"Τα τρένα του Ολοκαυτώματος"

Εβραίοι φορτώνονται στο τρένο του σταθμού Umschlagplatz στη Βαρσοβία κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής
(wiki)

"Στις 2 Απριλίου ξεκίνησε η μεταφορά. Η μεταφορά ήταν γύρω στις δέκα μέρες, περάσαμε όλη την Ευρώπη, από Ρουμανία, Ουγγαρία , Αυστρία, φτάσαμε στο Άουσβιτς.

Μόλις φτάσαμε, άνοιξαν οι πόρτες του τρένου και οι Γερμανοί μαζί με παλαιότερους κρατούμενους που φορούσαν τις ριγέ στολές φώναζαν :
"Γρήγορα, γρήγορα" για να βγούμε έξω.

Πήγα στον Γερμανό αξιωματικό και τού είπα: "
Είμαι μικρός. Θέλω να πάω μαζί με τον πατέρα μου"...

(Μνήμη Ελληνοεβραίου επιζώντος)

***

Tα "Tρένα του Ολοκαυτώματος" γνωστά και ως "Τρένα της Σιωπής" χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη μεταφορά-συγκέντρωση εβραϊκών πληθυσμών στα γκέτο και στη συνέχεια για τη μεταφορά τους σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Τα τρένα αυτά μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες Εβραίους και Ρομά στα στρατόπεδα του θανάτου.

Το έργο του Στηβ Ράιχ: "Different Trains" γράφτηκε το 1988 από τον Αμερικανό συνθέτη με τη σκέψη στα τρένα ανά την Ευρώπη που μετέφεραν μελλοθανάτους του Ολοκαυτώματος.


Πρόκειται για σύνθεση για κουαρτέτο εγχόρδων και μαγνητοταινία, όπου o Ράιχ πειραματίζεται χρησιμοποιώντας ως μελωδική πηγή ηχογραφημένες ομιλίες.

Η έμπνευση προήλθε από τη σκέψη του δημιουργού ότι αν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου ζούσε στην Ευρώπη, σίγουρα -ως Εβραίος- θα μεταφερόταν με τα τρένα του Ολοκαυτώματος, καθώς στην Αμερική συχνά εκείνη την περίοδο ταξίδευε με τρένο από Λος Αντζελες σε Νεα Υόρκη για να βλέπει τους γονείς του.

Οι ηχογραφημένες ομιλίες είναι συνήθως μνήμες ανθρώπων από κείνη την περίοδο και πάνω σε αυτές στηρίζεται η οργανική μελωδία καθενός από τα τρία μέρη της σύνθεσης.



Θα ακούσουμε το δεύτερο μέρος με τίτλο: "Ευρώπη - Κατά τη διάρκεια του πολέμου", όπου η ηχογραφημένη ομιλία γίνεται από τρεις επιζώντες του Ολοκαυτώματος, οι οποίοι αναφέρονται στην φρικτή εμπειρία του ταξιδιού τους με τρένο, που τούς οδήγησε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Οι ομιλίες-συνεντεύξεις αναμιγνύονται με μουσικά μοτίβα από τα τοξοτά έγχορδα, διανθισμένες με ήχους αμαξοστοιχίας και πολεμικές σειρήνες.

Mε το γνωστό μινιμαλιστικό ύφος του ο αμερικανός συνθέτης επιτυγχάνει οριακές συναισθηματικές καταστάσεις, όπου η μουσική πρωτοπορία συναντά τον αγώνα ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα.


Steve Reich: "Different Trains, Part II: Europe, During the War" / Kronos Quartet:

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 October 2020 at 11:49

Φρικιαστικοί ήχοι, ανακατεμένοι με τις ανθρώπινες ομιλίες συνταράζουν την ψυχή. Και νιώθεις το τρέξιμο του τρένου στις ράγες που σε πάει στον θάνατο!
Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος!
Καλό ξημέρωμα, Ελπίδα μου!

ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA28 October 2020 at 11:56

Αποτροπαιες, φρικιαστικές πραξεις και βιωματα που ο ευρηματικός δημιουργός βρισκει τροπο να αναπαραστησει ηχητικά και φυσικά να συγκλονιζει με το συναισθημα που προκαλει...Προσωπικά, υποκλίνομαι στην έμπνευση και σύλληψή του, πέρα απο την ευαισθησία του να θιξει αυτο το ιδιαιτερα οδυνηρό θέμα, Αζη μου!
Συντασσομαι με την ευχη σου, καλή μου φιλη: Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος!
Καλη σου νυχτα και καλο ξημερωμα!

