Μότσαρτ: "Οι τελευταίες ώρες του ...

 

"Οι τελευταίες ώρες του Μότσαρτ", Hermann von Kaulbach

Κομμάτι του μύθου που έχει δημιουργηθεί γύρω από τον Μότσαρτ αποτελούν και τα τελευταία του λόγια:
"Μείνε μαζί μου απόψε. Πρέπει να με δεις να πεθαίνω. Έχω εδώ και καιρό τη γεύση του θανάτου στη γλώσσα μου, μυρίζω τον θάνατο, και ποιος θα σταθεί δίπλα στην Κωνστάντζα μου, αν εσύ δεν μείνεις;"

Τα τελευταία λόγια του συνθέτη φαίνεται ότι απευθύνονται σε κάποιον που ήταν παρών στο πλευρό του τις τελευταίες του στιγμές, πιθανότατα σε φίλο, βοηθό ή κάποιον κοντινό του άνθρωπο που θα μπορούσε να σταθεί δίπλα του και να υποστηρίξει τη σύζυγο του. (Πολλοί υποστηρίζουν πως αυτο το πρόσωπο ήταν η κουνιάδα του, Σόφι Βέμπερ).
Παρά το γεγονός ότι δεν αποτελεί ιστορικά τεκμηριωμένο απόσπασμα, αυτά τα λόγια αποτυπώνουν την εικόνα ενός ανθρώπου που αντιμετωπίζει τον θάνατο με πλήρη συνείδηση, συναισθηματική διαύγεια και έντονη ανησυχία για τους αγαπημένους του. Η έκκληση "Πρέπει να με δεις να πεθαίνω" δείχνει την ανάγκη του για παρουσία και μαρτυρία στις τελευταίες του στιγμές, ενώ η φράση "Έχω τη γεύση του θανάτου στη γλώσσα μου" εκφράζει την αίσθηση της παρακμής και την προαίσθηση του τέλους με έναν μεταφορικό, σχεδόν αισθησιακό τρόπο.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, στις τελευταίες στιγμές του ο Μότσαρτ ζήτησε να ακούσει το Ρέκβιεμ, λέγοντας ότι είχε την προαίσθηση πως το έγραφε για τον δικό του θάνατο. Στρέφοντας το βλέμμα στον γιατρό του, ο οποίος έγνεψε καταφατικά, ο αγαπημένος του μαθητής Συσμάγιερ κάθισε στο πιάνο, ο Σακ τραγούδησε το μέρος της σοπράνο, ο Χόφερ του τενόρου, ο Γκορλ του μπάσου και ο ετοιμοθάνατος Μότσαρτ ανέλαβε το μέρος της άλτο.

Η αναφορά στην Κωνστάντζα υπογραμμίζει την τρυφερότητα και την ευθύνη που ένιωθε για τη γυναίκα του, θέτοντάς την σε πρώτο πλάνο ακόμα και όταν ο ίδιος αντιμετώπιζε το τέλος της ζωής του. Μέσα απ' αυτές τις λέξεις αναδεικνύεται ένας Μότσαρτ ανθρώπινος, ευαίσθητος, συνειδητοποιημένος και δραματικός, που δεν παραδίδεται απλώς στον θάνατο αλλά τον βιώνει με στοχαστική και βαθιά συναισθηματική προσέγγιση.

Αν και οι φράσεις αυτές πιθανότατα διαμορφώθηκαν εκ των υστέρων από μεταγενέστερες αφηγήσεις και βιογραφίες, αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια την εικόνα ενός καλλιτέχνη που αισθάνεται και στοχάζεται μέχρι την τελευταία στιγμή, συνδυάζοντας την ανθρώπινη ευαλωτότητα με την αγάπη για τους οικείους του και την εσωτερική συνειδητότητα του θανάτου.

Η ελαιογραφία του Χέρμαν φον Κάουλμπαχ αποτελεί ισχυρή ποιητικοδραματική εικαστική απεικόνιση των τελευταίων ωρών του Μότσαρτ. Ο πίνακας, ζωγραφισμένος το 1873, παρουσιάζει τον άρρωστο συνθέτη σε μια σχεδόν τελετουργική στιγμή.

