Δρέσδη 1945: Όταν η πόλη έγινε στάχτη...Μουσική μαρτυρία και θρήνος...

 

    Η κατεστραμμένη Δρέσδη μετά το βομβαρδισμό της 13ης Φεβρουαρίου 1945

Σαν σήμερα, 13 Φεβρουαρίου του 1945, ξεκινά η σφοδρή βομβιστική επίθεση της Δρέσδης. Η όμορφη πόλη στις όχθες του Έλβα, η "Φλωρεντία του Βορρά", γνωστή για την αρχιτεκτονική της, τα περίτεχνα κτίσματα και τα πλούσια σε εκθέματα μουσεία της, μετατρέπεται μέσα σε λίγες ώρες σε ένα φλεγόμενο ερείπιο, λίγο πριν από τη λήξη του πολέμου. Ανταποκρίσεις της εποχής μιλούν για "πύρινη θύελλα και για μια πόλη που χάθηκε μέσα σε καπνό και στάχτη", ενώ προσωπικές μαρτυρίες καταγράφουν τη σιωπή που ακολούθησε, μια σιωπή βαριά όσο και τα ερείπια. Η Δρέσδη γίνεται σύμβολο της απόλυτης καταστροφής, αλλά και της μνήμης. 

Το πιο γνωστό μουσικό έργο που συνδέθηκε με το τραύμα της πόλης είναι το Όγδοο Κουαρτέτο του Σοστακόβιτς, γνωστό και ως "Κουαρτέτο της Δρέσδης", για το οποίο έχω γράψει στο παρελθόν.
Ωστόσο, η άμεση και βαθιά προσωπική μουσική απάντηση στα γεγονότα του 1945 προήλθε από έναν άνθρωπο που έζησε την απώλεια εκ των έσω.

Το "Wie liegt die Stadt so wüst - Πόσο έρημη είναι η πόλη" του Rudolf Mauersberger είναι ένα μοτέτο  ελεγειακού χαρακτήρα, μέρος του λεγόμενου "Κύκλου της Δρέσδης".
Ο Mauersberger, ως Kάντορας στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού της Δρέσδης και δ/ντής της περίφημης χορωδίας της, βίωσε προσωπικά την τραγωδία, χάνοντας αθώους μαθητές του στο βομβαρδισμό και βλέποντας την Kreuzkirche κατεστραμμένη. Μετά τον βομβαρδισμό διάβασε τους Θρήνους του Ιερεμία. Το κείμενο αντήχησε μέσα του σαν άμεσος καθρέφτης της καταστροφής:

Η Κreuzkirche μετά το βομβαρδισμό

"Πως απέμεινεν έρημη, χωρίς κατοίκους, και έμεινε μόνη η άλλοτε πολυάνθρωπη πόλη; Πως κατάντησε σαν τη χήρα, που στερήθηκε τον σύζυγόν της, η άλλοτε πολυπληθής μεταξύ όλων των εθνών! Πού έφτασε η αλλοτινή αρχόντισσα και πριγκίπισσα ανάμεσα στις άλλες χώρες...

Κατέπεσεν και δεν υπάρχει κανείς να την παρηγόρησει. Συ, Κυριε, ιδέ την άθλια κατάστασή μου, διότι ο εχθρός αλαζονεύεται και θριαμβεύει εναντίον μου".

Έτσι εμπνεύστηκε το μοτέτο, που έκανε πρεμιέρα τον Αύγουστο του 1945, κατά την πρώτη εσπερινή λειτουργία μετά τον πόλεμο, μέσα στην καμένη Kreuzkirche, έναν χώρο όπου τα ερείπια συνυπήρχαν με την προσευχή.

Το κείμενο αντλείται από επιλεγμένους στίχους των Θρήνων στη μετάφραση του Μαρτίνου Λούθηρου. Ο συνθέτης δεν ακολουθεί τη βιβλική διάταξη, παραλείπει τη ρητή αποδοχή της θείας κρίσης και επικεντρώνεται στη βιωμένη οδύνη και στο ερώτημα "γιατί":

"Γιατί , Κύριε, θέλησες για πάντα να μας λησμονήσεις,

να μας εγκαταλείψεις για όλη τη ζωή μας;"

Η επιλογή του αναδεικνύει τη δυστυχία της πόλης, την ακατανόητη συμφορά και την ικεσία για έλεος. Δεν πρόκειται για θεολογική πραγματεία αλλά για υπαρξιακή κραυγή. Η έμφαση στην παράκληση αντανακλούν την ψυχική κατάσταση του συνθέτη. Οι Θρήνοι αποτελούν το μέσο για να εκφραστεί το προσωπικό του πένθος.

Το έργο, γραμμένο σε φα ελάσσονα για μικτή χορωδία a cappella, διακρίνεται σε επιμέρους ενότητες που αντιστοιχούν σε κάθε στίχο, με έντονη αρμονική διαφοροποίηση και ιδιαίτερη φροντίδα στη μελοποίηση κάθε λέξης. Ο Mauersberger αξιοποιεί τονικές σχέσεις και πυκνές δυσαρμονίες, ώστε να εντείνει το αίσθημα αποσταθεροποίησης.
Το μοτέτο χωρίζεται ουσιαστικά σε τρία μέρη:
Ι. περιγραφή της ερήμωσης
ΙΙ. δραματική κορύφωση με το επαναλαμβανόμενο "γιατί"
ΙΙΙ.  τελική ικεσία που δεν οδηγεί σε θριαμβική λύση αλλά σε ταπεινή περισυλλογή.

Το "Wie liegt die Stadt so wüst" εκτελείται παραδοσιακά κάθε 13 Φεβρουαρίου στη μνήμη των αδικοχαμένων και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μουσικά τεκμήρια άμεσης αντίδρασης στην καταστροφή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Δεν είναι περιγραφική αναπαράσταση, αλλά λειτουργικό μνημόσυνο. Μέσα από τη λιτή αλλά φορτισμένη γλώσσα του, η κατεστραμμένη Δρέσδη μετατρέπεται σε διαχρονικό σύμβολο κάθε πόλης που γνώρισε την ερήμωση και η μουσική σε πράξη μνήμης, προσευχής και ηθικής μαρτυρίας.

 Rudolf Mauersberger: "Wie liegt die Stadt so wüst – Πόσο έρημη είναι η πόλη"

Για το Κουαρτέτο της Δρέσδης του Σοστακόβιτς μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Μενέλαος Παλλάντιος: "Ελλάς 1940"...

Ήταν καταμεσής της Κατοχής, στις αρχές του 1942, όταν ο σπουδαίος Έλληνας συνθέτης Μενέλαος Παλλάντιος ολοκλήρωνε το συμφωνικό του ποίημα με τον μυστικό τίτλο "Ελλάς 1940". 

Ήταν τα χρόνια της απόγνωσης και της σιωπής, τότε που η Ελλάδα στέναζε κάτω από τη βαριά σκιά της πείνας και της σκλαβιάς. Μέσα σε κείνη την κόλαση, ο Παλλάντιος αναζητά μέσα από τη μουσική του ένα φως, μια πνευματική έξοδο, μια προσευχή. 

