Πολύχρωμος χαρταετός...

Francisco Goya: "La cometa -Ο χαρταετός"

Καλημέρα και Χρόνια Πολλά με υγεία, φως στην καρδιά και καθαρό ουρανό στις σκέψεις μας. Είθε η μέρα να μας βρίσκει με γαλήνη, εσωτερική ισορροπία και τη δύναμη να υψώνουμε το βλέμμα λίγο πιο ψηλά από τα συνηθισμένα.

Το πέταγμα του χαρταετού μοιάζει με την ανθρώπινη επιθυμία για ελευθερία.
Ανυψώνεται όσο του επιτρέπει το σκοινί κι όμως, χωρίς αυτό δεν θα μπορούσε να σταθεί στον ουρανό. Έτσι και ο άνθρωπος...Χρειάζεται δεσμούς για να υψωθεί, ρίζες για να ονειρευτεί.
Ο άνεμος είναι οι συνθήκες της ζωής, άλλοτε ήπιος, άλλοτε απρόβλεπτος. Μα η τέχνη βρίσκεται στο κράτημα του νήματος, ούτε πολύ σφιχτά, ούτε πολύ χαλαρά.
Στο πέταγμα του χαρταετού κρύβεται η μεγάλη αλήθεια πως η ελευθερία δεν είναι η απουσία δεσμών, αλλά η αρμονική τους χρήση.

Αυτή η σκέψη ζωντανεύει με ιδιαίτερη χάρη στον πίνακα "La cometa -Ο χαρταετός" του μεγάλου Ισπανού δημιουργού Φραντσίσκο Γκόγια.
Το έργο παρουσιάζει μια φωτεινή, υπαίθρια σκηνή, σχετική με το έθιμο της μέρας...
Νεαροί άνδρες και γυναίκες ντυμένοι με ζωηρά χρώματα βρίσκονται στην εξοχή, καθώς ένας χαρταετός υψώνεται στον ουρανό. Αλλοι κρατούν το σκοινί, άλλοι παρατηρούν με προσήλωση το πέταγμα. Ο ουρανός απλώνεται καθαρός, ενώ το φως αγκαλιάζει τις μορφές, δημιουργώντας αίσθηση ελευθερίας και ανεμελιάς.

Ο Γκόγια, μέσα από μια φαινομενικά απλή σκηνή διασκέδασης, αποτυπώνει τη χαρά της κοινής εμπειρίας και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και την παράδοση στο στοιχείο του αέρα. Ο χαρταετός δεν είναι μόνο παιχνίδι...είναι μια μικρή υπέρβαση της βαρύτητας, μια σιωπηλή υπενθύμιση πως ο άνθρωπος μπορεί να αγγίξει κάτι πολύ ψηλότερα απ' αυτόν, αρκεί να κρατά με σοφία το νήμα που τον συνδέει με τη γη...

Μουσικά, σας χαιρετώ με ένα ισπανικό τραγούδι, που αξιοποιεί την εικόνα του χαρταετου σαν σύμβολο παιδικότητας και ονείρου, "Barrilete de Colores - Πολύχρωμος χαρταετός":

"Χαρταετέ πολύχρωμε, που λικνίζεσαι απαλά,

που ξεφεύγεις με τον άνεμο και ζεις σε κάθε στιγμή,

κρεμασμένος σαν κύμα στον αέρα με την ουρά σου ν’ ανεμίζει,

που στριφογυρνάς, έρχεσαι και φεύγεις,

και με χαιρετάς καθώς περνάς από μπροστά μου.

Πέτα, πέτα, χαρταετέ των χρωμάτων,

γίνε ζωή, γίνε μουσική, γίνε αγάπη.

Χάρισέ μου μια πνοή δροσερού αέρα,

να σπείρει μες στην ψυχή μου φως και λουλούδια..."

Καθαρή Δευτέρα και...ΜΠΑΧ!

 

Καλή Καθαροδευτέρα και καλή Σαρακοστή, φίλοι εκλεκτοί με ένα Μπαχικό χορικό!

Και προσεύχομαι στο Θεό να 'χει έλεος επάνω μας

Και προσεύχομαι στο Θεό να μπορώ να λησμονήσω[...]

