Εκτόρ Μπερλιόζ: Το τελευταίο ξέφρενο σαλταρέλο του καρναβαλιού...

 

"The Masquerade on the Piazza Colonna in Rome during the Carnival", 
Giacomo van Lint

Απόψε το Καρναβάλι σβήνει μέσα στις δικές του φλόγες. Σε λίγο ο Βασιλιάς Καρνάβαλος, στολισμένος με πολύχρωμα υφάσματα, μέσα σε γέλια και πειράγματα, παραδίδεται στην τελετουργική πυρά, σαν να θυσιάζεται η ίδια η μέθη της ανεμελιάς.
Οι μάσκες πέφτουν αργά, τα τύμπανα σιγούν, και οι τελευταίοι χοροί αφήνουν στον αέρα μια γλυκιά εξάντληση. Είναι η στιγμή όπου η έξαψη συναντά τη σιωπή, όπου το γέλιο αγγίζει το κατώφλι της περισυλλογής.

Αυτές οι σκέψεις με φέρνουν στην όπερα του Εκτόρ Μπερλιόζ "Benvenuto Cellini", η οποία εκτυλίσσεται μέσα στη δίνη του ρωμαϊκού Καρναβαλιού.

Εκεί, ο παρορμητικός γλύπτης Τσελίνι παλεύει για τον έρωτα της Τερέζας και για την καλλιτεχνική του δικαίωση, ενώ ίντριγκες, μεταμφιέσεις και παρεξηγήσεις πυκνώνουν την ατμόσφαιρα.
Στην Πιάτσα Κολόνα, μέσα σε λαοθάλασσα που τραγουδά και παραληρεί -αρλεκίνοι, γελωτοποιοί και πλήθος μασκοφόρων- ο Μπερλιόζ κορυφώνει την Α΄ Πράξη με ένα εκρηκτικό σαλταρέλο. Ρυθμικό, ξέφρενο, στροβιλιστό, σαν να παρασύρει όλη τη Ρώμη σε μια τελευταία νυχτερινή έκρηξη χαράς. Είναι ο ύστατος χορός πριν ακουστούν τα κανόνια από το  Καστέλ Σαντ'Άντζελο, που σηματοδοτούν το τέλος του Καρναβαλιού και την είσοδο στη σιωπηλή αυστηρότητα της Σαρακοστής, μια δραματική μετάβαση από τη μέθη της γιορτής στην πειθαρχία της περισυλλογής.

Και τότε, μέσα στη στροβιλιστική παραφορά της νύχτας, οι φωνές γίνονται κύμα που φουσκώνει και σκάει πάνω στα τείχη της Ρώμης:

"Ελα, λαέ της Ρώμης!

Σαν κάλεσμα γιορτής που σχίζει τον αέρα,

σαν σάλπισμα που ανοίγει τις πύλες της νύχτας.

Ήδη το πλήθος, στις σκιές και στο σκοτάδι,

ξεδιπλώνεται στη Ρώμη 

χαρά και θόρυβος, ένα ποτάμι από γέλια και φλόγες.

Έρωτας και μέθη στην πόλη που φλέγεται

διώξτε τη θλίψη από καρδιές και μάτια

απόψε κανείς μη σκέφτεται το αύριο.

Ελα, λαέ της Ρώμης, 

εκεί όπου η τέχνη και το πάθος σμίγουν με τη μάσκα.

Ήχοι! Σάλπιγγες! Ήχοι! ροκάνες!

χαρούμενα ντέφια που πάλλονται σαν ξέφρενες καρδιές! 

Ελάτε, ένας-ένας κι όλοι μαζί

αρλεκίνοι και γελωτοποιοί

πολύχρωμες μάσκες, φουσκωμένες κοιλιές,

γέλια που λαμποκοπούν σαν μέταλλο στο φως.

Ζήτω η χαρά! Ας πνιγούμε σ’ αυτήν!

Ας πιούμε, ας τραγουδήσουμε, ας χορέψουμε

γιατί το Καρναβάλι είναι ένας μεγάλος χορός

όπου βασιλιάδες και ζητιάνοι

γίνονται ίσοι μέσα στη δίνη της μουσικής.

Αχ! Το Καρναβάλι

ένας μεγάλος χορός,

όπου όλοι είναι ξέγνοιαστοι και χαμογελαστοί…"

Hector Berlioz: "Benvenuto Cellini, Op. 23"

Act I Finale: "Venez, venez peuple de Rome - Ελα, λαέ της Ρώμης!"

Την ίδια καρναβαλική έξαψη, που ζωντανεύει μουσικά ο Μπερλιόζ στην όπερα "Benvenuto Cellini" την συναντούμε και εικαστικά στον παραπάνω πίνακα "The Masquerade on the Piazza Colonna in Rome during the Carnival" του Giacomo van Lint. 

"The Masquerade on the Piazza Colonna in Rome during the Carnival"
(λεπτομέρεια)

Το έργο απεικονίζει μια πλημμυρισμένη από κόσμο πλατεία, όπου άνθρωποι με πολύχρωμες μεταμφιέσεις, άρματα και εξωτικές αναφορές όπως το περίφημο "κινεζικό" άρμα,  συνθέτουν ένα σκηνικό θεατρικής υπερβολής και συλλογικής μέθης.

Όπως στο σαλταρέλο του Μπερλιόζ η Ρώμη στροβιλίζεται ρυθμικά πριν από τη σιωπή της Σαρακοστής, έτσι και στον πίνακα του Van Lint το πλήθος ξεδιπλώνεται σαν ζωντανό κύμα μέσα στην πλατεία, μετατρέποντας τον δημόσιο χώρο σε σκηνή.

Η ζωγραφική και η μουσική συναντώνται σε μια κοινή παλμική ανάσα. Η μία αποτυπώνει με χρώμα, φως και κίνηση αυτό που η άλλη μεταπλάθει σε ρυθμό και ηχητική έξαρση. Και οι δύο υμνούν την εκρηκτική, εφήμερη δόξα του καρναβαλιού τη στιγμή ακριβώς πριν σιγήσει.
Στον καμβά το πλήθος παγώνει μέσα στη δίνη του, ενώ στη σκηνή ο ήχος στροβιλίζεται και φλέγεται. Όμως και τα δύο μαρτυρούν το ίδιο πέρασμα από την έξαψη στη σιωπή, από τη μάσκα στην αποκάλυψη, από τη μέθη της γιορτής στη νηφάλια σκιά της επόμενης ημέρας...