Ελύτης: "ακόμα μια φορά" μεθάς από την ποιητική του νιότη....

Γεννημένος στις 2 Νοεμβρίου 1911 στο Ηράκλειο, ο ποιητής μας Οδυσσέας Ελύτης υπήρξε ένα σπουδαίος πνευματικός δημιουργός. Σμίλεψε με μοναδική μαεστρία την ελληνική γλώσσα πλάθοντας ένα ποιητικό ύφος, που συνδύαζε την ελληνική παράδοση με τον μοντερνισμό. Μέσα από τα δημιουργήματα του υμνείται η ζωή, το φως, η χαρά, η ελευθερία, η ανθρώπινη ψυχή και πνεύμα.

"Ακόμα μια φορά μέσα στις κερασιές τα δυσεύρετα χείλη σου.
Ακόμα μια φορά μέσα στις φυτικές αιώρες τ' αρχαία σου όνειρα. 
Μια φορά μέσα στ' αρχαία σου όνειρα τα τραγούδια που ανάβουν και χάνονται.
Μέσα σ' αυτά που ανάβουν και χάνονται τα ζεστά μυστικά του κόσμου.
Τα μυστικά του κόσμου"

(Οδυσσέας Ελύτης, "Η συναυλία των γυακίνθων -Χ-")

Οι απίστευτης δύναμης ποιητικές εικόνες του Ελύτη διαπλάθουν με πρωτοτυπία και δημιουργική φαντασία την εσωτερική αναζήτηση του ανθρώπου, ένα μονοπάτι που η μουσική κατέχει σημαίνοντα ρόλο. Αφήνει την ψυχή του σε άγγιχτους κόσμους, τους οποίους μεταμορφώνει σε λέξεις και ήχους της δικής του προσωπικής ψυχής...

"Πίσω από κάθε ανάταση, από κάθε μεράκι, μια κιθάρα περιμένει έτοιμη να πάρει τα λόγια και να ταξιδέψει από χείλη σε χείλη. Δεν είναι λίγο αυτό...", 

σημειώνει ο ποιητής μας.

Ο Γιώργος Κουρουπός μελοποιεί ποιήματα του Ελύτη με "ήχο κλασικής χροιάς", καθώς ο Ελύτης, ως γνωστόν, αγαπούσε και άκουγε πολύ έργα της προκλασικής και κλασικής περιόδου της μουσικής.
Ο συνθέτης τα συνέθεσε οραματιζόμενος τον Ελύτη να γράφει και να απαγγέλει τα ποιήματα  ενώ το πικάπ έπαιζε Μότσαρτ, καθώς ο ίδιος ο ποιητής  πέρα από το ποίημά του - έμπνευση από το "Mozart: Romance από το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 20, ΚV 466", έχει γράψει : 
"...αισθάνομαι κάθε μέρα την ακατανίκητη ανάγκη ν' ακούω κομμάτια του Σαλτσβουργιανού συνθέτη..." ή κάπου αλλού πως "ο Μότσαρτ έχει το αυτοδύναμο ενός φυσικού πίδακα που μάς θαμπώνει...".. , ενώ κάπου αλλού εκμυστηρεύτηκε πως "κάποτε  που έπαιζε ένα παιχνίδι (σε ποιον συνθέτη ή σε ποια μουσική αντιστοιχεί κάθε ποίηση), η δικιά του βγήκε ότι αντιστοιχεί με του Mozart, επειδή έχει αυτή την ελαφράδα και τη χάρη..."

***

(Μουσείο Γουλανδρή )

"Η ωραία μας άγνωστη", όπως τιτλοφορείται το έργο του Κουρουπού, περιλαμβάνει τα 5 ποιήματα του Ελύτη:

• Η Πεντάμορφη Στον Κήπο,
• Ακόμα Μια Φορά,
• Εαρινό Απόσπασμα,
• Η Ωραία Μας Άγνωστη και
• Ψαρεύοντας έρχεται η Θάλασσα, 

όλα για φωνή και πιάνο, που ερμηνεύει ο Σπύρος Σακκάς με το συνθέτη στο πιάνο. 

Ακόμα μια φορά βρίσκουμε τον αγαπημένο μας ποιητή μέσα σ' αυτά που ανάβουν και χάνονται τα ζεστά μυστικά του κόσμου.... Αλήθεια, ο Ελύτης υπήρξε ένας αέναος αναζητητής των μυστικών του κόσμου...Μυστικών της ποίησης, της ζωγραφικής, της θάλασσας, του ήλιου, του έρωτα, των ιδανικών, αλλά και της μουσικής παρότι  -λόγω σεμνότητας- υποστήριζε το αντίθετο...
Ακόμα μια φορά λοιπόν ανακαλύπτει το ζεστό μυστικό και το κοινωνεί μέσω της τέχνης του σε όλους μας...
Ο Κουρουπός με νότες το ντύνει, σε ύφος Μοτσάρτιο...και μεις όλοι στεκόμαστε ευλαβικοί προσκυνητές του μεγαλόπνοου Ελύτειου έργου, της ιερής ποίησής του, που πολεμά και νικά τον χρόνο και τη φθορά...