Δίδαξέ μας να μένουμε ακίνητοι.

Προσεύχου για μας αμαρτωλούς τώρα 

και στην ώρα του θανάτου μας...

(Τόμας Έλιοτ: "Τετάρτη των Τεφρών"-απόσπασμα)

Πρώτη ημέρα της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής, η Καθαρή Δευτέρα, κατά κάποιο τρόπο ταυτίζεται, ως προς το πνευματικό νόημα, με την "Τετάρτη των Τεφρών" των Δυτικών.
Το όνομα προέρχεται από τη φράση: "Θυμήσου ότι στάχτη ήσουν και στάχτη θα γίνεις" και δόθηκε στη μέρα επειδή με τη στάχτη που δημιουργείται από την καύση δαφνόφυλλων από το προηγούμενο Πάσχα, σχηματίζουν στο μέτωπο των πιστών το σήμα του σταυρού.

Από τους λουθηρανικούς ύμνους που συνηθίζεται να  ακούγονται τη μέρα αυτή είναι το χορικό:  "O Mensch, bewein dein Sünde groß-Άνθρωπε θρήνησε για τις αμαρτίες σου" του Μπαχ  από τη συλλογή του: "Orgelbüchlein-Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο" (BWV 622).

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο "Το μικρό χρονικό της Άννας Μαγκνταλένα Μπαχ" ήταν από τα "αγαπημένα πρελούδια της συζύγου του κάντορα για τη Σαρακοστή, με τη μελαγχολία των τελευταίων μέτρων να την κάνει να τρέμει σύγκορμη, λες και σταματούσαν οι καρδιακοί της παλμοί!"...
Πιο κάτω διαβάζουμε πως για την Άννα-Μανταλένα είναι σύνθεση που μαρτυρά τη θέληση του πνεύματος και την αδιάκοπη συγκέντρωση του συζύγου της στο "χαροποιό πένθος", με κατάνυξη, δέος και πνευματική ευφροσύνη.

Το κείμενο αναφέρεται στα Πάθη του Χριστού και η μελωδία του, την οποία επεξεργάστηκε ο Μπαχ, αποτελεί μελωδία του 16ου αι.

Ο Μπαχ αναπτύσσει περίτεχνα την απλή και αυστηρή μελωδία, που ξεδιπλώνεται αργά ενώπιον του ακροατή. Αν και συμβατικές, οι μουσικές φιγούρες του διακρίνονται από πρωτοτυπία και ευρηματικότητα, με τις εσωτερικές φωνές να βηματίζουν λιτά και μιμητικά πάνω στο συνεχές βάσιμο.

Χρόνια Πολλά από τον Άγιο Μπάφο της Φλάνδρας με το ιστορικό εκκλησιαστικό του όργανο, κατασκευής 1735 από τον φημισμένο οργανοποιό Christian Muller.
Ένα όργανο ύψους 30 μέτρων με πεντέμιση χιλ. αυλούς, στο οποίο  έπαιξαν οι Χαίντελ και Μπαχ!

Ο εξέχων οργανίστας είναι ο Μάικλ Μάρεϊ, τελευταίος μαθητής του Marcel Dupré, σε μια κατανυκτική, επιβλητική και μεγαλόπρεπη ερμηνεία:

Bach: BWV 622-"O Mensch, bewein dein Sünde groß"/Michael Murray 

 (Το εικαστικό αλιεύτηκε στο διαδίκτυο...δυστυχώς δεν αναφερόταν ο καλλιτέχνης-δημιουργός του)

"Να γίνω άνεμος για το χαρταετό ..."

 

Χατζηκυριάκος-Γκίκας: "Χαρταετοί", λεπτομέρεια

Μαγικές στιγμές. Μυστικές συγκινήσεις.
Πρώτα-πρώτα έπρεπε να βρεθούν καλάμια για το σκελετό.
Τρέχαμε στις ρεματιές να βρούμε γερά και κατάλληλα...
Μαζεύαμε τα μπακαλόχαρτα βδομάδες πριν...
Φτιάχναμε αλευρόκολλα κι αφήναμε τη φαντασία να οργιάσει...
Κολλάγαμε με μεράκι και για ουρά κόβαμε λωρίδες εφημερίδων!

