(στη μνήμη του Φ.Χαίντελ, που σαν σήμερα 14 Απριλίου 1759 πέρασε στην αιωνιότητα)
O Xαίντελ κατά τη διάρκεια της ζωής και της καριέρας του αντιμετώπισε αρκετά προβλήματα υγείας. Υπέφερε από υπερβολικό άγχος και κατάθλιψη, παρόλη την αποφασιστικότητά του να αντιμετωπίζει με αισιοδοξία και θετικότητα κάθε δυσκολία. Υπέστη επίσης δυο εγκεφαλικά επεισόδια, που επηρέασαν την κίνηση του ενός χεριού του, όμως το πείσμα και το πάθος του για μουσική δημιουργία συνέβαλαν στην γρήγορη αναρρωσή του. Από το 1740 είχε αρχίσει να μειώνεται η όρασή του από το ένα μάτι και μέσα σε μια δεκαετία την είχε χάσει ολοκληρωτικά. Το γεγονός αυτό -παρότι παρέμενε παραγωγικότατος μουσικά και συνέθετε απτόητος- λέγεται πως τον είχε επηρεάσει. Αυτό φαίνεται και στο ορατόριό του "Samson" που συνέθεσε το 1743 και πολλοί υποστηρίζουν πως ταυτίστηκε με τον τυφλό ήρωά του γράφοντάς του την περίφημη άρια: "Total eclipse".
"Total eclipse! no sun, no moon.
All dark amidst the blaze of noon.
Oh glorious light! no cheering ray
to glad my eyes with welcome day.
Ολική έκλειψη! δίχως ήλιο, δίχως φεγγάρι.
Όλα σκοτεινά μέσα στη φλόγα του μεσημεριού.
Ω λαμπρό φως! καμία ενθαρρυντική αχτίδα
να χαροποιήσει τα μάτια μου με το καλωσόρισμα της μέρας"
[Πληροφοριακά να πούμε πως ο Χαίντελ, είχε τον ίδιο γιατρό με τον Μπαχ κι έκανε -όπως και κείνος- κάποιες εγχειρήσεις για να βελτιώσει την όρασή του , χωρίς όμως επιτυχία...]
Χαρακτικό με το κατάμεστο Coven Garden την ημέρα πρεμιέρας του "Samson" το 1743
Μέχρι το τέλος της ζωής του και παντελώς τυφλός έπαιζε από μνήμης, αυτοσχεδίαζε και υπαγόρευε νέες συνθέσεις του. Στην άρια "Total Eclipse" δημιουργείται η έντονη αίσθηση της ταπείνωσης από την πτώση του Σαμψών, που τυφλός και χωρίς δυνάμεις καθίσταται συναισθηματικά γυμνός. Aυτή η άρια λέγεται πως πάντα έφερνε δάκρυα στα μάτια του Χαίντελ, όταν την άκουγε τα τελευταία χρόνια της ζωής του].
Το ορατόριο "Σαμψών" είναι μεγάλης δημοφιλίας έργο από την στιγμή της πρεμιέρας του -στο κατάμεστο από θεατές, Κόβεν Γκάρντεν- μέχρι σήμερα. Το λιμπρέτο του βασίστηκε στο σχετικό επεισόδιο που αναφέρεται στο Βιβλίο των Κριτών της Π.Διαθήκης, όπως αυτό μεταφέρθηκε από τον Τζον Μίλτον(επίσης τυφλού την περίοδο συγγραφής του) στο έργο του: "Σαμψών αγωνιζόμενος".
Ο Άγιος Δημήτριος με τονεπίσκοπο και τον έπαρχο της πόλης, ως ανακαινιστές του Ναού στη Θεσσαλονίκη Ψηφιδωτό 7ου. αι.
"Μέγαν εύρατο εν τοις κινδύνοις, σε υπέρμαχον η οικουμένη,
αθλοφόρε τα έθνη τροπούμενον. Ως ουν Λυαίου καθείλες την δύναμιν,
εν τω σταδίω θαρρύνας τον Νέστορα, ούτως Άγιε, μεγαλομάρτυς Δημήτριε,
Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος»
(Απολυτίκιο Αγίου Δημητρίου)
Ο Άγιος Δημήτριος ο Μυροβλήτης είναι ένας από τους πιο λαοφιλείς αγίους της Εκκλησίας μας και η μνήμη του γιορτάζεται σήμερα, 26 Οκτωβρίου.