Το έργο του είναι μια συγκλονιστική αλληγορία για την πορεία του ελληνικού λαού..."Από την ταπείνωση και τον πόνο, από τη δοκιμασία και την καρτερία, ως τη λύτρωση και τον τελικό θρίαμβο", όπως ο ίδιος θα δήλωνε αργότερα.

Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στο θέατρο Ολύμπια τον Απρίλη του 1943, με τον αλληγορικό τίτλο -που διατηρείται έως σήμερα-, "Προσευχή στην Ακρόπολη". 

Ο συνθέτης, γνωρίζοντας πως κάθε ρητή αναφορά στην εθνική αντίσταση ήταν επικίνδυνη, επέλεξε να καλύψει το έργο του με τον πέπλο του συμβολισμού. Η "Ακρόπολη" δεν είναι απλώς ο ιερός βράχος των Αθηνών. Είναι το άσβεστο σύμβολο του ελεύθερου πνεύματος, ο βωμός της ψυχής όπου μπορούσε να κατατεθεί η τελευταία ελπίδα για τη "Μεγάλη Ιδέα και τον οραματιζόμενο Θρίαμβο".

Η μουσική του έργου ακολουθεί μια πορεία βαθιά εσωτερική, σαν εξομολόγηση ενός λαού. Η αρχή ακούγεται σκοτεινή, δηλώνοντας την περίοδο υποδούλωσης. Ενα χορικό αναδύεται δειλά, σαν ικεσία ή παράκληση, και ξαφνικά διακόπτεται βίαια από τα χάλκινα, που εισβάλλουν με μια φράση απειλητική, σαν κραυγή εξουσίας. Έπειτα, σιωπή...και πάλι ο πόνος, η σκλαβιά, η συντριβή. Από τη σιωπή αυτή ξεπηδά το βασικό μουσικό θέμα, θρηνητικό και βαθιά ανθρώπινο, που το αγγλικό κόρνο αποδίδει με λυγμό. Το θέμα αυτό μεταφέρεται στα έγχορδα, διαμορφώνεται σε κανόνα στα πνευστά και σταδιακά γίνεται ο ζωντανός κορμός ολόκληρου του έργου.

Γύρω απ' αυτό το κεντρικό μουσικό μόρφωμα υφαίνονται δευτερεύοντα θέματα, λεπτές ηχητικές αποχρώσεις και ρυθμικές μεταπτώσεις, που δημιουργούν μια ατμόσφαιρα διαρκούς εξέλιξης και εσωτερικής έντασης. Μέσα απ' αυτή τη μουσική πάλη αναδύεται μια νέα φράση σε ρυθμό 5/4, ταραγμένη, αλλά με μια επίφαση ηρεμίας, μια στιγμή περισυλλογής πριν από τη λύτρωση. Το μοτίβο της αρχής επιστρέφει με ύφος αποφασιστικό, επιβλητικό, σαν να αφυπνίζεται η συλλογική ψυχή.

Η ελληνική σημαία μεταφέρεται για να υψωθεί

στην Ακρόπολη μετά την απελευθέρωση

Στο φινάλε, το αρχικό χορικό επανεμφανίζεται μεγαλοπρεπές, πλατύτερο, ντυμένο φως. Ο ήχος δυναμώνει σταδιακά, ανυψώνεται, σαν να διαλύονται τα δεσμά της νύχτας.
Είναι η προσευχή του ανθρώπου που αντέχει, η μουσική αποθέωση της ελπίδας.


Ο Παλλάντιος, μέσα από την "Προσευχή στην Ακρόπολη", δεν υμνεί μονάχα την πατρίδα. Υμνεί την ακατάβλητη δύναμη του ανθρώπινου πνεύματος. Εκείνη τη μυστική φλόγα που δεν σβήνει ποτέ, ακόμη κι όταν όλα γύρω μοιάζουν χαμένα. Μέσα στα πιο σκοτεινά χρόνια, στα χρόνια της ταπείνωσης και του φόβου, η μουσική του γίνεται μια πράξη πίστης, μια κραυγή που μεταμορφώνεται σε προσευχή, μια εσωτερική ανάταση που αρνείται να υποταχθεί στο σκοτάδι.

Η "Προσευχή στην Ακρόπολη" δεν είναι μόνο ένας ύμνος στην ελευθερία. Είναι η αποκάλυψη της πνευματικής αντοχής ενός λαού, η μουσική αναλαμπή της ελπίδας του. Ενός λαού που, παρά την οδύνη, συνεχίζει να αναζητά το φως και, τελικά, να το βρίσκει μέσα του.

M. Pallantios: "Greece 1940 - Prayer to the Acropolis":

ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ, κι είναι μακρύς ο δρόμος για το Tipperary...

 

 Walter Richard Sickert: "Tipperary" (1914)
(Τate.org)

"ΗMEΡΑ ΜΝΗΜΗΣ" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου…Την 11η πρωινή της 11ης ημέρας, του 11ου μήνα του 1918 έγινε η παύση των εχθροπραξιών μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών...

Ο εφιάλτης του πολέμου, η φρίκη του θανάτου, ο τρόμος, η πείνα, η αγωνία.. Όλα αυτά τα εγκλήματα πολέμου που έζησαν οι άνθρωποι εκείνη την εποχή ήταν φρικαλέα...
Εγκλήματα κατά αθώων της ανθρωπότητας, που όμως δεν σταματά να ελπίζει σε καλύτερες μέρες, όπως δηλώνουν με τις δημιουργίες τους οι καλλιτέχνες μας!
Η Τέχνη δίνει μαθήματα ανθρωπιάς, ελπίδας και αισιοδοξίας...



Μ' ένα τραγούδι-σύμβολο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου θα σας ευχηθώ καλό απομεσήμερο.

Είναι το τιτλοφορούμενο: "It’s a Long Way to Tipperary".
Γράφτηκε από τον τραγουδοποιό των βρετανικών μιούζικ χωλς, Jack Judge πριν τον πόλεμο μέσα σε λίγα λεπτά και παρουσιάστηκε στο κοινό την επομένη.

Η ρυθμικότητά του ήταν που κέντρισε και καθιερώθηκε ως στρατιωτικό εμβατήριο με την κήρυξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου.
Ήταν ένα ιρλανδικό τάγμα, που έπιασε βηματισμό τραγουδώντας το. Έγινε ο απόλυτος ύμνος του πολέμου, καθώς εκτός από την ανύψωση του ηθικού περικλείει και όλη τη νοσταλγία για την πατρίδα και τους αγαπημένους που έχουν μείνει πίσω.
Το τραγούδι γράφτηκε αρχικά ως θρήνος από έναν Ιρλανδό εργάτη στο Λονδίνο, που του έλειπε η πατρίδα του, το Tipperary. Έτσι, μεταφέρει τη λαχτάρα για επιστροφή, των στρατιωτών που πολεμούν στο μέτωπο...