Ο Βόλφγκαγκ εμφανίζεται εξασθενημένος, ξαπλωμένος στο κρεβάτι. Η στάση του μεταφέρει την αίσθηση της ματαίωσης, της εξάντλησης και του τέλους της ζωής. Δίπλα του βρίσκονται η γυναίκα του και η αδελφή της που τον περιβάλλουν με φροντίδα και αγωνία. Η παρουσία τους δηλώνει την ανθρώπινη θλίψη, την αγάπη, αλλά και την αδυναμία να αποτρέψουν το μοιραίο.

Στο έδαφος, δίπλα στο κρεβάτι του Μότσαρτ ο ζωγράφος σκιαγραφεί την παρτιτούρα του ανολοκλήρωτου Ρέκβιεμ,προσδίδοντας στην εικόνα μελαγχολική, μεταφυσική διάσταση. Το Ρέκβιεμ δεν είναι απλή μουσική σύνθεση, αλλά προφητικό κύκνειο άσμα.

Στο φόντο, πίσω από την κεντρική σύνθεση, εμφανίζονται άτομα που πρόκειται να ερμηνεύσουν το έργο, ενισχύοντας την ιδέα της συνέχειας και της ζωντανής μουσικής κληρονομιάς.

Ο πίνακας δεν επιδιώκει ρεαλιστική ιστορική πιστότητα. Πρόκειται για μια ρομαντικοποιημένη, λυρική και συναισθηματική αναπαράσταση. 

Τα χρώματα, η σύνθεση και η διαχείριση του φωτός τονίζουν την τραγικότητα και την αίσθηση του τέλους. Οι σκιές επικρατούν, αλλά ένα ιερό φως περιβάλλει τον ιδιοφυή μουσουργό, σαν να υπογραμμίζει τη "μετάβαση", την ψυχή του που ετοιμάζεται να πετάξει στα ουράνια...

Η επιλογή να τοποθετηθεί η παρτιτούρα του Ρέκβιεμ στο έδαφος και η προετοιμασία των υπολοιπων να το ερμηνεύσουν προσδίδουν στο έργο συμβολική, μεταφορική διάσταση. Δεν αναπαριστά απλώς την "τελευταία στιγμή" ενός θνητού, αλλά το πέρασμα ενός καλλιτέχνη που φεύγει αφήνοντας πίσω του ανεκπλήρωτες νότες...ενός δημιουργού που, ενώ πεθαίνει, αφήνει το έργο του να υπαρχει στην αιωνιότητα...



Aκούμε το "Introitus (Εισοδικόν -Ανάπαυσιν αιώνιον δος αυτοίς Κύριε)" από το Ρέκβιεμ:

"Αιώνια ανάπαυση, δώσε τους Κύριε

και είθε αέναο φως να τους φωτίζει.

Σε ύμνησαν, Θεέ στη Σιών

και τιμές θα Σου αποδώσουν στην Ιερουσαλήμ

Εισάκουσε την προσευχή μου,

καθώς κάθε θνητός, ενώπιόν Σου θα παρουσιαστεί.

Αιώνια ανάπαυση, δώσε τους Κύριε

και είθε αέναο φως να τους φωτίζει"

Το εμβληματικό Ρέκβιεμ αποτελεί ορόσημο στη θρησκευτική μουσική. Στη σύνθεσή του, ο Mότσαρτ ενσωματώνει στοιχεία της εκκλησιαστικής παράδοσης, όπως φούγκες, cantus firmus στο Introitus και σκοτεινά-μυστηριακά ηχοχρώματα στην ενορχήστρωση, δίνοντας στο έργο μια "αρχαϊκή" χροιά, χωρίς να εγκαταλείπει το ομοφωνικό ύφος ή τη μονωδική τεχνοτροπία του λυρικού θεάτρου  της εποχής του.

