Walter Richard Sickert: "Tipperary" (1914) (Τate.org)
"ΗMEΡΑ ΜΝΗΜΗΣ" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου…Την 11η πρωινή της 11ης ημέρας, του 11ου μήνα του 1918 έγινε η παύση των εχθροπραξιών μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών...
Ο εφιάλτης του πολέμου, η φρίκη του θανάτου, ο τρόμος, η πείνα, η αγωνία.. Όλα αυτά τα εγκλήματα πολέμου που έζησαν οι άνθρωποι εκείνη την εποχή ήταν φρικαλέα... Εγκλήματα κατά αθώων της ανθρωπότητας, που όμως δεν σταματά να ελπίζει σε καλύτερες μέρες, όπως δηλώνουν με τις δημιουργίες τους οι καλλιτέχνες μας! Η Τέχνη δίνει μαθήματα ανθρωπιάς, ελπίδας και αισιοδοξίας...
Μ' ένα τραγούδι-σύμβολο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου θα σας ευχηθώ καλό απομεσήμερο.
Είναι το τιτλοφορούμενο: "It’s a Long Way to Tipperary". Γράφτηκε από τον τραγουδοποιό των βρετανικών μιούζικ χωλς, Jack Judge πριν τον πόλεμο μέσα σε λίγα λεπτά και παρουσιάστηκε στο κοινό την επομένη.
Η ρυθμικότητά του ήταν που κέντρισε και καθιερώθηκε ως στρατιωτικό εμβατήριο με την κήρυξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου. Ήταν ένα ιρλανδικό τάγμα, που έπιασε βηματισμό τραγουδώντας το. Έγινε ο απόλυτος ύμνος του πολέμου, καθώς εκτός από την ανύψωση του ηθικού περικλείει και όλη τη νοσταλγία για την πατρίδα και τους αγαπημένους που έχουν μείνει πίσω. Το τραγούδι γράφτηκε αρχικά ως θρήνος από έναν Ιρλανδό εργάτη στο Λονδίνο, που του έλειπε η πατρίδα του, το Tipperary. Έτσι, μεταφέρει τη λαχτάρα για επιστροφή, των στρατιωτών που πολεμούν στο μέτωπο...
Η πρώτη ηχογράφηση έγινε από τον Ιρλανδό τενόρο John McCormack:
Jack Judge: "It’s a Long Way to Tipperary"
Είναι πολύ μακριά το Tipperary,
Είναι μακρύς ο δρόμος για να προχωρήσουμε.
Είναι πολύ μακριά το Tipperary
και το πιο γλυκό κορίτσι που γνωρίζω.
Αντίο Piccadilly,
Αντίο Leicester Square,
Είναι μακρύς ο δρόμο προς το Tipperary,
Αλλά η καρδιά μου βρίσκεται πάντα εκεί...
Το 1914 με την κήρυξη του Μεγάλου Πολέμου, ο βρετανός ζωγράφος Walter Richard Sickert εμπνέεται από το τραγούδι το εικαστικό του έργο "Tipperary", που βλέπετε παραπάνω.
Την προσοχή μας τραβά μια συντηρητικά ντυμένη γυναίκα, της οποίας δεν βλέπουμε το πρόσωπο επειδή καλύπτεται από το γείσο του γκριζόμαυρου καπέλου της κάθεται μπροστά σε ένα λουστραρισμένο πιάνο με ουρά και παίζει. Προφανώς, από τον τίτλο καταλαβαίνουμε πως η μελωδία που εκτελεί είναι το διάσημο -την εποχή δημιουργίας του εικαστικού- τραγούδι του Jack Judge, "Tipperary".
Παρόλο που ο ζωγράφος Walter Richard Sickert γεννήθηκε στο Μόναχο, όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος έμεινε άναυδος και τρομοκρατήθηκε με την επιθετικότητα της Γερμανίας... Το συγκεκριμένο εικαστικό είναι ένα από τα πολλά παρόμοια θέματα πιάνου που έγιναν στις αρχές του πολέμου από τον Sickert στα οποία η χρήση ενός υποβλητικού τίτλου μεταμορφώνει την εικόνα, κάνοντας τον θεατή να φανταστεί τη μελωδία και το συναίσθημα της στιγμής...