Delete

11 Σεπτέμβρη 2001, Ώρα Μηδέν...

"Ground Zero Memorial", New York

Δεκαεπτά χρόνια έχουν μεσολαβήσει από το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους πύργους...
Δεκαεπτά χρόνια από τη μέρα της απόλυτης κόλασης…

Από το βιβλίο του Παν. Ξενάκη: "Δίδυμοι Πύργοι – Ήμουν κι εγώ εκεί!"

(Απόσπασμα από τη σκηνή όπου ο ήρωας βλέπει μπροστά του τον Θάνατο):

"...Που είναι το υπόλοιπο πρόσωπο σου;;.. Πω-π-πως είσ’ έτσι; Με τι μοιάζεις;..

...γιατί δε μιλάς;.. πες κάτι...γιατί μόνο με κοιτάζεις;..

γιατί δεν έχεις βλέφαρα και κόρες;..

σαν πελώρια, μαύρα μαργαριτάρια είναι...

δυο σκοτεινές, αορίζοντες θάλασσες

μελανό ροδόβαμμα και μπλάβοι αντήλιοι σε νεφέλες,

φέγγουν στα κρύσταλλα των πνιγηρών πελάγων

άγριοι άνεμοι σαν γοερές οιμωγές πνιγμένων,

σηκώνουν ερεβεννά κύματα που φαρφουρίζουν και χάνονται

κρύο, βροχή κι αέρηδες και βύθη που ξερνιούνται

και χωνεύονται

σκούρα βραχώδη περιγιάλια βαθύχροου κάλλους

μ’ έναν σαπρό κονιορτό στην ακροθαλασσιά

και μαβιά αρμυρίκια

κρωγμοί κουρούνας και σκελετωμένων γλάρων

που αναφτερουγιάζουν και πετούν..."
(πηγή: poihsh-logotexnia)

ΣΤΗΒ ΡΑΪΧ: "WTC 9/11" 

Μια σύνθεση μουσικής δωματίου εμπνευσμένη από την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου είναι το "WTC 9/11" του μινιμαλιστή Στηβ Ράϊχ.
Γράφτηκε το 2010 έπειτα από παραγγελία του Kronos Quartet .Το WTC αποτελεί συντομογραφία της φράσης "World to Come".

"Ηταν μια τρομακτική εμπειρία που δεν θα φύγει ποτέ από τη μνήμη μου", 

θα πει ο Ράιχ στους δημοσιογράφους.

"Την ώρα της επίθεσης βρισκόμουν στο Βερμόντ και μιλούσα στο τηλέφωνο με το γιο μου, 

που έμενε λίγα τετράγωνα μακριά από τους Πύργους...

Στο διαμέρισμά του αυτός, η νύφη μου και η κόρης τους... 

Μού μετέφερε πως έβλεπαν τον μαύρο καπνό να εισβάλλει στο διαμέρισμα".

Εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του έργου είναι πως η μελωδική γραμμή του συνθέτη περιλαμβάνει ηχογραφήσεις από τις κραυγές των ελεγκτών πύργων ελέγχου, πυροσβεστών και επιζησάντων.
Συγκεκριμένα, η δομή του έργου περιλαμβάνει 3 μέρη που παίζονται χωρίς διακοπή:

Στο πρώτο μέρος ηχεί επίμονα το βιολί, που μιμείται τον ήχο του τηλεφώνου(ένα επίμονο ΦΑ) σαν ήχος σειρήνας. Ενός τηλεφώνου όταν κρέμεται από τη συσκευή. Ακολουθούν οι φωνητικές ηχογραφήσεις. Αρχικά με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και στο δεύτερο μέρος με τμήματα συνεντεύξεων του Ράιχ...Από κατοίκους της γειτονιάς, αξιωματικών της Πυροσβεστικής, τον πρώτο οδηγό ασθενοφόρου, διασώστες...
Στο τρίτο και τελευταίο μέρος ακούγονται φωνές εθελοντών που έκαναν βάρδιες φύλαξης των νεκρών και δυο γυναικών που μοιρολογούν από πάνω τους σύμφωνα με το "Shmira" *

* Shmira: Σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση το σώμα του νεκρού φυλάσσεται ως την ταφή. Για να βοηθηθεί η ψυχή(Shmira), που αιωρείται του σώματος, μια ομάδα ερμηνευτών ψάλλουν Βιβλικά άσματα. Στην περίπτωση της 11ης Σεπτέμβρη τα νεκρά σώματα μεταφέρθηκαν στα γραφεία των ιατροδικαστών, που λόγω των δυσκολιών στην ταυτοποίηση του DNA, η διαδικασία κράτησε για μήνες...
Δύο από τις γυναίκες που απήγγειλαν το προσευχητάρι κατά το τελετουργικό της Shmira, ακούγονται στο 3ο μέρος του έργου.

Απλό αλλά τολμηρό αρμονικά έργο, στο οποίο ο Ράιχ παραβιάζει μουσικά σύνορα, ερμηνεύοντας μουσική δωματίου με το πνεύμα και την ενέργεια της ροκ.
Τα θέματα σύντομα και επαναληπτικά, σχεδόν υπνώνουν τον ακροατή, παρουσιάζονται χωρίς επεξεργασία ενώ η σύνδεση φωνών-μουσικής ενισχύει τη δυναμική της σύνθεσης, εντείνοντας την υποβλητικότητα του έργου.

"WTC 9/11" / Kronos Quartet :

(The Steve Reich Website, www.boosey.com, bbc.co.uk, www.amazon.com, allmusic, gramophone, Τα Νέα, Καθημερινή, Pinterest, vanityfair)

"Ήχοι πρωτόγονης μαρίμπας ξεσηκώνουν ένστικτα!"

 

Οι αχτίδες του ήλιου αντιστέκονται στις συνεχείς επιθέσεις του φθινοπώρου!
Σκάνε χαμόγελα και μαρτυρούν πως η διάθεση για αιώρηση υπάρχει ακόμη!
Ο ήχος ενός πρωτόγονου ξυλοφώνου ξεσηκώνει τα ένστικτα...
Χαρίζω μπαγκέτες! Oρμάτε, φίλοι μου!

Όταν ο Στηβ Ράιχ βρέθηκε στην Ιαπωνία, προσκεκλημένος για μια σειρά διαλέξεων στο Μουσικό Κολέγιο της Ναγκόγια, του ανατέθηκε να συνθέσει ένα έργο για τα εγκαίνια της νέας αίθουσας συναυλιών. Η πρόκληση ήταν συγκεκριμένη. Να δημιουργήσει ένα έργο που να αντανακλά τόσο τη μινιμαλιστική του ταυτότητα όσο και το πνεύμα της συνεργασίας ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.

Έτσι γεννήθηκε το κομμάτι "Nagoya Marimbas", μια λαμπρή σύνθεση για δύο μαρίμπες*, γεμάτη ρυθμική ένταση, αφαιρετική εφευρετικότητα και χαρακτηριστικό ήχο.

Το έργο, αν και σύντομο σε διάρκεια, είναι απαιτητικό και δεξιοτεχνικό. Βασίζεται σε διαρκώς μεταβαλλόμενα επαναλαμβανόμενα μοτίβα, με τις δύο μαρίμπες να λειτουργούν σαν καθρέφτες. Οι εκτελεστές "κυνηγούν" ο ένας τον άλλον με ελάχιστη χρονική καθυστέρηση, δημιουργώντας μια αίσθηση συνεχούς κίνησης και αλληλεπίδρασης.

Η επανάληψη εδώ δεν είναι στατική. Αντίθετα, προσδίδει δυναμική και ένταση. Με κάθε επανάληψη, μικρές ρυθμικές ή τονικές μετατοπίσεις δημιουργούν έναν σπειροειδή ήχο που καθηλώνει. Η μουσική αποκτά σχεδόν χορευτικό χαρακτήρα, με έναν έντονο παλμό και μια υπόγεια ένταση που αναπτύσσεται σταδιακά. Η καθαρότητα της γραφής αποκαλύπτει την εσωτερική της γεωμετρία, θυμίζοντας τη μαθηματική ακρίβεια και τη φυσική ροή που χαρακτηρίζουν το σύνολο του έργου του Ράιχ.

