"Άξιον εστί το Αρνίον το εσφαγμένον", Unionskirche, Έσση, (1670)
Η Δευτέρα του Πάσχα, ημέρα που ακολουθεί την κορύφωση του Πάσχα, συνεχίζει το πνεύμα της Αναστάσιμης χαράς και της νίκης της ζωής απέναντι στον θάνατο. Είναι μια μέρα περισυλλογής και δοξολογίας, όπου η Εκκλησία και η παράδοση στρέφονται ξανά στο μυστήριο της Ανάστασης, αλλά και στην καθολική σωτηρία που αυτή σηματοδοτεί. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναδύεται το όραμα της δημιουργίας που υμνεί αδιάκοπα τον Θεό και το "Αρνίον το εσφαγμένον", σύμβολο της θυσίας και της λύτρωσης του Χριστού...
"Άξιον εστί το Αρνίον το εσφαγμένον λαβείν την δύναμιν και πλούτον και σοφίαν και ισχύν και τιμήν και δόξαν και ευλογίαν. Και παν κτίσμα ο εστιν εν τω ουρανώ και επί της γης και υποκάτω της γης και επί της θαλάσσης, και τα εν αυτοίς πάντα, ήκουσα λέγοντας. Τω καθημένω επί τω θρόνω και τω Αρνίω η ευλογία και η τιμή και η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων."
Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από την Αποκάλυψη του Ιωάννη (5:12-13), όπου περιγράφεται ένα μεγαλοπρεπές ουράνιο όραμα δοξολογίας. Σ' αυτό, το "Αρνίον το εσφαγμένον", σύμβολο του Χριστού, αναγνωρίζεται άξιο να λάβει δύναμη, πλούτο, σοφία, ισχύ, τιμή, δόξα και ευλογία. Όλη η κτίση ενώνεται σε μια καθολική υμνωδία, απευθύνοντας δόξα, τόσο σε Εκείνον που κάθεται στον θρόνο, όσο και στο Αρνί, εγκωμιάζοντας την αιώνια εξουσία και δόξα Τους.
Το ίδιο όραμα έχει αποδοθεί εικαστικά στην οροφογραφία πάνω από το ιερό, της Unionskirche στην Έσση, ένα από τα πιο εντυπωσιακά εικονογραφικά σύνολα του γερμανικού μπαρόκ (περί το 1670), όπως φαίνεται στην παραπάνω εικόνα.
Το έργο παρουσιάζει μια σύνθετη, θεολογικά οργανωμένη ουράνια σκηνή. Στο κέντρο δεσπόζει το Αρνίον, σύμβολο του Χριστού, ως θυσιαστικός και ταυτόχρονα ένδοξος Λυτρωτής. Πλαισιώνεται από τον Θεό Πατέρα, έναν άγγελο και τις μορφές των τεσσάρων Ευαγγελιστών, οι οποίοι αποδίδονται συμβολικά μέσω των αντίστοιχων εμβλημάτων τους(Ματθαίος-φτερωτός άγγελος...Μάρκος-λιοντάρι...Λουκάς-ταύρος...Ιωάννης-αετός). Γύρω από τον κεντρικό πυρήνα αναπτύσσεται ένας "ουράνιος χορός αγγέλων" με μουσικά όργανα, κυρίως άρπες, οι οποίοι φαίνεται να συμμετέχουν σε μια αδιάκοπη δοξολογία. Η σύνθεση δημιουργεί την αίσθηση μιας αέναης λειτουργικής υμνολογίας, όπου γη και ουρανός ενώνονται σε μία κοινή λατρεία.
Το ίδιο οραματικό απόσπασμα της Αποκάλυψης ενέπνευσε τον Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ, ο οποίος το μετέπλασε μουσικά στο εμβληματικό ορατόριο του, "Μεσσίας". Στο τρίτο και τελευταίο μέρος του έργου, που αναφέρεται στην Ανάσταση και τη Λύτρωση, η τελική σκηνή βασίζεται στους συγκεκριμένους στίχους της Αποκάλυψης, αποδίδοντας τη στιγμή της καθολικής ουράνιας δοξολογίας. Όλη η κτίση συμμετέχει σε έναν κοσμικό ύμνο προς τον Θεό και το Αρνί.
Η χορωδία, με τη λαμπρή υποστήριξη της μπαρόκ ορχήστρας, όπου ξεχωρίζουν οι σάλπιγγες και τα τύμπανα, αναπτύσσει έναν επιβλητικό και τελετουργικό χαρακτήρα. Ψάλλει το "Άξιον εστίν το Αρνίον το εσφαγμένον - Worthy is the Lamb that was slain", μια μουσική διακήρυξη δοξολογίας. Ακολουθεί μια εκτεταμένη αντιστικτική επεξεργασία. Η μουσική γραφή πυκνώνει, οι φωνές εισέρχονται διαδοχικά σε μιμητική ανάπτυξη και το υλικό εξελίσσεται σε μορφή φούγκας, χαρακτηριστική της ώριμης μπαρόκ πολυφωνίας. Η επαναλαμβανόμενη φράση"for ever and ever - εις τους αιώνας των αιώνων"αποκτά υμνικό χαρακτήρα, μέσα από διαδοχικές εισόδους που ενισχύουν την αίσθηση του απείρου και της αιωνιότητας.
Σταδιακά, η μουσική κορυφώνεται μέσα από πυκνή πολυφωνία, διευρυμένη αρμονική κίνηση και αυξανόμενη ορχηστρική συμμετοχή, οδηγώντας σε μια μεγαλοπρεπή κατακλείδα. Το τελικό "Αμήν"αναπτύσσεται φουγκικά, με διαδοχικές θεματικές εισόδους, όπου κάθε φωνητική ομάδα (μπάσο, τενόρος, άλτο, σοπράνο) συμβάλλει στη σταδιακή οικοδόμηση του ηχητικού όγκου, πριν από την τελική θριαμβευτική κατάληξη.
Handel: "Messiah, HWV 56, Pt. 3: No. 53, Worthy Is the Lamb That Was Slain"
Μποτιτσέλι: "O Aσσουήρος επιλέγει την Εσθήρ για βασίλισσα"
Σήμερα η Εβραϊκή κοινότητα με χαρμόσυνες τελετές γιορτάζει το Πουρίμ, γιορτή, σε ανάμνηση της απελευθέρωσης των Εβραίων από τον ζυγό των Περσών, την ημέρα που επρόκειτο να εξοντωθούν "δια κλήρου"(Πουρίμ).
Mια νεαρή Εβραία είναι εκείνη που μεσολάβησε στον Πέρση βασιλιά, Ασσουήρο για να αποτρέψει τη σφαγή του λαού της. Ηταν η Εσθήρ, που το θάρρος της τιμάται μέχρι σήμερα στο Πουρίμ, όταν η ιστορία της διαβάζεται δυνατά στη Συναγωγή το απόγευμα της 14ης μέρας του εβραϊκού μήνα, Αδάρ, που φέτος πέφτει στις 16 Μαρτίου.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ:
"Esther", Sir John Everett Millais
Ο Ασσουήρης της Περσίας παραγκώνισε τη βασίλισσα-σύζυγό του, Βάστι, επειδή δεν υπάκουσε σε κάποια εντολή του. Έτσι, οργάνωσε γιορτή προκειμένου να εμφανιστούν μπρος του οι γυναίκες του βασιλείου του και να επιλέξει τη νέα βασίλισσα. Ανάμεσα στις γυναίκες ήταν και η πανέμορφη Εβραία Εσθήρ, που καθώς ήταν ορφανή είχε μεγαλώσει με το θείο της, Μαρδοχαίο. Ο βασιλιάς θαμπώθηκε από τα κάλλη της νεαρής κοπέλας και την παντρεύτηκε. Ο υπουργός του βασιλιά, Αμάν, μισούσε όλους τους Εβραίους και συνωμότησε ώστε να πάρει έγκριση από τον Ασσουήρο να θανατωθούν όλοι τους. Όταν ο Μαρδοχαίος αντιλήφθηκε του σκοπούς του έπεισε την Εσθήρ να μεσολαβήσει στον βασιλιά. Αυτό δεν ήταν τόσο απλό όσο ακούγεται. Η είσοδος στα προσωπικά διαμερίσματα το Ασσουήρου ακόμα και για τη βασίλισσα, απαγορευόταν. Έτσι, αφού πρώτα ζήτησε από τους Εβραίους να προσευχηθούν για τη σωτηρία τους, η γυναίκα φόρεσε τα ωραιότερα ενδύματά της, στολίστηκε με χρυσά κοσμήματα και μπήκε στην αίθουσα του θρόνου με τόλμη και θάρρος.
"Η Εσθήρ λιποθυμά ενώπιον του Ασσουήρου", Τιντορέτο
Όταν ο βασιλιάς την είδε έτσι εκθαμβωτική τής έγνεψε πως θα τη δεχτεί και κείνη -όπως αναφέρεται στη Βίβλο- ανακουφισμένη, λιποθύμησε. Προσκάλεσε τον βασιλιά σε δείπνο, όπου του αποκάλυψε την εβραϊκή καταγωγή της και ζήτησε έλεος για τον λαό της. Να ανακαλέσει δηλαδή το διάταγμά του(Πουρίμ) που κατόπιν προτροπής του μοχθηρού Αμάν είχε ανακοινώσει εναντίον τους. Ο βασιλιάς κατάλαβε τη συνωμοσία του Αμάν κι έστειλε εκείνον στην αγχόνη, που είχε ετοιμαστεί για τους Εβραίους. O Aσσουήρος δίνει το δικαίωμα στου Εβραίους να υπερασπιστούν τη ζωή τους όποτε απειληθεί, κάτι που συμβαίνει την 13η ημέρα του μήνα Αδάρ, ημερομηνία που ο Αμάν είχε αποφασίσει την γενοκτονία τους. Είναι οι νικητές κι ευχαριστούν τον Θεό για την απελευθέρωσή τους...