Η πρώτη ηχογράφηση έγινε από τον Ιρλανδό τενόρο John McCormack:

Jack Judge: "It’s a Long Way to Tipperary"

Είναι πολύ μακριά το Tipperary,

Είναι μακρύς ο δρόμος για να προχωρήσουμε.

Είναι πολύ μακριά το Tipperary

και το πιο γλυκό κορίτσι που γνωρίζω.

Αντίο Piccadilly,

Αντίο Leicester Square,

Είναι μακρύς ο δρόμο προς το Tipperary,

Αλλά η καρδιά μου βρίσκεται πάντα εκεί...

Το 1914 με την κήρυξη του Μεγάλου Πολέμου, ο βρετανός ζωγράφος Walter Richard Sickert εμπνέεται από το τραγούδι το εικαστικό του έργο "Tipperary", που βλέπετε παραπάνω.

Την προσοχή μας τραβά μια συντηρητικά ντυμένη γυναίκα, της οποίας δεν βλέπουμε το πρόσωπο επειδή καλύπτεται από το γείσο του γκριζόμαυρου καπέλου της κάθεται μπροστά σε ένα λουστραρισμένο πιάνο με ουρά και παίζει. Προφανώς, από τον τίτλο καταλαβαίνουμε πως η μελωδία που εκτελεί είναι το διάσημο -την εποχή δημιουργίας του εικαστικού- τραγούδι του Jack Judge, "Tipperary".

Παρόλο που ο ζωγράφος Walter Richard Sickert γεννήθηκε στο Μόναχο, όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος έμεινε άναυδος και τρομοκρατήθηκε με την επιθετικότητα της Γερμανίας...
Το συγκεκριμένο εικαστικό είναι ένα από τα πολλά παρόμοια θέματα πιάνου που έγιναν στις αρχές του πολέμου από τον Sickert στα οποία η χρήση ενός υποβλητικού τίτλου μεταμορφώνει την εικόνα, κάνοντας τον θεατή να φανταστεί τη μελωδία και το συναίσθημα της στιγμής...

Η μελωδία του τραγουδιού έχει χρησιμοποιηθεί σε αρκετές συνθέσεις, όπως επίσης ακούγεται από τη Τζένη Καρέζη στην ταινία: "Δεσποινίς διευθυντής".

Παλαιότερα κείμενα με αφορμή την "Ημέρα Μνήμης" μπορείτε να διαβάσετε εδώ,  εδώ και εδώ.

Madama Butterfly - Ξύπνα, έχουμε πόλεμο!

 

(πηγή: Τα Νέα)

Madama Butterfly - Ξύπνα, έχουμε πόλεμο!

Τι σχέση μπορεί να είχε το κιμονό της Μπατερφλάι με τον Μεταξά και τα κανόνια του πολέμου;




"Όλα προμηνούσαν μια λαμπερή, υπέροχη μέρα. Το αμερικανικό, πολεμικό πλοίο θα έφερνε επιτέλους τον ποθητό όσο και άπιαστο ήρωα του Πουτσίνι, Πίνκερτον στη μικρή, γενναία Μπατερφλάι στον κόλπο του Ναγκασάκι.

Με την ίδια λαχτάρα και ύστερα από τεταμένο καλοκαίρι για τις ελληνοϊταλικές σχέσεις οι Αθηναίοι περιμέναμε τον Οκτώβρη του 1940 να ανοίξει η αυλαία στο Βασιλικό Θέατρο από τον νεοσύστατο θίασο της Λυρικής με τη "Μαντάμα Μπατερφλάι" του Πουτσίνι. Είχε προσκληθεί κι ο υιός Πουτσίνι μετά της συζύγου του.[...]
Παρατηρούσα τα πρόσωπα των μουσικών. Εκείνο το βράδυ ήταν στραμμένα με περιέργεια προς το κοινό. Σαν κάτι σπουδαίο να περίμεναν. Ίσως το φάντασμα του Πουτσίνι αναστημένο και συγκινημένο.
Αντί για φάντασμα εμφανίστηκε ο Μεταξάς στηριζόμενος στο μπαστούνι του σε αργό ρυθμό.[...]Ξαφνικά το θέατρο σηκώθηκε όρθιο. Ο άναξ με τη βασιλική οικογένεια έπαιρναν θέση στο θεωρείο τους[...]
Αναγνώρισα στις πρώτες θέσεις τον Αντίοχο Ευαγγελάτο,...το Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα...τον Τερζάκη...το Μινωτή...τον Καραγάτση...
[...]
Ο μαέστρος έδωσε το σύνθημα έναρξης[...]
Η πρώτη πράξη κύλησε με τη δηλητηριώδη μουσική του Πουτσίνι. Το φινάλε είναι μεθυστικό. Η ερωτική σκηνή ανάμεσα στους δυο τους με φόντο τις ροδακινιές κορυφώνεται με την περίφημη επίκληση στο ντουέτο: "Vieni, vieni, Via dall'anima in pena...-Έλα, έλα ας διώξουμε απ'την πονεμένη ψυχή το φόβο και την αγωνία"
[...]
Το τί σε περιμένει ακριβώς την άλλη μέρα, ποτέ δεν το ξέρεις..
-Ξύπνα, μού είπε η Έλλη, ντυμένη κιόλας!
-Ξύπνα, έχουμε πόλεμο!!!"

(Μένης Κουμανταρέας: "Το show είναι των Ελλήνων", εκδ.Κέδρος, επιλογή από σελ. 125-185)

***

"Ο κύριος Μπατερφλάυ", είναι ένα από τα τρία διηγήματα του βιβλίου του αγαπημένου Κουμανταρέα κι αφορά την παράσταση της ιταλικής όπερας τρεις μόλις μέρες πριν από την έκρηξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Γι'αυτό κι έγινε γνωστή ως η "Μπατερφλάι του πολέμου".

Αξίζει να σημειωθεί πως το έργο επελέγη να ανέβει στη Λυρική τη συγκεκριμένη περίοδο προκειμένου να αποκατασταθούν οι ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δυο χωρών γι'αυτό εξάλλου προσκλήθηκε και ο γιος του Πουτσίνι...
Το βράδυ της δεξίωσης(το αναφέρει και ο Τερζάκης) ο πρέσβης καθόταν σε αναμμένα κάρβουνα καθώς υπέθετε πως το τελεσίγραφο θα ερχόταν εκείνη τη νύχτα της 25ης Οκτώβρη, κάτι που θα τον ανάγκαζε να διακόψει τη δεξίωση και να διώξει τους καλεσμένους του....

Τι τραγική πάντως ειρωνεία! Όλα έτοιμα για μια μεγάλη, θριαμβευτική πρεμιέρα, όπως κι όλα έτοιμα για την εισβολή με τα μεγαλόπνοα σχέδια, που όμως κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία, αντίθετα από κείνη την παράσταση της Μπατερφλάι που στέφθηκε με λαμπρές δάφνες επαίνων για όλους τους συντελεστές!