Αισθησιακή ευφροσύνη χαρίζουν οι λέξεις, έτσι όπως πλέκονται από τον ποιητή κι ο αναγνώστης μεθά από το νέκταρ της ποιητικής του νιότης, ακόμα μια φορά...

Ελύτης - Κουρουπός: "Ακόμα μια φορά":

"Λόγος...ήχος...μυστικά, στον κήπο με τις αυταπάτες"

Το παραπάνω απόσπασμα του Ελύτη αναδεικνύει την έννοια της μοναδικότητας της ανθρώπινης ύπαρξης σε συνάρτηση με τη γλώσσα και το χρόνο. Ο ποιητής φαίνεται να προτείνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να βρουν ασφάλεια ή νόημα, μόνο μέσα στην αυθεντικότητα και τη διαχρονική αξία της γλώσσας, η οποία διατηρεί αναλλοίωτα τα αντικείμενα και τις έννοιές της μέσα στους αιώνες. Υπογραμμίζεται έτσι η στενή σχέση ανάμεσα στην προσωπική ταυτότητα και τη διαχρονική πολιτισμική κληρονομιά.

Σε άλλο σημείο του ίδιου δοκιμίου, παρατηρεί:

"Θ' αρχίσω με μιαν ήχηση που να φτάνει, απ' το πιο σκληρό μέταλλο έως την πιο λεπτή χορδή, χωρίς ούτε οι απολαύσεις ν' αποκλείονται ούτε οι ενοχές να επιβάλλονται, αλλά η φύσις να παραμένει φύσις. Υπάρχει ένας τρόπος να μπαινοβγαίνουμε στα καθημερινά γεγονότα, έτσι που το ρούχο μας να μην πιάνεται απ' τα κλαδιά που απλώνει γύρω μας το συμφέρον...
[...] 

Διαφορετικός θα ήταν ο Μάιος αν αντί να πληρώνουμε και τέλη για την εισπνοή του οξυγόνου του, λαλούσαμε πέτρα και λαλούσαμε νερό με την ελπίδα ν' αναφανεί μια μέρα ένα καινούργιο άλσος, κατάλληλο να δεχτεί την ταφή μας.
Έαρ χρειάζεται και ζωή πλήρης καθαρότητας, για ένα δώρο που κανείς άλλος δεν μπορεί να στο προσφέρει..."

("Ο κήπος με τις αυταπάτες", Οδυσσέα Ελύτη)

Η πολυβραβευμένη βορειοελλαδίτισσα συνθέτρια, Λίνα Τόνια, παρά το νεαρό της ηλικίας της έχει στο ενεργητικό της πολλές, εξαίρετες και πρωτότυπες συνθέσεις σύγχρονης μουσικής, για πιάνο, για ορχήστρα, συνθέσεις μουσικής δωματίου, μουσική για το θέατρο, όπως και όπερες.


Από το ποιητικό -στη δοκιμιακή μορφή του- έργο του Οδυσσέα Ελύτη: "Ο κήπος με τις αυταπάτες", είναι εμπνευσμένη η ομώνυμη σύνθεσή της του 2007, που βραβεύτηκε και στον Διεθνή Διαγωνισμό Σύνθεσης της Ν. Υόρκης το 2010.

soundcloud

Έτσι, τη βρίσκουμε να κινείται εμπνευστικά "απ' το πιο σκληρό μέταλλο έως την πιο λεπτή χορδή" στοχεύοντας να ερμηνεύσει με ήχο τον Ελύτειο λόγο, όπου παραδοξότητες, λογής υπαινιγμοί και συγκινησιακή απόχρωση, κυριαρχούν.

"Η απειροελάχιστη στιγμή όπου γευτήκαμε το κάλλος και την ενσωματώσαμε μια για πάντα μες στην ιδιωτική μας αιωνιότητα...", όπως λέει κάπου ο Ελύτης, στη μουσική προσέγγιση της Τόνια, εκφράζεται. Εκφράζεται και συγκινεί εκείνον που γοητεύεται από τη σύζευξη κειμένων και μουσικών δημιουργιών, κάνοντας κτήμα του την ομορφιά και μεταφέροντάς την ως δόνηση στη μνήμη και στα όνειρά του.


Η ταλαντούχα δημιουργός επιχειρεί μια ηχητική θέαση της αλήθειας του Ελύτη. Φιλοδοξεί μέσω της μουσικής της να διαβάσει ορθά τα σήματα που στέλνει ο ποιητής.
Έτσι, επεξεργάζεται μια μελωδική ιδέα, που εμφανίζεται σε μορφή θραυσμάτων στην ψιλή περιοχή του πιάνου. Θραύσματα, που στο στοχαστικής βαθύτητας δοκίμιο του Ελύτη, όπου το μέταλλο της φωνής του θερμαίνει και μαζί παγώνει, έχουν τη δική τους, ιδιαίτερη δυναμική:
"Με την κάθε μέρα που ζούμε γινόμαστε άθελά μας εκατομμυριούχοι θραυσμάτων από εικόνες που γεννάει το μέσα μας ασήμαντον..."