"Η Εσθήρ ενώπιον του Ασσουήρου", Nicolas Poussin
Τα γεγονότα, αναφέρονται στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης "Εσθήρ", καθώς η θρησκευτική παράδοση θέλει την εβραία βασίλισσα να ζήτησε από τους σοφούς να διαιωνίσουν το όνομά της καθιερώνοντας μια ετήσια γιορτή και διαβάζοντας το βιβλίο που περιγράφει την ιστορία της.
Η βασίλισσα Έσθηρ εμφανίζεται ως επιτομή της γυναικείας σεμνότητας, του θάρρους και της αυτοθυσίας. Το πραγματικό όνομα της ήταν Hadassah, αλλά όταν έγινε βασίλισσα, ονομάστηκε Eσθήρ, που στα περσικά σημαίνει Αφροδίτη.
Το Βιβλίο τη Εσθήρ(σε μορφή κυλίνδρου)
Στην ΤΕΧΝΗ:
Η Εσθήρ υπήρξε η έμπνευση πολλών καλλιτεχνών, εικαστικών, λογοτεχνών και μουσικών.
Μεγάλοι ζωγράφοι, από τους Μποτιτσέλι, Τιντορέτο, Βερονέζε, Ρέμπραντ ως τους Ρούμπενς, Πουσέν, Σερ Τζων Έβερετ Μίλαι, Πομπέο Μπατόνι, και Νταλί... απεικονίζουν σκηνές από την ιστορία της Εσθήρ.
Επίσης, προς το τέλος της ζωής του που ο γάλλος δραματουργός, Ρακίνας στράφηκε σε Βιβλικά θέματα για να αντλήσει έμπνευση, γράφει ένα από τα αριστουργήματά του, που αναφέρεται στην Εσθήρ. Δομημένο στα πρότυπα της κλασικής τραγωδίας, ο γάλλος συγγραφέας παρουσιάζει ξεκάθαρα τη δράση, με την πλοκή να γεννιέται από τα πάθη των χαρακτήρων και την ένταση του συναισθήματος:
"Γνωρίζεις πόσα χρεωστώ σ'αυτόν τον Μαρδοχαίον
Ο θάνατος μ’ εστέρησε των φίλων μου γονέων
Αλλά αυτό την δυστυχή του αδερφού του όρη
ως ιδικήν του πάντοτε ηγάπα κι εθεώρει
Η τύχη της πατρίδας του τον κάμνει να τρομάζει
από την ερημίαν μου λοιπόν ευθύς με βγάζει
και της ελευθερίας της μ'αφήνει τη φροντίδα
προσέτι δε θρόνου λαμπρού με δίδει την ελπίδα
Εις τους κρυφίους του σκοπούς με τρόμον υποκύπτω
κι έρχομαι -πλην στους εδώ, οποία είμαι, κρύπτω.
[...]
Τέλος με παρουσίασαν εμπρός του Ασσουήρου
και μ' είδε ο απόγονος, ο αλαζών του Κύρου
[...]
Ώραν πολλήν ο βασιλεύς μ' εκοίταζεν ασμένως
με παρετήρει εν σιωπή κι εις την στιγμήν εκείνην
ο Κύριός μας έκαμε δια εμέ να κλίνει
Η εκλογή του και αυτός ενήργ' εις την ψυχήν του
όταν με την ελκυστική και θελκτική φωνή του
"Έσο βασίλισσα εσύ", με είπεν και προσέτι
ευθύς λαμπρόν διάδημα στο μέτωπόν μου, θέτει..."
("Εσθήρ", τραγωδία Ρακίνα, μτφ. Δ. Βικέλα)
"Eβραίοι που γιορτάζουν το Πουρίμ"
ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Aπό τους μουσουργούς ο Αλεσάντρο Στραντέλα το 1677 έγραψε ένα ορατόριο με τίτλο: "Eσθήρ, η Ελευθερώτρια του Εβραϊκού λαού"
Ο Στραντέλα υπήρξε συνθέτης με πολυτάραχη ζωή που κατέληξε να δολοφονηθεί, για λόγους ερωτικής αντιζηλίας, ωστόσο αποτελεί ξεχωριστή φυσιογνωμία στην ιστορία της μουσικής. Συνθετικά, τοποθετείται στο μεταίχμιο πολλών στυλ και περιόδων. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι μεταξύ όπερας και ιερού δράματος, και η μουσική του χαρακτηρίζεται από ζωντάνια, εκφραστικότητα και βαθιά ανθρωπιά.
Ο συνθέτης στο ορατόριο "Εσθήρ" για να αποτυπώσει τους χαρακτήρες με ακρίβεια αλλά και λεπτότητα, χρησιμοποιεί εξαιρετικές ηχητικές διακυμάνσεις δίνοντας τις φωτοσκιάσεις των συναισθημάτων, καθιστώντας τη δημιουργία του, έργο αντάξιο των "μεγάλων" τεχνών της περιόδου της Αντιμεταρρύθμισης. Το ορατόριο θαυμάστηκε τόσο, το ίδιο και ο συνθέτης του, που γι'αυτό τον αποκάλεσαν: "Καραβάτζιο της μουσικής". Η "Εσθήρ" του Στραντέλα είναι γεμάτη εξαίσια και συνάμα έντονης μυστηριακής αίσθησης, μελωδικά μοτίβα.
Stradella: "Ester, Liberatrice del Popolo Hebreo":
2. To 1720 o Φρειδερίκος Χαίντελ συνέθεσε ένα ορατόριο με έμπνευση το βιβλικό θέμα και βασισμένο στην τραγωδία του Ρακίνα, για τον πάτρονά του, Δούκα James of Chandos. Είναι το πρώτο βιβλικό ορατόριο του Σάξωνα και το πρώτο επίσης σε αγγλικό κείμενο. Αν και πρωτόλεια Χαιντελική σύνθεση αποτελεί -ιδιαίτερα η εισαγωγή- μια από τις λαμπρότερες και ωραιότερες εισαγωγές του Χαίντελ. Για πολλές δεκαετίες υπήρξε το δημοφιλέστερο ορχηστρικό έργο στην Αγγλία και είχε καθιερωθεί να εκτελείται στην έναρξη της ετήσιας γιορτής του φιλανθρωπικού ιδρύματος απόρων κορασίδων στο Λονδίνο.
Το έργο βασίζεται σε παλιότερη μάσκα, που όμως ο συνθέτης αναθεώρησε στη συνέχεια, επειδή τότε με απόφαση του επισκόπου του Λονδίνου απαγορεύονταν να παρουσιάζονται επί σκηνής παραστάσεις με βιβλικά θέματα. Έτσι, ο Χαίντελ εκ των πραγμάτων προσάρμοσε μουσική και κείμενο σε συναυλιακή μορφή με αγγλικούς στίχους, γινόμενο έτσι το πρώτο αγγλικό ορατόριο, όπως προαναφέρθηκε.
Handel: "Esther, Overture":
Aκούμε και το λαμπρό τελικό χορωδιακό, "The Lord our enemy has slain- Ο Θεός αφάνισε του εχθρούς μας", με του Εβραίους να θριαμβολογούν και δοξάζουν τον Κύριο:
Τελικά, το Πουρίμ αποτελεί μια γιορτή αγαλλίασης, χαράς, κεφιού. Το Βιβλίο της Εσθήρ στη μορφή του κυλίνδρου διαβάζεται δυνατά στους παρευρισκόμενους με την παράδοση να απαιτεί θορυβώδες ξέσπασμα κάθε φορά που κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης προφέρεται το όνομα του μοχθηρού και εχθρού του Ιουδαϊσμού, Αμάν.
3. Mια κωμική όπερα σε δύο πράξεις και επηρεασμένος από την Εβραϊκή κληρονομιά του συνθέτει το 1925 ο Darius Milhaud, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι με τίτλο: "Esther de Carpentras, Op. 89". Το λιμπρέτο έγραψε ο παιδικός φίλος του συνθέτη, και μέλος της εβραϊκής κοινότητας, Armand Lunel.
Η υπόθεση διαδραματίζεται στην πόλη Kαρπαντρά της Προβηγγίας, όπου οι Εβραίοι ζητούν άδεια από τον νέο Επίσκοπο για να παρουσιάσουν το παραδοσιακό έργο της Εσθήρ κατά την εβραϊκή γιορτή του Πουρίμ. Ο Επίσκοπος δίνει την άδεια, αλλά σχεδιάζει να διακόψει την παράσταση ζητώντας από τους Εβραίους να απαρνηθούν την πίστη τους. Καθώς ο Επίσκοπος διακόπτει το δρώμενο, η υποδυόμενη την Εσθήρ εισέρχεται και συνεχίζει αγνοώντας την κατάσταση, απευθυνόμενη στον Επίσκοπο σαν να ήταν ο βασιλιάς Ασσουήρος. Συγκινημένος από την πίστη της, ο Επίσκοπος επιτρέπει στους Εβραίους να διατηρήσουν τη δική τους θρησκεία, προς ανακούφιση των ντόπιων, που αντλούν υλικό όφελος από την εβραϊκή κοινότητα.