Η μελωδία του τραγουδιού έχει χρησιμοποιηθεί σε αρκετές συνθέσεις, όπως επίσης ακούγεται από τη Τζένη Καρέζη στην ταινία: "Δεσποινίς διευθυντής".
Παλαιότερα κείμενα με αφορμή την "Ημέρα Μνήμης" μπορείτε να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ.
11 Νοέμβρη και "ΗMEΡΑ ΜΝΗΜΗΣ" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου…
Ένα έργο εμπνεόμενο από την αγριότητα και τον όλεθρο που σκόρπισε ο πόλεμος, γράφτηκε και αφιερώθηκε στα θύματα, που άφησε στο πέρασμά του, προτείνω σήμερα…
"Αν και ο πόλεμος είχε τελειώσει για περισσότερα από δέκα χρόνια, εξακολουθούσα να τυρρανιέμαι από εφιάλτες...
Έρχονταν κάθε βραδυ...
Βρισκόμουν ακόμα εκεί... στις τάφρους με τους άνδρες μου...καταδικασμένοι να πεθάνουμε...
Ξυπνούσα πάντα λουσμένος στον ιδρώτα από τρόμο κι αγωνία...."
(απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Άρθουρ Μπλις)
Ο Μπλις(δεξιά) στρατιώτης με τον αδερφό του (interlude)
Συνθέτης του έργου είναι ο άγγλος Arthur Bliss, που και ο ίδιος πολέμησε, τραυματίστηκε και παρασημοφορήθηκε για τα ανδραγαθήματά του στον Α΄Παγκόσμιο ως μέλος της Φρουράς των Γρεναδιέρων της Βασίλισσας. Μάλιστα, η μουσική του εκπαίδευση με τους Έλγκαρ και Χολστ διακόπηκε λόγω του πολέμου.
Όπως ο ίδιος είχε δηλώσει, τα δηλητηριώδη αέρια που είχε εισπνεύσει, τού προκάλεσαν χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, που τον έκαναν να υποφέρει.
Η εμπειρία του όμως από τον πόλεμο τού δημιούργησαν και σοβαρούς εφιάλτες, όπως είδαμε παραπάνω. Έτσι, προκειμένου να απαλλαγεί απ' αυτούς συνέθεσε το 1930 την εμβληματική Χορωδιακή Συμφωνία: "Morning Heroes" για χορωδία, αφηγητή και μεγάλη ορχήστρα, την οποία αφιέρωσε στη μνήμη του αδελφού του και των άλλων σύντροφων του, που σκοτώθηκαν στη μάχη.
Ο Μπλις χτίζει το λιμπρέτο της σύνθεσης συνδυάζοντας ποιητικά κείμενα με ηρωικό πνεύμα, όπως αποσπάσματα από τα "Φύλλα χλόης" του Ουόλτ Ουίτμαν, ποιήματα του κινέζου Λι Τάι Πο, ένα χαρακτηριστικό ποίημα του άγγλου Γ. Όουεν, που 25χρονος άφησε την τελευταία πνοή του στη μάχη, αλλά και αποσπάσματα από την Ιλιάδα του Ομήρου , συγκεκριμένα από τη ραψωδία Χ όπου αναφέρεται στον ήρωα Αχιλλέα, αλλά και την συγκινητική σκηνή από τη ραψωδία Ζ του αποχωρισμού Έκτορα-Ανδρομάχης.
Η μουσική του Μπλις καταφέρνει μια μουσική αντιστοίχιση των αποτρόπαιων εικόνων του πολέμου με τους ήρωες των Ομηρικών επών.
Η Συμφωνία ολοκληρώνεται σε 5 μέρη με τον επίλογο να συνδυάζει το ποίημα του R. Nichols: "Dawn on the Somme", που στον συνθέτη ανακαλούσε τραγικές αναμνήσεις, καθώς στο Somme είχε και κείνος τραυματιστεί...
