Η Λιτανεία του "Corpus Christi" στην παρτιτούρα του Αλμπένιθ...

 

"Λιτανεία του Corpus Christi", Carl Empil Doepler

Την Πέμπτη μετά την Κυριακή της Πεντηκοστής, η Δυτική Εκκλησία τιμά το "Corpus Christi",  τη μεγάλη γιορτή του Σώματος και Αίματος του Κυρίου.

"Corpus Christi στον Καθεδρικό ναό της Σεβίλλης"
Genaro Pérez Villaamil

Κεντρική έκφραση της εορτής αποτελεί η Λιτανεία της Αγίας Δωρεάς, κατά την οποία ο Χριστός, παρών στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας σύμφωνα με τη θεολογία της Καθολικής Εκκλησίας, λιτανεύεται ανάμεσα στους πιστούς και ευλογεί την πόλη και τους ανθρώπους της.

Η Γιορτή άρχισε να διαμορφώνεται κατά το πρώτο μισό του 13ου αιώνα και καθιερώθηκε επίσημα το 1264 από τον Πάπα Ουρβανό Δ΄. Μετά τη θρησκευτική μεταρρύθμιση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς συνδέθηκε άμεσα με τη δογματική διδασκαλία της Λατινικής Εκκλησίας για την Ευχαριστία. Έκτοτε κατέχει εξέχουσα θέση στη λατρευτική ζωή των καθολικών κοινοτήτων.

Η λειτουργική Γιορτή τελείται την πρώτη Πέμπτη μετά την Πεντηκοστή, ενώ ακολουθεί η μεγαλοπρεπής πομπή του Αγίου Μυστηρίου. Οι δρόμοι γεμίζουν με πλήθη πιστών, ύμνους, προσευχές και άνθη, καθώς η καθαγιασμένη Όστια εκτίθεται σε περίτεχνο αρτοφόριο, το οποίο μεταφέρεται από τον κλήρο κάτω από τιμητικό θόλο. Στο τέλος της λιτανείας αποδίδεται η Ευλογία του Αγίου Μυστηρίου.

Ιδιαίτερα συγκινητικό είναι το έθιμο των ανθοστόλιστων στεφανιών του Corpus Christi. Την παραμονή της γιορτής ευλογούνται στεφάνια και ανθοδέσμες, τα οποία τοποθετούνται σε σημαίες, λάβαρα, προσόψεις σπιτιών, πόρτες και παράθυρα. Σε πολλές αγροτικές περιοχές κρεμιούνται ακόμη σε κήπους, χωράφια και βοσκοτόπια, συνοδευόμενα από προσευχές για την προστασία της γης και την ευλογία της νέας σοδειάς.

Στην Ισπανία η Γιορτή του Corpus Christi τελείται με ιδιαίτερη λαμπρότητα σε όλες τις επισκοπές, όμως ξεχωριστή θέση κατέχει στην Ανδαλουσία και ιδιαίτερα στην πόλη της Σεβίλλης. Η περίφημη πομπή αναχωρεί από τον καθεδρικό ναό της πόλης και συνοδεύεται από το επιβλητικό ασημένιο αρτοφόριο του 1578, καθώς και από θρησκευτικά άρματα που μεταφέρουν γλυπτά του 17ου και 18ου αιώνα. Καθ’ όλη τη διαδρομή σκορπίζονται δεντρολίβανο και αρωματικά βότανα, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα ευλάβειας και πανηγυρικής χαράς.

"El Corpus Christi en Sevilla", Manuel Cabral(Πράδο)

Η λαμπρότητα αυτής της γιορτής ενέπνευσε τον μεγάλο Ισπανό συνθέτη Ισαάκ Αλμπένιθ, ο οποίος αποτύπωσε μουσικά την πομπή στο έργο "El Corpus en Sevilla", τρίτο κομμάτι του πρώτου βιβλίου της μνημειώδους πιανιστικής σουίτας Iberia. Η σύνθεση, που αρχικά έφερε τον τίτλο Fête-Dieu à Séville, δημοσιεύθηκε το 1905 και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της ώριμης δημιουργικής περιόδου του συνθέτη.
Μουσικολογικά, το έργο συνιστά ένα αριστοτεχνικό ηχητικό πανόραμα της θρησκευτικής πομπής. Ο Αλμπένιθ αξιοποιεί την πλούσια πιανιστική γραφή του για να αναπαραστήσει τον παλμό της πόλης και τη σταδιακή προσέγγιση της λιτανείας. Μέσα από επίμονους ρυθμικούς σχηματισμούς, ηχηρές συγχορδίες και έντονες δυναμικές αντιθέσεις, αναδύονται οι ήχοι των φιλαρμονικών, οι ψαλμωδίες των πιστών και οι κραυγές των μετανοούντων. Η μουσική κορυφώνεται καθώς η πομπή περνά μπροστά από τον ακροατή, δημιουργώντας την αίσθηση μιας ζωντανής τελετουργικής εμπειρίας.