Mozart: "Requiem - 1. Introitus":

Ο θάνατος του Μότσαρτ: πιο πιστός από τους ανθρώπους, ο αγαπητός του σκύλος...

 

"Η ταφή του ΜΟΤΣΑΡΤ", χαρακτικό του Heike József 

Υπήρξε το "παιδί θαύμα"! Ένα φαινόμενο της μουσικής!
Βιρτουόζος εκτελεστής, συνθέτης από πολύ μικρή ηλικία, με άψογο μουσικό αυτί και μνήμη! Ένας γνήσιος εκφραστής του ευρωπαϊκού διαφωτισμού!

Ο λόγος σήμερα για τον μοναδικό μουσουργό, μια μεγαλοφυία της τέχνης των ήχων, Βόλφγκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ.

"Τα πραγματικά θαύματα είναι τόσο σπάνια, ώστε μπορεί να μιλάει κανείς γι' αυτά,
μόνο όταν έχει ζήσει ένα.
Αυτό το παιδί σίγουρα θα με τρελάνει, αν συνεχίσω να το ακούω...",

θα γράψει ο συγγραφέας Μελχιόρ Γκριμ το 1763 όταν θα ακούσει τον επτάχρονο από το Σάλτσμπουργκ να εκτελεί τσέμπαλο και να αυτοσχεδιάζει με αξιοθαύμαστη άνεση.

Η μουσική του Μότσαρτ υπήρξε θεϊκό δώρο προς την ανθρωπότητα, όμως η πορεία του, αυτή η φωτεινή και ανεπανάληπτη διαδρομή του θα ήταν πολύ σύντομη, καθώς έφυγε από τα εγκόσμια μόλις 35 χρόνων με την τελευταία πράξη της ανθρώπινης περιπέτειάς του να γράφεται, σαν σήμερα, 5 Δεκέμβρη 1791

"Στις 5 Δεκεμβρίου 1791 έκλεισε τα μάτια του ο μεγάλος μουσουργός, Μότσαρτ, που το έργο του είναι η αιώνια πηγή της νεότητας, και η τέχνη του η πιο καθαρή κι η πιο θεία κι αγγελική. Ο συνθέτης που πάλεψε σ' όλη του τη ζωή εναντίον της αδιαφορίας του κοινού της εποχής του που ήταν τότε ποτισμένο με τις επιφανειακές εντυπώσεις άλλων συνθετών, ετελείωσε τη ζωή του πάμπτωχος. Τρεις από τους λίγους του φίλους, ο φον Σβάιτεν, ο Σουσμάγιερ(που αργότερα συμπλήρωσε το περίφημο "Ρέκβιεμ" του δασκάλου του) κι ένας χωρικός, ο Ντενάερ, ακολούθησαν την κηδεία του Μότσαρτ που έγινε στον Άγιο Στέφανο της Βιέννης. Εκείνη την ημέρα έπιασε μια τρομερή χιονοθύελλα και το φοβερό κρύο ανάγκασε τους τρεις φίλους του να γυρίσουν σπίτια τους.

Πιο πιστός από τους ανθρώπους, ο αγαπητός του σκύλος ακολούθησε το φέρετρο του πτωχού Μότσαρτ έως το νεκροταφείο του Μάρξερ.

Mozart's Lonely Funeral, Mary Evans 
(pixels.com)

Το τραγικότερο όμως ήταν ότι για μεγαλοφυία σαν τον  Μότσαρτ δεν μπόρεσε να αγοραστεί ένας ξεχωριστός τάφος κι έτσι ο μεγάλος συνθέτης θάφτηκε στον κοινό τάφο των απόρων. Ετσι, ο πιο πιστός από τους τέσσερις φίλους του Μότσαρτ έμεινε ο σκύλος του.

Η ιστορία των καλλιτεχνών είναι γεμάτη τέτοια παραδείγματα, που η αδιαφορία των συγχρόνων τους ανάγκασε να πεθάνουν στη  ψάθα.Ο πραγματικός καλλιτέχνης δεν ζητά παρά δυο πράγματα: Το ψωμί του και την τέχνη του. Και ποτέ δεν διαμαρτύρεται σαν γύρω απ' την τέχνη του οι σύγχρονοι του ορθώνουν αντιρρήσεις και αντιδράσεις και όταν ακόμα οι φίλοι του προσπαθούν να τον εξοντώσουν.[..] Ο πραγματικός καλλιτέχνης παραμένει ανεκτικός. Γιατί; Από αδυναμία;
Την καλύτερη απάντηση μάς την δίνει ο φιλόσοφος Νίτσε που γράφει: "Ανεκτικός όχι από αδυναμία, αλλά από δύναμη."

(Μάριος Βάρβογλης: "Οι τελευταίες ώρες του Wolfgang Amadeus Mozart και ο τελευταίος φίλος του",
Μουσική Κίνησις, Έτος Β, αρ. 27, σ. 6 (1951) Συλλογή Μουσ. Βιβλιοθ. Λ. Βουδούρη)

Το παραπάνω χαρακτικό του Heike József με τίτλο: "Η ταφή του ΜΟΤΣΑΡΤ", είναι εμπνευσμένο από τους θρύλους που συνοδεύουν την κηδεία και ταφή το μουσουργού.
Κάτω από το χαρακτικό υπάρχει το τετράστιχο:

"Καθώς η καταιγίδα μαίνεται στο χιονισμένο χωράφι,

στο τελευταίο μονοπάτι, που η λάμψη κανενός φωτός δεν το φωτίζει

προχωρά μόνος. Κανένα μάτι δεν τον κλαίει,

μόνο ο πιστός του σκύλος τον ακολουθεί, ο μοναδικός του φίλος."

Ο Μότσαρτ ως παιδί ήταν φιλάσθενος. Τον τελευταίο χρόνο της ζωής του ήταν φανερά καταπονημένος, είχε χάσει βάρος, υπέφερε από πυρετούς, εμετούς, ωχρότητα και πρήξιμο των άκρων...

Τελευταίο έργο του όπως το αναφέρει και ο Βάρβογλης στο άρθρο του, το μεγαλειώδες Ρέκβιεμ, που έμεινε ανολοκλήρωτο , καθώς τον πρόλαβε ο θάνατος...

Θυμίζουμε πως  το κορυφαίο "Ρέκβιεμ" του Μότσαρτ, είναι έργο με συνταρακτική ιστορία και συμβολισμούς.

"Στιγμή από τις τελευταίες μέρες του Μότσαρτ", Franz Schramm
Ο Μότσαρτ κρατά την παρτιτούρα του Ρέκβιεμ
και δίνει στον Σουσμάγιερ οδηγίες.
Αριστερά, η Κωνστάτζα προσεύχεται γονατιστή
και δεξιά ο κόμης-παραγγελιοδόχος, απομακρύνεται. 

Ο συνθέτης ανέλαβε τη σύνθεση του ως παραγγελία, προς εξόφληση χρεών του, εις μνήμη της, προσφάτως αποθανούσης, συζύγου του πιστωτή του. Ο συνθέτης γνώριζε πως ο κόμης θα παρουσίαζε το έργο ως δικό του, αφού του είχε ζητηθεί να αποφύγει ο,τιδήποτε ιδιοφυές, ώστε να μην αποκαλυφθεί.
Την παραγγελία αρχικά, ο Μότσαρτ δεν ήθελε να την δεχτεί γιατί αυτό του γεννούσε άσχημα προαισθήματα για το δικό του θάνατο. Τελικά, όμως λόγω της οικτρής οικονομικής του κατάστασης πείστηκε και πολλοί έγραψαν πως ο συνθέτης καταπιάστηκε με το Ρέκβιεμ όπως ο Ραφαήλ με τη Μεταμόρφωση, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του, αφού έγραφε ένα έργο, συμβολικά μιλώντας, για το δικό του θάνατο, τη δική του μεταμόρφωση!

Ο Μότσαρτ έβαλε όλη τη μαεστρία του στο φερόμενο στο νου του ως κύκνειο άσμα του, κάτι το οποίο επαληθεύτηκε!

Ο συνθέτης ενσωμάτωσε στο επιβλητικό έργο του αρκετά στοιχεία της εκκλησιαστικής μουσικής παράδοσης, τα οποία προσδίδουν μια αρχαϊκή ποιότητα. Τα αντιστικτικά μέσα , όπως και η μιμητική γραφή βρήκαν πρόσφορο πεδίο εφαρμογής.

Το Ρέκβιεμ έμεινε ημιτελές, αφού τον Μότσαρτ πρόλαβε ο θάνατος. Με εντολή της συζύγου του, Κωνστάντζας, το ολοκλήρωσε ο Σουσμάγερ, με βάση σημειώσεις και υποδείξεις του δασκάλου του.
Το μοναδικό τμήμα της σύνθεσης, που έγραψε εξ' ολοκλήρου ο Μότσαρτ, είναι το εναρκτήριο "Introitus", το οποίο θα απολαύσουμε υπό την μπαγκέτα του Karl Böhm, ηχογράφηση του 1971, που επαινέθηκε για τη "θαυματουργή διαύγεια του ήχου και το ισορροπημένο τέμπο" .

 Μέρος, που υποβάλλει άμεσα το ακροατήριο με την ύψιστη έκφραση τραγικότητος, πένθους και επίκλησης στο "Αιώνιο φως"!

Mozart:  "Requiem, Introitus - Kyrie", Karl Böhm:

Mozart - Monet ή πώς η καλημέρα βάφεται χρώματα απροσμέτρητου κάλλους...

 

"Τίποτα, εκτός απ'την επιθυμία να ζωγραφίσει το θάνατό του.Τους τελευταίους μήνες της ζωής του, ο Μονέ ζωγράφισε "Νούφαρα", κάποια έμειναν ανολοκλήρωτα, όπως το "Ρέκβιεμ", η τελευταία σύνθεση του Μότσαρτ...Γρήγορες πινελιές με τη βούρτσα να κινείται άτσαλα, μια κούρσα ενάντια στο θανατο, την εξάντληση, τη χαμένη όραση..."

("Tρία μαύρα Νούφαρα", Μισέλ Μπισί, μτφ. Γούλα Κατερίνα, εκδ. Κέδρος)

***

Σαν σήμερα 5 Δεκέμβρη έφυγαν δυο μεγάλοι καλλιτέχνες.
Ένας μουσικός κι ένας ζωγράφος.
Το 1791 στη Βιέννη ο Βόλφγκαγκ.Α.Μότσαρτ και το 1926 ο ιμπρεσιονιστής, Κλωντ Μονέ.

Ο Μότσαρτ υπήρξε το "παιδί θαύμα", ένα φαινόμενο της μουσικής, βιρτουόζος εκτελεστής, συνθέτης από πολύ μικρή ηλικία, με άψογο μουσικό αυτί και μνήμη!Ένας γνήσιος εκφραστής του ευρωπαϊκού διαφωτισμού!
Ο άλλος, ο γάλλος Κλωντ Μονέ, ήταν από τους βασικούς εκπροσώπους του ιμπρεσιονισμού, κινήματος που ο τίτλος του πίνακα του: "Impression, soleil levant" ενέπνευσε την χρήση του όρου...

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Μονέ είχε αποτραβηχτεί στο ήρεμο Ζιβερνί, όπου ασχολείτο με την κηπουρική και την ζωγραφική. Φιλοτέχνησε μια σειρά με Νούφαρα, που ο ίδιος είχε προμηθευτεί τους σπόρους τους από την Αφρική και την Άπω Ανατολή. Η σειρά περιλαμβάνει 250 εικαστικά έργα.

Ο Μότσαρτ ως παιδί ήταν φιλάσθενος.Τον τελευταίο χρόνο της ζωής του ήταν φανερά καταπονημένος, είχε χάσει βάρος, υπέφερε από πυρετούς, εμετούς, ωχρότητα και πρήξιμο των άκρων...
Τελευταίο έργο του το μεγαλειώδες Ρέκβιεμ, που έμεινε ανολοκλήρωτο , καθώς τον πρόλαβε ο θάνατος...




