Όταν η Τέχνη κραυγάζει για τη Ρύπανση της Φύσης...

"Η Χαμένη Αρμονία της Φύσης", Saidu Abdulmumin Degri *

(πηγή: pinterest)

Σήμερα, 5 Ιουνίου, τιμούμε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, μια ημέρα αφιερωμένη στην ευαισθητοποίηση και την προστασία του φυσικού κόσμου. 

Με αφορμή αυτή την ημέρα, στρέφουμε την προσοχή μας στον σπουδαίο Δανό συνθέτη, Vagn Holmboe, του οποίου η μουσική και η ζωή υπήρξαν άρρηκτα δεμένες με τη φύση.

Ο Vagn Holmboe στη φύση
(πηγή: andersbeyer.com)

Ο Vagn Holmboe υπήρξε βαθύς φυσιολάτρης. Η φύση για κείνον δεν υπήρξε μόνο πηγή έμπνευσης για τη μουσική του, αλλά ο πυρήνας της δημιουργικής του σκέψης.
Τα έργα του αντηχούν εικόνες δασών, βουνών, ποταμών, φυτών και θαλασσών, ενώ η ρυθμική κίνηση της φύσης διατρέχει την ίδια τη μουσική του γραφή. Κάθε μοτίβο, κάθε φράση φαίνεται να αναπνέει σαν φύλλο που ξεδιπλώνεται ή ποταμός που κυλά, και η οργανική τους εξέλιξη μέσα από την τεχνική της μεταμόρφωσης (metamorphosis) αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο η φύση αναπτύσσεται, διαμορφώνει και ανανεώνεται. Τα μοτίβα αυτά δεν παραμένουν στατικά, εξελίσσονται όπως ένα δέντρο ή ένα δάσος, προσφέροντας στην ακρόαση μια ζωντανή αναπαράσταση της ζωής των φυσικών μορφών.

Η αγάπη του Holmboe για τη φύση εκφράστηκε και στην προσωπική του ζωή. Το 1940, μαζί με τη σύζυγό του, αγόρασαν ένα οικόπεδο στη λίμνη Arresο στη Ζηλανδία, όπου έχτισαν ένα αγρόκτημα και πέρασαν εκεί το υπόλοιπο της ζωής τους. Με τα χρόνια φύτεψε  πάνω από 3.000 δέντρα, δημιουργώντας έναν μικρό παράδεισο που αντανακλούσε την ίδια τη μουσική του φιλοσοφία...η ζωή, η ανάπτυξη, η αρμονία και η φθορά της φύσης έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς του.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ξεχωρίζει το έργο του "To the Pollution of Nature, Op. 180, No. 7- Για τη Ρύπανση της Φύσης", ένα πρελούδιο για συμφωνιέτα (μικρή ορχήστρα), γραμμένο το 1989 και έβδομο της σειράς "Ten Preludes for Sinfonietta".
Σε αντίθεση με άλλα πρελούδια, που απεικονίζουν "αγνές" φυσικές εικόνες, όπως "Σε ένα πεύκο", "Σε ένα σφένδαμο", "Σε μια ιτιά", "Στην Ήρεμη Θάλασσα", "Στους γλάρους και τους κορμοράνους" κ.ά., αυτό το έργο αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση, τονίζοντας τις επιπτώσεις της ρύπανσης.

Ο Holmboe στο δάσος
(πηγή: andersbeyer.com)

Η γραφή είναι έντονη, επίμονη και δραματική, κυρίως στα έγχορδα(θυμίζει Γκριγκ ή Σιμπέλιους), ενώ τα πνευστά προσφέρουν στιγμές ηρεμίας πριν η μουσική οδηγηθεί σε ένα σχεδόν αμείλικτο, δραματικό φινάλε, που εκφράζει την καταστροφή και τη διατάραξη της φυσικής ισορροπίας.

Στην εισαγωγή, απαλά αλλά επίμονα μοτίβα, κυρίως στα πνευστά, συνθέτουν την αίσθηση μιας φύσης ήρεμης και σταθερής, πριν εμφανιστεί η πρώτη ρωγμή από την ανθρώπινη παρέμβαση. Στην κύρια ανάπτυξη, τα έγχορδα και τα χάλκινα εισβάλλουν με επαναλαμβανόμενες δυναμικές φράσεις, στρεβλώνοντας τα μοτίβα και υπογραμμίζοντας την αναστάτωση και τη σύγκρουση. Το φινάλε κορυφώνεται με μια εκρηκτική ένταση, όπου η μουσική γίνεται καθρέφτης της ανθρώπινης καταστροφής, αφήνοντας την ακρόαση να βιώσει τη δραματική ευπάθεια της φύσης.
Στον Holmboe, μουσική και φύση δεν υπήρξαν ποτέ χωριστές έννοιες. Τα έργα του ζουν και αναπνέουν όπως τα δέντρα και τα ποτάμια που τόσο αγαπούσε. Στο "To the Pollution of Nature", η ομορφιά συναντά τη δραματική αλήθεια, η μουσική γίνεται φωνή, έκκληση και προειδοποίηση για τη φύση που απειλείται από την ανθρώπινη παρέμβαση. Λειτουργεί ως καθρέφτης της σύγκρουσης ανάμεσα στην αρμονία του φυσικού κόσμου και τη διατάραξή του, υπενθυμίζοντας ότι η τέχνη δεν αγγίζει μόνο το αυτί, αλλά και τη συνείδηση, φωτίζοντας την αδιάρρηκτη σύνδεση του ανθρώπου με τη φύση...

Vagn Holmboe: "To the Pollution of Nature, Op. 180, No. 7": 

* Το εικαστικό που συνοδεύει το κείμενο, με τίτλο "Η Χαμένη Αρμονία της Φύσης", αποτυπώνει τις καταστροφικές συνέπειες της ανθρώπινης παρέμβασης στον πλανήτη. O δημιουργός του, Saidu Abdulmumin Degri, αναδεικνύει τη στενή σχέση ανάμεσα στην περιβαλλοντική υποβάθμιση και την ανθρώπινη ευημερία. Έμπνευση για το έργο αποτέλεσε το πρωτοποριακό παράδειγμα της Wangari Maathai, της πρώτης Αφρικανής γυναίκας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης, καθώς και ο αγώνας της για την αναδάσωση και την προστασία του περιβάλλοντος. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτες υπήρξαν οι προσπάθειές της να φυτέψει πάνω από 30 εκατομμύρια δέντρα. Το έργο λειτουργεί ως κάλεσμα ευθύνης και ελπίδας, προτρέποντας σε έναν πιο συνειδητό και βιώσιμο τρόπο ζωής, με τη συνειδητοποίηση ότι "έχουμε μόνο μία Γη να αποκαλούμε σπίτι μας".