(πηγή: nationaloper)

Σημείωση:
Το κείμενο αναφέρεται στην παράσταση της 25ης Οκτωβρίου 1940, ημέρα της πρεμιέρας, που έγινε στο Βασιλικό θέατρο και σκηνοθέτησε ο αυστριακός -εβραϊκής καταγωγής-Ρενάτο Μόρντο. Η σκηνογραφία ήταν του Κλεόβουλου Κλώνη και τα κοστούμια του Ανδρέα Γεράκη.

Την Ορχήστρα διηύθυνε ο Βάλτερ Πφέφερ(επίσης εβραϊκής καταγωγής ο αυστριακός αρχιμουσικός) ενώ τη διδασκαλία της χορωδίας είχε κάνει η Έλλη Νικολαΐδη. 

Στη διανομή, το ρόλο της Τσο Τσο Σαν(Mπατερφλάι) υποδύθηκε η Ζωή Βλαχοπούλου, του Πίνκερτον ο Μιχ. Κορώνης και της Σουτζούκι η Κίτσα Δαμασιώτη, απ'όπου και η φωτογραφία.



Puccini: "Madama Butterfly - Vieni, vieni, Via dall'anima in pena" / Callas-Gedda:

Η Παναγιά της Νίκης και η Συμφωνία της Λεβεντιάς...

Γιάννης Τσαρούχης με την εικόνα της «Παναγιάς της Νίκης».
(lifo)

Ένα από τα εικαστικά που φιλοτέχνησε ο μεγάλος καλλιτέχνης μας Γιάννης Τσαρούχης στο Αλβανικό Μέτωπο ήταν και μια εικόνα της Παναγίας. 

Όταν ο λοχαγός άκουσε έναν συμπολεμιστή τους πως είδε όραμα την Παναγία να τον εφησυχάζει πως η Ελλάδα θα βγει νικήτρια από τον πόλεμο, έδωσε διαταγή στο ζωγράφο να φτιάξει την εικόνα... Στην αντάρα της μάχης, βρέθηκε ένα καπάκι από κιβώτιο. Εκεί πάνω ζωγράφισε ο Τσαρούχης την "Παναγία της Νίκης".

"Την έχεις κάνει άγρια την Παναγία, σαν Αρβανίτισσα. Και ο Χριστός είναι κι αυτός αγριωπός", τού είπε ο διοικητής.
Έτσι, από τότε κάποιοι  τη βάφτισαν: "Παναγία Αρβανίτισσα".
Ο Τσαρούχης, εκτός από την Παναγία με το Χριστό στο πάνω μέρος της εικόνας είχε απεικονίσει στο κάτω μέρος και τα θαύματά της: Αριστερά το φαντάρο που πάει να πυροβολήσει την Παναγία, νομίζοντας πως είναι κατάσκοπος και δεξιά τους στρατιώτες που πάνε να χτίσουν το εκκλησάκι στη Χάρη Της. 

Ο συγγραφέας, δημοσιογράφος και ποιητής Τίμος Μωραϊτίνης γράφει στην εφημερίδα «Έθνος» το 1940:

«… Και το θαύμα έγινεν.
Ένας ύμνος μυ­ριόστομος ανεβαίνει προς τον ολογάλανον ελληνικόν ουρανόν:
"Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια".
Ένας λαός γονυκλινής προσεύχεται και ένας στρατός προχωρεί…»

Ο ιδρυτής της Εθνικής μας Σχολής, Μανώλης Καλομοίρης γράφει την περίφημη 1η Συμφωνία του.op 21, γνωστή ως «Συμφωνία της Λεβεντιάς», τίτλος που αποδόθηκε αφού ο συνθέτης προσπάθησε εμπνεόμενος από την πατρίδα να αποδώσει τη συγκίνηση που πηγάζει από την ελληνική λεβεντιά σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, πολέμου, θανάτου, αγάπης…

Πρόκειται για έργο μεγαλόπνοο και ρωμαλέο, όπου στο φινάλε, ο Καλομοίρης ακολουθώντας τα πρότυπα του Μπετόβεν στην 9η, αναθέτει σε χορωδία να ψάλλει τον βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω», όπου περίτεχνα η κατανυκτική μελωδία του πλέκεται με μουσικό υλικό που ο συνθέτης έχει παρουσιάσει στα προγενέστερα μέρη της σύνθεσης.

Μ.ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ: «Συμφωνία της Λεβεντιάς-Μέρος IV:Τη Υπερμάχω»:

"Τα τρένα του Ολοκαυτώματος"

Εβραίοι φορτώνονται στο τρένο του σταθμού Umschlagplatz στη Βαρσοβία κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής
(wiki)

"Στις 2 Απριλίου ξεκίνησε η μεταφορά. Η μεταφορά ήταν γύρω στις δέκα μέρες, περάσαμε όλη την Ευρώπη, από Ρουμανία, Ουγγαρία , Αυστρία, φτάσαμε στο Άουσβιτς.

Μόλις φτάσαμε, άνοιξαν οι πόρτες του τρένου και οι Γερμανοί μαζί με παλαιότερους κρατούμενους που φορούσαν τις ριγέ στολές φώναζαν :
"Γρήγορα, γρήγορα" για να βγούμε έξω.

Πήγα στον Γερμανό αξιωματικό και τού είπα: "
Είμαι μικρός. Θέλω να πάω μαζί με τον πατέρα μου"...

(Μνήμη Ελληνοεβραίου επιζώντος)

***

Tα "Tρένα του Ολοκαυτώματος" γνωστά και ως "Τρένα της Σιωπής" χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη μεταφορά-συγκέντρωση εβραϊκών πληθυσμών στα γκέτο και στη συνέχεια για τη μεταφορά τους σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Τα τρένα αυτά μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες Εβραίους και Ρομά στα στρατόπεδα του θανάτου.

Το έργο του Στηβ Ράιχ: "Different Trains" γράφτηκε το 1988 από τον Αμερικανό συνθέτη με τη σκέψη στα τρένα ανά την Ευρώπη που μετέφεραν μελλοθανάτους του Ολοκαυτώματος.


Πρόκειται για σύνθεση για κουαρτέτο εγχόρδων και μαγνητοταινία, όπου o Ράιχ πειραματίζεται χρησιμοποιώντας ως μελωδική πηγή ηχογραφημένες ομιλίες.

Η έμπνευση προήλθε από τη σκέψη του δημιουργού ότι αν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου ζούσε στην Ευρώπη, σίγουρα -ως Εβραίος- θα μεταφερόταν με τα τρένα του Ολοκαυτώματος, καθώς στην Αμερική συχνά εκείνη την περίοδο ταξίδευε με τρένο από Λος Αντζελες σε Νεα Υόρκη για να βλέπει τους γονείς του.

Οι ηχογραφημένες ομιλίες είναι συνήθως μνήμες ανθρώπων από κείνη την περίοδο και πάνω σε αυτές στηρίζεται η οργανική μελωδία καθενός από τα τρία μέρη της σύνθεσης.