Χρόνια Πολλά στους εορτάζοντες και τη Θεσσαλονίκη μας, την πόλη που μαρτύρησε.
***
Η Θεσσαλονίκη με την ιστορία της άσκησε μοναδική γοητεία στον Νικόλα Αστρινίδη.Ιδιαίτερα τον έλκυσε η ιστορία του πολιούχου της, Αγίου Δημητρίου.
Η πρώτη σκέψη του ήταν να γραψει μία όπερα με θέμα τον Άγιο.Όμως, όταν πληροφορήθηκε αντιδράσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη χρησιμοποίηση ενός ιερού θέματος στην κοσμική θεατρική μουσική, εγκατέλειψε την ιδέα κι αποφάσισε να στραφεί στο ορατόριο. Το λιμπρέτο ανατέθηκε στον ποιητή και φιλόλογο, Γιώργο Θέμελη, το όνομα του οποίου είναι συνδεδεμένο με την πόλη της Θεσσαλονίκης, που θεωρείται η πνευματική του πατρίδα. Ο ποιητής υπηρέτησε ως καθηγητής σε σχολεία της πόλης κι έζησε εκεί ως το τέλος της ζωής του.
Το ορατόριο παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 1962 για την Πεντηκονταετηρίδα της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης υπό τη δ/νση του Σολ. Μιχαηλίδη.Το ρόλο του Δημήτριου υποδύθηκε ο σπουδαίος κύπριος βαρύτονος, Πιερής Ζαρμάς.
To κείμενο του Θέμελη ακολουθεί πιστά την ιστορία του Αγίου, με μόνη εξαίρεση την απουσία αναφοράς στην καταγωγή του, αφήνοντας τον οίστρο του να συμπληρωσει λεπτομέρειες, να αναπτύξει θέματα και να εμβαθύνει σε ιδέες εμπλουτίζοντας την ιστορία με προσωπική ευαισθησία. Το κείμενο χαρακτηρίζεται από καλοζυγισμένη ισορροπία ανάμεσα στα αφηγηματικά και αμιγως μουσικά μέρη. Έτσι, από τα 14 μέρη του ορατορίου, τα 7 είναι αφηγηματικά και τα υπόλοιπα 7 λυρικά: άριες και ντουέτα.
Το ορατόριο χωρίζεται σε δυο τμήματα: Το πρώτο παρουσιάζει τον Άγιο Δημητριο έως τη φυλάκισή του από τον Μαξιμιανό. Στη φυλακή συναντά το χριστιανό Νέστορα, ο οποίος παίρνει την ευχή του Αγίου κι έτσι αντιμετωπίζει με επιτυχία το φοβερό μονομάχο Λυαίο. Το δεύτερο μέρος, που είναι μεγαλύτερης έντασης, παρουσιάζει το μαρτύριο και την αποθέωση του Αγίου.
Χαρακτηριστικό της ισορροπίας του ορατορίου είναι πως όλοι οι χαρακτήρες έχουν από μία μόνο άρια κι ένα ντουέτο, εκτός από τον Δημήτριο που έχει δύο.
Σημαντική είναι η παρουσία της αφηγήτριας και του χορού, όπου σχολιάζουν τη σύγκρουση των δυο πίστεων, Χριστιανισμού και ειδωλολατρών.Η αρμονική γλώσσα με τον έντονο χρωματικό ρυθμό του Αστρινίδη δίνει βυζαντινό χαρακτήρα στο ορατόριο, ενώ στην ενορχήστρωση σημαντικό ρόλο παίζουν τα χάλκινα πνευστά. Εντυπωσιακό είναι πως ο ρόλος του ειδωλολάτρη Μαξιμιανού ανατίθεται σε μπάσο, υπονοώντας τον χαμηλό, υλιστικό κόσμο της ειδωλολατρείας. Για τη σύνθεση του ορατορίου, ο Αστρινίδης μελέτησε στη Βιβλιοθήκη του Παρισιού προκειμένου να βρει αυθεντικό υλικό. Ετσι, το μοτίβο του Πρελούδιου, που εμφανίζεται ως εξαγγελτικό μοτίβο,είναι από αυθεντικό
"Ο Άγιος Δημήτριος με δυο παιδιά" Mωσαΐκό 7ου αι.