Η μουσική της όπερας είναι πολύ μελωδική. Είναι γραμμένη κυρίως με τους παλιούς εκκλησιαστικούς τρόπους, ενώ σε μεγάλη έκταση χρησιμοποιείται πολυτονικότητα.
Ιδιαίτερο είναι το εικαστικό, που φιλοτέχνησε ο Σαλβαντόρ Νταλί το 1964 με τίτλο: "Ο Ασσουήρος ερωτεύεται την Εσθήρ".
S. Dali: "Assuerus Falls in Love with Esther"
Η έμπνευση προήλθε από το Βιβλίο της Εσθήρ 2:17:
"Η Εσθήρ σαγήνευσε το βασιλιά περισσότερο από κάθε άλλη γυναίκα, και προκάλεσε την εύνοια και τη συμπάθειά του περισσότερο απ' όλες τις άλλες παρθένες. Της έβαλε στο κεφάλι το βασιλικό διάδημα και την ανακήρυξε βασίλισσα".
Ο Νταλί αποτυπώνει το κεφάλι του βασιλιά, τη μεγαλύτερη έκταση του οποίου καταλαμβάνει η Εσθήρ. Όλες οι σκέψεις του περιστρέφονται γύρω από την πανέμορφη γυναίκα. Την βλέπει παντού, δεν μπορεί να σκεφτεί τίποτα άλλο, όπως κάθε ερωτευμένος.
Στην εικαστική σύνθεση ο Νταλί επηρεάστηκε βαθιά από τη θεωρία του Φρόιντ για το ασυνείδητο και την ονειρική απεικόνιση του σουρεαλισμού. Ο πίνακας εμφανίζεται ως ονειρική φαντασίωση, με την Εσθήρ "παγιδευμένη" ως σκέψη φωλιασμένη στο μυαλό του Ασσουήρου.O ζωγράφος στην ερμηνεία της ιστορίας της Εσθήρ επικεντρώθηκε στη δύναμη της ομορφιάς της με τη μορφή ονείρου.
Peter von Cornelius: "Ο Iωσήφ αποκαλύπτεται στους αδελφούς του"
Ήταν το 1743 όταν ο Φρήντριχ Χαίντελ συνέθεσε ένα από τα ωραιότερα ορατόριά του: "Joseph and his Brethren-Ο Ιωσήφ και τ'αδέρφια του" σε αγγλικό λιμπρέτο του αιδεσιμότατου James Miller, βασισμένο στην ιστορία του αγαπημένου γιου του Ιακώβ, τον "Πάγκαλο Ιωσήφ", που η Εκκλησία μας τιμά στην αρχή της Εβδομάδας των Παθών, τη Μεγάλη Δευτέρα.
Η ιστορία του Ιωσήφ καταγράφεται στα κεφάλαια του βιβλίου της Γένεσης:
"Η ζήλεια κάνει τα αδέρφια του Ιωσήφ να τον πουλήσουν σε εμπόρους κι έτσι βρίσκεται στην Αίγυπτο, δούλος του πλούσιου Πετεφρή. Εκεί με τη βοήθεια του Θεού κέρδισε την εύνοια και εμπιστοσύνη του αφεντικού του. Όμως φυλακίστηκε καθώς δεν ενέδωσε στις ερωτικές διαθέσεις της συζύγου του Πετεφρή, κι αυτή τον συκοφάντησε στον άντρα της.
Από δω ξεκινά την μουσική αφήγηση ο Χαίντελ..Η πρώτη σκηνή ανοίγει στο κελί της φυλακής με τον Ιωσήφ μελαγχολικό...
Η αρετή του Ιωσήφ φάνηκε όμως και μέσα στη φυλακή. Όλοι τον αγάπησαν για την καλοσύνη και την τιμιότητά του, αλλά και για την ικανότητά του να ερμηνεύει όνειρα. Έτσι, κλήθηκε να ερμηνεύσει τα παράξενα όνειρα του Φαραώ, που εκείνος εκτιμώντας τον τού έδωσε μεγάλα αξιώματα. Στην εποχή της μεγάλη πείνας έφτασαν στην Αίγυπτο τα αδέρφια του αναζητώντας τροφή. Ο Ιωσήφ τους αναγνώρισε. Μετά από πολλά επεισόδια τούς αποκαλύπτεται και τούς συγχωρεί. Το θεϊκό σχέδιο εξελίχθηκε παρά τις ανατροπές και τα εμπόδια από την ανθρώπινη αδυναμία".
O Xαίντελ δίνει μια σύνθεση μεγάλη κλίμακας, όπου συναρπάζει κοινό και κριτικούς, τόσο που οι ζωγράφοι να απεικονίσουν την ημέρα της μεγάλης πρεμιέρας (2 Μαρτίου 1744) με το πλήθος των φιλόμουσων να έχουν κατακλύσει το θέατρο στο Κόβεν Γκάρντεν.
H πρεμιέρα του ορατορίου στο Κόβεν Γκάρντεν
Ξεχωριστή στη μουσική απεικόνιση της Βιβλικής ιστορίας είναι η μεγαλόπρεπη ουβερτούρα, τα θέματα της οποίας και το ύφος προϊδεάζουν την πρώτη δραματική σκηνή που θα παρακολουθήσει το κοινό όταν τραβηχτεί η αυλαία. Πρόκειται για τη σκηνή της φυλακής. Ο συνθέτης επιλέγει ένα λυρικότατο Andante στη μι ελ. ακολουθούμενο από ένα ήρεμο και απαλό Larghetto στην σχετική μείζονα κλίμακα του Σολ. Η αλλαγή έρχεται με ένα τολμηρό Allegro σε στυλ φούγκας με το μελαγχολικό Minuetο, υπογραμμίζοντας τη "σκοτεινή" σε συναίσθημα, σκηνή.
Handel: "Joseph and His Brethren, HWV 59 - Ouverture":
Η πρώτη άρια του φυλακισμένου Ιωσήφ είναι σε μορφή da capo(άρια με επανάληψη). Ο Χαίντελ παρά την κατώτερη κοινωνική θέση του χαρακτήρα, δεν διστάζει να ενισχύσει την υποτονική, στοχαστική και μελαγχολικού ύφους μελωδία σε δυναμισμό με τολμηρά και βιρτουόζικα διακοσμητικά στοιχεία.
"Άντεξε, ψυχή μου και μη λυγίζεις
από τα δεινά των βασάνων!
Όταν αρετή έχει για κορώνα του
κι ο αιχμάλωτος, βασιλεύει"
Από τις πλέον εκθαμβωτικές στιγμές του ορατορίου και ιδιαίτερα δημοφιλείς είναι η άρια της Ασινέθ στο τρίτο μέρος της σύνθεσης. Πρόκειται για την Αιγύπτια γυναίκα, κόρη του Πετεφρή, που ο Φαραώ θα δώσει τελικά για γυναίκα του στον Ιωσήφ. Ο συνθέτης ενσωματώνει στην πλοκή και το απαιτούμενο ερωτικό σκίρτημα ανάμεσα στον ενάρετο Ιωσήφ και την κοπέλα, η θλίψη και η αγωνία της οποίας για τον φυλακισμένο νέο εκφράζονται σε αυτή την δεξιοτεχνικότατη άρια.
Händel: "Joseph and his Brethren-Prophetic raptures" / Sandrine Piau:
Ιδιαίτερα συγκινητικό είναι το ντουέτο Ιωσήφ με τον μικρότερο αδερφό του Βενιαμίν. Ο Χαίντελ δηλώνει την αθωότητα και το νεαρό της ηλικίας του αγοριού με μουσικά θέματα γεμάτα λυρισμό και ευαισθησία.
Léon Pierre Urbain Bourgeois: "Ο Iωσήφ αποκαλύπτεται στους αδελφούς του"
Όπως επίσης και το απαράμιλλης ομορφιάς, αν και σύντομο, τελικό "Hallelujah!".
Ένα θριαμβευτικό χορωδιακό από τους Ισραηλίτες, όταν ο Ιωσήφ φανερώνει την ταυτότητά του στους αδερφούς του και όλοι χαίρονται αγαλλιασμένοι. Χαρακτηριστική είναι η διπλή φούγκα στο ξεκίνημά του. Η κορύφωση δεν αργεί, με την ορχήστρα να εισάγει κάθε ηχόχρωμά της σε ένα λαμπρό και επιβλητικό μουσικό εγκώμιο. Μεγαλοπρεπές και με επισημότητα το πολυφωνικό αποτέλεσμα, μέσω του οποίου με ευλάβεια υμνείται η μεγαλοσύνη του Κυρίου:
"We will rejoice in thy salvation,
and triumph in the name of the Lord our God.
Hallelujah!"
Ηandel: "Joseph and His Brethren, HWV 59: We Will Rejoice in Thy Salvation":
Για μια ακόμη φορά ο Χαίντελ αποδεικνύει πως έχει τη μαεστρία να προσδίδει έντονη θεατρικότητα στις Βιβλικές σκηνές. Μπορεί κάποιοι θρησκευόμενοι της εποχής του να τον κατηγόρησαν ότι μετέτρεπε τα ιερά κείμενα σε ψυχαγωγία, όμως κατ' αυτόν ήταν ένας πιστός λουθηρανός που δεν στόχευε στη διασκέδαση, αλλά στη χριστιανική εκπαίδευση του ακροατηρίου του...