Θα ακούσουμε το δεύτερο μέρος με τίτλο: "Ευρώπη - Κατά τη διάρκεια του πολέμου", όπου η ηχογραφημένη ομιλία γίνεται από τρεις επιζώντες του Ολοκαυτώματος, οι οποίοι αναφέρονται στην φρικτή εμπειρία του ταξιδιού τους με τρένο, που τούς οδήγησε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Οι ομιλίες-συνεντεύξεις αναμιγνύονται με μουσικά μοτίβα από τα τοξοτά έγχορδα, διανθισμένες με ήχους αμαξοστοιχίας και πολεμικές σειρήνες.

Mε το γνωστό μινιμαλιστικό ύφος του ο αμερικανός συνθέτης επιτυγχάνει οριακές συναισθηματικές καταστάσεις, όπου η μουσική πρωτοπορία συναντά τον αγώνα ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα.


Steve Reich: "Different Trains, Part II: Europe, During the War" / Kronos Quartet:

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 October 2020 at 11:49

Φρικιαστικοί ήχοι, ανακατεμένοι με τις ανθρώπινες ομιλίες συνταράζουν την ψυχή. Και νιώθεις το τρέξιμο του τρένου στις ράγες που σε πάει στον θάνατο!
Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος!
Καλό ξημέρωμα, Ελπίδα μου!

ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA28 October 2020 at 11:56

Αποτροπαιες, φρικιαστικές πραξεις και βιωματα που ο ευρηματικός δημιουργός βρισκει τροπο να αναπαραστησει ηχητικά και φυσικά να συγκλονιζει με το συναισθημα που προκαλει...Προσωπικά, υποκλίνομαι στην έμπνευση και σύλληψή του, πέρα απο την ευαισθησία του να θιξει αυτο το ιδιαιτερα οδυνηρό θέμα, Αζη μου!
Συντασσομαι με την ευχη σου, καλή μου φιλη: Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος!
Καλη σου νυχτα και καλο ξημερωμα!

Delete

Ένα κουαρτέτο για τη φρίκη της Δρέσδης...

 

Σαν σήμερα το 1945 ξεκινά η σφοδρή Bομβιστική επίθεση της Δρέσδης…
Η πόλη καταδικάστηκε σε θάνατο και αφανισμό, λίγο πριν τη λήξη του πολέμου.

"Μέσα από τα χαλάσματα εξείχαν χέρια, κεφάλια, πόδια, σπασμένα κρανία. 

Οι δεξαμενές νερού ήταν γεμάτες μέχρι τα χείλη με πτώματα 

και με μεγάλα κομμάτια τσιμέντου από πάνω. 

Οι περισσότεροι φαίνονταν πρησμένοι, με μεγάλα κίτρινα και καφέ σημάδια στα σώματά τους(…). 

Νομίζω ήμουν ανίκανη να αντιληφθώ τη σημασία αυτής της απάνθρωπης πράξης, 

γιατί υπήρχαν και πάρα πολλά μωρά, φρικτά ακρωτηριασμένα 

κι οι άνθρωποι ήταν στοιβαγμένοι τόσο κοντά ο ένας στον άλλον, 

ώστε σχημάτιζες την εντύπωση ότι κάποιος τους είχε στριμώξει εκεί μέσα σκόπιμα"

(Μάργκαρετ Φρέγερ, Ο βομβαρδισμός της Δρέσδης, "Τα μεγάλα Ρεπορτάζ", εκδ. Νάρκισσος)

***

Shostakovich: "Dresden Quartet"

Από τα δεκαπέντε κουαρτέτα που συνολικά συνέθεσε ο Σοστακόβιτς, εξαιρετικής ομορφιάς είναι το Ν.8, γνωστό και ως "Dresden Quartet".

Είναι σύνθεση του 1960, που γράφτηκε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, σε τρεις μόνο ημέρες, στη Δρέσδη, όπου είχε βρεθεί ο Σοστακόβιτς για να συνθέσει τη μουσική για την ταινία "Five Days Five Nights", με θέμα τον βομβαρδισμό της γερμανικής πόλης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Σοστακόβιτς αναπτύσσει το έργο με γνώμονα τις εντυπώσεις από τις αφηγήσεις των κατοίκων της πόλης για τη φρίκη του βομβαρδισμού της.

Στα πέντε μέρη του έργου που ακούγονται χωρίς διακοπή, ο Σοστακόβιτς χρησιμοποιεί ως βασικό μοτίβο τις τέσσερις νότες: ρε - μι ύφεση - ντο - σι, (DSCH, ένα κρυπτογράφημα του ονόματός του), που παρουσιαζόμενο σε παραλλαγές δομεί τα θέματα των επιμέρους μερών.
Είναι γραμμένο στη ντο ελ.( κλίμακα που παραδοσιακά, από τον Πέρσελ ως τον Σούμπερτ και τον Μπραμς χρησιμοποιείται για να εκφραστεί η τραγικότητα ή στον Μπετόβεν ο ηρωισμός) και στην παρτιτούρα ο συνθέτης ιδιοχείρως το αφιέρωσε "στα θύματα του φασισμού και του πολέμου".

Είναι έργο με έντονη δραματικότητα και ποιητικό λυρισμό.Ιδιαίτερα στα μέρη των εγχόρδων οφείλεται ο χαρακτηρισμός ενός από τα πιο "σκοτεινά" έργα του ρώσου δημιουργού, που με αυτό το αριστούργημα υπεραμύνεται της ειρήνης, εκφράζει τον αποτροπιασμό και καυτηριάζει τις φρικτές συνέπειες και τα δεινά του πολέμου.

Σε μια άλλη εκδοχή υποστηρίζεται πως το κουαρτέτο γράφτηκε για τον ίδιο τον Σοστακόβιτς.
Ήταν περίοδος που είχε διαγνωστεί με μια σοβαρή εκφυλιστική ασθένεια και ίσως είχε σκεφτεί ακόμα και την αυτοκτονία.
Ετσι ,όπως εκμηστυρρεύτηκε σε φίλο του αργότερα:

<<Σκέφτηκα ότι αν πεθάνω μια μέρα τότε είναι δύσκολο να γράψει κάποιος ένα έργο στη μνήμη μου. Έτσι αποφάσισα να το κάνω εγώ ο ίδιος. Να γράψετε στο εξώφυλλο: "Αφιερωμένο στη μνήμη του συνθέτη αυτού του κουαρτέτου">>

O συνθέτης με τα μέλη του Κουαρτέτου Borodin
(από: friendsofchambermusic)

Λέγεται πως πριν ηχογραφήσουν τη σύνθεση, τα μέλη του Κουαρτέτου Borodin πήγαν και το εκτέλεσαν στο σπίτι του συνθέτη προκειμένου να τους δώσει την εκτίμησή του για την ερμηνεία.


Ο Σοστακόβιτς εκστασιασμένος, έκρυψε το κεφάλι με τα χέρια του και άρχισε να κλαίει...