Λόγια, που δίνουν έναυσμα στην τέχνη και τη συγκίνηση του δημιουργού. Το χνάρι πάνω στις λέξεις και τις φράσεις ξεδιπλώνεται, κι από τον ήχο και τη μελωδική γραμμή δεν περισσεύει τίποτα. Μετρημένα όλα, δυναμώνουν τα νοήματα...

Στη συνέχεια η ιδέα διανθίζεται με νέα στοιχεία πιο σύνθετα μελωδικά, περιπλέκεται με ιδιαίτερες αρμονίες και μεταφέρεται στις χαμηλότερες περιοχές του οργάνου, φέρνοντας εντονότερη μελωδικότητα στο προσκήνιο, σε μια προσπάθεια να ερμηνευθεί ο Ελύτειος διαλογισμός, να επικοινωνήσει με τον εσώτερο εαυτό...
Η μουσική προσέγγιση της νεαρής συνθέτιδας πείθει, ανατρέχοντας στα γραφόμενα του ποιητή μας, πως "όποιος δεν ξύπνησε τ’ άλλο πρωί να βρει μια φωλιά στο γείσο της ταράτσας του και να σαστίσει απ' αυτό το στιγμιαίο μήνυμα ζωής και μαγικής μαστορίας, δεν θα μπορέσει να καταλάβει, πως με το ίδιο τιποτένιο υλικό, μπορεί να φτάσει κανείς, με μιαν ανάλογη μαγική μαστοριά, στην τεχνική της συνεικόνας..."



Η Τόνια έδειξε μεγάλη αγάπη στην ποίηση και στους σύγχρονους Έλληνες ποιητές ήδη από την εφηβεία.
"Η επαφή μου με την ποίηση απελευθέρωνε τον φαντασιακό μου κόσμο και ήθελα με κάποιο τρόπο να εκφραστώ κι εγώ με δικά μου νοήματα και με την αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας που χαρίζει η δημιουργικότητα", δηλώνει.

Ο λόγος του Ελύτη στον "Κήπο με τις αυταπάτες" ψηλαφεί, κι η μουσική της Τόνια αγωνίζεται να αποκρυπτογραφήσει, να αναδείξει τις συσχετίσεις των μυστικών εννοιών τους.

Και τα καταφέρνει. Η νεαρή καλλιτέχνις από την Αλεξάνδρεια της Ημαθείας, στη συνάντηση με τον Ελύτη ιχνηλατεί και ανιχνεύει, καθώς "είναι του ολίγου και του ακριβούς", ισχυροποιώντας τη σημείωση του ποιητή σε άλλο μέρος του δοκιμίου του.  Αφηγείται με το δικό της υλικό, παραθέτοντας όσα αισθάνεται, όσα εντοπίζει και όσα φαντάζεται στο δικό της, προσωπικό "κήπο".

Lina Tonia: The Garden with the Illusions" / Elytis:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια ημέρα του σπουδαίου μας ποιητή (2 Νοεμβρίου 1911).
Η ζωή του συνδέθηκε άρρηκτα με το ελληνικό φως, τη θάλασσα και τον ποιητικό στοχασμό. Με λόγο λυρικό και γεμάτο μουσικότητα, μετέτρεψε την καθημερινότητα και τη φύση σε πηγές ομορφιάς και διαχρονικών στοχασμών. Η ποίησή του αναζητά την ανθρώπινη μοναδικότητα, τη φαντασία και την ελευθερία του πνεύματος, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στον ελληνικό πολιτισμό...

Ελύτης: Στο βυθό της μουσικής του Μπετόβεν...

Είμαι, στον τομέα της μουσικής, μάλλον ένας αναλφάβητος. Την “επίσκεψη του αγγέλου” την είχα δεχθεί ανέκαθεν από την οπτική οδό

(Στη μνήμη του Νομπελίστα ποιητή μας, Οδυσσέα Ελύτη,
που πέρασε στην αιωνιότητα στις 18 Μαρτίου 1996)

"Είμαι, στον τομέα της μουσικής, μάλλον ένας αναλφάβητος. Την "επίσκεψη του αγγέλου" την είχα δεχθεί ανέκαθεν από την οπτική οδό...", 

γράφει ο ποιητής μας, Οδυσσέας Ελύτης, ομολογώντας την όχι και τόσο στενή του σχέση με την τέχνη των ήχων, όσον αφορά τις γνώσεις.

Φυσικά, δεν μπορούμε να πούμε πως είχε μελετήσει τόσο όσο ο Σεφέρης, όμως φαίνεται πως λάτρευε τη μουσική και αν μη τι άλλο η αισθητική και το κριτήριό του έδειχναν πως ήταν -το λιγότερο- σοβαρός ακροατής.