Καθώς το έργο πλησιάζει στο τέλος του, η πομπή απομακρύνεται. Οι θόρυβοι του πλήθους σβήνουν σταδιακά και ο δρόμος μένει έρημος. Μόνο οι μακρινές καμπάνες των εκκλησιών εξακολουθούν να ηχούν μέσα στον αέρα της Σεβίλλης, σαν απόηχος μιας γιορτής που πέρασε, αφήνοντας πίσω της το άρωμα του δεντρολίβανου, τη μυσταγωγία της πίστης και τη μουσική μνήμη μιας από τις πιο λαμπρές θρησκευτικές τελετές της Ισπανίας.

Isaac Albeniz: "Iberia / Book 1, III: El Corpus en Sevilla"
Στο πιάνο ο Ντάνιελ Μπαρενμπόιμ

Ο Αλμπένιθ και η Λιτανεία της Αγίας Δωρεάς...

"Λιτανεία Corpus Christi", Carl Emil Doepler 

Με το όνομα Αγία Δωρεά ("Festum Sanctissimi Corporis Christi") φέρεται μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της Καθολικής Εκκλησίας προς τιμή και προσκύνηση του σώματος του Χριστού και την έξαρση της μετουσίωσης του άρτου και οίνου σε σώμα και αίμα Κυρίου κατά την τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.
Η Ημέρα, που καθιερώθηκε από τον Πάπα Ουρβανό Δ' το 1264 γιορτάζεται την πρώτη Πέμπτη μετά την Πεντηκοστή και οι πιστοί προσκυνούν το Θείο Άρτο. Έπειτα, διανύουν μεγαλοπρεπή πομπή περιμετρικά του Καθεδρικού Ναού, στην οποία προηγούνται νεαρές κοπέλες και ακολουθούν αγήματα, ενώ ψάλλονται εκκλησιαστικοί ύμνοι.

Την ετήσια θρησκευτική τελετουργική πομπή του Corpus Christi στη Σεβίλλη, αποτυπώνει θαυμαστά ο Ισαάκ Αλμπένιθ στο μεγάλων διαστάσεων έργο του, "Iberia", τονίζοντας μέσα από τη μουσική τη θέση της χριστιανικής πίστης ως αναπόσπαστο τμήμα της ισπανικής ταυτότητας. 

Ο πιανιστικός κύκλος που συνέθεσε ο Αλμπένιθ το διάστημα 1905 - 1909 αποτελείται από 12 Εντυπώσεις-Impressions, που εκτίθενται σε 4 βιβλία από 3 έργα το καθένα, με πολλές φολκλορικές ισπανικές αναφορές. Στυλιστικά, αυτή η σουίτα εμπίπτει στη σχολή του ιμπρεσιονισμού, που καθιέρωσε ο Ντεμπισί ο οποίος μάλιστα εκθείασε τη σύνθεση χαρακτηρίζοντάς τη "πιανιστικό θαύμα".
Ο Γάλλος συνθέτης επαίνεσε τον Ισπανό συνάδελφό του για τη δημιουργία του την οποία κατέταξε "στην υψηλότερη θέση ανάμεσα στα πιο λαμπρά κομμάτια για τον βασιλιά των οργάνων", συμπληρώνοντας ότι "κατά τη διάρκεια της ακρόασης τα μάτια κλείνουν, σαν να θαμπώθηκαν από την ενατένιση τόσο πολλών εικόνων". 

Ο Ντεμπισί με το χαρακτηρισμό "εικόνες" εννοεί τις εσωτερικές εικόνες, τις αντανακλάσεις της Ιβηρικής που προκαλεί η νοσταλγία του Αλμπένιθ. Τοπία δηλαδή της μνήμης που μοιάζουν περισσότερο με όνειρο. 

Στο 1ο Βιβλίο του πιανιστικού κύκλου παρουσιάζονται τα μέρη:


