"Φωνή βοώντος εν τη ερήμω": Η μαρτυρία του Ιωάννη του Βαπτιστή μέσα από την αγγλικανική πολυφωνία...

 

"Η μαρτυρία του Ιωάννη του Βαπτιστή"(από το διαδίκτυο)

Σήμερα η Εκκλησία τιμά και εορτάζει το Γενέθλιον του Ιωάννη του Βαπτιστή, μία από τις ελάχιστες μορφές της χριστιανικής παράδοσης της οποίας η γέννηση(εκτός της κοίμησης και του μαρτυρίου) κατέχει ξεχωριστή θέση στο λειτουργικό εορτολόγιο. Η γέννησή του προβάλλεται σαν προμήνυμα της σωτηρίας και προαναγγελία της έλευσης του Μεσσία.

Ο Ιωάννης κατέχει μοναδική θέση στην ιστορία της σωτηρίας. Ολόκληρη η ζωή και η αποστολή του είναι στραμμένες προς τον Χριστό. Η φωνή του προετοιμάζει το Λόγο Του και η παρουσία του προαναγγέλλει τον ερχομό Του.
Όταν ερωτάται ποιος είναι, απορρίπτει κάθε τίτλο δόξας και αυτοπροσδιορίζεται με τα λόγια του προφήτη Ησαΐα:
"Είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω - Ego vox clamantis in deserto".
Δεν είναι το φως, αλλά ο μάρτυρας που δείχνει προς το φως.

Αυτή ακριβώς η μαρτυρία, η δημόσια ομολογία της αποστολής του και η προφητική αναγγελία της έλευσης του Χριστού αποτελεί τον πυρήνα της μουσικής σύνθεσης, που θα ακούσουμε σήμερα.

"Πορτραίτο του Ορλάντο Γκίμπονς", αγνώστου

Πρόκειται για το "This is the Record of John-Αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη", σύνθεση που συγκαταλέγεται στα αριστουργήματα της πρώιμης αγγλικανικής μουσικής παράδοσης. Συντέθηκε από τον Ορλάντο Γκίμπονς (1583–1625), μία από τις σημαντικότερες μορφές της αγγλικής πολυφωνίας των αρχών του 17ου αιώνα, και αντλεί το κείμενό του από το πρώτο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, όπως αυτό αποδίδεται στη Βίβλο της Γενεύης.
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό ανθέμιο, είδος που συνδυάζει τη δραματική αμεσότητα του σόλο με τη συλλογική δύναμη της χορωδιακής απάντησης. Ο "Ιωάννης" του τίτλου δεν είναι ο Ευαγγελιστής αλλά ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, και η "μαρτυρία" που καταγράφεται είναι η δημόσια ομολογία της αποστολής του και η προφητική αναγγελία της έλευσης του Χριστού. 

Η σύνθεση αναπτύσσεται σε τρεις ενότητες, στις οποίες ο σολίστας τενόρος εκφέρει αρχικά τον ευαγγελικό λόγο και η χορωδία τον επαναλαμβάνει, τον σχολιάζει και τον διευρύνει μουσικά. Μέσα απ' αυτή τη διαρκή εναλλαγή ανάμεσα στη σόλο φωνή και στο συλλογικό χορωδιακό σώμα, η προσωπική μαρτυρία μεταμορφώνεται σε κοινή ομολογία πίστεως, ενώ η μουσική λειτουργεί σαν προέκταση του ίδιου του κειμένου, πολλαπλασιάζοντας μέσα στον ναό την ηχώ της φωνής του Ιωάννη.

"Vox clamantis in deserto", Τιτσιάνο

Το έργο γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας για το St John's College της Οξφόρδης, του οποίου προστάτης άγιος ήταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής και συνδέθηκε εξαρχής με τη λειτουργική ζωή του ιδρύματος.
Το κείμενο που μελοποιεί ο Γκίμπονς διαπνέεται από προσμονή και πνευματική εγρήγορση:

"Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη. Όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες να τον ρωτήσουν "Ποιος είσαι;", εκείνος ομολόγησε χωρίς δισταγμό: "Δεν είμαι ο Χριστός".
Τον ρώτησαν τότε: "Είσαι ο Ηλίας;" Και απάντησε: "Δεν είμαι".
"Είσαι ο Προφήτης;" -"Όχι", αποκρίθηκε.
Και όταν τον πίεσαν να δώσει μια απάντηση για εκείνους που τους είχαν στείλει, είπε: "Εγώ είμαι η φωνή που βοά στην έρημο. Ισιώστε τον δρόμο του Κυρίου, όπως είπε ο προφήτης Ησαΐας"
(Κατά Ιωάννην Κεφ.1, 19-23).

Η μουσική του Γκίμπονς αποδίδει με εξαιρετική ευαισθησία αυτή την ταπεινή αυτοπαραίτηση, άλλοτε μέσα από τη διαύγεια του χορωδιακού λόγου και άλλοτε μέσα από τη ζεστή, εσωστρεφή χροιά του οργάνου και των βιoλών ντα γκάμπα. Με λιτότητα, εσωτερικό φως και βαθιά εκφραστική δύναμη, η σύνθεση μεταμορφώνει τη φωνή του Ιωάννη σε μια διαχρονική μουσική μαρτυρία, η οποία εξακολουθεί να αντηχεί μέσα στους αιώνες με την ίδια γαλήνια και πνευματική δύναμη...

Οrlando Gibbons: "This is the Record of John"

Για τον Ιωάννη υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!