Εξάλλου, όπως γράφει στο "Εν Λευκώ": "Του αγράμματου το φρόνημα, κι εκείνο χρειαζούμενο είναι..."Του αγράμματου το φρόνημα, κι εκείνο χρειαζούμενο είναιΤου αγράμματου το φρόνημα, κι εκείνο χρειαζούμενο είναι

Περισσότερο τον άγγιζαν οι μουσικές δημιουργίες του Μότσαρτ και δεύτερος συνθέτης κλασικής μουσικής(σε πλήθος αναφορών) σε ποιήματα και δοκίμιά του, έρχεται ο Γιόζεφ Χάυντν.

Χρυσός κι άλλα μαλάματα έχουν σταλάξει στα φύλλα της ποιητικής τέχνης του Ελύτη. Κι είναι τα πολύτιμα που μάς χαρίζει, άπειρα.
Έτσι, αναφορές του βρίσκουμε και για τον τιτάνα Λούντβιχ Β. Μπετόβεν.

Ο ποιητής με εξομολογητική διάθεση κινείται γύρω από το αρχετυπικό σύμβολο του ήχου και της μουσικής:

"Στο βυθό της μουσικής τα ίδια πράγματα σ’ ακολουθούν μετουσιωμένα. Η ζωή παντού μιμείται τον εαυτό της. Κι εσύ κρατώντας το φώσφορο στην παλάμη σου κυκλοφορείς ασάλευτη μέσα στις ίνες της πελώριας τύχης.
Και τα μαλλιά σου ποτισμένα στην Ενάτη καμπυλώνουν τις θύμησες και περνούν τους φθόγγους στο στερνό αέτωμα της αμφιλύκης.

Πρόσεξε! Η φωνή που άλλοτε ξεχνούσες ανθίζει τώρα στο στήθος σου. Το κοράλλι αυτό που ανάβει ολομόναχο είναι το τάξιμο που δεν έστερξες ποτές σου. Κι η μεγάλη πυρά που θα σ’ αφάνιζε είναι αυτός ο ανάλαφρος ίλιγγος που σε δένει μ’ απόχρωση αγωνίας στα λοίσθια των μενεξέδων.

Στο βυθό της μουσικής συνταξιδεύουμε…"

(Οδυσσέας Ελύτης, "Η συναυλία των γυακίνθων -VIII"

Η 9η Συμφωνία του Μπετόβεν είναι έργο κολοσσιαίων διαστάσεων γι'αυτό και θεωρείται το σπουδαιότερο έργο του συνθέτη. Συχνά αναφέρεται ως "Χορωδιακή", καθώς ήταν η πρώτη συμφωνία όπου συμπεριλήφθηκαν χορωδιακά μέρη. Ως γνωστόν ο συνθέτης εισάγει στο τελευταίο μέρος της, χορωδία που ψάλλει την "Ωδή στη Χαρά" σε ποίηση Φρίντριχ Σίλερ, έναν ύμνο στη χαρά, την ειρήνη και την παγκόσμια συναδέλφωση.

Τελειομανής και λεπτολόγος όπως ήταν ο Μπετόβεν, αλλά και δεδομένης της κωφότητας, που τον ταλάνιζε, ολοκλήρωσε την συμφωνία μέσα σε διάστημα έξι χρόνων.

Beethoven:"Symphony No 9", Leonard Bernstein :

Αυτός, είναι ο Μπετόβεν του Ελύτη... Λόγια σαν αστραφτερά διαμαντικά, ένα περιβόλι που αναδύει μυρωδιές μεθυστικές εσπεριδοειδών, τους ήχους...
Αυτός, είναι ο Μπετόβεν του Ελύτη, που εκτός από τη μεγαλοπρεπή "Ενάτη" του φαίνεται να τον είχαν συγκινήσει και έργα του μουσικής δωματίου...

Στο "Μικρό Ναυτίλο" του Ελύτη απαριθμεί αγαπημένα αποθησαυρίσματα, όπως ο ίδιος τα συγκεντρώνει στο "ὅττῳ τις ἐρᾶται ", έναν "Ταξιδιωτικό Σάκο", που ανοίγοντάς τον και μελετώντας τον, καταλήγουμε πως: "...κάθε μεγάλη μουσική, στο βάθος, είναι μια καταφρόνεση του θανάτου" , μια συγκλονιστική -αλήθεια- Ελύτεια φράση...

Γράφει λοιπόν: 

Οδυσσέας Ελύτης: "Σχολή πιάνου" (κολάζ)
argolikivivliothiki

ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ

[Ο Ταξιδιωτικός Σάκος]

"Άδειασα και ξαναγέμισα τον ταξιδιωτικό μου σάκο. "Μόνον τ' απαραίτητα" είπα. Κι ήταν αρκετά γι' αυτή τη ζωή - και για πολλές άλλες ακόμη. Βάλθηκα να τα καταγράφω ένα ένα:

[...]