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο Μουσικό Περιοδικό TAR .
Ήταν 19 χρονών όταν ο Φρειδερίκος Χαίντελ ανέλαβε τη θέση βιολιστή και αρπιχορδίστα στην Ορχήστρα του Αμβούργου, όπου μεσουρανούσε ο λίγο μεγαλύτερός του, Γιόχαν Μάθεσον. Επιδειξιομανής, ο Μάθεσον εκτός από συνθέτης, διηύθυνε την ορχήστρα, έπαιζε αρπίχορχο, υποδυόταν ρόλους και τραγουδούσε στις όπερες.
Εκείνη τη χρονιά του 1704 παιζόταν η όπερά του "Κλεοπάτρα", όπου ο Μάθεσον ενσάρκωνε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Αντώνιου.
Ενα βράδυ, ο αρπιχορδίστας είχε μπλέξει σε χαρτοπαίγνιο και τη θέση του πήρε ο Χαίντελ. Καθώς ο Αντώνιος αυτοκτονεί και αποσύρεται από το έργο σχεδόν μισή ώρα πριν το τέλος, ο Μάθεσον θέλησε να συνεχίσει εκείνος την εκτέλεση στο αρπίχορδο. Φυσικά, ο νεαρός Χαίντελ αρνήθηκε. Αυτό, εξόργισε τον Μάθεσον, που θολωμένος τον κάλεσε σε μονομαχία.
Ο Μάθεσον κόντεψε να σκοτώσει τον Χαίντελ, αν ο δεύτερος δεν είχε την τύχη με το μέρος του...Αφύλακτος ο Χαίντελ δέχτηκε το σπαθί του Μάθεσον στο στήθος, στο μέρος της καρδιάς, όμως σώθηκε, καθώς εμπόδισε τη λόγχη ένα μεγάλο μεταλλικό κουμπί στο πανωφόρι του τυχερού συνθέτη...
Άλλοι λένε πως σώθηκε γιατί στις τσέπες είχε την παρτιτούρα της όπερας, που αντιστάθηκε στο κοφτερό σπαθί...
Oι δυο τους έκαναν αρκετό καιρό να συμφιλιωθούν μετά το επεισόδιο. Παρέμειναν φίλοι και αλληλογραφούσαν, καθώς ο Χαίντελ έφυγε για το Λονδίνο. Μετά το θάνατό του, ο Μάθεσον μετέφρασε τη βιογραφία του Χαίντελ στα γερμανικά, την οποία με δικά του έξοδα, εξέδωσε.
1. Παρακολουθούμε τη σκηνή της μονομαχίας από την ταινία: "The Wandering Maestro" που αναφέρεται στη ζωή του Γιόζεφ Χαίντελ, μουσικά επενδεδυμένη με την άρια: "O ruddier than the cherry" από την 2η Πράξη της όπερας του Χαίντελ: Acis and Galatea":
2. Και η άρια της Κλεοπάτρας από τη σκηνή του θανάτου της από την oμώνυμη όπερα του Johann Mattheson, που η παρτιτούρα της έσωσε τον Χαίντελ από το θάνατο:
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Μαρμάρινο ανάγλυφο "Ηρώ και Λέανδρος", Henry Hugh Armstead-Τate Gallery UK
Απόψε, μια ερωτική ιστορία, που συγκίνησε πλήθος καλλιτεχνών από την αρχαιότητα ως σήμερα, μα και κάθε αναγνώστη του μύθου.
"Ξέρεις τη χώρα που ανθούν μύρτα και κυπαρίσσια...[...] Που τα τρυγώνια του έρωτα και τα’ άγρια τα γεράκια Σε θλίψη μαραζώνουνε ή για το κρίμα ορμάνε; Πού ‘ναι ολάνθιστη η γης και που ο ήλιος λάμπει, Που των παρθένων η δροσιά ρόδων δροσούλα μοιάζει;"
"H Hρώ με τη λυχνάρι" Evelyn de Morgan
Με αυτή την όμορφη περιγραφή των Δαρδανελίων ξεκινά ο λόρδος Μπάυρον τη "Νύφη της Αβύδου". Η νύφη της Αβύδου ήταν η Ηρώ. Ενα μυθολογικό πρόσωπο, που σύμφωνα με την παράδοση έμενε στη Σηστό, αρχαία πόλη της Θράκης, κτισμένη στα παράλια του Ελλησπόντου στο στενότερο μέρος του. Πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο της παραλίας της Σηστού υψωνόταν ο ναός της Αφροδίτης. Ιέρεια του Ναού η νεαρή και πανέμορφη Ηρώ. Κάθε χρόνο την άνοιξη τελούνταν στο ναό η γιορτή της Αφροδίτης και του Άδωνη. Προσκυνητές πολλοί κάθε χρόνο. Για πρώτη του φορά ήρθε ως προσκυνητής και ένας ωραίος νεαρός, ο Λέανδρος, που έμενε στην απέναντι ακτή του Ελλησπόντου, την Άβυδο.
Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος, ο πόθος τους ακατανίκητος!!! Υπερπηδούν κάθε ανθρώπινο και ιερό φραγμό. Η Ηρώ την ιεροσύνη της, ο Λέανδρος την ιερότητα της παρθένου. Μετά τη γιορτή, η Ηρώ δέχτηκε τον Λέανδρο στον πύργο όπου κατοικούσε όταν τελείωνε η υπηρεσία της στον ναό. Από τότε, ο Λέανδρος περνούσε κάθε βράδυ τον Ελλήσποντο, έχοντας για οδηγό το φως ενός λυχναριού που έβαζε η Ηρώ στο ψηλότερο σημείο του ναού και, κατάκοπος, έπεφτε στην αγκαλιά της.
Μια χειμωνιάτικη νύχτα όμως, ο άνεμος έσβησε το λυχνάρι και ο Λέανδρος έχασε τον προσανατολισμό του, χωρίς τον φωτεινό οδηγό, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί στα βράχια...
Το πρωί, η Ηρώ είδε από το παράθυρό της το πτώμα του Λέανδρου που είχαν ξεβράσει στη στεριά τα κύματα. Μεσ' στην οδυνη και την απελπισιά του χαμού του αγαπημένου της κρίνει πως δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν…Ετσι, ρίχτηκε από τον πύργο στη θάλασσα και πνίγηκε. Οι κάτοικοι της Σηστού έθαψαν τους δύο εραστές σε κοινό τάφο.
Joseph Mallord William Turner
Κι ο ευαίσθητος Ελληνικός λαός θρηνεί στα δημοτικά του τραγούδια…
"…στο’ να φυτρώνει κάλαμος και στ’ άλλο κυπαρίσι… για δέστε τα βαριόμοιρα για δέστε τα καημένα σαν δεν φιλιούνται ζωντανά φιλιούνται πεθαμένα…"
Ο μύθος του ερωτευμένου ζευγαριού ενέπνευσε το Λόρδο Μπάυρον στη Νύμφη της Αβύδου και μάλιστα ο ίδιος ο ποιητής λέγεται πως διέσχισε κολυμπώντας το στενό που, κατά τον μύθο, περνούσε κάθε νύχτα ο Λέανδρος.
Εκτός από το Μπάυρον και το Μουσαίο (5ος αι. μ.Χ.), που έγραψε "Τα καθ’ Ηρώ και Λέανδρον", ένα ποίημα σε 343 δακτυλικούς εξάμετρους στίχους.
"Πες μου τον λύχνο, δέσποινα, που είδε κρυφές αγάπες,
της νύκτας τον κολυμπητή, που για γαμπρός πρυμίζει,
τον γάμο πες τον σκοτεινό, που δεν είδ᾽ η Αυγούλα,
και την Σηστό, που της Ηρώς ενυκτογίνη ο γάμος.
[...]
Έλα, θεά, τραγούδα μου, να πούμε το ᾽να τέλος
του λυχναριού που απόσβησε και του παιδιού που εχάθη.
Αντικρινές γειτόνισσες Σηστός και Άβυδος ήταν
κατάγιαλα. Το τόξο του τάνυσ᾽ επάνω ο Έρως
και μες στες χώρες και τες δυο μιαν τόξεψε σαγίτα
και μια κορασιάν έκαψε και νιο ένα παλληκάρι.
Λέανδρο τον ομορφονιό κι Ηρώ την κόρη ελέγαν.
Η Ηρώ στην Σηστόν έμενε, στην Άβυδο ο νιος ήτον·
άστρα κι οι δυο γλυκόφωτα στες δυο μέσα τες χώρες..."
(μτφ: Σίμος Μεναρδος)
"Hero and Leander", Peter Paul Rubens
Το ποίημα του Μουσαίου είναι από τα δημοφιλέστερα πάνω στο θέμα. Από αυτόν εμπνέονται αργότερα και γράφουν ο Σίλλερ μια μπαλάντα, ο Γκριλμπατσέρ μια λυρική τραγωδία, ενώ πλήθος εικαστικών και μουσικών δημιουργών αποτυπώνουν το ειδύλλιο των δυο νέων στον καμβά τους...
"Της Ηρώς και του Λεάνδρου η καρδιά
Απ’ το βέλος του Έρωτα, που θεϊκιά
Έχει δύναμη, οδυνηρά επλήγη.