Shostakovich: "Dresden Quartet" / (Borodin Quartet):

Ημέρα Μνήμης: "Morning Heroes"

 

(pinterest)

11 Νοέμβρη και "ΗMEΡΑ ΜΝΗΜΗΣ" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου…

Ένα έργο εμπνεόμενο από την αγριότητα και τον όλεθρο που σκόρπισε ο πόλεμος, γράφτηκε και αφιερώθηκε στα θύματα, που άφησε στο πέρασμά του, προτείνω σήμερα…

"Αν και ο πόλεμος είχε τελειώσει για περισσότερα από δέκα χρόνια, εξακολουθούσα να τυρρανιέμαι από εφιάλτες...

Έρχονταν κάθε βραδυ...

Βρισκόμουν ακόμα εκεί... στις τάφρους με τους άνδρες μου...καταδικασμένοι να πεθάνουμε...

Ξυπνούσα πάντα λουσμένος στον ιδρώτα από τρόμο κι αγωνία...."

(απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Άρθουρ Μπλις)

 Ο Μπλις(δεξιά) στρατιώτης με τον αδερφό του
(interlude)

Συνθέτης του έργου είναι ο άγγλος Arthur Bliss, που και ο ίδιος πολέμησε, τραυματίστηκε και παρασημοφορήθηκε για τα ανδραγαθήματά του στον Α΄Παγκόσμιο ως μέλος της Φρουράς των Γρεναδιέρων της Βασίλισσας.
Μάλιστα, η μουσική του εκπαίδευση με τους Έλγκαρ και Χολστ διακόπηκε λόγω του πολέμου.

Όπως ο ίδιος είχε δηλώσει, τα δηλητηριώδη αέρια που είχε εισπνεύσει, τού προκάλεσαν χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, που τον έκαναν να υποφέρει.

Η εμπειρία του όμως από τον πόλεμο τού δημιούργησαν και σοβαρούς εφιάλτες, όπως είδαμε παραπάνω.
Έτσι, προκειμένου να απαλλαγεί απ' αυτούς συνέθεσε το 1930 την εμβληματική Χορωδιακή Συμφωνία: "Morning Heroes" για χορωδία, αφηγητή και μεγάλη ορχήστρα, την οποία αφιέρωσε στη μνήμη του αδελφού του και των άλλων σύντροφων του, που σκοτώθηκαν στη μάχη.

Ο Μπλις χτίζει το λιμπρέτο της σύνθεσης συνδυάζοντας ποιητικά κείμενα με ηρωικό πνεύμα, όπως αποσπάσματα από τα "Φύλλα χλόης" του Ουόλτ Ουίτμαν, ποιήματα του κινέζου Λι Τάι Πο, ένα χαρακτηριστικό ποίημα του άγγλου Γ. Όουεν, που 25χρονος άφησε την τελευταία πνοή του στη μάχη, αλλά και αποσπάσματα από την Ιλιάδα του Ομήρου , συγκεκριμένα από τη ραψωδία Χ όπου αναφέρεται στον ήρωα Αχιλλέα, αλλά και την συγκινητική σκηνή από τη ραψωδία Ζ του αποχωρισμού Έκτορα-Ανδρομάχης.

Η μουσική του Μπλις καταφέρνει μια μουσική αντιστοίχιση των αποτρόπαιων εικόνων του πολέμου με τους ήρωες των Ομηρικών επών.

Η Συμφωνία ολοκληρώνεται σε 5 μέρη με τον επίλογο να συνδυάζει το ποίημα του R. Nichols: "Dawn on the Somme", που στον συνθέτη ανακαλούσε τραγικές αναμνήσεις, καθώς στο Somme είχε και κείνος τραυματιστεί...

Παρατηρούνται μουσικές επιρροές από τον Ελγκαρ, Χολστ και Βον Ουίλιαμς, όμως είναι εμφανής η σπαραξικάρδια αντιμετώπιση της έμπνευσης, κάτι που εντόπισαν και οι μελετητές του λέγοντας:

"η μουσική αντικατοπτρίζει τις βαθιά χαραγμένες συναισθηματικές πληγές του,
που προκλήθηκαν από τον πόλεμο, και ξετυλίγεται για να αναδείξει την οδύνη της ανθρωπότητας απέναντι στη φρίκη του πολέμου.
Η λαμπρή ενορχήστρωση μαρτυρά τη δεινότητά του στον τομέα αυτό."

Η "ταπεινή" Τέχνη, φίλοι μου ραπίζει τον "δυνατό" πόλεμο με πράξεις..
Κάθε καλλιτέχνης και αξιοποιώντας τα μέσα που διαθέτει δίνει την απάντησή του στη φρίκη και τον όλεθρο του πολέμου... 
Εγκλήματα βάναυσα κατά αθώων, διεπράχθησαν. Όμως οι άνθρωποι δεν σταματούν να ελπίζουν σε καλύτερες μέρες, όπως δηλώνουν με τις δημιουργίες τους οι καλλιτέχνες!
Η Τέχνη δίνει μαθήματα ανθρωπιάς...

Arthur Bliss: "Morning Heroes", I, II, III, IV, V:

Για όσους δεν γνωρίζουν τον Μπλις να αναφέρουμε το χαρακτηρισμό  που έχει αποδοθεί για το συνθέτη: "Από τα αστέρια που έλαμψαν στο oυράνιο σύμπαν της αγγλικής μουσικής του 20ού αι., εκείνο με τη μεγαλύτερη λαμπρότητα ήταν του σερ Arthur Bliss..."

Παλαιότερα κείμενα με αφορμή την "Ημέρα Μνήμης" μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

«Ελευθερία»: ΠΩΛ ΕΛΥΑΡ - ΦΡΑΝΣΙΣ ΠΟΥΛΕΝΚ

 

(auction.fr)

1942 και η Γαλλία βρίσκεται υπό Γερμανική Κατοχή.
Η λαχτάρα για ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ είναι βαθειά.

Ο Πωλ Ελυάρ, μια από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες της γαλλικής πολιτιστικής ζωής, εμπνέεται το ποίημά του: 

"Liberté"

Πάνω στα τετράδια του σχολείου

Στα θρανία μου και τα δένδρα

Πάνω στην άμμο και το χιόνι

Γράφω τʼ όνομά σου

Πάνω σ΄ όλες τις διαβασμένες σελίδες

Πάνω σ΄ όλες τις λευκές σελίδες

Στην πέτρα το αίμα το χαρτί τη στάχτη

Γράφω τʼ όνομά σου

Πάνω στις χρυσωμένες εικόνες

Στ΄ άρματα των πολεμιστών

Στην κορώνα των βασιλιάδων

Γράφω τʼ όνομά σου[…]

Στον κίνδυνο που εξαφανίστηκε

Στην ελπίδα χωρίς ανάμνηση

Γράφω τʼ όνομά σου

Και με τη δύναμη της λέξης

Ξαναρχίζω τη ζωή μου

Γεννήθηκα για να σε γνωρίσω

Για να πω τ΄ όνομά σου

Ελευθερία!»

