-Για την ανακτημένη υγεία της Οφηλίας" και γράφτηκε το 1785 για τον εορτασμό της αποκατάστασης της υγείας της υψιφώνου, Αnna Storace, συνεργάτιδας των Μότσαρτ και Σαλιέρι.
Στη μουσική συνέβαλε κι ένας τρίτος συνθέτης ονόματι Κορνέτι, όπως αναφέρεται στην παρτιτούρα, ενώ το λιμπρέτο διαμορφώθηκε από το γνωστό ποιητή, Λορέντζο ντα Πόντε.

Η καντάτα αποτελείται από τρία μέρη, καθένα από τα οποία, συνετέθη από διαφορετικό συνθέτη.

Η  Storace λίγο πριν αρρωστήσει και χάσει τη φωνή της προετοιμαζόταν για το ρόλο της Οφηλίας στην κωμική όπερα του Σαλιέρι: "La grotta di Trofonio-Η σπηλιά του Τροφωνίου".
Φυσικά η παράσταση αναβλήθηκε, καθώς για την πλήρη ανάρρωση της λυρικής τραγουδίστριας χρειάστηκαν αρκετοί μήνες.
Με την αποκατάστασή της όμως, οι τρεις συνθέτες με τον λιμπρετίστα ολοκλήρωσαν την καντάτα μέσα σε μια εβδομάδα και τής την αφιέρωσαν.

Salieri - Mozart - Cornetti: "Per la ricuperata salute di Ofelia":

Η υπόθεση της όπερας του Σαλιέρι: "La grotta di Trofonio" όπου η Storace είχε το ρόλο της Οφηλίας κι αναφερθήκαμε παραπάνω, περιστρέφεται γύρω από δυο ζευγάρια-διαφορετικές προσωπικότητες μεταξύ τους.
Ο διάσημος Τροφώνιος της ελληνικής μυθολογίας, αρχιτέκτονας που έχτισε το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς, και για το έργο του πήρε από το θεό για αμοιβή  μαντικές ικανότητες, αντιστρέφει τις ιδιότητες του χαρακτήρα των δυο ζευγαριών (εκδηλωτικοί και ενθουσιώδεις οι μεν, εσωστρεφείς και ντροπαλοί οι δε) ώστε τα παντρολογήματα να είναι ταιριαστά.

Το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της όπερας-μπούφα, με  τολμηρό το θέμα της ανταλλαγής ερωτικών συντρόφων, καθώς κλυδωνίζονταν ηθικές αξίες και κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής.
Το ίδιο περίπου λιμπρέτο χρησιμοποιεί ελαφρώς παραλλαγμένο ο Λορέντζο ντα Πόντε λίγο αργότερα στην Μοτσάρτια όπερα:  "Έτσι κάνουν όλες".


Θα ακούσουμε την oυβερτούρα και την Άρια της Οφηλίας από την όπερα του τιμώμενου σήμερα, Αντόνιο Σαλιέρι:

Salieri: "La grotta di trofonio-Overture":

Salieri: "La grotta di trofonio-Ofelia's aria":

Τελικά, μήπως οι συνθέσεις του Σαλιέρι αξίζουν την προσοχή μας;
Μπορεί στην εποχή του στην πόλη της Βιέννης όλα να περιστρέφονταν γύρω από το λαμπρό άστρο του Μότσαρτ, όμως  και κείνος υπήρξε ευρηματικός συνθέτης, που δεν άφησε αδιάφορο το βιεννέζικο κοινό. Έγραψε πάνω από 40 όπερες και επηρέασε μερικούς από τους μεγαλύτερους συνθέτες της ιστορίας.
Μην ξεχνάμε πως υπήρξε επίσης δάσκαλος του Μπετόβεν και του Σούμπερτ, ενώ μετά τον θάνατο του Μότσαρτ, η χήρα Κωνστάτζα τού εμπιστεύτηκε την κηδεμονία του μικρού της γιου, γεγονός που αποδυναμώνει την υπόθεση περί δολοφονίας του συζύγου της από τον Σαλιέρι.