Παρατηρούνται μουσικές επιρροές από τον Ελγκαρ, Χολστ και Βον Ουίλιαμς, όμως είναι εμφανής η σπαραξικάρδια αντιμετώπιση της έμπνευσης, κάτι που εντόπισαν και οι μελετητές του λέγοντας:
"η μουσική αντικατοπτρίζει τις βαθιά χαραγμένες συναισθηματικές πληγές του, που προκλήθηκαν από τον πόλεμο, και ξετυλίγεται για να αναδείξει την οδύνη της ανθρωπότητας απέναντι στη φρίκη του πολέμου. Η λαμπρή ενορχήστρωση μαρτυρά τη δεινότητά του στον τομέα αυτό."
Η "ταπεινή" Τέχνη, φίλοι μου ραπίζει τον "δυνατό" πόλεμο με πράξεις.. Κάθε καλλιτέχνης και αξιοποιώντας τα μέσα που διαθέτει δίνει την απάντησή του στη φρίκη και τον όλεθρο του πολέμου... Εγκλήματα βάναυσα κατά αθώων, διεπράχθησαν. Όμως οι άνθρωποι δεν σταματούν να ελπίζουν σε καλύτερες μέρες, όπως δηλώνουν με τις δημιουργίες τους οι καλλιτέχνες! Η Τέχνη δίνει μαθήματα ανθρωπιάς...
Arthur Bliss: "Morning Heroes", I, II, III, IV, V:
Για όσους δεν γνωρίζουν τον Μπλις να αναφέρουμε το χαρακτηρισμό που έχει αποδοθεί για το συνθέτη: "Από τα αστέρια που έλαμψαν στο oυράνιο σύμπαν της αγγλικής μουσικής του 20ού αι., εκείνο με τη μεγαλύτερη λαμπρότητα ήταν του σερ Arthur Bliss..."
Παλαιότερα κείμενα με αφορμή την "Ημέρα Μνήμης" μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.
"Την ενδέκατην ώρα, της ενδεκάτης ημέρας, του ενδεκάτου μήνα"...
Αυτή είναι η χρονική στιγμή έναρξης της ανακωχής των συμμάχων με τη Γερμανία και η επίσημη λήξη του "Μεγάλου Πολέμου". 11 Νοέμβρη του 1918...
11 Νοέμβρη και "Ημέρα Μνήμης των θυμάτων" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, που διήρκεσε 4 χρόνια, κόστισε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων, κατέστρεψε την Ευρώπη και άλλαξε τον πολιτικό χάρτη του κόσμου.
Ένα έργο εμπνεόμενο από την αγριότητα και τον όλεθρο που σκόρπισε ο πόλεμος, γράφτηκε και αφιερώθηκε στα θύματα, που άφησε στο πέρασμά του, προτείνω σήμερα…
Το "World Requiem, Op. 60" είναι ένα συμφωνικό έργο μεγάλης έκτασης για σολίστ και χορωδίες (γιγαντιαίο ορατόριο το ονομάζουν κάποιοι) του βρετανού John Foulds και έκανε πρεμιέρα στις 11 Νοέμβρη 1923.
Ο συνθέτης του το υποτιτλοφορεί: "Αφιέρωμα στη μνήμη των νεκρών - ένα μήνυμα παρηγοριάς στους πενθούντες όλων των χωρών"
John Foulds
Το έργο χωρίζεται σε δύο ισοδύναμα μέρη, δομημένα πάνω σε υπέροχα και καινοτόμα ορχηστρικά και χορωδιακά εφέ.
Το κείμενο είναι στην αγγλική γλώσσα και ο Foulds χρησιμοποιεί βιβλικά αποσπάσματα, αλλά και μέρη από τη θρησκευτική αλληγορία του Μπουνγιάν: "Η Πρόοδος του Προσκυνητή", γραμμένη κατά τη διάρκεια της δωδεκάχρονης φυλάκισης του δημιουργού της:
"Ταξίδευα μέρες, πέρασα τόπους πολλούς, συντροφιά με την Προσευχή, που με δυνάμωνε και με παρηγορούσε στους δρόμους που διάβαινα, στις καταστάσεις που αντιμετώπιζα, σε κάθε μου συναπάντημα..."
Το θαυμάσιο λιμπρέτο του ρέκβιεμ συμπληρώνεται με αποσπάσματα του ινδουιστή, μυστικιστή ποιητή του 15ου αι., Kabir... Η "Θεοσοφία" του με το "Φως εξ Ανατολών" άγγιξε το συνθέτη, που στην ιερή μουσική του δημιουργία δεσπόζει ο υπερθρησκειακός χαρακτήρας κι αντανακλά το όραμα των Βεδικών κειμένων ότι όλα τα πλάσματα του κόσμου είναι μέλη μιας οικογένειας.