Θυμίζουμε πως την παραγγελία για το Ρέκβιεμ δεν ήθελε να την δεχτεί ο Μότσαρτ γιατί αυτό του γεννούσε άσχημα προαισθήματα για το δικό του θάνατο.Τελικά, όμως λόγω της οικτρής οικονομικής του κατάστασης πείστηκε και πολλοί έγραψαν πως ο συνθέτης καταπιάστηκε με το Ρέκβιεμ όπως ο Ραφαήλ με τη Μεταμόρφωση, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του, αφού έγραφε ένα έργο, συμβολικά μιλώντας, για το δικό του θάνατο, τη δική του μεταμόρφωση!

Ο Μότσαρτ έβαλε όλη τη μαεστρία του στο φερόμενο στο νου του ως κύκνειο άσμα του, κάτι το οποίο επαληθεύτηκε!

Το Ρέκβιεμ έμεινε ημιτελές, αφού πρόλαβε ο θάνατος. Με εντολή της Κωνστάντζας, γυναίκας του Μότσαρτ το ολοκλήρωσε ο Συσμάγερ, του οποίου η μορφή εκτελείται, συνήθως σήμερα.

Δένοντας αυτά τα στοιχεία η συγγραφική φαντασία του Μισέλ Μπισί δίνει το αστυνομικό μυθιστόρημά του : "Τρία μαύρα νούφαρα", όπου και η μικρή αναφορά μου παραπάνω.
Ο γάλλος συγγραφέας παντρεύει τις τελευταίες καλλιτεχνικές εκφράσεις των δυο δημιουργών, τα "Νούφαρα ή Νυμφαίες" και το "Ρέκβιεμ".

Το ίδιο και μεις, στη μνήμη τους...

Στις φωτο βλέπετε τέσσερα από τα ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ του Μονέ της σειράς με τα "Νούφαρα" και ως μουσικό σχόλιο το "Lacrimosa" από το Μοτσάρτιο "Ρέκβιεμ"...

Mozart: "Requiem-Lacrimosa", Karl Bohm: 

Μότσαρτ, το θολό τοπίο περί ταφής...

 

Είναι η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυία όλων των εποχών!
Καθένας στέκεται εκστατικός μπρος στο μουσικο μεγαλείο του Μότσαρτ!...

Πολλά έχουν γραφτεί για το θάνατό του, και μάλιστα με μυθιστορηματική χροιά, με κυρίαρχη την εκδοχή πως δολοφονήθηκε, αλλά και πως θάφτηκε σε κοινοτάφιο, με ελάχιστους να τον συνοδεύουν στην τελευταία κατοικία του, άδοξα χωρίς τιμές... Ακόμα και ο καιρός "έκλαιγε" με όλη την ανθρωπότητα, το χαμό του, καθώς κάποιοι μιλούν για βροντές, αστραπές και δυνατές καταιγίδες εκείνη τη μέρα !
Όπως ισχυρίζονται οι ερευνητές, όλα αυτά είναι αβάσιμα....

Όμως ο κοινός νους δεν μπορούσε να δώσει απάντηση στο γιατί η ιδιοφυία, που λέγεται Μότσαρτ πέθανε τόσο νέος...Έτσι, έπρεπε να πλάσει μια ιστορία, ποτισμένη με έντονη δραματικότητα!
Υπάρχουν πάντως αιτιολογήσεις σε όλα αυτά που αναφέρονται,(νόμοι, κανόνες, ιεραρχία κλπ) αν ίσχυσαν...
Μεταξύ μας, κι εμένα μού αρέσει η αχλύ σ' ένα μύθο, όπως ο Μότσαρτ!, το σκούρο, γεμάτο μυστήριο, θολό, αινιγματικό και νεφελώδες, που περιβάλλει το τέλος τη ζωής του!...

Ο Μότσαρτ τάφηκε στο κοιμητήριο του Άγιου Μάρκου, σε μια συνοικία έξω από τη Βιέννη. Βρισκόταν σε ισχύ ένα διάταγμα του αυτοκράτορα Ιωσήφ, που απαγόρευε ταφές σε νεκροταφεία μέσα στην πόλη. Επίσης, η διαταγή ήθελε τα νεκρά σώματα να θάβονται σε κοινοτάφια, κανονισμός που δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ εντός Βιέννης, επειδή οι αρχές της πόλης αρνήθηκαν την έγκρισή του για να μη θυμίζουν στο λαό τους μαζικούς τάφους των χρόνων της πανώλης.
Έτσι, η υπόθεση ότι ο Μότσαρτ τάφηκε σε κοινοτάφιο επειδή ήταν άπορος, είναι ψευδής. Η ταφή του απλώς ακολούθησε τους κανονισμούς της εποχής...

Παρότι μνημείο-τάφος υπάρχει και στο κεντρικό κοιμητήριο της Βιέννης, προτίμησα να επισκεφτώ τη γη που δέχτηκε το άψυχο σώμα του θεοφίλητου παιδιού-θαύματος…

Σ’ένα ξέφωτο του κοιμητηρίου θάφτηκε η μεγάλη ιδιοφυία της μουσικής τέχνης…Κάπου κοντά, που βρίσκεται σήμερα μια επιτύμβια γλυπτική σύνθεση να θυμίζει πως ο θάνατος δεν κάνει διακρίσεις, παρουσιάζεται σκληρός κι αδυσώπητος, ακόμη και σε κείνους που "μάγεψαν" την ανθρωπότητα στο σύντομο πέρασμά τους…

Στον Άγιο Στέφανο που εψάλη η μνημόσυνη ακολουθία για το Μότσαρτ, δόθηκε για τα 200 χρόνια από το θάνατό του, στις 5 Δεκέμβρη του 1991, ιστορική συναυλία του τελευταίου ημιτελούς Ρέκβιεμ του σε διεύθυνση του Sir Georg Solti:

"Μότσαρτ - Σαλιέρι - Ρέκβιεμ"

 

"Ο Σαλιέρι ρίχνει το δηλητήριο", Mikhail Vrubel 

Μια μέρα σαν τη σημερινή 5 Δεκέμβρη του 1791 έφυγε ίσως η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυία όλων των εποχών!
Ο Βόλφγκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ!Το παιδί - θαύμα, στο οποίο καθένας στέκεται εκστατικός μπρος στη μουσική του μεγαλοφυία!...

Πολλά έχουν γραφτεί για το θάνατό του με κυρίαρχη την εκδοχή πως δολοφονήθηκε από τον ομότεχνό του Αντόνιο Σαλιέρι!
Πόσο άδικο για το Σαλιέρι να μείνει στην ιστορία για κάτι,που μάλλον δεν έκανε,ενώ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 18ου αι...Μάλιστα,χρηματοδοτούσε και άπορους μουσικούς!

Οι κατηγορίες είναι αβάσιμες, το αναφέρει και ο Μπετόβεν στις επιστολές του.
Ομως ο κοινός νους δεν μπορούσε να δώσει απάντηση στο γιατί η ιδιοφυία, που λέγεται Μότσαρτ πέθανε τόσο νέος και έπρεπε να πλάσει μια ιστορία και να βρει κάτι, κάποιον να "φορτώσει" την θεϊκή αδικία !

"Μότσαρτ και Σαλιέρι", Alexey Khudyakov

Η ιστορία αυτή δίνει ερέθισμα στην ΤΕΧΝΗ κι έτσι ο Ρώσος ποιητής Αλέξανδρος Πούσκιν γράφει το  δράμα "Mότσαρτ και Σαλιέρι", όπου παρουσιάζει το Σαλιέρι να ρίχνει δηλητήριο στο μπουκαλάκι με το φάρμακο του Mότσαρτ και δημιουργεί στον αναγνώστη προβληματισμό για τη μοίρα των ιδιοφυών ανθρώπων!

