Ο Οράτιος Νέλσον και η Ωδή για τη Μάχη του Νείλου

 

"Ο Νέλσον στη Μάχη του Νείλου", Daniel Orme

Είναι τοποθετημένος στο πάνθεο των ιστορικών προσωπικοτήτων!
Yπήρξε θρύλος των θαλασσών, ένας από τους κορυφαίους βρετανούς ναυάρχους!

Ο Λόρδος Οράτιος Νέλσον  γεννήθηκε σαν σήμερα, 29 Σεπτέμβρη 1758.

Εκτός από τη νικηφόρα για τους Άγγλους Ναυμαχία στο Τραφάλγκαρ όπου έχασε και τη ζωή του, από τις συρράξεις με το Γαλλικό στόλο που έμειναν στην ιστορία είναι και κείνη  στο Δέλτα του Νείλου, στον όρμο του Αμπουκίρ από 1 έως 3 Αυγούστου 1798.

"Η καταστροφή της ναυαρχίδας L'Orient στη μάχη του Νείλου"
Mather Brown

Διοικητής του βρετανικού στόλου και πάλι ο Νέλσον ο οποίος πετυχαίνει πλήρη αιφνιδιασμό απέναντι στους Γάλλους, που δεν διανοούνταν πως ο Άγγλος ναύαρχος  θα επιχειρούσε νυχτερινή έφοδο, που τούς κατατρόπωσε με αποκορύφωμα την ανατίναξη της γαλλικής ναυαρχίδας L'Orient... 

Η συντριβή των Γάλλων  σήμανε και το τέλος της εκστρατείας στην Αίγυπτο, που ξεκίνησε ο Ναπολέων Βοναπάρτης,με στρατηγικό στόχο να κόψει τους δρόμους επικοινωνίας της Αγγλίας με τις Ινδίες.

Ο ναύαρχος Νέλσον τραυματίστηκε ελαφρά και η Cornelia Knight τον ύμνησε γράφοντας εγκωμιαστικές αράδες στην Ωδή της: «Μάχη του Νείλου». 

Η Knight ζούσε στη Νάπολη όταν έφτασε το νέο για τη θριαμβευτική νίκη του Νέλσον στο Νείλο, λόγω της οποίας του αποδόθηκε ο τίτλος του "σωτήρα της Ευρώπης". 

Οργανώθηκαν  λαμπρές γιορτές προς τιμήν του κι όταν ο ναύαρχος έφτασε στη Νάπολη συνδέθηκε φιλικά μαζί του, όπως και με το ζεύγος Χάμιλτον, που τον συνόδευε. 

Όταν το Σεπτέμβρη του 1800 ο Νελσον με το ζεύγος Χάμιλτον προσκλήθηκε στην Ουγγαρία, στην έπαυλη του κόμητα Εστερχάζυ, ο Γιόζεφ Χάυντν προς τιμήν του ναυάρχου και χρησιμοποιώντας κάποιους απ΄τους στίχους από το ποίημα "Μάχη του Νείλου" έγραψε  την καντάτα: "The Battle of the Nile", για υψίφωνο και πληκτροφόρο. 

Ο συνθέτης την παρουσίασε παίζοντας στο φορτεπιάνο, ενώ το φωνητικό μέρος ερμήνευσε  η Έμμα Χάμιλτον, που τότε είχε ξεκινήσει το ειδύλλιό της με το ναύαρχο.  

Λέγεται πως ο Nέλσον και ο Χάυντν έγιναν αμέσως φίλοι. Μάλιστα ο ναύαρχος έδωσε στον συνθετη ένα χρυσό ρολόι σε αντάλλαγμα για το στυλό που είχε χρησιμοποιήσει για να συνθέσει την καντάτα που ερμήνευσε η λαίδη, στην οποία αφιερώθηκε κιόλας παρότι είναι γνωστή σήμερα ως "Nelson Aria".

Haydn: "The Battle of the Nile" / Emma Kirkby:

Για τον ναύαρχο Νέλσον μπορείτε να διαβάσετε κι άλλο κείμενό μου εδώ.

Γιόζεφ Χάυντν: "Λειτουργία του ΝΕΛΣΟΝ"

Horatio Nelson: Άποψη της νεκρώσιμης ακολουθίας του στον ποταμό Τάμεση, Daniel Turner 

Yπήρξε θρύλος των θαλασσών, ένας από τους κορυφαίους βρετανούς ναυάρχους που έμελλε να χάσει τη ζωή του σε ναυμαχία που θα τον τοποθετούσε στο πάνθεο των ιστορικών προσωπικοτήτων!
Ο Λόρδος Οράτιος Νέλσον έχοντας κατατροπώσει το Ναπολέοντα στο Τραφάλγκαρ πέφτει νεκρός από σφαίρα αντιπάλου. Το σώμα του τοποθετήθηκε σε ένα μείγμα από μπράντι, καμφορά και μύρρα και μεταφέρθηκε μέσα σε ειδικό φέρετρο, στην Αγγλία.