Κι έπειτα άρχιζε η εξάσκηση...
Το "αμολάρισμα" δεν είναι παίξε - γέλασε...Θέλει την τέχνη του...
Κι ο σπάγκος τυλιγμένος στο κουβάρι θέλει τη μαστοριά του να μη σου μπερδευτεί...
Ολόκληρη ιεροτελεστία!
Και δώστου αμόλημα αγάλι-αγάλι...κι έπαιρνε κεφάλι ο αϊτός...και σηκωνόταν στον αέρα!
Και να τα γέλια και τα χαχανητά εμείς τα νήπια!
Και δώστου ν'αντηχούν τσιρίδες και χασκόγελα για το κατόρθωμά μας!

Η Καθαροδευτέρα με το χαρταετό της έμοιαζε με την ψυχή, που αποζητούσε ν’ αρμενίσει λεύτερη, ν'ανεβεί ψηλά!

Δεν είναι θάμα να βλέπεις καρδιές ολάκερες, παιδικές αθώες ν'ανεβαίνουν στα ουράνια;

Πόσο δίκιο είχε ο λογοτέχνης, που 'λεγε πως "η πολιτεία ταξίδευε στον ουρανό την   Καθαροδευτέρα"!...πώς "σηκωνότανε ψηλά, δεμένη από χιλιάδες σπάγγους!"
Και πώς πετάγανε πολύ πιο πάνω κι απ' τα σύννεφα...

Έτσι φαντάζανε στα μάτια των μικρών μας χρόνων...
Δοσμένοι στις αγκαλιές των άστρων.

Αχ!... Νοστάλγησα πάλι...
Θέλω να "γίνω άνεμος για το χαρταετό ... χαρταετός για τον άνεμο!!!"

Καλή Καθαροδευτέρα!

[Οι ορχηστρικοί "Χαρταετοί" γράφτηκαν από το Μίκη Θεοδωράκη το 1963 για τις ανάγκες του θεατρικού του Ι.Καμπανέλλη "Η γειτονιά των αγγέλων". Το έργο αυτό σημάδεψε τη δισκογραφία και την ελληνική μουσική σκηνή, κυρίως μέσα από τα τραγούδια του Θεοδωράκη.

Το ορχηστρικό κομμάτι "Οι Χαρταετοί" έχει καταστεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά θέματα του συνθέτη και αναγνωρίζεται σαν ένα από τα διαμάντια του μουσικού του έργου εκείνης της περιόδου.
Στη ζωντανή εκτέλεση, ιδιαίτερα σε συναυλιακές στιγμές, το κομμάτι υπήρξε συχνά συγκινητική έναρξη και σημείο αναφοράς, καθώς η μουσική του αποπνέει ένα μείγμα λυρισμού, ελευθερίας και νοσταλγίας, όπως ακριβώς, συμβολικά, οι χαρταετοί που υψώνονται στον ουρανό.

Στο μπουζούκι ξεχωριστή "ψυχή" δίνει ο Γιώργος Ζαμπέτας, με το παίξιμό του να χαρίζει στην ερμηνεία λαϊκή χροιά και ζωντάνια, που συμβάλλει στην ελληνικότητα και την αισθητική του θέματος.

Έτσι, οι "Χαρταετοί" δεν αποτελεί απλό συμπλήρωμα θεατρικής μουσικής...Εχουν περάσει στο ευρύ κοινό σαν ιερό μουσικό κομμάτι που θυμίζει ελευθερία, όνειρο και πνοή αέρα, σημασία που προσεγγίζει το ίδιο το έθιμο της Καθαρής Δευτέρας και το πέταγμα του χαρταετού...

Στο μπουζούκι -το ξαναλέμε- ..."κεντά" ο Γιώργος Ζαμπέτας].

Ή για όσους επιθυμούν μια περισσότερο λόγια εκτέλεση από τη σειρά "Cafe de l' art" οι Χαρταετοί" του Μίκη σε διασκευή για 2 κιθάρες, που αποδίδουν ο Νότης Μαυρουδής και ο Παναγιώτης Μάργαρης.

Tο κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta,gr