VIVALDI

• Κοντσέρτο σε ντο μείζονα για μικρή φλογέρα με ράμφος, έγχορδα και τσέμπαλο, ΡV 79
• Largo από το Κοντσέρτο σε ρε ελάσσονα για βιόλα ντ' αμόρε, έγχορδα και κοντίνουο, ΡV 266

BACH

• Σουίτα αρ. 2 για φλάουτο και έγχορδα, ΒWV 1067
• Κοντσέρτο σε φα μείζονα για όμποε, έγχορδα και τσέμπαλο, ΒWV 1053

ΗΑΥDΝ

• Τρίο σε λα, Η. XV 18

MOZART

• Alegro από το Divertimento σε μι ύφεση μείζονα για βιολί, βιόλα και βιολοντσέλο, ΚV 563
• Alegro από το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 15 σε σι ύφεση μείζονα, ΚV 450
• Andante από το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 21 σε ντο μείζονα, ΚV 467

[...]

ΒΕΕΤΗΟVΕΝ

• Σονάτα για βιολί και πιάνο αρ. 2 σε λα μείζονα, op. 12
• Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο αρ. 5 σε ρε μείζονα, op. 102"

Ι. Και οι τρεις σονάτες του op. 12 για βιολί και πιάνο έγραψε και αφιέρωσε ο Μπετόβεν στον Αντόνιο Σαλιέρι, δίπλα στον οποίο μαθήτευσε στη Βιέννη. 
Η Νο. 2, στην οποία αναφέρεται ο ποιητής μας γράφτηκε το 1797 και συγκρινόμενη με τις άλλες δυο παρουσιάζει αξιοσημείωτη αντίθεση με τις "αδερφές" της, που τις χαρακτηρίζει ενεργητικότητα, δυναμισμός, ορμή, αντικατοπτρίζοντας το τολμηρό-επαναστατικό πνεύμα του δημιουργού. Η Σονάτα Νο. 2 σε Λα μείζονα ηχεί χαριτωμένα, ανάλαφρα, γοητευτικά και αναδύει κωμική αίσθηση...Η παρουσία απροσδόκητων παύσεων και συγκοπών "νοστιμίζει" το ηχητικό αποτέλεσμα και μεταμορφώνει τη σύνθεση σε διασκεδαστικό διάλογο ανάμεσα στα δυο όργανα...
Μια συναρπαστική σονάτα που συμπληρώνεται από το εκφραστικό αργό μεσαίο μέρος και το όλο δροσιά και χάρη αλέγκρο της τελευταίας κίνησης.

 Beethoven: "Violin Sonata No.2, Op.12 No.2", Oistrakh/Oborin:

ΙΙ. H δεύτερη επιλογή του Ελύτη: "Σονάτα για τσέλο και πιάνο Ν.5" γράφτηκε και αφιερώθηκε στην κόμισσα Anna Maria von Erdοdy, μια Ουγγρικής καταγωγής ευγενή, που υποστήριζε το έργο του τιτάνα κι είναι εκείνη που συνέβαλε καθοριστικά πιέζοντας τα μέλη της Αυτοκρατορικής αριστοκρατίας να χορηγήσουν στον Μπετόβεν ισόβια σύνταξη.
Κρίνοντας από το χαρακτηρισμό που ο Μπετόβεν είχε δώσει στην κόμισσα: "ο προσωπικός του εξομολογητής", συμπεραίνουμε πως υπήρξαν στενοί φίλοι, με τον συνθέτη να τη θεωρεί κοντινό του άνθρωπο, έμπιστο και εχέμυθο.

Από τις "χρυσές" ερμηνείες της τριμερούς σονάτας θεωρείται εκείνη με Ροστροπόβιτς-Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ, που ευθύς απολαμβάνουμε.

Beethoven: "Cello Sonata No 5 in D major, Op 102" / Rostropovich - Richter:

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Ελύτη και τη σχέση του με τη μουσική. Περιηγηθείτε!

Ελύτης: Νερά τρέχουν και στο Mozart...

 

«Πρώτη φορά σ΄ενός νησιού τα χώματα

δύο του Νοεμβρίου ξημερώματα

βγήκα να δω τον κόσμο…», 

γράφει ο ποιητής μας στη ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ του.

Αφιερωμένος στα γενέθλια του Oδυσσέα Ελύτη ο σημερινός χαιρετισμός μου, φίλοι μου!

Γράφει ο ποιητής μας στα «Μικρά Έψιλον»:

Κυριολεκτικά και μεταφορικά, μια «περίοδος Mozart» επανέρχεται κατά καιρούς στη ζωή μου. 

Να τι εννοώ: κάποτε για δυό ή τρεις εβδομάδες, αισθάνομαι κάθε μέρα την ακατανίκητη ανάγκη ν' ακούω κομμάτια του Σαλτσβουργιανού συνθέτη…

[…] 

Την «επίσκεψη του αγγέλου» την είχα δεχθεί ανέκαθεν από την οπτική οδό, 

είτε είχα να κάνω με πίνακες είτε με ποιήματα.