"Ο ήλιος είναι μέσα μου και το φεγγάρι επίσης. Αν θέλει κανείς να τον αγαπούν πρέπει πρώτα να ξέρει να δίνει αγάπη άνευ όρων."
(Να θυμίσουμε πως ο Φουλντς ερεύνησε τον ινδικό πολιτισμό, την ινδική μουσική και ποίηση, ταξίδεψε στην Ινδία, όπου συγκέντρωσε στοιχεία της λαϊκής μουσικής της, συνθέτοντας και έργα για σύνολα παραδοσιακών ινδικών οργάνων).
Η ζοφερή ατμόσφαιρα πλάθεται από την πρώτη νότα της παρτιτούρας με ένα σκοτεινό, οραματικό πρελούδιο να προμηνύει το ύφος του εκτεταμένου, μυστικιστικού, χορωδιακού έπους, που μνημονεύει τους νεκρούς πολέμου όλων των εθνών. Οι καμπανισμοί προκαλούν δέος και συγκίνηση, αλλά συγχρόνως υποβάλλουν τον ακροατή σε βαθιά ενδοσκόπηση και περισυλλογή.
Το έργο αποτελεί τη μουσική καταδίκη της φρίκης και του ολέθρου και σκιαγραφεί την πορεία της λύτρωσης, μέχρι την απώτατη μεταφυσική εμπειρία της απόλυτης δύναμης, σοφίας, ειρήνης και αγάπης.
Η πρεμιέρα του έγινε στην επέτειο της νύχτας της ανακωχής, στις 11 Νοεμβρίου 1923 υπό την αιγίδα της Βασιλικής Βρετανικής Λεγεώνας στο Royal Albert Hall και ερμηνεύτηκε από ένα μεγαλειώδες σύνολο 1.250 εκτελεστών, κάνοντας πολλούς να το παραλληλίσουν με την Ογδόη Συμφωνία του Μάλερ, την επονομαζόμενη: "Συμφωνία των χιλίων".
John Foulds "A World Requiem, Op. 60":
Ο δημιουργός του "A World Requiem", John Foulds είναι μια από τις ενδιαφέρουσες φιγούρες της βρετανικής μουσικής του 20ού αιώνα, με μεγάλη έμφυτη μουσικότητα. Γεννημένος σε μουσική οικογένεια στο Μάντσεστερ, αυτοδίδακτος τσελίστας, τον υποστήριξε ο Henry Wood, έκανε μια επιτυχημένη καριέρα ως συνθέτης ελαφράς μουσικής και μουσικής για το θέατρο. Γοητεύτηκε από την Ινδία, ταξίδεψε κι έζησε εκεί, όπου και πέθανε από χολέρα το 1939.
Τελικά, ο Νοέμβρης είναι σημαντικός μήνας για τους Βρετανούς. Στις 5 του μήνα, γιόρτασαν με εντυπωσιακά πυροτεχνήματα τη Νύχτα του Γκάι Φοκς . Σήμερα, 11 του Νοέμβρη ,είναι η "Μέρα Μνήμης" των πεσόντων στους πολέμους, που εδώ τη λένε Remambrance Day.
Όλοι, μικροί, μεγάλοι κυκλοφορούν με κόκκινες παπαρούνες στο πέτο του πανωφοριού τους. Από την αρχή της προηγούμενης εβδομάδας είχαν αρχίσει να πωλούνται οι χάρτινες ή πλαστικές, χειροποίητες παπαρούνες, μία λίρα η κάθε μία, αντίτιμο, που θα δοθεί για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Η παπαρούνα έχει μια μακροχρόνια σχέση με την Ημέρα Μνήμης. Αυτό το διακριτικό κόκκινο λουλούδι έχει γίνει ένα ισχυρότατο σύμβολο!
Από τις πιο αιματοβαμμένες σελίδες του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου, είναι οι μάχες που έγιναν στα λιβάδια της Φλάνδρας. Λιβάδια,που μετά το τέλος του πολέμου φύτρωσαν κατακόκκινες παπαρούνες.