(Ο Αντόνιο Σαλιέρι γεννήθηκε  στις 18 Αυγούστου 1750 στο Λενιάγκο της Β.Ιταλίας  και πέθανε, 7 Μαΐου 1825 στη Βιέννη σε ηλικία 74 ετών, μετά από δίχρονη παραμονή σε άσυλο όπου νοσηλευόταν με άνοια.)

Κείμενά μου με αναφορές στον Σαλιέρι μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ.







Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)19 August 2020 at 02:32

Ο όποιος ανταγωνισμός των δυο (Σαλιέρι & Μότσαρτ) για θέσεις εργασίας δεν υπάρχει απόδειξη ότι υπήρχε κάποια οξύτητα στην σχέση του. Τουναντίον, όταν βρίσκονταν κι οι δυο στην Βιέννη, όχι μόνο διατηρούσαν φιλικές σχέσεις αλλά και όταν ο Σαλιέρι είχε την θέση του αρχιμουσικού, επέλεξε την όπερα Φιγκαρό του Μότσαρτ κι όχι κάποια δική του.
Δυστυχώς, Ελπίδα μου, ο εύκολος δρόμος της σπίλωσης είναι η εφεύρεση χαμηλών αισθημάτων για τους πρωταγωνιστές αλλά κι επειδή οι "αγαθές κι έντιμες" σχέσεις ΔΕΝ πουλάνε.ReplyDelete

"Μια πλανεύτρα Λοκαντιέρα μετά...μουσικής"

Ο Κάρλο  Γκολντόνι από μικρός ενδιαφέρθηκε για το θέατρο, τα παιχνίδια του ήταν οι μαριονέτες και τα διαβάσματά του θεατρικά έργα.
Στο σχολείο αντί να ασχολείται με τα μαθήματά του διάβαζε ελληνικές και λατινικές κωμωδίες.

Ανανεώνοντας την Κομμέντια ντελ άρτε, κι εμπνευσμένος από τους ζωντανούς χαρακτήρες του Μολιέρου αναμόρφωσε την κωμωδία κι έστρεψε το μυθογραφικό ενδιαφέρον στην καθημερινότητα της εποχής του, δίνοντας πλήθος κωμωδιογραφιών.

Ανάμεσά τους η περίφημη: "ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ".

Όπως γράφει ο ίδιος:

"Απ' όλες τις κωμωδίες που έχω σκαρώσει ως τώρα, θα τολμούσα να πω ότι αυτή είναι η πιο ηθική, η πιο χρήσιμη, η πιο μορφωτική. Άποψη, ωστόσο, που θα φανεί παράδοξη σε εκείνον που θα σταθεί να μελετήσει το χαρακτήρα της Λοκαντιέρας και θα πει ότι πουθενά αλλού δεν έχω σκιαγραφήσει γυναίκα πιο πλανεύτρα, πιο επικίνδυνη από αυτήν. 
Αλλά, όποιος συλλογιστεί το χαρακτήρα και το τι συμβαίνει στον Ιππότη, θα βρει ένα πολύ ζωντανό παράδειγμα ταπεινωμένης υπεροψίας και μια σχολή που διδάσκει να τρέπεται κανείς σε φυγή μπροστά στον κίνδυνο, για να αποφύγει την πτώση".