Από εικονογράφηση στο ομώνυμο έργο του Πούσκιν

Στη συνέχεια αυτός ο μύθος παρουσιάζεται στο θεατρικό  του Πήτερ Σάφερ, που υποστηρίζεται ότι ο Σαλιέρι δολοφόνησε τον Mότσαρτ.
Ο ιταλός συνθέτης, που ζήλευε υπερβολικά τον "αγαπητό του Θεού", Ama-Deus είναι ο κεντρικός πυρήνας του έργου και  παρουσιάζεται σαν μεταμορφωμένος Χάρος να παραγγέλνει στον Mότσαρτ  το Ρέκβιεμ προκειμένου να το εκτελέσει σα δικό του, στην κηδεία του.
Κάτι, που ιστορικά καταρρίπτεται, αφού αποδεδειγμένα η παραγγελία είχε γίνει από κάποιον κόμη, ερασιτέχνη μουσικό για να το εκτελέσει στη μνήμη της νεκρής συζύγου του.

Ο κινηματογράφος δεν μένει ασυγκίνητος από το θέμα και το 1984 ο Μίλος Φόρμαν παρουσιάζει την ταινία "Amadeus".

Άσχετα με τα παραμυθικά στοιχεία, η ταινία είναι ένα αριστούργημα, με τον Μάρεϊ Άμπρααμ, να παίρνει Οσκαρ για το ρόλο του Σαλιέρι!

[Για την ιστορία να πούμε πως τη βραδιά των Οσκαρ βραβεύτηκε με το αντίστοιχο έπαθλο Μουσικής ο  Μορίς Ζαρ για τη μουσική επένδυση της ταινίας "Το Πέρασμα στην Ινδία", λέγοντας στον ευχαριστήριο λόγο : " Είμαι  τυχερός που δεν είναι φέτος υποψήφιος ο Μότσαρτ!!!"]

Η σκηνή από την ταινία, που παρουσιάζει τον άρρωστο Μότσαρτ να καθοδηγεί το Σαλιέρι στη σύνθεση του Confutatis, από το Ρέκβιεμ :

Βέβαια, γνωρίζουμε πως οι υποδείξεις αυτές  για την καταγραφή των έργων δε γίνονταν στον Σαλιέρι, αλλά στο μαθητή του Μότσαρτ, Συσμάγερ, κάτι, που αποτυπώνεται  και σε πολλά εικαστικά έργα.

Την παραγγελία για το Ρέκβιεμ δεν ήθελε να την δεχτεί ο Μότσαρτ γιατί αυτό του γεννούσε άσχημα προαισθήματα για το δικό του θάνατο.Τελικά, όμως λόγω της οικτρής οικονομικής του κατάστασης πείστηκε και πολλοί έγραψαν πως ο συνθέτης καταπιάστηκε με το Ρέκβιεμ όπως ο Ραφαήλ με τη Μεταμόρφωση, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του, αφού έγραφε ένα έργο, συμβολικά μιλώντας, για το δικό του θάνατο, τη δική του μεταμόρφωση!
Ο Μότσαρτ έβαλε όλη τη μαεστρία του στο φερόμενο στο νου του ως κύκνειο άσμα του, κάτι το οποίο επαληθεύτηκε!

Το Ρέκβιεμ έμεινε  ημιτελές, αφού πρόλαβε ο θάνατος. Με εντολή της Κωνστάτζας, γυναίκας του Μότσαρτ το ολοκλήρωσε ο Συσμάγερ, του οποίου η μορφή εκτελείται, συνήθως σήμερα.

"Requiem-Lacrimosa"

"Mozart's death bed", ανωνύμου


Μπορείτε να το διαβάσετε και σε e-book  

http://www.artbashev.com/82251/89734/portfolio/pushkin-small-tragedy

http://ecclesiastes911.net/mozart_and_salieri/

http://www.bbc.co.uk/schools/primaryhistory/famouspeople/wolfgang_amadeus_mozart/

http://www.mozartportraits.com/index.php?CatID=3&p=1