Ως γνωστόν, ο Ελυάρ είχε ενεργό δράση στο Β’ Παγκόσμιο

πόλεμο ως μέλος της Αντίστασης, ων αριστερών πεποιθήσεων.

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου  έγραψε και ποιήματα για

να τονώνει το ηθικό των Ελλήνων ανταρτών, τους οποίους

επισκέφτηκε και στο Γράμμο.

Στην ηχώ των παιδικών μου χρόνων

Γράφω τʼ όνομά σου

Πάνω στα θαύματα της νύχτας

Στο άσπρο ψωμί των ημερών

Στις μνηστευμένες εποχές

Γράφω τʼ όνομά σου

Πάνω σ΄ όλα τα γαλάζια κουρέλια μου

Στο μουχλιασμένο έλος του ήλιου

Στη ζωντανή λίμνη σελήνη

Γράφω τʼ όνομά σου

Στους αγρούς στον ορίζοντα

Στις φτερούγες των πουλιών

και στο μύλο των ίσκιων

Γράφω τʼ όνομά σου

Σε κάθε φύσημα της αυγής

Στη θάλασσα και τα πλοία

Πάνω στο τρελό βουνό

Γράφω τʼ όνομά σου

Στον αφρό απ΄ τα σύννεφα

Στους ιδρώτες της καταιγίδας

Στην βροχή την πυκνή και ανούσια

Γράφω τʼ όνομά σου

Η ΚΑΝΤΑΤΑ του ΠΟΥΛΕΝΚ:

Το παραπάνω ποίημα με τίτλο «Ελευθερία» αποτέλεσε μαζί με άλλα επτά, έμπνευση για την καντάτα «Figure humaine» του Φ. Πουλένκ, ενός καλλιτέχνη που επίσης θυμόμαστε πως κατά τη διάρκεια του πολέμου παρέμεινε στην κατεχόμενη γερμανική Γαλλία, γράφοντας μουσική  αντιπολεμικού χαρακτήρα.
Αρκετές είναι οι φορές που μελοποίησε και απαγορευμένους συγγραφείς, όπως ο Λόρκα.

Η «Figure humaine», έργο του 1943, είναι χορωδιακή καντάτα για διπλή εξάφωνη χορωδία.
Όπως το ποιητικό κείμενο θίγει το θέμα του πολέμου, της καταπίεσης, του θανάτου και της ελευθερίας, έτσι κι ο συνθέτης πατά γερά στα οκτώ ποιήματα του Ελυάρ και πλάθει μουσικά ένα εγκώμιο στον «ανθρωπισμό», με τη φιλοσοφική έννοια του όρου, δίνοντας έμφαση στις αξίες και τα ανθρώπινα ιδανικά, αρνούμενος υποταγή σε καταπιεστικές δυνάμεις.
Το ποιητικό κείμενο περιγράφει ζοφερές εικόνες, άλλοτε απελπισίας κι απαισιοδοξίας κι άλλοτε κυνικές, ωμές ή πατριωτικές.
Το ίδιο και ο Πουλένκ μέσω της  μουσικής του  με άμεσο και ηχηρό τρόπο, αντιπαραθέτει το πνευματικό και ειρωνικό με το συναισθηματικό-μελαγχολικό και πατριωτικό.

Στο κρύσταλλο των εκπλήξεων

Στα προσεκτικά χείλια

Πολύ πιο πάνω απ΄ τη σιωπή

Γράφω τʼ όνομά σου

Στα χαλασμένα καταφύγιά μου

Στους γκρεμισμένους μου φάρους

Στους τοίχους της ανίας μου

Γράφω τʼ όνομά σου

Στην απουσία χωρίς πόθο

Στη γυμνή μοναξιά

Στα σκαλιά του θανάτου

Γράφω τʼ όνομά σου

Στην υγεία που ξανάρθε

Στον κίνδυνο που εξαφανίστηκε

Στην ελπίδα χωρίς ανάμνηση

Γράφω τʼ όνομά σου

Και με τη δύναμη της λέξης

Ξαναρχίζω τη ζωή μου

Γεννήθηκα για να σε γνωρίσω

Για να πω τ΄ όνομά σου

Ελευθερία!»

(itzikas.wordpress.com) 

Η καντάτα, καθώς δεν μπορούσε να εκτελεστεί στη Γαλλία, αφού βρισκόταν υπό Ναζιστική κατοχή, πρωτοεκτελέστηκε το 1945 σε ραδιοφωνική εκπομπή του BBC στο Λονδίνο.

Ακούμε το «Liberte», όγδοο και τελευταίο μέρος της καντάτας (κι όχι πέμπτο, όπως αναγράφεται στο βίντεο).

F.Poulenc: «Figure humaine, VIII: Liberté»

"World Requiem", ένα μήνυμα παρηγοριάς στους πενθούντες όλων των χωρών...

alphacoders

"Την ενδέκατην ώρα, της ενδεκάτης ημέρας, του ενδεκάτου μήνα"...

Αυτή είναι η χρονική στιγμή έναρξης της ανακωχής των συμμάχων με τη Γερμανία και η επίσημη λήξη του "Μεγάλου Πολέμου".
11 Νοέμβρη του 1918...

11 Νοέμβρη και "Ημέρα Μνήμης των θυμάτων" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, που διήρκεσε 4 χρόνια, κόστισε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων, κατέστρεψε την Ευρώπη και άλλαξε τον πολιτικό χάρτη του κόσμου.

Ένα έργο εμπνεόμενο από την αγριότητα και τον όλεθρο που σκόρπισε ο πόλεμος, γράφτηκε και αφιερώθηκε στα θύματα, που άφησε στο πέρασμά του, προτείνω σήμερα…

Το "World Requiem, Op. 60" είναι ένα συμφωνικό έργο μεγάλης έκτασης για σολίστ και χορωδίες (γιγαντιαίο ορατόριο το ονομάζουν κάποιοι) του βρετανού John Foulds και έκανε πρεμιέρα στις 11 Νοέμβρη 1923.

Ο συνθέτης του το υποτιτλοφορεί:
"Αφιέρωμα στη μνήμη των νεκρών - ένα μήνυμα παρηγοριάς στους πενθούντες όλων των χωρών"

John Foulds

Το έργο χωρίζεται σε δύο ισοδύναμα μέρη, δομημένα πάνω σε υπέροχα και καινοτόμα ορχηστρικά και χορωδιακά εφέ.

Το κείμενο είναι στην αγγλική γλώσσα και ο Foulds χρησιμοποιεί βιβλικά αποσπάσματα, αλλά και μέρη από τη θρησκευτική αλληγορία του Μπουνγιάν: "Η Πρόοδος του Προσκυνητή", γραμμένη κατά τη διάρκεια της δωδεκάχρονης φυλάκισης του δημιουργού της:

"Ταξίδευα μέρες, πέρασα τόπους πολλούς, συντροφιά με την Προσευχή, που με δυνάμωνε και με παρηγορούσε στους δρόμους που διάβαινα, στις καταστάσεις που αντιμετώπιζα, σε κάθε μου συναπάντημα..."