ΥΠΟΘΕΣΗ:


Το έργο έχει σαν κεντρικό τόπο εξέλιξης μία λοκάντα(κάτι σαν πανσιόν). Το κύριο πρόσωπο είναι γυναίκα, η γεμάτη τσαχπινιά και χάρες Μιραντολίνα (τ' όνομά της σημαίνει: ή "θαυμαστούτσικη") και γύρω απ' το πρόσωπό της πλέκεται όλη η δράση. Η λοκαντιέρα με καπατσοσύνη, θηλυκότητα και πονηριά εξασφαλίζει το εισόδημά της επωφελούμενη συγχρόνως και από τα δώρα των πελατών της, του Κόμη και του Μαρκήσιου, που είναι συγχρόνως ερωτευμένοι μαζί της. Ομως ο στόχος της Λοκαντιέρας είναι ο μισογύνης Ιππότης και επιστρατεύει όλες τις τεχνικές της για να την ερωτευθεί κι έπειτα να τον γελοιοποιήσει.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ / ΣΚΗΝΗ 5η:

ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ:Δούλη σας ταπεινή, αρχοντές μου!Ποιος από τους κυρίους με ζητεί;
ΜΑΡΚΕΖΟΣ: Σε ζήτησα εγώ, μα όχι εδώ πέρα!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Και πού με θέλετε, ετσελλέντσα;
ΜΑΡΚΕΖΟΣ: Στην καμαρά μου!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Στην καμαρή σας;Αν έχετε ανάγκην από τίποτε , θε να'αρθει ο καμαριέρης να σάς υπηρετήσει!
ΜΑΡΚΕΖΟΣ(προς τον Ιππότην): Πως σου φαίνεται αυτή η περηφάνια της;
ΙΠΠΟΤΗΣ: Αυτό που εσύ το λες περηφάνια, εγώ το λέω αυθάδεια και αδιαντροπιά!
ΚΟΝΤΕΣ: Αγάπη μου, μιραντολίνα, εγώ θα σου μιλήσω εμπρός στους άλλους για να μη σου δώσω την ενόχληση να ρθείς στην καμαρή μου.Κοίτα εδώ αυτά τα σκουλαρίκια!Σ'αρέσουν;Είναι διαμάντια, ξέρεις...
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: ω, τα γνωρίζω!Καταλαβαίνω από διαμάντια, εγώ!
[...]Για ποιο λόγο θέλετε να μου χαρίσετε αυτά τα σκουλαρίκια;
ΚΟΝΤΕΣ: Εχουνε δέσιμο της μόδας!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Δεν είναι σωστό να τα δεχτώ, κύριε!
ΚΟΝΤΕΣ: Αν δεν τα πάρεις, θα μου κακοφανεί!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Δεν ξέρω τί να κάνω...Το συμφέρον μου απαιτεί να  με έχουν στην εύνοιά των οι πελάτες της λοκάντας μου...Για να μην κακοκαρδίσω τον κ.Κόντε, θα τα πάρω!
ΙΠΠΟΤΗΣ: Ω, θελειά και φούρκα!
ΚΟΝΤΕΣ(προς τον Ιπποτη):Τι λες γι'αυτή την εξυπνάδα και τη σπιρτοσύνη;
ΙΠΠΟΤΗΣ: Όμορφη εξυπνάδα! Σού τα καταχωνιάζει και δε σου λέει ούτε ευχαριστώ!
ΜΑΡΚΕΖΟΣ: Μα την αλήθεια σιορ Κόντε , σού ταιριάζει να σού πούνε και σ'ανώτερα!Να κάνεις ρεγάλα φανερά σε μια γυναίκα από ξιπασιά!
[...]
ΙΠΠΟΤΗΣ: Κυρα λοκαντιέρα, τα λινα και τα σεντόνια,που μου' στειλες, δεν μ αρέσουν!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Θα σας βάλουμε καλύτερα, κύριε!Θα γίνει το θέλημά σας!Μα μπορούσατε να το ζητήσετε με ευγενικό τρόπο!
ΙΠΠΟΤΗΣ:Όπου πληρώνω τον παρά μου, δεν κάνω κοπλιμέντα!
ΚΟΝΤΕΣ:Συμπάθησέ τον!Είναι οχτρός θανάσιμος των γυναικώνε!
ΙΠΠΟΤΗΣ:Εϊ!για να σου πω!Δεν έχω καμμιά ανάγκη να με συμπαθήσει η αφεντιά της!
ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ: Κακόμοιρες γυναίκες!Τι τάχα να τού κάνανε;Γιατί τόσο άπονος για μάς,κύριε ιππότη;..."