Η Ηρώ, ανθηρή ως Ήβη, όμορφη κόρη·
Κείνος εύρωστος, που κίναγε στα όρη
Με ορμή για να ριχτεί μες στο κυνήγι...",
γράφει ο ΣΙΛΛΕΡ ...
και συνεχίζει:
"Και με ντύμα που ο αέρας το σηκώνει
Ρίχνεται από του πύργου το μπαλκόνι,
Στους γιαλούς του Πόντου τους κατάφωτους.
Στα βασίλειά του πάνω τα πελάγια
Τα δυο λείψανα ο θεός φέρει τα άγια,
Κι είναι αυτός που αποτελεί τον τάφο τους.
Κι απ’ τη λεία του αυτή ευχαριστημένος
Κινά ολόχαρος, μακριά να την φυλά,
Κι απ’ την ανεξάντλητή του υδρία χύνει
Τη ροή του, ποταμό που αιωνίως κυλά"
( Φρήντριχ Σίλλερ, Μπαλάντες, μτφ. Κ.Γ.Σαμέλη)
Στη θάλασσα του Βοσπόρου υπάρχει ο "Πύργος του Λεάνδρου" ή "Πύργος της κόρης", γνωστός με την τουρκική ονομασία "Kız Kulesi" .Το όνομα του πύργου συνδέεται με διάφορους θρύλους. Σύμφωνα με την αρχαιοελληνική εκδοχή ο πύργος οφείλει την ονομασία του στο μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου. Η Ηρώ όταν κατάλαβε τι συνέβη αυτοκτόνησε πηδώντας από τον πύργο.
Τα μουσικά έργα, τα εμπνευσμένα απο αυτόν τον τρυφερό, αγάπης μύθο, είναι πολλά.
Ξεχωρίζουμε:
1) Ο γάλλος Louis-Nicolas Clérambault διέπρεψε ως οργανίστας, βιολιστής και συνθέτης και είναι εκεινος που ανέπτυξε το είδος των "γαλλικών καντατών ", που συγκεντρωθηκαν σε 5 τόμους. Από το 2ο τόμο είναι η καντάτα "Λέανδρος και Ηρώ" εμπνευσμένη απο το μύθο, σε κείμενο αγνώστου. Ποτισμένη με εντονο λυρισμό, ευγενεια και τρυφεροτητα. Ιδιαιτερα εκφραστικό το μέρος που απεικονιζει το στροβίλισμα των ανέμων...Τσέμπαλο και ταχυτατες δοξαριές ηχούν σαν να βροντοφωναζουν τη δόξα και το θρίαμβο του αγέρα , που "ξεσκίζει" το άψυχο, αιμόφυρτο κορμί του νεου στις όχθες...
Clerambault: "Leandre et Hero"
2) Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ρώμη το 1707, ο Φρειδερίκος Χαίντελ έγραψε μια καντάτα εμπνευσμένη από το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς σε λιμπρέτο του καρδινάλιου Οτομπόνι. Είναι το έργο με το οποίο ο συνθέτης αντικατέστησε με ιταλικό το πρώην γερμανικό ύφος σύνθεσης του, που έκτοτε θα χρησιμοποιούσε. Ο Χαίντελ προσεγγίζει με συγκλονιστικό τρόπο την απώλεια της αγάπης και καθηλώνει με τη θρηνητική άρια της Ηρως μέσα στην παραφροσύνη που τής δημιουργεί η εικόνα του νεκρού αγαπημένου:
Handel: "Ero e Leandro":
3) Το 1837 ο Ρόμπερτ Σούμαν με πυρήνα τους χαρακτήρες Φλορεστάν κα Ευσέβιο, που αντιπροσωπεύουν τη δυαδικότητα της προσωπικότητάς του, ο ένας ορμητικός και όλο πάθος και ο άλλος ονειροπόλος και ευαίσθητος συνθέτει το "Fantasiestücke, Op. 12", μια πιανιστική συλλογή από οκτω μινιατούρες τις οποίες αφιέρωσε στην δεκοχτάχρονη πιανίστα και φίλη του, Anna Robena Laidlaw...Θρυλείται πως στο μέρος της συλλογής με τίτλο: "In der Nacht -Στη Νύχτα", όπου συνδυάζεται η ηρεμία της νυχτας με το πάθος που γεννά σε δυο ερωτευμένους, πως ο Σούμαν όταν το συνέθετε είχε κατά νου το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς.
Schumann Fantasiestücke, Op.12 - 5. In der Nacht:
3)Το 1853 ο Φραντς Λιστ γράφει τη δεξιοτεχνικότατη μπαλάντα του Ν.2 για πιάνο, που κατά δήλωση του Claudio Arrau σκιαγραφεί τον αρχαιοελληνικό μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου με την τραγική του κατάληξη, όπως ο συνθέτης τη διάβασε στην ποιητική μεταφορά από τον Σίλλερ. Πιιθανολογείται πως την εκδοχή αυτή άκουσε ο Arrau από το δάσκαλό του, Martin Krause που υπήρξε μαθητής του Λιστ.
Η μπαλάντα στηρίζεται σε δυο θέματα. Το ένα αναπτύσσεται στην χαμηλή περιοχή του πιάνου αναδύοντας απειλητική αίσθηση με τη συνεχή εκτέλεση από τρίηχα και το άλλο στη μεσαία και την υψηλή περιοχή, περισσότερο φωτεινό και με στοχαστική διάθεση. Ενα επίμονο χρωματικό ostinatο αντιπροσωπεύει τη θάλασσα. Ακούγοντας την τρομερά δεξιοτεχνική σύνθεση μπορεί κανείς να πλάσει με τη φαντασία του την εικόνα της δύσκολης νυχτερινής πλεύσης του ερωτευμένου νέου που παλεύει με τα κύματα προκειμένου να φθάσει στην αγαπημένη του...
Liszt: "Ballade No. 2" / Claudio Arrau :
4)Ο Giovanni Bottesini, ο επονομαζόμενος"Παγκανίνι του κοντραμπάσου", φίλος και ίνδαλμα του Βερντι, γράφει την όπερα: "Ero e Leandros" σε λιμπρέτο του Αρίγκο Μπόιτο. Παρουσιάστηκε το 1879 στο Teatro Regio στο Τορίνο. Χαιρετίστηκε με θερμή επιτυχία για τις "γεμάτες μαγεία" στιγμές της σύνθεσης, όπως οι άριεs της Ηρώς, ο λυρισμός των ειδυλλιακών ντουέτων μεταξύ των εραστών και ο δραματικος επίλογος.
5) Mπορεί ο Alfredo Catalani να είναι γνωστός για τις όπερές του, κυρίως την αγαπημένη του Τοσκανίνι, "La Wally", αλλά πειραματίστηκε επίσης με μια σειρά από ορχηστρικά έργα. Τελευταίο αυτής της κατηγορίας είναι το συμφωνικό ποίημα: "Ero e Leandro", σύνθεση του 1884 κι έμπνευση απο την τραγική ερωτική ιστορία των νέων στα Δαρδανέλια, που από πολλούς θεωρήθηκε "το καλύτερο όλων, μακράν".
Alfredo Catalani - Ero e Leandro:
6) Victor Herbert – "Hero and Leander" : Πρόκειται για απαράμιλλης ομορφιάς συμφωνικό ποίημα, που ο Βικτόρ Χέρμπερτ εμπνευστηκε μετά την ανάγνωση του ποιήματος του Μπάυρον που τον ενθουσίασε!Ιδιαίτερης αξίας είναι η "Σκηνή της Αγάπης", όπου ο δημιουργός αναθέτει ένα αισθησιακό διάλογο ανάμεσα στο όμποε και το φαγκότο, έκφραση της έκρηξης πάθους των δυο εραστών.
Victor Herbert: "Hero and Leander" Op.33: 2nd mov- Love Scene":
Όλα τα έργα που έχει εμπνεύσει ο συγκεκριμένος μύθος για τη "Νύφη της Αβύδου και τον αγαπημένο της Λέανδρο" συγκινούν βαθειά....Η ποιητική τέχνη από το Μουσαίο ως τον Μπάυρον και τον Σίλλερ..Η Χαιντελική καντάτα, η όπερα του Καταλάνι ή του Μποτεσίνι, ο Σούμαν και ο Λιστ, υμνούν τον έρωτα των δυο νέων που η ιστορία τους τούς χάρισε την αιωνιότητα!
Το κείμενό μου δημοσιεύτηκε παλαιότερα και στην Κοινότητα The Mythologists
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.Απόψε ένας έρωτας που έμεινε ανεκπλήρωτος..
Bernini: "Apollo e Daphne"
"Απόλλων και Δάφνη"
Η Δάφνη ήταν μια όμορφη νύμφη, κόρη του Λάδωνα ή του Πηνειού και της Γαίας. Όταν μια μέρα ο θεός Απόλλων βγήκε για κυνήγι την είδε, την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα και αποφάσισε να την κατακτήσει. Είχε όμως έναν αντίζηλο, τον Λεύκιππο, που προκειμένου να βρίσκεται κοντά στη Δάφνη είχε μεταμφιεστεί σε γυναίκα για να κάνει παρέα με όλες τις νύμφες. Ο Απόλλων συμβούλεψε τις κοπέλες να κολυμπήσουν γυμνές κι έτσι αποκαλύφθηκε το φύλο του Λεύκιππου, του οποίου αγανακτισμένες τερμάτισαν τη ζωή.