Το θαυμάσιο λιμπρέτο του ρέκβιεμ συμπληρώνεται με αποσπάσματα του ινδουιστή, μυστικιστή ποιητή του 15ου αι., Kabir...
Η "Θεοσοφία" του με το "Φως εξ Ανατολών" άγγιξε το συνθέτη, που στην ιερή μουσική του δημιουργία δεσπόζει ο υπερθρησκειακός χαρακτήρας κι  αντανακλά το όραμα των Βεδικών κειμένων ότι όλα τα πλάσματα του κόσμου είναι μέλη μιας οικογένειας.

"Ο ήλιος είναι μέσα μου και το φεγγάρι επίσης. Αν θέλει κανείς να τον αγαπούν πρέπει πρώτα να ξέρει να δίνει αγάπη άνευ όρων."

(Να θυμίσουμε πως ο Φουλντς ερεύνησε τον ινδικό πολιτισμό, την ινδική μουσική και ποίηση, ταξίδεψε στην Ινδία, όπου συγκέντρωσε στοιχεία της λαϊκής μουσικής της, συνθέτοντας και έργα για σύνολα παραδοσιακών ινδικών οργάνων).

Η ζοφερή ατμόσφαιρα πλάθεται από την πρώτη νότα της παρτιτούρας με ένα σκοτεινό, οραματικό πρελούδιο να προμηνύει το ύφος του εκτεταμένου, μυστικιστικού,  χορωδιακού έπους, που μνημονεύει τους νεκρούς πολέμου όλων των εθνών. Οι καμπανισμοί προκαλούν δέος και συγκίνηση, αλλά συγχρόνως υποβάλλουν τον ακροατή σε βαθιά ενδοσκόπηση και περισυλλογή. 

Το έργο αποτελεί τη μουσική καταδίκη της φρίκης και του ολέθρου και σκιαγραφεί την πορεία της λύτρωσης, μέχρι την απώτατη μεταφυσική εμπειρία της απόλυτης δύναμης, σοφίας, ειρήνης και αγάπης.

Η πρεμιέρα του έγινε στην επέτειο της νύχτας της ανακωχής, στις 11 Νοεμβρίου 1923 υπό την αιγίδα της Βασιλικής Βρετανικής Λεγεώνας στο Royal Albert Hall και ερμηνεύτηκε από ένα μεγαλειώδες σύνολο 1.250 εκτελεστών, κάνοντας πολλούς να το παραλληλίσουν με την Ογδόη Συμφωνία του Μάλερ, την επονομαζόμενη: "Συμφωνία των χιλίων".

John Foulds "A World Requiem, Op. 60":

Ο δημιουργός του "A World Requiem", John Foulds είναι μια από τις ενδιαφέρουσες φιγούρες της βρετανικής μουσικής του 20ού αιώνα, με μεγάλη έμφυτη μουσικότητα. Γεννημένος σε μουσική οικογένεια στο Μάντσεστερ, αυτοδίδακτος τσελίστας, τον υποστήριξε ο Henry Wood, έκανε μια επιτυχημένη καριέρα ως συνθέτης ελαφράς μουσικής και μουσικής για το θέατρο. Γοητεύτηκε από την Ινδία, ταξίδεψε κι έζησε εκεί, όπου και πέθανε από χολέρα το 1939.

"Ο Μπαγιαντέρας του Αλβανικού μετώπου"

Ο Μπαγιαντέρας φαντάρος (angelfire)

 

Από την πρώτη στιγμή του πολέμου, μουσική και τραγούδι συντρόφευαν τους στρατιώτες στο Αλβανικό μέτωπο, μα και όσους αγωνιούσαν στα μετόπισθεν..

Πολλοί είναι κι ο ρεμπέτες, που έγραψαν τραγούδια με ηρωικό και αντιπολεμικό περιεχόμενο, πολλές φορές και με αλλαγμένους τους στίχους προκειμένου να αντιμετωπίσουν ανώδυνα τη λογοκρισία.

Ανάμεσά τους κι ένας ρεμπέτης που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουμε με το όνομά του, μα με το ψευδώνυμό του.

Ο μπαρμπα-Μήτσος ήταν δεξιοτέχνης στο μπουζούκι κι είχε εξαιρετικά διασκευάσει προπολεμικά τη μελωδία από την οπερέτα του Κάλμαν «Μπαγιαντέρα».

Έτσι ο Ποριώτης ρεμπέτης βαφτισμένος, Δημήτρης Γκόγκος, έγινε γνωστός ως «Μπαγιαντέρας»…

Πολέμησε στην Αλβανία κι έπειτα στην Κατοχή έγινε μέλος της Αντίστασης. 

Ατίθασος, με ελεύθερο πνεύμα, αριστερών πεποιθήσεων, έγραψε τραγούδια υμνητικά για το ΕΑΜ, αλλά και νωρίτερα πολλά για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, όπως «Τους κενταύρους δεν φοβάμαι», στο οποίο υπογράφει τους στίχους, τη μουσική μα και την ερμηνεία κι ανήκει στον αντιπολεμικό δίσκο που κυκλοφόρησε κρυφά το Δεκέμβρη του 1940.

Πρόκειται για ένα δυναμικό χασάπικο που αναφέρεται στη φοβερή τεθωρακισμένη μεραρχία του ιταλικού στρατού, τους «Κενταύρους», που όμως η αριθμητική της υπεροχή δεν πτόησε την καρδιά του Έλληνα…

Η μελωδία κι η φωνή του Μπαγιαντέρα, δονεί την ψυχή σαν σύγχρονος Τυρταίος...

«Για ντουφέκι δεν με νοιάζει, ούτε βάζω πια μαράζι

Συντροφιά έχω τη λόγχη, τη γλυκιά μου ξιφολόγχη.

Αγκαλιά μ’αυτή κοιμάμαι, τους Κενταύρους δε φοβάμαι

Θαύματα με κείνη κάνω, στις βουνοκορφές απάνω.

Οι φρατέλοι σαν με ιδούνε ψάχνουν δρόμο για να βρούνε

Μα τους στρώνω στο κυνήγι και αυτοί όπου φύγει φύγει».

Βίος και πολιτεία ο Γκόγκος , ένα από τα «παλιόπαιδα τ’ατίθασα», έδινε ψυχή στο μπουζούκι του, καθώς το γρατσούναγε, όμως μάλλον λάτρευε και την κλασική μουσική, απ’ όπου  μην ξεχνάμε προήλθε και το παρατσούκλι με το οποίο έμεινε στην αιωνιότητα.

Δύσκολα τα χρόνια της Κατοχής, τα βίωσε όπως όλος ο Ελληνισμός με φτώχια και πείνα…
Ο Μπαγιαντέρας λόγω βαριάς μορφής αβιταμίνωσης έχασε την όρασή του.
Έζησε τυφλός ως το θάνατό του από εγκεφαλικό το 1985…

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr