Στην αυλή της Ισπανίας, κάτω από τους βαρείς πολυελαίους και τα βλέμματα που μετρούσαν την αξία με τίτλους και υποκλίσεις, ο Λουίτζι Μποκερίνι τόλμησε το αδιανόητο. Nα παραβεί τη βασιλική εντολή και να υπερασπιστεί τη δημιουργική έμπνευσή του κι ένα μουσικό μοτίβο του.
Ο βασιλιάς είχε ζητήσει να αφαιρεθεί ένα απόσπασμα από μια νέα σύνθεση. Ο μουσικός, με την ήρεμη αλλά αλύγιστη περηφάνια του δημιουργού, αρνήθηκε να "διορθώσει" την έμπνευσή του. Κι όταν η επιμονή έγινε διαταγή, εκείνος αντέδρασε με μια πράξη που έμοιαζε με ειρωνικό χαμόγελο. Όχι μόνο δεν αφαίρεσε το μοτίβο, αλλά το επανέλαβε. Το έπαιξε μπροστά στον μονάρχη με ένταση, σαν να έλεγε πως η μουσική δεν κυβερνάται. Έτσι, πλήρωσε την "αυθάδειά" του με απόλυση, όπως ήταν φυσικό...
Κι όμως, μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον αυλικής εξάρτησης, ο Λουίτζι Μποκερίνι δημιούργησε έργα σπάνιας κομψότητας και εσωτερικής φλόγας.
Το 1768 στο Παρίσι γεύτηκε την ανεξαρτησία του καλλιτέχνη. Από το 1770 όμως και για τριάντα πέντε χρόνια υπηρέτησε τη βασιλική οικογένεια της Ισπανίας, ζώντας τελικά απομονωμένος, φτωχός, σχεδόν λησμονημένος, μια σιωπηλή αντίθεση προς τη λαμπρότητα της μουσικής του.
Το 1793 συνέθεσε τα "Τρίο για βιολί, βιόλα και τσέλο Op. 47" και τα αφιέρωσε στον βασιλιά Φρειδερίκο Γουλιέλμο της Πρωσίας, ο οποίος υπήρξε και ο ίδιος ταλαντούχος τσελίστας. Εκεί, σε μια πιο ευήκοη αυλή, ένιωθε ότι το τσέλο του θα ακουγόταν με κατανόηση.
Τα τρίο αυτά -έξι στον αριθμό- κινούνται στο εκλεπτυσμένο ύφος γκαλάν, με διάφανη υφή και περίτεχνη αντιστικτική γραφή. Είναι όλα σε μείζονα τρόπο, φωτεινά, λιτά, μικρά σε έκταση και δομημένα σε δύο μέρη.
Στα πρώτα μέρη συναντά κανείς θεματική ποικιλομορφία και ευφυείς διαλόγους ανάμεσα στα τρία όργανα.
Στα δεύτερα μέρρη, σχεδόν πάντοτε, ένα μινουέτο στροβιλίζεται με αριστοκρατική χάρη.
Εκεί όμως όπου η ιδιοφυΐα του λάμπει είναι στην ενορχηστρωτική ευρηματικότητα. Το τσέλο δεν στηρίζει μόνο, αλλά τραγουδά, απαντά, ηγείται. Οι γραμμές είναι διαφανείς, σαν λεπτή πορσελάνη που αφήνει το φως να διαπεράσει τις δομές της. Και μέσα απ' αυτή τη διαύγεια προμηνύεται ήδη η μετάβαση από την αυστηρότητα του μπαρόκ σε μια πιο προσωπική, προρομαντική εξομολόγηση.
Ο Μποκερίνι πέθανε το 1805, φτωχός και λησμονημένος. Μα η μουσική του, δεξιοτεχνική, λεπτεπίλεπτη και κομψή εξακολουθεί να αναπνέει με κείνη την αδιόρατη περηφάνεια της ημέρας που προτίμησε να επαναλάβει ένα μοτίβο, παρά να προδώσει την αλήθεια της έμπνευσής του. Γιατί η αυθάδεια εκείνη δεν ήταν αλαζονεία. Ήταν η σιωπηλή διακήρυξη ότι η τέχνη, όταν είναι αληθινή, δεν διαγράφεται...Αντηχεί ξανά...
Σύμφωνα με το αισθητικό ιδίωμα της εποχής, το βιολί αναλαμβάνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Φέρει τη μελωδική λάμψη και τα πιο δεξιοτεχνικά περάσματα, προβάλλοντας με χάρη και καθαρότητα το κύριο υλικό.