(Κ.Γκολντόνι:"Η Λοκαντιέρα", Μεταφρ.Ν.Ποριώτη/anemi)

Ο Κάρλο  Γκολντόνι γεννήθηκε 25 Φεβρουαρίου 1707 στη Βενετία και πέθανε 6 Φεβρουαρίου 1793, στο Παρίσι.

***

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

Από το περίφημο θεατρικό του Γκολντόνι "Λοκαντιέρα" εμπνεύστηκαν τις όπερές τους οι: Σαλιέρι και Μαρτίνου.

1. "ΛΟΚΑΝΤΙΕΡΑ" του ΣΑΛΙΕΡΙ

Είναι άδικο που ο Αντόνιο Σαλιέρι έχει μείνει στην ιστορία ως αντίζηλος, προσωπικός εχθρός και πιθανός δολοφόνος του Μότσαρτ κι όχι για την παρουσία του στη μουσική ζωή της Ευρώπης.
Να θυμίσουμε πως ο Σαλιέρι βοήθησε σημαντικά στην ανάπτυξη του μελοδράματος του 18ου αιώνα και κυριάρχησε στην ιταλόγλωσση όπερα στην Αυστρία.
Η Λοκαντιέρα του σε 3 πράξεις είναι σε λιμπρέτο του Domenico Poggi , κι έκανε πρεμιέρα στο Burgtheater της Βιέννης το  1773.
Ο Σαλιέρι πλάθει μια υπέροχη όπερα που γνώρισε τεράστια και πρωτόγνωρη για τα δεδομένα της εποχής, επιτυχία από την πρώτη παράσταση, αφού η υποδοχη από κοινό και κριτικούς ήταν εκπληκτική, με τις παραστάσεις να συνεχίζονται και εκτός αυστριακών συνόρων, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία. Ωστόσο στην πορεία έπεσε σε αφάνεια μέχρι το 1989 που ξανανέβηκε στη σύγχρονη εποχή στη Βρετανία.
Ο συνθέτης προσεγγίζει ισορροπημένα λιμπρέτο και μουσική,  εστιάζει στην ανάδειξη των αξιών και της ηθικής που υπογραμμίζει ο συγγραφέας  και προσπαθεί με έξυπνα μοτίβα να πλάσει τους χαρακτήρες που καταγγέλλουν την αλαζονεία της αριστοκρατίας ενάντια στην εμφάνιση της αστικής τάξης, αλλά και την γυναικεία υποκρισία.
Ανάλαφρη, ενθουσιώδης, χαριτωμένη παρτιτούρα, δυναμικοί οι διάλογοι, ο Σαλιέρι συνδυάζει με θαυμαστή μαεστρία συναίσθημα και λογική.

Aκούμε την Ουβερτούρα σε Ρε μείζονα:

Antonio Salieri: "La locandiera", Overture:

2. "ΜΙΡΑΝΤΟΛΙΝΑ" του ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Ο ίδιος ο Μπόχουσλαβ Μαρτίνου  προσάρμοσε το κείμενο, στην όπερά του, που παρουσιάστηκε το 1959 στο Εθνικό Θέατρο της Πράγας
Στο έργο του , που θυμίζει όπερα μπούφα ενσωματώνει εκτεταμένα  μέρη ομιλούμενου διαλόγου.
Ο Μαρτίνου κινείται σε νεοκλασικό στυλ, με χρήση μαδριγαλίων και γαλλικών μελωδιών με τα οποία  πετυχαίνει να αποδώσει τις πνευματικές και ειρωνικές  αναφορές του συγγραφέα.
Το ακροατήριο απολαμβάνει  τη φάρσα, καθώς εύστοχα εναλλάσσει τα ρετσιτατίβι με τα ορχηστρικά μέρη, τις άριες και τα ντουέτα, δίνοντας  συναρπαστική και  ελκυστική μουσική, μεγάλο μέρος της οποίας βασίζεται σε παραδοσιακούς ιταλικούς χορούς, όπως στον πρόλογο της 3ης πράξης απ'όπου προτείνω να ακούσουμε το ρυθμικό, κεφάτο "Saltarello".