Οι παπαρούνες καρφιτσώνονται στο πέτο ως σήμερα 11 Νοέμβρη, ημέρα υπογραφής της ανακωχής και του τέλους του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ στις 11:00 ακριβώς κρατείται και σιγή δυο λεπτών, στη μνήμη των πεσόντων, αφού την "ενδέκατη ώρα, της ενδέκατης μέρας του ενδέκατου μήνα" τέλειωσε επισήμως ο πόλεμος!
Η "Poppy Day" και το έθιμο της παπαρούνας που πωλείται από πλανόδιους πωλητές για φιλανθρωπικούς σκοπούς θεσπίστηκε από το 1919.Oμάδες εθελοντών χειρονακτών δημιουργούσαν τις παπαρούνες- σύμβολα, τις συσκεύαζαν κι έπειτα τις πωλούσαν, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα με μεγάλη επιτυχία.
Παρότι είναι μεγάλη γιορτή, η μέρα είναι εργάσιμη. Εορταστικές εκδηλώσεις γίνονται μόνο τη δεύτερη Κυριακή του Νοέμβρη, την "Κυριακή της μνήμης", όπως λέγεται. Περιλαμβάνει καταθέσεις στεφάνων και μια σιωπηρή πομπή, που ξεκινά από την πλατεία Τραφάλγκαρ, διανύει όλη την Whitehall (η λεωφόρος που ενώνει την πλατεία με το κοινοβούλιο)ως το μνημείο άγνωστου στρατιώτη που γίνεται η κατάθεση στεφάνων στη μνήμη των πεσόντων.
Φέτος, γιορτάζεται η εκατοστή επέτειος από τον Α' παγκόσμιο πόλεμο και οι Βρετανοί βρήκαν έναν ιδιαίτερο τρόπο να τιμήσουν τους νεκρούς τους.
Από το καλοκαίρι, ένα κατακόκκινο ποτάμι ξεχύθηκε περιμετρικά του Πύργου του Λονδίνου! Ένα λιβάδι από παπαρούνες ... να το θαυμάσεις, να το περπατήσεις , να σε κάνει να θυμηθείς αποτρόπαιες σκηνές ενός από τους πιο αιματηρούς πολέμους που γνώρισε η ιστορία της ανθρωπότητας και να ορκιστείς πως θα πασχίσεις με νύχια και με δόντια για την ειρήνη στον κόσμο!
Αυτό το καλοκαίρι, ο Πύργος του Λονδίνου αγκαλιάστηκε από 888.246 πήλινες παπαρούνες... Κόκκινες παπαρούνες...μια για κάθε απώλεια του βρετανικού στρατού.
Κάθε παπαρούνα τοποθετήθηκε με σεβασμό και αγάπη από εθελοντές γύρω από τον Πύργο του Λονδίνου και η περιμετρική τάφρος πλημμύρισε κόκκινο - σύμβολο μνήμης για τα θύματα του πολέμου.
Μια παπαρούνα για κάθε γενναίο στρατιώτη που χάθηκε στην μάχη.
Η εικαστική ιδέα που έχει τίτλο : "Blood Swept Lands and Seas of Red", (φράση από επιστολή ενός στρατιώτη που πέθανε στη Φλάνδρα) ανήκει στους καλλιτέχνες Paul Cummins και Tom Piper .
Οι πήλινες παπαρούνες θα μείνουν εκεί ως σήμερα, 11 Νοεμβρίου, ημερομηνία λήξης του πολέμου. Μετά, κάθε μια θα πουληθεί και τα έσοδα θα διατεθούν σε φιλανθρωπικά ιδρύματα στρατιωτικών.
Πασίγνωστο στον Αγγλοσαξωνικό κόσμο είναι το ποίημα του Τζον Μάκρι, καναδού αντισυνταγματάρχη, ο οποίος υπηρετούσε ως νοσοκόμος αξιωματικός, που λέγεται ότι το έγραψε στις 3 Μαΐου του 1915 . Την προηγούμενη ημέρα, ο συμμαχητής και φίλος του Αλέξις Χέλμερ είχε πέσει στην δεύτερη μάχη της Φλάνδρας. Η παπαρούνα έγινε το σύμβολο των πεσόντων.
"In Flanders Fields-Στα λιβάδια της Φλάνδρας"
"Είμαστε οι Νεκροί.
Πριν από λίγες μέρες
Ζούσαμε, νιώθαμε την χαραυγή,
είδαμε το ηλιοβασίλεμα να λάμπει,
Αγαπήσαμε και αγαπηθήκαμε
και τώρα κείμεθα
στα λιβάδια της Φλάνδρας"
Η παπαρούνα, σύμβολο της ανυπολόγιστης θυσίας...
Κόκκινες παπαρούνες, μάχες, πόλεμος,....διεκδίκηση της ειρήνης, που μόνο με πολλές θυσίες αποκτιέται. Και γράφοντας όλα αυτά σκέφτομαι πως είναι υποχρέωσή μας να λέμε στις νεότερες γενιές για την ιστορία, ώστε να μην χρειαστεί να ζήσουν ξανά τη φρίκη και να μην αναγκαστούν να δώσουν ξανά την αιματηρή μάχη γι' αυτά που σήμερα μπορεί να θεωρούμε ως δεδομένα.
Κι ανάμεσα σ'όλα, μου'ρχεται στο νου ένα απόσπασμα, που αναφέρεται στον Α' Παγκόσμιο, από τη "Ζωή εν Τάφω" του Μυριβήλη...
Ένα λουλούδι, μια παπαρούνα, μια "μικρή ευτυχία", φυτρωμένη ανάμεσα στη σαπίλα... Ειρήνη, Ζωή, Ελπίδα. Αγάπη,Ομορφιά... Ο πόλεμος, ακόμα και ο πόλεμος της καθημερινότητάς μας μάς σκληραίνει, μάς αλλοιώνει... Ας ξαναβρούμε την αξία της ζωής στα μικρά και τ'απέριττα...την παλιά μας ευαισθησία, την τρυφερότητα, την καλοσύνη, την αγνότητα και την παιδική μας αθωότητα...
"Ήταν ένα λουλούδι εκεί! Συλλογίσου. Ένα λουλούδι είχε φυτρώσει εκεί μέσα στους σαπρακιασμένους γεώσακους. Και μου φανερώθηκε έτσι ξαφνικά τούτη τη νύχτα που 'ναι γιομάτη θάματα. Απόμεινα να το βλέπω σχεδόν τρομαγμένος. Τ' άγγισα με χτυποκάρδι, όπως αγγίζεις ένα βρέφος στο μάγουλο. Είναι μια παπαρούνα. Μια τόση δα μεγάλη, καλοθρεμμένη παπαρούνα, ανοιγμένη σαν μικρή βελουδένια φούχτα. Αν μπορούσε να τη χαρεί κανένας μέσα στο φως του ήλιου, θα 'βλεπε πως ήταν άλικη, μ' ένα μαύρο σταυρό στην καρδιά, με μια τούφα μαβιές βλεφαρίδες στη μέση..."
(Από τη "μυστική παπαρούνα-Η ζωή εν τάφω")
Η ζωή είναι παντού! Ακόμα και σε στιγμές αφόρητης μοναξιάς, πόνου, μελαγχολίας και βασάνων, ακόμα κι αν είναι κρυμμένη, όπως η παπαρούνα του Μυριβήλη...αρκεί να ψάξει κανείς, έστω και λαβωμένος να την βρει και να την προστατέψει...γιατί αν το θέλουμε, υπάρχει!
Από το ποίημα του Μάκρι είναι η έμπνευση για το τραγούδι "Poppy Day" των Siouxsie and the Banshees.
Μετά απ'όλα αυτά, που έμαθα, το ελάχιστο, που μπορούσα να κάνω, να αποτίσω συμβολικά φόρο τιμής στους πεσόντες με ένα στεφάνι από παπαρούνες ...
Το μέρος του κειμένου που αναφέρεται στο στολισμό του Πύργου του Λονδίνου για τα 100 χρόνια από τη λήξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου δημοσιεύτηκε με τίτλο "Λιβάδι από παπαρούνες στον Πύργο του Λονδίνου" και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.
http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/11/09/8717172-britain-marks-the-90th-anniversary-of-its-remembrance-poppy-appeal Wikipedia http://www.britishlegion.org.uk/remembrance http://www.classroomjr.com/memorial-day-worksheets/