Ελεύθερος στη συνέχεια ο θεός άρχισε να φλερτάρει τη Δάφνη. Εκείνη έκανε τα πάντα για να τον αποφύγει. Όμως κάποια στιγμή ήταν αδύνατο, οπότε παρακάλεσε τη μητέρα της Γαία να τη βοηθήσει. Εκείνη δημιούργησε ένα χάσμα, στο οποίο η Δάφνη χάθηκε και στη θέση της εμφανίστηκε το ομώνυμο δέντρο. Από τα κλαδιά του ο θεός έφτιαξε ένα στεφάνι που δεν έβγαλε ποτέ από το κεφάλι του, καθώς επιθυμούσε να έχει μαζί του πάντα ένα κομμάτι της αγαπημένης του Δάφνης.
Tρία είναι τα βασικά συναισθήματα που βιώνει ο Απόλλωνας: υπερηφάνεια, λαγνεία και απώλεια.
Ο Οβίδιος στις "Μεταμορφώσεις" του μάς μεταφέρει το μύθο:
"Τη Δάφνη πρωταγάπησε κάποτε ο Απόλλων,
που από θυμό τον έσπρωξε ο Έρωτας σε εκείνη.
[…]
Ο Απόλλων ερωτεύεται την όμορφη τη Νύμφη,
μα αυτή δεν καταδέχεται να μάθει το όνομά του,
και μοναχή της κυνηγά αγρίμια μες στο δάσος
με μια ταινία στα μαλλιά, στην Άρτεμη να μοιάζει.
Πολλοί την ερωτεύτηκαν. Μα εκείνη δε νοιαζόταν
για ειδύλλια και παντρειές και τους απέφευγε όλους
Ευχαριστιόταν μοναχή στα δάση να πλανιέται.
Κάποια φορά την πίεσε ο γέρος της πατέρας
"Ήρθε η ώρα, κόρη μου, να δω κι εγώ εγγόνια"
Κι εκείνη που δεν ήθελε τις τελετές του γάμου,
με κόκκινο το πρόσωπο απ' της ντροπής το χρώμα,
απ' το λαιμό αγκάλιασε τον Πηνειό και είπε:
"Πατέρα, σε παρακαλώ, άσε με αγνή να ζήσω,
σαν τη Θεά την Άρτεμη, για πάντα στη ζωή μου".[…]
Ο Απόλλωνας, μη θέλοντας τα κάλλη της να χάσει,
με βήμα που όλο φούντωνε όπως κι ο ερωτάς του,
τα χνάρια της ακολουθεί, πατάει όπου πατούσε.[…]
Όμοια η Νύμφη κι ο Θεός, τρέχουν σαν τα αγρίμια,
εκείνος απ' τον έρωτα κι εκείνη από το φόβο.
Του δίνει ο έρωτας φτερά, αναπνοή δεν παίρνει,
την πλάτη της πλησίασε, μπορεί να την αγγίξει
και των μαλλιών της τ' άρωμα ρουφά με κάθ' ανάσα.
Η Νύμφη πια ανήμπορη ωχρή και κουρασμένη
απ' την προσπάθεια της φυγής, νιώθει πως δεν αντέχει.
Στο ρέμα που συνάντησε κάνει την προσευχή της.
«Πατέρα, αν έχουν δύναμη ακόμη τα ποτάμια
βοήθα με και άλλαξε την όμορφη θωριά μου
γιατί αιτία είναι αυτή της περιπέτειάς μου…"
(Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, Απόλλωνας και Δάφνη
Ελεύθερη απόδοση από τα λατινικά: Αλκ. Μιχ. Κωνσταντόπουλος, από: theogonia.gr )
"Η μεταμόρφωση της Δάφνης σε φυτό", Piero del Pollaiolo
Ι. Από τον όμορφο μύθο των προγόνων μας έχει εμπνευστεί μια από τις ωραιότερες κοσμικές καντάτες του ο 25χρονος τότε, Φρειδερίκος Χαίντελ, που ολοκληρώθηκε το 1710.
Ο Χαίντελ ξεκινά την μουσική αφήγηση με τον αλαζόνα θεό Απόλλωνα, που αμέσως μετά την επιτυχία του να σκοτώσει τον φοβερό δράκοντα Πύθωνα, καυχιέται για τον ηρωισμό του και περηφανεύεται πως είναι ανώτερος στην τοξοβολία ακόμα κι από τον Έρωτα. Τότε ο φτερωτός θεός μη αντέχοντας τέτοιο χλευασμό, για να τον εκδικηθεί ρίχνει το βέλος του στην καρδιά του Απόλλωνα που ερωτεύεται σφοδρά τη Δάφνη και στην κοπέλα ρίχνει το βέλος που κάνει την καρδιά της πέτρα και δεν ανταποκρίνεται στο αίσθημα του θεού. Όταν η Δάφνη καταλαβαίνει ότι δεν θα γλυτώσει από το κυνηγητό του, εξαντλημένη πλέον, ζητάει τη βοήθεια της μητέρας της, που τη μεταμορφώνει σε δέντρο.
Η καντάτα αναπτύσσεται σε 20 τμήματα με ρετσιτατίβι, άριες και λαμπρά ντουέτα. Θα ακούσουμε το διάλογο ανάμεσα στο θεό και τη νύμφη: "Una guerra ho dentro il seno".
Πρόκειται για εξαιρετικό ντουέτο συναισθηματικής αντίθεσης, καθώς προβάλλει την ερωτική λαχτάρα και πάθος του Απόλλωνα απέναντι στην ανένδοτη Δάφνη, που παραμένει πιστή στον όρκο προς την Άρτεμη και απορρίπτει τον θεό του φωτός.
Εκείνη παλεύει τρομοκρατημένη να τού ξεφύγει. Εκείνος λαχταρά να την κάνει δική του:
-Απόλλων-Δάφνη: "Ένας πόλεμος μαίνεται στο στήθος μου που πλέον δεν αντέχω!" -Απόλλων: "Καίγομαι" -Δάφνη: "Παγώνω" Δάφνη: "Φοβάμαι" -Απόλλων: "Υποφέρω!" -Απόλλων-Δάφνη: "Το πάθος αυτό αν μείνει ανεξέλεγκτο, δεν θα βρει η ψυχή μου ειρήνη!"
Händel "Apollo e Daphne-Una guerra ho dentro il seno":
Η λαμπρή καντάτα του Χαίντελ ολοκληρώνεται με την έντονης δραματικότητας άρια του Απόλλωνα "Cara pianta, co' miei pianti-Δάφνη αγαπημένη με τα δάκρυά μου", που δεχόμενος τη μεταμόρφωση παρηγοριέται που με τα κλαδιά της Δάφνης θα στεφανώνονται οι νικητές αθλητικών και μουσικών αγώνων. Ο θεός σε ένδειξη της αγάπης του καθιερώνει το φυτό ως ιερό σύμβολο λατρείας, συνώνυμο της ειρήνης:
Cara pianta, co' miei pianti Il tuo verde irrigherò,
De' tuoi rami trionfanti Sommi eroi coronerò.
Se non posso averti in seno
Dafne almeno Sovra il crin ti porterò...
Δάφνη αγαπημένη μου, τα πράσινα τα φύλλα σου με δάκρυα ποτίζω
με τα κλαδιά θριάμβου σου, ήρωες θα στεφανώνω
Αν δεν μπορώ να σε κρατώ στην αγκαλιά μου, Δάφνη,
παρηγοριέμαι που μπορώ να σε φορώ στην κώμη...
Händel "Apollo e Daphne-Cara pianta":
ΙΙ. Από το μύθο της Δάφνης και του Απόλλωνα και το επεισόδιο της μεταμόρφωσης έρχεται και η έμπνευση του Johann Joseph Fux, Αυστριακού συνθέτη της ύστερης εποχής του μπαρόκ, γνωστού ως ο "Παλεστρίνα της Αυστρίας", με τίτλο: "Dafne in lauro"
Πρόκειται για όπερα δωματίου σε λιμπρέτο του Pietro Pariati που εκτελέστηκε στην αυτοκρατορική Βιεννέζικη Αυλή(της οποία ο Fux ήταν Kapellmeister) την 1η Οκτωβρίου 1714 για τον εορτασμό των 29ων γενεθλίων του αυτοκράτορα Καρόλου VI.
Το έργο ανήκει στις λεγόμενες "Festa teatrale-θεατρικές τελετές", που γράφτηκαν δηλαδή αποκλειστικά για τις εορταστικές περιστάσεις των Αψβούργων. Το λιμπρέτο γράφτηκε στα ιταλικά, καθώς η Βιέννη ήταν ένα από τα κύρια κέντρα της ιταλικής όπερας και ο Φουξ θεωρείται πρόδρομος του βιεννέζικου κλασικισμού.
Η όπερα διακρίνεται από τις πολυάριθμες χορευτικές κινήσεις -τυπικές του γαλλικού στυλ- όπως μινουέτα, gigues και bourrées. Επίσης στην ουβερτούρα(Sinfonia) γίνονται μουσικές νύξεις από κόρνα που παραπέμπουν στο κυνήγι της Άρτεμης-Ντιάνας, αλλά συγκλονιστικές είναι και οι άριες της Δάφνης, ιδιαίτερα η "Va prigioniero" που εμπλουτίζεται χρωματικά με τις χροιές των βιόλα ντα γκάμπα, σαλιμώ και εγκάρσιου φλάουτου, που τη συνοδεύουν.