Ποτέ όμως από κάποιο άκουσμα, εξόν κι αν ήταν από νερά που τρέχουν κρυμμένα σε μια ρεματιά.

Τώρα που το σκέφτομαι, αλήθεια, η διαφορά δεν είναι μεγάλη.

Νερά τρέχουν και στο Mozart, μόνο ότι εκεί κατεβαίνουν από παγετώνες με κυανή και ρόδινη ανταύγεια, που λιώνουν σιγά σιγά κάτω από τη διαρκή άνοιξη της ψυχής του.

Ελευθερωμένα τα νερά κατρακυλούν, πηδούν, παίζουν κείνο που'χανε μάθει πολύ σιμά στον ουρανό.

Να γιατί λέω πως, όσο νά' ναι, ψαύεις κι από λιγάκι Θεό κάθε φορά που ακούς, 

όσα το παιδί εκείνο άκουσε με τα δάχτυλα στα πλήκτρα 

κι έσπευσε να μας τα εκμυστηρευτεί μια για πάντα. 

[…]

Αμέτε να μπείτε στο κονσέρτο για πιάνο  αρ. Χ, K.V X ή  στη σονάτα Χ, 

για να μην πω  ακόμη και στην πολυμεταχειρισμένη, αλλ’αειθαλή «Μικρή Νυχτερινή Μουσική» 

και φέρετέ μου πίσω μεταστοιχειωμένα βιώματα. 

Τίποτε. Θα φέρετε την τελειότητα, ένα κομμάτι από τελειότητα και τίποτε άλλο…

(«Ευχαριστώ Wolfgang Amadeus από «Τα μικρά Έψιλον»)

Φαίνεται να δένει με του Μότσαρτ τα σκιρτήματα, ο γεννημένος σαν σήμερα 2 Νοεμβρίου 1911, ποιητής του Ήλιου, Οδυσσέας Ελύτης.

Εκείνο που τούς ενώνει και καθοδηγεί το έργο και των δύο είναι η "ομορφιά".

Αυτό που άρθρωσε ο Mότσαρτ αφορά σε κείνα "τα ύψη που δεν μπορούν να συγκριθούν ούτε μεταξύ τους ούτε με οτιδήποτε άλλο, παρά μονάχα λειτουργούν ως μέτρο για την αίσθηση που έχει κάποιος της ομορφιάς", υποστηρίζουν οι αναλυτές.

Την ομορφιά επικαλείται και ο Ελύτης στο λόγο του στην απονομή του Νόμπελ χαρακτηρίζοντάς τη "μόνη οδό προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει", ενώ στην ποίησή του διαβάζουμε: "Αχ ομορφιά κι αν δεν μου παραδόθηκες ολόκληρη ποτέ κάτι κατάφερα να σου υποκλέψω..."

προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνειπρος το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει

Αυτό που άρθρωσε ο Mozart αφορά σε εκείνα τα ύψη που δεν μπορούν να συγκριθούν ούτε μεταξύ τους ούτε με οτιδήποτε άλλο, παρά μονάχα λειτουργούν ως μέτρο για την αίσθηση που έχει κάποιος της ομορφιάς»Αυτό που άρθρωσε ο Mozart αφορά σε εκείνα τα ύψη που δεν μπορούν να συγκριθούν ούτε μεταξύ τους ούτε με οτιδήποτε άλλο, παρά μονάχα λειτουργούν ως μέτρο για την αίσθηση που έχει κάποιος της ομορφιάς»

Ο ποιητής μας ακούγοντας το δεύτερο μέρος από το  Concerto No. 20 για πιάνο του αυστριακού συνθέτη, τη γνωστή σε όλους μας "Romance" εμπνεύστηκε το ομότιτλο ποίημα που βρίσκουμε στη συλλογή "Τα Ετεροθαλή".

Οδ. Ελύτης: «Mozart: Romance από το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 20, ΚV 466»:

«Όμορφη λυπητερή ζωή

Πιάνο μακρινό υποχθόνιο

Το κεφάλι μου ακουμπάει στον Πόλο

Και τα χόρτα με κυριεύουν

Γάγγη κρυφέ της νύχτας πού με παίρνεις;

Από μαύρους καπνούς βλέπω δορκάδες

Μες στο ασήμι να τρέχουν να τρέχουν

Και δε ζω και δεν έχω πεθάνει

Ούτε ο έρωτας ούτε κι η δόξα

Ούτε τ’ όνειρο ούτε δεν ήταν

Με το πλάι κοιμούμαι κοιμούμαι

Κι ακούω τις μηχανές της γης που ταξιδεύει»

Το κοντσέρτο για πιάνο αρ. 20, γράφτηκε κι έκανε πρεμιέρα με τον ίδιο το συνθέτη σολίστα το 1785. Είναι το πρώτο από τα δύο κονσέρτα του Μότσαρτ γραμμένο σε ελάσσονα κλίμακα.
Λέγεται πως τη συναυλία αυτή είχε παρακολουθήσει και ο Μπετόβεν, που από τότε πρόσθεσε το κονσέρτο ως μέρος του ρεπερτορίου του.
Η Romance, το δεύτερο μέρος του, είναι σε μορφή ρόντο… Ξεκινά με ρομαντική διάθεση, έντονου λυρισμού κι αναπτύσσεται τρυφερά κι ίσως με κεκαλυμμένο το πάθος, ζωγραφίζοντας ειδυλλιακές εικόνες…δημιουργώντας μια θαυμαστή αίσθηση αρμονίας ανάμεσα στο κυρίαρχο πιάνο και την επικουρική ορχήστρα.
Μια ρυθμική αλλαγή στο μέσον της romance οδηγεί σ' ένα ταραχώδες και γεμάτο αναστάτωση θέμα, αντίθετο με την ήρεμη διάθεση της αρχικής εμφάνισης. Όχι όμως για πολύ…
Η προηγούμενη μελωδία επιστρέφει με ανιόντα λεπτεπίλεπτα αρπίσματα που θυμίζουν αχνά ψιθυρίσματα.

Eπιλέγω να το ακούσουμε από τον Georg Solti, όπου εκτελεί πιάνο και συγχρόνως διευθύνει την ορχήστρα.
Ερμηνεία καθαρή και βελούδινη, αγγίγματα των πλήκτρων, που αναδύουν τις λεπτές αποχρώσεις του ρουμπάτο, την ευγένεια και την κομψότητα της έμπνευσης, μα κυρίως την ποίηση της Μοτσάρτιας μουσικής, που παρότι «αναλφάβητος στη μουσική» (όπως δήλωνε), ο ποιητής μας Ελύτης ανιχνεύει και εμπνέεται από αυτήν…Γιατί, όπως λέει κάπου αλλού: ...ο Μότσαρτ έχει το αυτοδύναμο ενός φυσικού πίδακα που μάς θαμπώνει...

Mozart: Piano Concerto No 20 KV 466, Romance

Georg Solti: piano-conducting

(hartismag.gr)




Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)2 November 2020 at 08:12

Ένα πολύ αγαπημένο κοντσέρτο αυτό το 20ό, Ελπίδα μου και ειδικά η Ρομάνς του δεύτερου μέρους ήταν αδύνατον να μην εμπνεύσει τον μεγάλο μας Οδ. Ελύτη να γράψει αυτό το αριστούργημα!
"Όμορφη λυπητερή ζωή
Πιάνο μακρινό υποχθόνιο"...
Αλλά και στα "Μικρά Έψιλον" είναι φανερή η επίδραση του Μότσαρτ, όχι μόνο στην ποίησή του, αλλά και στην ζωή του. "Να γιατί λέω πως, όσο νάναι, ψαύεις κι από λιγάκι Θεό κάθε φορά που ακούς".
Εξαιρετικό αφιέρωμα, γλυκιά μου φίλη για την γενέθλια μέρα του αγαπημένου μας Ελύτη. Ευχαριστούμε πολύ! Καλό απόγευμα! ❤

Μονόγραμμα: Ο πιο ερωτικός, ευαίσθητος και φιλοσοφημένος μονόλογος

 

(Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη)

"Πρώτη φορά σ΄ενός νησιού τα χώματα

δύο του Νοεμβρίου ξημερώματα

βγήκα να δω τον κόσμο…", 

γράφει ο ποιητής μας στη ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ του.

Εμείς σήμερα όμως απολαμβάνουμε ένα απόσπασμα από το αριστούργημα του "ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ"…

"Μέσα από τον πόνο και το πένθος για τη στέρηση του έρωτα διαγράφεται η ακατανίκητη δύναμή του και η τελική επικράτησή του σε ζωή και σε θάνατο. Αποθέωση του έρωτα είναι η αναγωγή του σε συνώνυμο της ζωής –ζωή είναι ο έρωτας και θάνατος το τέλος του.
Ετσι το ποίημα είναι ταυτόχρονα και ύμνος στη ζωή, μια ζωή γεμάτη από αισθήσεις, που διαστέλλονται μέσω του έρωτα για να συλλάβουν και να χαρούν ό,τι μπορεί το πέρασμά μας από αυτή τη γη να μας προσφέρει. 
Το Μονόγραμμα του Οδυσσέα Ελύτη είναι ο ωραιότερος ύμνος στον έρωτα που έτυχε στη ζωή μου να διαβάσω",

λέει ο Γιώργος Κουρουπός, που γοητευμένος με την ποίηση του Ελύτη, προσεγγίζει μουσικά το "ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ" του σε μια σκηνική καντάτα που απολαμβάνουμε με την Ορχήστρα Χρωμάτων υπό τη διεύθυνση του Μίλτου Λογιάδη:

"Έτσι μιλώ γιά σένα καί γιά μένα

Επειδή σ’ αγαπώ καί στήν αγάπη ξέρω

Νά μπαίνω σάν Πανσέληνος

από παντού…

[…]

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι καί πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενο

Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά

Τό βρεγμένο μουράγιο καί η λάμψη επάνω στά κουπιά…"

Ο πιο ερωτικός, ευαίσθητος και φιλοσοφημενος μονόλογος, φίλοι μου!!
Το βαθύ συναίσθημα, μα και η έννοια της αλληλοσυμπλήρωσης στον έρωτα, που διαπνέουν το ποίημα, είναι πράγματι συγκλονιστικά!


Και συνεχίζει ο ποιητής μας...:

ΚΟΛΑΖ: Οδυσσέας Ελύτης: "Σχολή πιάνου"

"Πενθώ τον ήλιο και πενθώ τα χρόνια που έρχονται 
Χωρίς εμάς και τραγουδώ τ’ άλλα πού πέρασαν 
Εάν είναι αλήθεια 
Μιλημένα τα σώματα και οι βάρκες πού έκρουσαν γλυκά 
Οι κιθάρες που αναβόσβησαν κάτω από τα νερά 
Τα "πίστεψέ με" και τα "μη" 
Μια στον αέρα , μια στη μουσική 
Τα δυο μικρά ζώα, τα χέρια μας 
Που γύρευαν ν’ ανέβουνε κρυφά το ένα στο άλλο 
Η γλάστρα με το δροσαχί στις ανοιχτές αυλόπορτες 
Και τα κομμάτια οι θάλασσες που ερχόντουσαν μαζί 
Πάνω απ’ τις ξερολιθιές, πίσω απ’ τους φράχτες 
Την ανεμώνα που κάθισε στο χέρι σου 
Κι έτρεμε τρεις φορές το μωβ τρεις μέρες 
πάνω από τους καταρράχτες 
Εάν αυτά είναι αλήθεια τραγουδώ 
Το ξύλινο δοκάρι και το τετράγωνο φαντό 
Στον τοίχο, τη Γοργόνα με τα ξέπλεκα μαλλιά 
Τη γάτα που μας κοίταξε μέσα στα σκοτεινά 

Παιδί με το λιβάνι και με τον κόκκινο σταυρό 

Την ώρα που βραδιάζει στων βράχων το απλησίαστο

Πενθώ το ρούχο που άγγιξα και μου ήρθε ο κόσμος"

Τολμηρό το μελοποιητικό εγχείρημα του Κουρουπού, σως και δύσκολο ως ακρόαμα, καθώς κινείται σε περιχές ατονικής και σειριακής μουσικοχώρας, στον τύπο της σκηνικής καντάτας, καθώς απαιτεί στοιχειώδη -τουλάχιστον- σκηνική δράση, που το κείμενο υπαινίσσεται.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΡΟΥΠΟΣ: Σκηνική καντάτα "ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ" / Τάσης Χριστογιαννόπουλος: 

Παλαιότερες μελοποιήσεις περιλαμβάνουν εκείνες του Γιάννη Ζουγανέλη με Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Δήμητρα Γαλάνη και Ισιδώρα Σίδερη.
Πάθος, συναισθηματισμός, αυθορμητισμός της νεανικότητας, ένας θρήνος για την απώλεια...Ο έρωτας κυκλοφορεί μέσα μας σε μια εναγώνια αναζήτηση και θροεί μ' έναν ψίθυρο, χροιάς παραδεισένιας.

"Θα γυρίσει αλλού τις χαρακιές

Της παλάμης, η Μοίρα, σαν κλειδούχος

Μια στιγμή θα συγκατατεθεί ο Καιρός

Πως αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι"

Υπέροχη είναι και η προσέγγιση της Αγγελικής Ιονάτου, γνωστής ως Angelique Ionatos, που διαπρέπει στη Γαλλία. Ιδιόμορφη μελοποίηση με ασυνήθιστη ενορχήστρωση και χρήση παραδοσιακών ελληνικών ρυθμών, ενίοτε, όπου πλέκονται μαεστρικά στοιχεία έντεχνης μουσικής και μπαλάντας, πλάθοντας την ερωτική ατμόσφαιρα του Ελυτικού ποιήματος, χωρίς οι ήχοι να αλλοιώνουν το νόημά του. Μοναδική η αγνότητα που ο ποιητής εκφράζει το πένθος του, καθώς συνειδητοποιεί την απώλεια της αγαπημένης του. Ποιητικό σπάραγμα συμπαντικής διάστασης...

"Στον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί

Απαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσα

Με κρεβάτι μεγάλο και πόρτα μικρή

Έχω ρίξει μες στ' άπατα μιαν ηχώ

Να κοιτάζομαι κάθε πρωί που ξυπνώ

Να σε βλέπω μισή να  περνάς στο νερό

και μισή να σε κλαίω μεσ' τον παράδεισο"

Oι απόψεις του Γ. Κουρουπού για το "Μονόγραμμα" αντλήθηκαν από (poiein).