Βυζαντινό μέλος, ενώ αποκορύφωμα αποτελεί το τελευταίο μέρος όπου ο συνθέτης εναρμονίζει με απλότητα το Απολυτίκιο του Αγίου Δημητρίου, διατηρώντας την διαύγεια και την αυθεντικότητα του χαρακτήρα του.
Η διπλανή ΕΙΚΟΝΑ είναι από μωσαϊκό του 7ου αι. από τον Ναό του Αγίου Δημητρίου της Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες παραστάσεις του Ναού, όπου ο Άγιος παριστάνεται εν μέσω δυο παιδιών όρθιος. Τα παιδιά έχουν απλωμένα και σκεπασμένα με τα ρούχα τους, τα χέρια τους σε ικεσία, ενώ ο Άγιος ντυμένος την στολή του Υπάτου, με λευκή χλαμύδα, έχει τα χέρια υψωμένα σε σχήμα δέησης.
(γι' άλλους ερευνητές, η εικόνα παριστά τον Άγιο Γεώργιο).
"Ένθρονος Άγιος Δημήτριος" Δ. Θεοτοκόπουλος
Η δεύτερη ΕΙΚΟΝΑ δεξιά: "Ένθρονος Άγιος Δημήτριος", τέμπερα και φύλλο χρυσού σε ξύλο κυπαρισσιού δια χειρός Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.
Πρόκειται για πολύ σπάνια εικόνα της Κρητικής περιόδου, που πρόσφατα επιβεβαιώθηκε πως φιλοτεχνήθηκε από τον Ελ Γκρέκο, όταν μελετητές αναγνώρισαν την υπογραφή του στο πίσω μέρος: "χειρ Δομήνικου" (η εικόνα από dominikostheotokopoulos.webnode)
Το ορατόριο του Ν. Αστρινίδη: "Άγιος Δημήτριος" θεωρείται μοναδικής ομορφιάς κι εκπληκτικής τεχνικής, όπου εκτός από το γεγονός πως στην αρμονία της Δύσης ενσωματώνει το βυζαντινό μέλος, ο συνθέτης αποδίδει με θαυμαστή ακρίβεια την ατμόσφαιρα. Θρησκευτικότητα, μυσταγωγία, κατάνυξη, πνευματική ανάταση και έκσταση, ένα έργο με χαρακτήρα προσευχής, υποδειγματικής ενορχήστρωσης και μεγάλης εκφραστικότητας.
Ν.Αστρινίδης: "Ορατόριο Άγιος Δημήτριος":
(Για τη σύνταξη του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από academia.edu- μελέτη του ερευνητή και συνθέτη Ηλ. Χρυσοχοΐδη)
Σύνθεση ζωής αυτό το ορατόριο του Αστρινίδη, που τελευταία γίνεται προσπάθεια να ακουστούν κι άλλα έργα του σπουδαίου αυτού Έλληνα της Διασποράς. Κρίμα, που τα θρησκευτικά ήθη τον εμπόδισαν να συνθέσει όπερα, η οποία θα είχε εντελώς άλλη απήχηση! Φενάκη στον πολιτισμό κάποιες τέτοιες απόψεις. Εξαιρετικά και τα εικαστικά! Σ' ευχαριστούμε πολύ, Ελπίδα μου! ❤
"Ιησους του Ναυί", τοιχογραφία στη Μονή Οσίου Λουκά
Το ορατόριο είναι μεγάλης έκτασης λυρική μουσική σύνθεση για ορχήστρα, σόλο φωνές και χορωδία, η δομή του οποίου διαφέρει από την όπερα στο ότι δεν περιλαμβάνει σκηνική δράση. Συχνά αντλεί τα θέματά του από τη Βίβλο. Βασικός εκπρόσωπός του υπήρξε ο Φρειδερίκος Χαίντελ.