Johann Joseph Fux: "Dafne in lauro":
Για όσους δεν έχετε το χρόνο απολαύστε τo τελευταίo χορωδιακό, "Bei Lauri, crescete", λαμπρό και μεγαλοπρεπές, με το κείμενό του να αναγνωρίζει τον αυτοκράτορα, ως τον "Αυστριακό Δία", κάτι που χαροποίησε ιδιαίτερα τον γαλαζοαίματο Αψβούργο.
ΙΙΙ. Ήταν το 1938 όταν έγινε η πρεμιέρα της μονόπρακτης όπερας του Ρίχαρντ Στράους"Daphne". Η όπερα που χαρακτηρίζεται "βουκολική τραγωδία" βασίζεται στην μυθολογική φιγούρα Δάφνη από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου με στοιχεία από τις "Βάκχες" του Ευριπίδη. Αφιερώθηκε στον δ/ντή ορχήστρας, Karl Boehm, ο οποίος και διηύθυνε στην πρεμιέρα στη Δρέσδη.
Λέγεται πως η "Δάφνη" ήταν η όπερα-αδυναμία του συνθέτη, ο οποίος έπαιζε συχνά το φινάλε της (στιγμή της μεταμόρφωσης) στο πιάνο για προσωπική του διασκέδαση, ενώ με το έργο ενθουσιάστηκε κι η "δύστροπη" σύζυγος του δημιουργού, Πωλίν, τόσο που μετά την παράσταση της πρεμιέρας έτρεξε να φιλήσει τον Στράους, αλλά και τον μαέστρο.
Η θεματική της όπερας από τον Στράους δεν προκαλεί εντύπωση, καθώς ο συνθέτης υπήρξε λάτρης της ελληνικής αρχαιότητας και μυθολογίας... Από τα αξιοπρόσεκτα και πλέον μυστηριακά σημεία του μελοδράματος(και αγαπημένο -όπως προείπαμε- του Στράους, η στιγμή της μεταμόρφωσης της κοπέλλας σε δέντρο, όπου μονολογεί:
"Έρχομαι, ανυψώνομαι βλασταίνοντας.
Οι χυμοί της γης κυλούν γλυκά στις φλεβες μου!
Με φύλλα και κλαδιά στο πιο αγνό φως..."
ΙV. Επίσης το 2010 ο σύγχρονος κλασικός συνθέτης Tom Smail κατόπιν παραγγελίας ενός εμπόρου τέχνης γράφει τη "Μουσική στο Μάρμαρο", ένα συμφωνικό έργο σε 7 σύντομες κινήσεις εμπνευσμένες από επτά περίφημα γλυπτά, ανάμεσά τους και το εντυπωσιακό σύμπλεγμα του Gian Lorenzo Bernini , το περίτεχνο "Απόλλων και Δάφνη", που εκτίθεται στη Βίλα Μποργκέζε στη Ρώμη.
Πρόκειται για σπουδαίο έργο της αναγεννησιακής εποχής, στο οποίο ο διάσημος γλύπτης κατάφερε να "παγώσει" στο μάρμαρο την κίνηση του ζευγαριού και να οδηγήσει τη γλυπτική τέχνη σε μια νέα κορυφή.
Tom Smail: Music in the Marble - No.1 Apollo and Daphne:
(στη μνήμη του Φ.Χαίντελ, που σαν σήμερα 14 Απριλίου 1759 πέρασε στην αιωνιότητα)
O Xαίντελ κατά τη διάρκεια της ζωής και της καριέρας του αντιμετώπισε αρκετά προβλήματα υγείας. Υπέφερε από υπερβολικό άγχος και κατάθλιψη, παρόλη την αποφασιστικότητά του να αντιμετωπίζει με αισιοδοξία και θετικότητα κάθε δυσκολία. Υπέστη επίσης δυο εγκεφαλικά επεισόδια, που επηρέασαν την κίνηση του ενός χεριού του, όμως το πείσμα και το πάθος του για μουσική δημιουργία συνέβαλαν στην γρήγορη αναρρωσή του. Από το 1740 είχε αρχίσει να μειώνεται η όρασή του από το ένα μάτι και μέσα σε μια δεκαετία την είχε χάσει ολοκληρωτικά. Το γεγονός αυτό -παρότι παρέμενε παραγωγικότατος μουσικά και συνέθετε απτόητος- λέγεται πως τον είχε επηρεάσει. Αυτό φαίνεται και στο ορατόριό του "Samson" που συνέθεσε το 1743 και πολλοί υποστηρίζουν πως ταυτίστηκε με τον τυφλό ήρωά του γράφοντάς του την περίφημη άρια: "Total eclipse".
"Total eclipse! no sun, no moon.
All dark amidst the blaze of noon.
Oh glorious light! no cheering ray
to glad my eyes with welcome day.
Ολική έκλειψη! δίχως ήλιο, δίχως φεγγάρι.
Όλα σκοτεινά μέσα στη φλόγα του μεσημεριού.
Ω λαμπρό φως! καμία ενθαρρυντική αχτίδα
να χαροποιήσει τα μάτια μου με το καλωσόρισμα της μέρας"
[Πληροφοριακά να πούμε πως ο Χαίντελ, είχε τον ίδιο γιατρό με τον Μπαχ κι έκανε -όπως και κείνος- κάποιες εγχειρήσεις για να βελτιώσει την όρασή του , χωρίς όμως επιτυχία...]
Χαρακτικό με το κατάμεστο Coven Garden την ημέρα πρεμιέρας του "Samson" το 1743
Μέχρι το τέλος της ζωής του και παντελώς τυφλός έπαιζε από μνήμης, αυτοσχεδίαζε και υπαγόρευε νέες συνθέσεις του. Στην άρια "Total Eclipse" δημιουργείται η έντονη αίσθηση της ταπείνωσης από την πτώση του Σαμψών, που τυφλός και χωρίς δυνάμεις καθίσταται συναισθηματικά γυμνός. Aυτή η άρια λέγεται πως πάντα έφερνε δάκρυα στα μάτια του Χαίντελ, όταν την άκουγε τα τελευταία χρόνια της ζωής του].
Το ορατόριο "Σαμψών" είναι μεγάλης δημοφιλίας έργο από την στιγμή της πρεμιέρας του -στο κατάμεστο από θεατές, Κόβεν Γκάρντεν- μέχρι σήμερα. Το λιμπρέτο του βασίστηκε στο σχετικό επεισόδιο που αναφέρεται στο Βιβλίο των Κριτών της Π.Διαθήκης, όπως αυτό μεταφέρθηκε από τον Τζον Μίλτον(επίσης τυφλού την περίοδο συγγραφής του) στο έργο του: "Σαμψών αγωνιζόμενος".
"Η Αριάδνη δίνει το μίτο στον Θησέα", Richard Westal (wikioo.org)
Στην μπαρόκ περίοδο ήταν σύνηθες οι καλλιτέχνες να αντλούν τα θέματά τους από τη Μυθολογία. Ετσι, -ιδιαίτερα οι δημιουργοί που λάτρευαν τις παραδόσεις και μύθους από την αρχαιότητα- συχνά τούς περιελάμβαναν στην καλλιτεχνική τους έκφραση!
Ένα λυρικό έργο του οποίου το θέμα είναι εμπνευσμένο από την Αρχαία Ελλάδα σας προτείνω σήμερα, το λιμπρέτο του οποίου βασίζεται στον πασίγνωστο μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου, τον οποίο σκότωσε ο αθηναίος βασιλιάς με τη βοήθεια της μινωίτισσας πριγκιποπούλας, Αριάδνης.
Η "Αριάδνη στην Κρήτη" του Φρειδερίκου Χαίντελ πρωτοπαρουσιάστηκε σαν σήμερα, 26 Ιανουαρίου του 1734 στο Βασιλικό Θέατρο του Haymarket στο Λονδίνο.
Είναι δημιουργία της πλέον δημιουργικής περιόδου του συνθέτη, η οποία περιλαμβάνει αριστουργήματα όπως οι όπερες "Ορλάντο", "Ταμερλάνος" κλπ...
H υπόθεση βασίζεται στον γνωστό μύθο της πάλης του Θησέα με τον Μινώταυρο όπου εμπλέκεται και η Αριάδνη βοηθώντας τον Αθηναίο ήρωα. Στον αποσυμβολισμό του μύθου η Αριάδνη αποτελεί την αντανάκλαση της ψυχής του ανθρώπου - ήρωα Θησέα. Θυμόμαστε πως η μινωίτισσα, ερωτευμένη με τον νεαρό Αθηναίο, του έδωσε έναν μίτο να τον ξετυλίγει, (σύνδεση με την πνευματική του φύση, η χρησιμοποίηση του οποίου είναι η μόνη πιθανότητα που έχει ο Θησέας για να βγει από το λαβύρινθο. Ο μίτος, είναι αρχικά σε μορφή μπάλας, σύμβολο της ολότητας της ύπαρξης που ο ήρωας αναζητά), καθώς εισχωρούσε στο άδυτο του λαβύρινθου, και ύστερα, πιάνοντας ξανά την κλωστή και μαζεύοντας το κουβάρι να βρεθεί στην έξοδο και να μην χαθεί.