Bohuslav Martinu: "Mirandolina, Saltarello"

Πηγές: Κ.Γκολντόνι:"Η Λοκαντιέρα", Μετ. Α. Σακελλαρίου, εκδ Δωδώνη, "Λοκαντιέρα" Μτφρ.Ν.Ποριώτη/anemi, Καλ. Ραπανάκη, εφημ.Νίκη, 1996, classicstoday, bsecs.org.uk.

Ath Samaras25 February 2020 at 00:49

Θα ήθελα, αν μπορούσα, να συμβάλλω στην αποκατάσταση του ονόματος και του κύρους του μεγάλου Σαλιέρι, που ατυχώς καταρρακώθηκε μετά την ταινία "Amadeus".
Replies

ELPIDA NOUSA25 February 2020 at 04:34

Πολλοί έχουμε νοιώσει αυτή την ανάγκη και είναι όντως άδικο για έναν τόσο ταλαντούχο συνθέτη να ακολουθείται από αυτή τη "ρετσινιά", για την οποία δεν νομίζω να ευθύνεται μόνο ο Φόρμαν και η ταινία του, μια και είχε προηγηθεί ο Πούσκιν με το θεατρικό του: "Μότσαρτ και Σαλιέρι", αγαπητέ Θανάση...

"Μότσαρτ - Σαλιέρι - Ρέκβιεμ"

 

"Ο Σαλιέρι ρίχνει το δηλητήριο", Mikhail Vrubel 

Μια μέρα σαν τη σημερινή 5 Δεκέμβρη του 1791 έφυγε ίσως η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυία όλων των εποχών!
Ο Βόλφγκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ!Το παιδί - θαύμα, στο οποίο καθένας στέκεται εκστατικός μπρος στη μουσική του μεγαλοφυία!...

Πολλά έχουν γραφτεί για το θάνατό του με κυρίαρχη την εκδοχή πως δολοφονήθηκε από τον ομότεχνό του Αντόνιο Σαλιέρι!
Πόσο άδικο για το Σαλιέρι να μείνει στην ιστορία για κάτι,που μάλλον δεν έκανε,ενώ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 18ου αι...Μάλιστα,χρηματοδοτούσε και άπορους μουσικούς!

Οι κατηγορίες είναι αβάσιμες, το αναφέρει και ο Μπετόβεν στις επιστολές του.
Ομως ο κοινός νους δεν μπορούσε να δώσει απάντηση στο γιατί η ιδιοφυία, που λέγεται Μότσαρτ πέθανε τόσο νέος και έπρεπε να πλάσει μια ιστορία και να βρει κάτι, κάποιον να "φορτώσει" την θεϊκή αδικία !

"Μότσαρτ και Σαλιέρι", Alexey Khudyakov

Η ιστορία αυτή δίνει ερέθισμα στην ΤΕΧΝΗ κι έτσι ο Ρώσος ποιητής Αλέξανδρος Πούσκιν γράφει το  δράμα "Mότσαρτ και Σαλιέρι", όπου παρουσιάζει το Σαλιέρι να ρίχνει δηλητήριο στο μπουκαλάκι με το φάρμακο του Mότσαρτ και δημιουργεί στον αναγνώστη προβληματισμό για τη μοίρα των ιδιοφυών ανθρώπων!

Από εικονογράφηση στο ομώνυμο έργο του Πούσκιν

Στη συνέχεια αυτός ο μύθος παρουσιάζεται στο θεατρικό  του Πήτερ Σάφερ, που υποστηρίζεται ότι ο Σαλιέρι δολοφόνησε τον Mότσαρτ.
Ο ιταλός συνθέτης, που ζήλευε υπερβολικά τον "αγαπητό του Θεού", Ama-Deus είναι ο κεντρικός πυρήνας του έργου και  παρουσιάζεται σαν μεταμορφωμένος Χάρος να παραγγέλνει στον Mότσαρτ  το Ρέκβιεμ προκειμένου να το εκτελέσει σα δικό του, στην κηδεία του.
Κάτι, που ιστορικά καταρρίπτεται, αφού αποδεδειγμένα η παραγγελία είχε γίνει από κάποιον κόμη, ερασιτέχνη μουσικό για να το εκτελέσει στη μνήμη της νεκρής συζύγου του.

Ο κινηματογράφος δεν μένει ασυγκίνητος από το θέμα και το 1984 ο Μίλος Φόρμαν παρουσιάζει την ταινία "Amadeus".

Άσχετα με τα παραμυθικά στοιχεία, η ταινία είναι ένα αριστούργημα, με τον Μάρεϊ Άμπρααμ, να παίρνει Οσκαρ για το ρόλο του Σαλιέρι!

[Για την ιστορία να πούμε πως τη βραδιά των Οσκαρ βραβεύτηκε με το αντίστοιχο έπαθλο Μουσικής ο  Μορίς Ζαρ για τη μουσική επένδυση της ταινίας "Το Πέρασμα στην Ινδία", λέγοντας στον ευχαριστήριο λόγο : " Είμαι  τυχερός που δεν είναι φέτος υποψήφιος ο Μότσαρτ!!!"]

Η σκηνή από την ταινία, που παρουσιάζει τον άρρωστο Μότσαρτ να καθοδηγεί το Σαλιέρι στη σύνθεση του Confutatis, από το Ρέκβιεμ :

Βέβαια, γνωρίζουμε πως οι υποδείξεις αυτές  για την καταγραφή των έργων δε γίνονταν στον Σαλιέρι, αλλά στο μαθητή του Μότσαρτ, Συσμάγερ, κάτι, που αποτυπώνεται  και σε πολλά εικαστικά έργα.

Την παραγγελία για το Ρέκβιεμ δεν ήθελε να την δεχτεί ο Μότσαρτ γιατί αυτό του γεννούσε άσχημα προαισθήματα για το δικό του θάνατο.Τελικά, όμως λόγω της οικτρής οικονομικής του κατάστασης πείστηκε και πολλοί έγραψαν πως ο συνθέτης καταπιάστηκε με το Ρέκβιεμ όπως ο Ραφαήλ με τη Μεταμόρφωση, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του, αφού έγραφε ένα έργο, συμβολικά μιλώντας, για το δικό του θάνατο, τη δική του μεταμόρφωση!
Ο Μότσαρτ έβαλε όλη τη μαεστρία του στο φερόμενο στο νου του ως κύκνειο άσμα του, κάτι το οποίο επαληθεύτηκε!

Το Ρέκβιεμ έμεινε  ημιτελές, αφού πρόλαβε ο θάνατος. Με εντολή της Κωνστάτζας, γυναίκας του Μότσαρτ το ολοκλήρωσε ο Συσμάγερ, του οποίου η μορφή εκτελείται, συνήθως σήμερα.

"Requiem-Lacrimosa"

"Mozart's death bed", ανωνύμου


Μπορείτε να το διαβάσετε και σε e-book  

http://www.artbashev.com/82251/89734/portfolio/pushkin-small-tragedy

http://ecclesiastes911.net/mozart_and_salieri/

http://www.bbc.co.uk/schools/primaryhistory/famouspeople/wolfgang_amadeus_mozart/

http://www.mozartportraits.com/index.php?CatID=3&p=1