Με ένα αγαπημένο χορωδιακό από ορατόριο του Χαίντελ θα σας καλημερίσω και θα σας ευχηθώ καλό μήνα, ένα Σεπτέμβρη έμπνευσης και ψυχικής αγαλλίασης, φίλοι μου!
Ο Χαίντελ, ως βαθιά θρησκευόμενος επιζητούσε μέσα από τα ορατόριά του, όχι μόνο να ψυχαγωγήσει, μα κυρίως να βελτιώσει τη θρησκευτική αγωγή των ακροατών του.
Η σημερινή μουσική μου επιλογή είναι ένα από τα δημοφιλέστερα χορωδιακά του ορατορίου "Ιησούς του Ναυή", μιας και σήμερα 1η Σεπτεμβρίου η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του.
[Ο Ιησούς του Ναυή, ήταν ηγέτης του έθνους του Ισραήλ, ο οποίος διαδέχτηκε τον Μωυσή.Είναι εκείνος που οδήγησε το λαό στη γη της Επαγγελίας αφού πέρασε τον Ιορδάνη και συνέτριψε τους αλλόφυλους στα τείχη της Ιεριχούς].
Στη βιβλική αυτή ιστορία του Ιησού του Ναυή βασίζεται το θαυμάσιο ορατόριο του Χαίντελ περιλαμβάνοντας στην πλοκή της και μια φανταστική ιστορία αγάπης μεταξύ μιας ισραηλίτισσας κι ενός νεαρού στρατιώτη.
Το ορατόριο ανήκει σε μια σειρά συνθέσεων με τις οποίες ο Χαίντελ ανέδειξε τον τύπο του "αγγλικού ορατορίου", παρουσιάζοντας θρησκευτικά θέματα στην Αγγλική γλώσσα. Ο ρόλος της χορωδίας είναι ενισχυμένος στο ορατόριο, με ενεργό δράση στη δραματικότητα της σύνθεσης, γι'αυτό επιλέγω να ακούσουμε το λαμπρό χορωδιακό του 3ου μέρους: "See the Conquering Hero Comes", όπου ο Ιησούς του Ναυή επευφημείται από το λαό του ως τρανός ηγέτης που τους οδήγησε στην "Υποσχόμενη Γη", ενώ ευχαριστούν τον Θεό για την ευημερία και την απελευθέρωσή τους.
Τόσο πολύ άρεσε αυτό το χορωδιακό μέρος και στον Χαίντελ και στο ακροατήριο, που ο συνθέτης το πρόσθεσε στο έτερο ορατόριό του "Ιούδας ο Μακκαβαίος".
Handel: Oratorio Joshua, "See, the Conquering Hero comes"
Ο Μπετόβεν πάνω στη μελωδία του χορωδιακού έγραψε μια σειρά θαυμάσιων παραλλαγών για τσέλο και πιάνο που τις ακούμε από την ταλαντούχα Jacqueline du Pré στο τσέλο και τον Daniel Barenboim στο πιάνο.
Οι 12 Παραλλαγές γράφτηκαν το 1796 στο Βερολίνο και αφιερώθηκαν στη σύζυγο του Πρίγκιπα Κάρολ Λιχνόβσκι, ενός των σημαντικότερων προστατών του συνθέτη.
Ludwig van Beethoven: "Variations for cello & piano in G major on Handel's :
"See, the Conqu'ring Hero comes" / Jacqueline du Pré-Daniel Barenboim :
Το μέρος αυτό στην ορχηστρική του εκδοχή παίχτηκε και στην μνημόσυνη πομπή του Ναυάρχου Νέλσονα το 1806. Όπως αναφέρουν οι Times της εποχής:
"...η σωρός του ναυάρχου έφτασε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου υπό τον ήχο της μουσικής του Herr Handel"See the Conquering Hero Comes", που όμως αδυνατούσε να ακουστεί καθώς ο θρήνος του πλήθους υπερκάλυπτε τον ήχο των οργάνων..."