1. Evocación, μια ιμπρεσιονιστική ηχητική ανάμνηση της Ισπανίας, που συνδυάζει στοιχεία φαντάγκο και Αραγωνέζικης χότα.

2. El Puerto όπου η μελωδία "ζωγραφίζει" το λιμάνι Σάντα Μαρία, στο Κάντιθ και

3. Fête-dieu à Séville με τον υπότιτλο: "Corpus Christi", που περιγράφει την λιτανεία την Ημέρα της Γιορτής Corpus Christi στη Σεβίλλη , όπου πλήθος κόσμου ακολουθεί τους ιερωμένους και τα αγήματα, με τις μπάντες να παιανίζουν κατανυκτικά.
Το μέρος αυτό πέρα από το εμβατηριακό, μεγαλόπρεπο στυλ του, κατακλύζεται από μια πένθιμη "saeta", μελωδία που παραπέμπει στο Ανδαλουσιάνικο κάντε χόντο. Μαρς και σαέτα εναλλάσσονται σ' ένα δυναμικό κρεσέντο έως ότου επανεμφανιστεί το κύριο θέμα του εμβατηρίου μεταμορφωμένο σε φόρμα ταραντέλας, που τελειώνει απότομα μ' ένα εκκωφαντικό φόρτε.  Μια ανάλαφρη coda ολοκληρώνει το μέρος. Η ηχητική εικόνα παραπέμπει σε ήχους από κιθάρες φλαμένκο που ακούγονται από μακριά και ανακατεύονται με απόηχους εκκλησιαστικών καμπανισμών.

Albéniz: "Suite Iberia, Premier Cuaderno. mov. III: Corpus Christi en Sevilla"
Στο πιάνο η Alicia de Larrocha

"Λιτανεία Corpus Christi στη Σεβίλλη", Manuel Cabral Aguado-Bejarano 
(pinterest)

Το μέρος "Corpus Christi en Sevilla" του Αλμπένιθ διασκεύασε για ορχήστρα ο Leopold Stokowski :

"Αzoulejos": ένα μουσικό "μωσαϊκό" από τον Αλμπένιθ

Jorge Colaco, Eπικάλυψη τοίχου με αζουλέζος

Jorge Colaço

Aπό τους καλλιτέχνες που διέπρεψαν στην τεχνική του "αζουλέζος" είναι ο γεννημένος σαν σήμερα, 26 Φλεβάρη 1868, Jorge Colaço.

Παρόλο που ο Πορτογάλος καλλιτέχνης σπούδασε ζωγραφική στην Ιβηρική και το Παρίσι, ειδικεύτηκε στο σχεδιασμό  azulejoς για τη διακόσμηση μεγάλων επιφανειών, και διέπρεψε για τις καινοτόμες διαδικασίες του πάνω στην τεχνική αυτή.


Τα σχέδιά του διακρίνονται για τη ρομαντική γεύση τους, αλλά επίσης ξεχωρίζουν για την απεικόνιση σπουδαίων ιστορικών στιγμών της πατρίδας του, Πορτογαλίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η επισμαλτωμενη επιφάνεια στο Pavillon Κάρλος Λόπες της Λισαβόνας, που βλέπουμε στην παραπάνω φωτογραφία και αναπαριστά τη μάχη της Aljubarrota (1385) μεταξύ των στρατών της Πορτογαλίας και της Καστίλλης. 

"Αζουλέζος" είναι η τεχνική ζωγραφικής πάνω σε σμαλτωμένα, κεραμικά πλακάκια και τη συναντάμε εκτενώς στην Ιβηρική.

Η λέξη προέρχεται από τις αραβικές al - zulayj, που σημαίνει "γυαλισμένη πέτρα".
Στην Ιβηρική χερσόνησο μεταφέρθηκε από τους Μαυριτανούς κεραμίστες.

Από τα κεραμικά αζουλέζος εμπνέεται ένα από τα ωραιότερα και με ισπανικό χρώμα έργα, ο πρωτοπόρος Ισαάκ Αλμπένιθ.

Isaac Albéniz

Γραμμένο στον τύπο του πρελούδιου, πολλοί μελετητές υποστηρίζουν πως αρχικός σκοπός του συνθέτη ήταν να αποτελέσει το κομμάτι μέρος μιας μεγάλης σουίτας για πιάνο, ενός δηλαδή "μουσικού μωσαϊκού".
Γι’αυτό και ονόμασε το έργο "Αjoulejos".

H εντυπωσιακή γυαλάδα των κεραμικών πλακιδίων αντανακλάται στην λεπτότητα της μελωδίας και την αέρινη πιανιστική γραφή.

Επειδή ο θάνατος του συνθέτη ήρθε πριν από την ολοκλήρωση του έργου, η σύζυγός του, Ροζίνα ζήτησε από τον φίλο του και συναδέλφό του Enrique Granados, να το ολοκληρώσει.
Πράγματι, η δουλειά του Granados είναι καταπληκτική, καθιστώντας αδύνατο να γνωρίζουμε πού τελειώνει το χειρόγραφο του Albeniz και πού αρχίζει η δική του προσθήκη.
'Εργο, με λεπτότατες αποχρώσεις, πλούσιο σε αρμονικές ιδέες, ίσως σας θυμίσει Ντεμπισί…σίγουρα πάντως η ακρόασή του δεν θα είναι μια απλή ψυχική ικανοποίηση…

Ιsaac Albéniz / Enrique Granados: "Azulejos"