Ο Νέλσον εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στον Καθεδρικό του Αγίου Παύλου κάτω από τα λάβαρα Γαλλίας και Ισπανίας που άρπαξε ο νικητήριος στόλος του κι ενταφιάστηκε με πλήρεις τιμές, σαν σήμερα στις 9 Ιανουαρίου 1806.

Η "Λειτουργία του Λόρδου Nέλσον" είναι η τρίτη από τις έξι τελευταίες μεγάλες και επιβλητικές συνθέσεις του Γιόζεφ Χάυντν.

Γράφτηκε σε μια εποχή έντονου φόβου για το μέλλον της Αυστρίας, καθώς ο Ναπολέων Βοναπάρτης είχε νικήσει τον αυστριακό στρατό επανειλημμένως απειλώντας και την ίδια τη Βιέννη.
Ο κόσμος βρισκόταν σε αναταραχή, επικρατούσε οικονομική αστάθεια, γεγονός που επηρέασε και τα μουσικά τεκταινόμενα.
Ο Χάυντν βρισκόταν στη θέση του αρχιμουσικού της Αυλής του Εστερχάζυ, ο οποίος είχε περιορίσει τον αριθμό των εκτελεστών της ορχήστρας. Ο συνθέτης έπρεπε να αρκεστεί μόνο στους εκτελεστές εγχόρδων, καθώς είχαν απομακρυνθεί εκείνοι των πνευστών.
Έτσι η Λειτουργία που έγραψε εκείνη την περίοδο εύστοχα τιτλοφορήθηκε "Missa in Angustiis-Λειτουργία των δύσκολων καιρών", καθώς απέδιδε τη διάθεση της αγωνίας για το μέλλον...

Γραμμένη στη ρε ελάσσονα , για περιορισμένο ορχηστρικό σύνολο (κυρίως τοξοτά) ενισχυμένο από λίγες τρομπέτες και τύμπανα που όμως καταφέρνουν να δημιουργήσουν ισχυρή και δυναμική ατμόσφαιρα.

Τον Αύγουστο του 1798 ο Λόρδος Νέλσον πετυχαίνει μια εξαιρετική νίκη έναντι των στρατευμάτων του Ναπολέοντα στη Μάχη του Νείλου. Ο Νέλσον αναγγέλλεται ως ο "Σωτήρας της Ευρώπης", επευφημίες που χρονικά συμπίπτουν με την περίοδο παρουσίασης της Λειτουργίας, με αποτέλεσμα κοινό και κριτικοί να ταυτίσουν το έργο με τον ήρωα-ναύαρχο και να δοθεί στη Λειτουργία ο υπότιτλος "Λειτουργία του Νέλσον".

Η σύνθεση ξετυλίγεται πάνω στα μέρη της τυπικής Λειτουργίας της Δυτικής Εκκλησίας:
Kyrie , Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus και Agnus Dei

Η ατμόσφαιρα του πολέμου είναι εμφανής στο εναρκτήριο "Kyrie", ιδιαίτερα με την τρομπέτα που ηχεί σαν πολεμική ιαχή και το ηχόχρωμα των επιβλητικών τυμπάνων, που ενισχύουν την εορταστική χροιά.
Ένα ήρεμο και γαλήνια ειρηνικό "Qui tollis" αναδύεται στο μέσον του "Gloria", όπου πρωταγωνιστεί ο βαθύφωνος, που πλαισιώνεται απαλά από τις χορωδιακές φωνές και το όργανο(στην πρεμιέρα το μέρος του Οργάνου εκτελέστηκε από τον Χάυντν).
Το πολυφωνικό σχήμα εντείνεται στο "Credo", ενώ ξεχωριστό και ιδιαίτερης λαμπρότητας είναι το μέρος της σοπράνο στο συγκρατημένο "Sanctus".
Στο "Benedictus" κυριαρχεί το σφυροκόπημα των σαλπίγγων ενώ η διάθεση αλλάζει με το "Agnus Dei" με τους σολίστες, και τη χορωδία να αναλαμβάνουν το θριαμβευτικό "Dona Nobis Pacem" που ολοκληρώνει το έργο.

Πολλοί ταύτισαν το μοτίβο που ηχεί απειλητικά στο άνοιγμα με την ήττα του Ναπολέοντα....τη συνέχεια με την απεικόνιση του κινδύνου, της αγωνίας και της αναστάτωσης ώσπου ολοκληρώνεται με τη θετική έκβαση των ναυμαχιών και τη θριαμβευτική νίκη...

Joseph Haydn: "Missa in Angustiis, Nelson Μass" :

Για τον ναύαρχο Νέλσον μπορείτε να διαβάσετε κι άλλο κείμενό μου εδώ.