Ο Στηβ Ράιχ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του μουσικού μινιμαλισμού. Γεννήθηκε σαν σήμερα, 3 Οκτωβρίου 1936, στη Νέα Υόρκη, μια πόλη που μαζί με την Καλιφόρνια -όπου επίσης μεγάλωσε- του προσέφεραν πρόσβαση σε δύο από τα σπουδαιότερα πολιτιστικά εργαστήρια της Αμερικής του 20ού αιώνα.

Ξεκίνησε τις μουσικές του σπουδές με πιάνο και τύμπανα, όμως σύντομα στράφηκε στη σύνθεση και τη φιλοσοφία. Το μεταπτυχιακό του τον έφερε κοντά σε δύο από τις πιο επιδραστικές μορφές του αιώνα, τον Νταριούς Μιγιό και τον Λουτσιάνο Μπέριο, από τους οποίους πήρε όχι μόνο τεχνική κατάρτιση αλλά και την αίσθηση ότι η μουσική μπορεί να συνομιλεί με τον κόσμο με νέους τρόπους.

Ο Ράιχ έγινε παγκόσμια γνωστός για την πρωτοποριακή χρήση επαναλαμβανόμενων μοτίβων, ρυθμικών μετατοπίσεων, εγχάραξης ηχογραφήσεων σε real-time, καθώς και για την ενσωμάτωση παραδοσιακών ρυθμών από την Αφρική, την Ινδονησία και την εβραϊκή μουσική παράδοση. Ήταν από τους πρώτους συνθέτες που ερεύνησαν τη σχέση της μουσικής με την τεχνολογία, αξιοποιώντας μαγνητοταινίες και loops.

Το "Nagoya Marimbas" είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της ωριμότητάς του, ένα έργο εξαιρετικά απαιτητικό, όπου τα μοτίβα διαπλέκονται αρμονικά και συγχρόνως περίπλοκα. Απαιτεί απόλυτο συγχρονισμό και βιρτουοζιτέ από τους δύο μαριμπίστες, οι οποίοι πρέπει να λειτουργήσουν σαν ένα σώμα με δύο φωνές.

Το ακούμε από δυο μέλη του "Συνόλου Μηδέν", μιας μπάντας, που ειδικεύεται σε εκτελέσεις πρωτοποριακών και σύγχρονων συνθέσεων.

Μια ευχάριστη έκπληξη λοιπόν για το απογευματινό μας άκουσμα, ένα έργο γεμάτο χορευτική ενέργεια, ρυθμική ακρίβεια και αρχέγονη αύρα, από έναν μεγάλο δημιουργό της εποχής μας, τον βετεράνο μινιμαλιστή Στηβ Ράιχ, τον οποίο τιμάμε σήμερα.

 Steve Reich: "Nagoya marimba" :

* Να θυμίσουμε πως η μαρίμπα, που ανήκει στα ιδιόφωνα κρουστά, είναι αφρικανικής προέλευσης. Κατασκευάζεται από  μια ξύλινη, ορθογώνια  βάση, επάνω στην οποία είναι τοποθετημένες μικρές πλάκες διαφορετικού μήκους από σκληρότερο ξύλο.

Κάτω από αυτές υπάρχουν τα ηχεία, (στην αρχική μορφή των οργάνων γι'αυτό το σκοπό χρησιμοποιούνταν κολοκύθες) όπου, με το χτύπημα δύο μπαγκετών, δονούνται σε ταυτοφωνία.
Το ιδιόφωνο αυτό όργανο αποτελεί απαραίτητη συνοδεία των θρησκευτικών τελετών, εορτασμών και κοινωνικών ιεροτελεστιών.
Εκτός από την Αφρική η μαρίμπα είναι διαδεδομένη στην Ινδονησία και τη Νότια Αμερική, όπου πιθανολογείται ότι την εισήγαγαν οι μαύροι σκλάβοι.

Ath Samaras3 October 2016 at 12:07

"Σύνολο Μηδέν", αλλά με μεγάλη αξία. Μπράβο τους, μπράβο και στην κα Elpida Nousa που μας τα παρουσιάζει..! ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ!
ReplyDelete