Ήταν σούρουπο όταν ο μοναχικός, στοχαστικός περιπλανώμενος έφτασε στην πόλη. Το φως ήταν λιγοστό, μα η ατμόσφαιρα παλλόταν, καθώς το καρναβάλι βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Από παντού ακούγονταν όργανα, οι φωνές μπλέκονταν με γέλια και επευφημίες, τραγούδια και χορευτικές μελωδίες ξεσπούσαν σαν κύματα χαράς.
Ο παρατηρητής στάθηκε για μια στιγμή στο περιθώριο, ανάμεσα στη σιωπή του και στη δίνη της γιορτής.
Αυτή η αντίθεση, ανάμεσα στο βλέμμα που στοχαζόταν και στη σκηνή που φλεγόταν από ζωή, ήταν ο πυρήνας της "Carnival Overture" του Αντονίν Ντβόρζακ.
Ο Ντβόρζακ συνέλαβε τα τρία αυτά έργα σαν ενιαία ποιητική και φιλοσοφική διαδρομή, από τη γαλήνη της φύσης, στη ζωτική έξαρση της ανθρώπινης συνάθροισης και από κεί στο πάθος και τη δραματική ένταση της αγάπης. Το "Καρναβάλι" αντιπροσωπεύει τη συλλογική, εκρηκτική, παλλόμενη "ζωή".
Η εισαγωγή γράφτηκε σε μια κομβική στιγμή, λίγο πριν ο συνθέτης εγκαταλείψει την Πράγα για να αναλάβει τη διεύθυνση του Εθνικού Ωδείου Μουσικής στη Νέα Υόρκη. Έτσι, το έργο λειτούργησε σαν μουσικός αποχαιρετισμός αλλά και σαν χαιρετισμός προς ένα νέο ξεκίνημα.
Ο ίδιος το παρουσίασε για πρώτη φορά στην Πράγα και αργότερα το επανέλαβε στο Κάρνεγκι Χωλ, στο πρώτο του αμερικανικό πρόγραμμα, μεταφέροντας τη σφραγίδα της τσεχικής του ταυτότητας στη νέα ήπειρο. Το έργο αφιερώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πράγας, το οποίο του είχε απονείμει τιμητικό διδακτορικό τίτλο λίγο πριν από τη σύνθεσή του.
Από τις πρώτες κιόλας νότες, το ζωηρό, ρυθμικό, γεμάτο συγκοπές, μοτίβο μάς βυθίζει ακαριαία στην ατμόσφαιρα του χορού και των φωνών. Η ορχήστρα λάμπει. Πνευστά και κρουστά αναμειγνύονται σε μια πανηγυρική έξαρση, ενώ τα έγχορδα τρέχουν με σπιρτάδα, σαν βήματα σε πλακόστρωτη πλατεία γεμάτη κόσμο. Κι όμως, μέσα σ' αυτή τη θορυβώδη χαρά, αναδύεται ένα μεσαίο τμήμα με έντονες αντιθέσεις. Η μουσική υποχωρεί, ο ρυθμός χαλαρώνει, και ο στοχαστικός περιπλανώμενος επιστρέφει στο προσκήνιο. Σε ένα υπέροχο διάλειμμα για αγγλικό κόρνο και φλάουτο, με τη στήριξη λαμπερών εγχόρδων, ο χρόνος μοιάζει να αναστέλλεται. Είναι η στιγμή της εσωτερικής ματιάς, η σιωπηλή αναπνοή μέσα στη βοή της γιορτής.
Στη συνέχεια, η δίνη επανέρχεται. Η γιορτή αναζωπυρώνεται, τα θέματα συμπλέκονται, και το έργο κλείνει με λαμπρότητα και ενέργεια, σαν να παρασύρει τελικά και τον μοναχικό παρατηρητή μέσα στο πλήθος.