Ωστόσο, στο πρώτο μέρος (Αndantino moderato) η ισορροπία δεν είναι τόσο μονοσήμαντη. Η βιόλα και το τσέλο παρεμβαίνουν με διακριτικές αλλά ουσιαστικές φράσεις. Δημιουργείται έτσι ένας υπόγειος διάλογος, μια ευγενής συνομιλία, που προσδίδει εσωτερική κινητικότητα στο έργο.
Αντίθετα, στο δεύτερο μέρος (Τempo di minuetto) η ιεραρχία αποκαθίσταται. Το βιολί δεσπόζει μετατρέποντας το μινουέτο σε ένα ιδιότυπο σόλο με συνοδεία. Στο μεσαίο τμήμα, σε ελάσσονα κλίμακα, η ατμόσφαιρα αποκτά μια σκιά μελαγχολίας, η χάρη μεταμορφώνεται σε στοχασμό, πριν επιστρέψει η αρχική κομψότητα του χορευτικού ρυθμού.
Έτσι, πίσω από την εξωτερική του απλότητα, το έργο αποκαλύπτει μια λεπτή δραματουργία ισορροπιών, μια μουσική, που ακόμη και όταν υπηρετεί την αυλή, δεν παύει να ψιθυρίζει τη δική της εσωτερική αλήθεια...
Ελπίδα μου αγαπημένη, τι ωραίο αφιέρωμα σήμερα! Ο Μποκερίνι είναι από εκείνες τις μορφές που, όσο περισσότερο τις μελετάς, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεσαι ότι η φήμη τους υπολείπεται της πραγματικής τους αξίας. Τι κι αν έφυγε φτωχός και λησμονημένος, η μουσική του έμεινε στους αιώνες. Και τα έξι τρίο του —συνήθως τα αποκαλούμενα Sei Trii για δύο βιολιά και βιολοντσέλο ή για βιολί, βιόλα και βιολοντσέλο, ανάλογα με το σετ— είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς ο Μποκερίνι μπορούσε να μετατρέψει την πιο λιτή υφή σε κάτι απολύτως ζωντανό, ευφυές και βαθιά εκφραστικό.
ΑπάντησηΔιαγραφήΆκουσα το τρίο που προτείνεις, καλή μου φίλη και μαγεύτηκα, διότι η γραφή του είναι σαν να ακούς κουαρτέτο. Τα όργανα έχουν ανεξάρτητες φωνές, αλλά και στην σύνθεση διακρίνονται μικρές εναλλαγές ρόλων που κρατούν τη μουσική σε συνεχή κίνηση. Φυσικα το τσέλο έχει κυρίαρχο ρόλο, χωρίς να υποτιμά τα άλλα όργανα. Ευχαριστούμε πολύ γλυκιά μου Ελπίδα για τον κόπο και τις λεπτομέρειες που αναδεικνύεις. Καλό απομεσήμερο! 💗🎼🌹🎼💗
Άζη μου αγαπημενη, ευχαριστώ από καρδιάς για το διεισδυτικό, ουσιαστικό σου σχόλιο. Οι μουσικολογικές σου επισημάνσεις είναι ιδιαιτερες και ευστοχότατες, φωτίζουν πλευρές που ίσως διαφεύγουν σε μια πρώτη ακρόαση. Κι αυτό που αναφερειςως "κουαρτετικό" άκουσμα μέσα στο τρίο είναι από τα πιο γοητευτικά στοιχεία της γραφής του Μποκερίνι, η ισότιμη αυτονομία των φωνών και οι διακριτικές εναλλαγές ρόλων δημιουργούν μια ζωντανή,παλλόμενη υφή. Και βέβαια, το τσέλο, το δικό του όργανο, δεν θα μπορούσε παρά να έχει εκείνη τη διακριτική αλλά ουσιαστική πρωτοκαθεδρία.
ΔιαγραφήΧαίρομαι ιδιαίτερα που στάθηκες και στο ζήτημα της υστεροφημίας του. Είναι από κείνες τις περιπτώσεις όπου ο χρόνος αποκαθιστά σιωπηλά την αξία.
Σ' ευχαριστώ για τις σκέψεις σου, καθώς και για τον έπαινο, καλή μουν φιλη! Καλό βραδακι, καλη Αποκρια, με ποιοτικη μουσική πάντα!
🎵💗🌺🥰🌺💗🎵