Στο λιμπρέτο του Χαίντελ ο μύθος παραλλάσσεται... Βάζει τον Μίνωα -αφού δραπετεύει η νέα που προοριζόταν για τροφή στον Μινώταυρο- να επιλέξει την Αριάδνη ως αντικαταστάτριά της. Η Αριάδνη ετοιμάζεται να γίνει θυσία στο τέρας και θρηνεί τη μοίρα της. Ομως, ο Θησέας τη σώζει, τής ορκίζεται αιώνια αγάπη και με τη βοήθεια του μίτου βρίσκουν την έξοδο. Στη συνέχεια του μύθου -όχι όμως και της όπερας- οι δυο τους φεύγουν για την Αθήνα, όμως ο Θησέας την εγκαταλείπει στη Νάξο, όπου η Αριάδνη παντρεύεται με το θεό Διόνυσο αποκτώντας τη θεϊκή της υπόσταση...
Ο Χαίντελ επιλέγει το happy end... Ετσι, μετά από μια σειρά δραματικών, συναισθηματικών περιπλοκών και εντάσεων οι οποίες θίγουν θέματα όπως η πίστη, ο έρωτας, το καθήκον και η φιλία, ο συνθέτης σκιαγραφεί μουσικά τις συγκρούσεις των χαρακτήρων που οδηγούν σε ένα ευτυχισμένο τέλος, με το γάμο του Θησέα με την Αριάδνη.
"Moυσική αδεία", ο διδακτικός μύθος μάς αφήνει μια γλυκύτατη γεύση στο τέλος του την ομορφιά της αγάπης και κύρια την επικράτηση του καλού...
"Η Αριάδνη δίνει το μίτο στο Θησέα", Niccolò Bambini
Η "Αριάδνη στην Κρήτη" ήταν η τελευταία όπερα που έγραψε ο Χαίντελ για τη Βασιλική Ακαδημία. Ηταν η απάντηση στην αντίπαλη επιχείρηση, την Όπερα των Ευγενών, που λίγους μήνες νωρίτερα είχε ανεβάσει την "Αριάδνη στη Νάξο" υπό τη διεύθυνση του N. Πόρπορα.
Ο Χαίντελ έγραψε τον ρόλο του Θησέα για τον νέο του καστράτο Giovanni Carestini, τον οποίο είχε ακούσει στη Ρώμη το 1729. Ωστόσο, όταν ο συνθέτης ολοκλήρωσε την παρτιτούρα και ο Carestini έφτασε στο Λονδίνο, διαπίστωσε πως η φωνή του τραγουδιστή είχε χάσει τουλάχιστον ένα ημιτόνιο. Έτσι, αναγκάστηκε γρήγορα-γρήγορα να τρανσποτάρει όλες τις άριες του ρόλου του. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα εκτενείς αλλαγές στην αρχική έκδοση. Kι έτσι όμως, κάθε άρια του πρώτου ρόλου που συνέθεσε ο Χαίντελ για τον αστέρα καστράτο Carestini είναι ένα διαμάντι.
H άρια του Θησέα: "Nel pugnar":
Για όσους έχουμε το χρόνο ας απολαύσουμε την όπερα ολοκληρωμένη με αφορμή την επέτειο της πρεμιέρας της, σαν σήμερα, 26 Ιανουαρίου του 1734 στο Βασιλικό Θέατρο στο Λονδίνο.
Ένας "ΜΕΣΣΙΑΣ" επισκιάζει τους πάντες σήμερα! Προσκυνούμε, φίλοι μου!!!
"Θέλω να ελπίζω πως ο Χαίντελ θα βάλει όλη την τέχνη και τη μεγαλοφυΐα του στο έργο, ώστε η σύνθεση αυτή να ξεπεράσει κάθε προηγούμενη, γιατί το θέμα της ξεπερνά κάθε άλλο: Το θέμα είναι ο ΜΕΣΣΙΑΣ"
Τάδε έφη ο λιμπρετίστας του ορατορίου Charles Jennens, όταν έστειλε το κείμενο στο συνθέτη και φυσικά ο Φ.Χαίντελ με το αριστούργημά του αυτό, τοποθέτησε το ορατόριο στο βάθρο της αθανασίας!
Ο "Μεσσσίας" γράφτηκε το 1741, συμπεριλαμβάνοντας αποσπάσματα από τη Βίβλο καθώς και Ψαλμούς, Ευαγγέλια, Επιστολές του Παύλου και την Αποκάλυψη του Ιωάννου.
Πρόκειται για αφήγηση τη ζωής του Χριστού από τη Γέννηση μέχρι την Ανάσταση...
Τρία είναι τα βασικά μέρη της σύνθεσης με αναφορές:
1.Έλευση και Γέννηση του Μεσσία
2.Πάθη-Σταύρωση-Ανάσταση(με το περίφημο Αλληλούια, κατά το οποίο έχει γίνει παράδοση να σηκώνεται όρθιο το κοινό κατά την επωδό του, επειδή υποτίθεται ότι το ίδιο έκανε ο βασιλιάς της Βρετανίας, όταν το πρωτάκουσε...)
3.Υπόσχεση-Δευτέρα Παρουσία-Θρίαμβος
Πρόκειται για εμβληματικό ορατόριο, το δημοφιλέστερο ίσως θρησκευτικό έργο του συνθέτη της ύστερης περιόδου της μπαρόκ μουσικής, Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ , μα και όλων των εποχών, που μαγεύει τους ακροατές του ακόμα και σήμερα, παρότι ο θρύλος θέλει να ολοκληρώθηκε στο χρόνο-ρεκόρ των 24 ημερών! Στην πρεμιέρα του, το Δουβλινέζικο Θέατρο γέμισε ασφυκτικά. Περίπου 1000 ήταν τα άτομα, που για να χωρέσουν στην αίθουσα, οι υπεύθυνοι ζήτησαν από τους άνδρες να προσέλθουν χωρίς να κρατούν σπαθιά και από τις γυναίκες να μη φορούν κρινολίνα.
"F. Handel", Thomas Hudson
Φυσικά, όπως επιβάλλει η Άγια Ημέρα, αλλά και η περίοδος των Χριστουγέννων, που διανύουμε, θα επικεντρωθούμε στο 1ο μέρος του Ορατορίου και την Προφητεία του Ησαΐα για την έλευση του Θεανθρώπου:
"For unto us a Child is born, unto us a Son is given, and the government shall be upon His shoulder; and his name shall be called Wonderful Counsellor, the Mighty God, the Everlasting Father, the Prince of Peace" Δηλαδή: "...θα γεννηθή δι' ημάς παιδίον, θα δοθεί εις ημάς ο υιός αυτός, του οποίου η αρχή και εξουσία υπάρχει απ' αρχής επάνω στους ώμους του και θα καλείται το όνομα αυτού αγγελιοφόρος της μεγάλης βουλής του Θεού, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, αρχηγός της ειρήνης, πατήρ του μέλλοντος αιώνος" [Ησαΐα 9:6]
Στο παραπάνω χωρίο βασίζει την έμπνευσή του το χορωδιακό: "For unto us a Child is born-θα γεννηθεί δι' ημάς παιδίον". Αρχικά οι υψίφωνες εισάγουν ένα λεπτό, κατανυκτικό θέμα σε μορφή φούγκας. Ακολουθούν με λαμπρότητα οι τενόροι και χτίζεται ένα εντυπωσιακό και μεγαλόπρεπο αντιστικτικό οικοδόμημα με έμφαση σε μεστού νοήματος λέξεις που ακούγονται συλλαβιστά...Won-derful....The -Mighty - God....The - Prince -of Peace... Αξιοθαύμαστος μελικός καλλωπισμός, πλούσια αρμονική υποστήριξη, όλα διαμορφώνουν ένα χορωδιακό ιδιαίτερα κατανυκτικό -μυσταγωγικό στην έκφρασή του. Ήχοι χαρμόσυνοι σαν νικηφόροι παιάνες, ψαλμένοι από Αγγέλων στόματα εκφράζουν τη λυρική θρησκευτική σκηνή, την πιο φωτεινή, γλυκύτατη στιγμή για την ανθρωπότητα, τη σκηνή της θείας Γέννησης με αίσθηση απόλυτης γαλήνης..
Αριστοτεχνικά η σκηνή αυτή απεικονίζεται στο παραπάνω ζωγραφικό έργο από τον Στέφαν Λόχνερ(1410-1451), κορυφαίο ζωγράφο της Σχολής της Κολωνίας κατά το 15ο αιώνα.
Ο Ιησούς βρίσκεται ξαπλωμένος και δίπλα του γονατιστή η Παναγία, προσεύχεται. Η φάτνη είναι φτωχική με έντονα τα σημάδια εγκατάλειψης...Ζώα , βοσκοί με απορημένο, γεμάτο έκσταση βλέμμα για τον ερχομό του Μεσσία, κοιτάζουν με τρυφερότητα και ευσέβεια το νεογέννητο Χριστό... Οι χαριτωμένοι άγγελοι αποδίδουν την αίσθηση του άυλου, του απόκοσμου. Αποκαλύπτουν το μυστήριο, που ξεδιπλώνεται στο μπλε του κοβαλτίου των χιτώνων τους, όμοιο με το ένδυμα της Παναγίας...Ένα χρώμα που η λεπτή χρήση του προσδίδει απαλή επισημότητα, ενώ τίποτε δεν διαταράσσει τη γαλήνια ατμόσφαιρα.
Handel: Messiah-"For unto us a child is born" / Sir Colin Davis
%3B_Tintoretto%2C_Jacopo.jpg)
_-_The_Parting_of_Hero_and_Leander_-_from_the_Greek_of_Musaeus_-_NG521_-_National_Gallery.jpg)