Η εισαγωγή γράφτηκε σε μια κομβική στιγμή, λίγο πριν ο συνθέτης εγκαταλείψει την Πράγα για να αναλάβει τη διεύθυνση του Εθνικού Ωδείου Μουσικής στη Νέα Υόρκη. Έτσι, το έργο λειτούργησε σαν μουσικός αποχαιρετισμός αλλά και σαν χαιρετισμός προς ένα νέο ξεκίνημα.
Ο ίδιος το παρουσίασε για πρώτη φορά στην Πράγα και αργότερα το επανέλαβε στο Κάρνεγκι Χωλ, στο πρώτο του αμερικανικό πρόγραμμα, μεταφέροντας τη σφραγίδα της τσεχικής του ταυτότητας στη νέα ήπειρο. Το έργο αφιερώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πράγας, το οποίο του είχε απονείμει τιμητικό διδακτορικό τίτλο λίγο πριν από τη σύνθεσή του.
Από τις πρώτες κιόλας νότες, το ζωηρό, ρυθμικό, γεμάτο συγκοπές, μοτίβο μάς βυθίζει ακαριαία στην ατμόσφαιρα του χορού και των φωνών. Η ορχήστρα λάμπει. Πνευστά και κρουστά αναμειγνύονται σε μια πανηγυρική έξαρση, ενώ τα έγχορδα τρέχουν με σπιρτάδα, σαν βήματα σε πλακόστρωτη πλατεία γεμάτη κόσμο. Κι όμως, μέσα σ' αυτή τη θορυβώδη χαρά, αναδύεται ένα μεσαίο τμήμα με έντονες αντιθέσεις. Η μουσική υποχωρεί, ο ρυθμός χαλαρώνει, και ο στοχαστικός περιπλανώμενος επιστρέφει στο προσκήνιο. Σε ένα υπέροχο διάλειμμα για αγγλικό κόρνο και φλάουτο, με τη στήριξη λαμπερών εγχόρδων, ο χρόνος μοιάζει να αναστέλλεται. Είναι η στιγμή της εσωτερικής ματιάς, η σιωπηλή αναπνοή μέσα στη βοή της γιορτής.
Στη συνέχεια, η δίνη επανέρχεται. Η γιορτή αναζωπυρώνεται, τα θέματα συμπλέκονται, και το έργο κλείνει με λαμπρότητα και ενέργεια, σαν να παρασύρει τελικά και τον μοναχικό παρατηρητή μέσα στο πλήθος.
Έτσι, σε ελάχιστο χρόνο, ο Ντβόρζακ δεν συμπυκνώνει μόνο τον παλμό ενός καρναβαλιού, αλλά και τη διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στη μοναχικότητα και στη συλλογική έκσταση, ανάμεσα στη σκέψη και στη ζωή. Μέσα από τις αντιθέσεις του φωτός και της σκιάς, της εσωτερικής περισυλλογής και της εξωστρεφούς χαράς, μας θυμίζει πως ο άνθρωπος κινείται αδιάκοπα ανάμεσα σε δύο κόσμους... στον σιωπηλό του εαυτό και στη θορυβώδη κοινότητα.
Και ίσως τελικά το καρναβάλι να μην είναι παρά μια αλληγορία της ίδιας της ύπαρξης, μια στιγμή όπου η ατομική συνείδηση δοκιμάζεται, διαστέλλεται και έστω για λίγο παραδίδεται στον ρυθμό του πλήθους χωρίς να χάνει τον μυστικό της πυρήνα...
Και ίσως τελικά το καρναβάλι να μην είναι παρά μια αλληγορία της ίδιας της ύπαρξης, μια στιγμή όπου η ατομική συνείδηση δοκιμάζεται, διαστέλλεται και έστω για λίγο παραδίδεται στον ρυθμό του πλήθους χωρίς να χάνει τον μυστικό της πυρήνα...
Dvořák: Carnival Overture, Op. 92
Διευθύνει ο Rafael Kubelik
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου