Ήταν καταμεσής της Κατοχής, στις αρχές του 1942, όταν ο σπουδαίος Έλληνας συνθέτης Μενέλαος Παλλάντιος ολοκλήρωνε το συμφωνικό του ποίημα με τον μυστικό τίτλο "Ελλάς 1940".
Ήταν τα χρόνια της απόγνωσης και της σιωπής, τότε που η Ελλάδα στέναζε κάτω από τη βαριά σκιά της πείνας και της σκλαβιάς. Μέσα σε κείνη την κόλαση, ο Παλλάντιος αναζητά μέσα από τη μουσική του ένα φως, μια πνευματική έξοδο, μια προσευχή.
Το έργο του είναι μια συγκλονιστική αλληγορία για την πορεία του ελληνικού λαού..."Από την ταπείνωση και τον πόνο, από τη δοκιμασία και την καρτερία, ως τη λύτρωση και τον τελικό θρίαμβο", όπως ο ίδιος θα δήλωνε αργότερα.
Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στο θέατρο Ολύμπια τον Απρίλη του 1943, με τον αλληγορικό τίτλο -που διατηρείται έως σήμερα-, "Προσευχή στην Ακρόπολη".
Ο συνθέτης, γνωρίζοντας πως κάθε ρητή αναφορά στην εθνική αντίσταση ήταν επικίνδυνη, επέλεξε να καλύψει το έργο του με τον πέπλο του συμβολισμού. Η "Ακρόπολη" δεν είναι απλώς ο ιερός βράχος των Αθηνών. Είναι το άσβεστο σύμβολο του ελεύθερου πνεύματος, ο βωμός της ψυχής όπου μπορούσε να κατατεθεί η τελευταία ελπίδα για τη "Μεγάλη Ιδέα και τον οραματιζόμενο Θρίαμβο".
Η μουσική του έργου ακολουθεί μια πορεία βαθιά εσωτερική, σαν εξομολόγηση ενός λαού. Η αρχή ακούγεται σκοτεινή, δηλώνοντας την περίοδο υποδούλωσης. Ενα χορικό αναδύεται δειλά, σαν ικεσία ή παράκληση, και ξαφνικά διακόπτεται βίαια από τα χάλκινα, που εισβάλλουν με μια φράση απειλητική, σαν κραυγή εξουσίας. Έπειτα, σιωπή...και πάλι ο πόνος, η σκλαβιά, η συντριβή. Από τη σιωπή αυτή ξεπηδά το βασικό μουσικό θέμα, θρηνητικό και βαθιά ανθρώπινο, που το αγγλικό κόρνο αποδίδει με λυγμό. Το θέμα αυτό μεταφέρεται στα έγχορδα, διαμορφώνεται σε κανόνα στα πνευστά και σταδιακά γίνεται ο ζωντανός κορμός ολόκληρου του έργου.
Γύρω απ' αυτό το κεντρικό μουσικό μόρφωμα υφαίνονται δευτερεύοντα θέματα, λεπτές ηχητικές αποχρώσεις και ρυθμικές μεταπτώσεις, που δημιουργούν μια ατμόσφαιρα διαρκούς εξέλιξης και εσωτερικής έντασης. Μέσα απ' αυτή τη μουσική πάλη αναδύεται μια νέα φράση σε ρυθμό 5/4, ταραγμένη, αλλά με μια επίφαση ηρεμίας, μια στιγμή περισυλλογής πριν από τη λύτρωση. Το μοτίβο της αρχής επιστρέφει με ύφος αποφασιστικό, επιβλητικό, σαν να αφυπνίζεται η συλλογική ψυχή.
Η ελληνική σημαία μεταφέρεται για να υψωθεί
στην Ακρόπολη μετά την απελευθέρωση
Στο φινάλε, το αρχικό χορικό επανεμφανίζεται μεγαλοπρεπές, πλατύτερο, ντυμένο φως. Ο ήχος δυναμώνει σταδιακά, ανυψώνεται, σαν να διαλύονται τα δεσμά της νύχτας. Είναι η προσευχή του ανθρώπου που αντέχει, η μουσική αποθέωση της ελπίδας.
Ο Παλλάντιος, μέσα από την "Προσευχή στην Ακρόπολη", δεν υμνεί μονάχα την πατρίδα. Υμνεί την ακατάβλητη δύναμη του ανθρώπινου πνεύματος. Εκείνη τη μυστική φλόγα που δεν σβήνει ποτέ, ακόμη κι όταν όλα γύρω μοιάζουν χαμένα. Μέσα στα πιο σκοτεινά χρόνια, στα χρόνια της ταπείνωσης και του φόβου, η μουσική του γίνεται μια πράξη πίστης, μια κραυγή που μεταμορφώνεται σε προσευχή, μια εσωτερική ανάταση που αρνείται να υποταχθεί στο σκοτάδι.
Η "Προσευχή στην Ακρόπολη" δεν είναι μόνο ένας ύμνος στην ελευθερία. Είναι η αποκάλυψη της πνευματικής αντοχής ενός λαού, η μουσική αναλαμπή της ελπίδας του. Ενός λαού που, παρά την οδύνη, συνεχίζει να αναζητά το φως και, τελικά, να το βρίσκει μέσα του.
M. Pallantios: "Greece 1940 - Prayer to the Acropolis":
Τι σχέση μπορεί να είχε το κιμονό της Μπατερφλάι με τον Μεταξά και τα κανόνια του πολέμου;
"Όλα προμηνούσαν μια λαμπερή, υπέροχη μέρα. Το αμερικανικό, πολεμικό πλοίο θα έφερνε επιτέλους τον ποθητό όσο και άπιαστο ήρωα του Πουτσίνι, Πίνκερτον στη μικρή, γενναία Μπατερφλάι στον κόλπο του Ναγκασάκι.
Με την ίδια λαχτάρα και ύστερα από τεταμένο καλοκαίρι για τις ελληνοϊταλικές σχέσεις οι Αθηναίοι περιμέναμε τον Οκτώβρη του 1940 να ανοίξει η αυλαία στο Βασιλικό Θέατρο από τον νεοσύστατο θίασο της Λυρικής με τη "Μαντάμα Μπατερφλάι" του Πουτσίνι. Είχε προσκληθεί κι ο υιός Πουτσίνι μετά της συζύγου του.[...] Παρατηρούσα τα πρόσωπα των μουσικών. Εκείνο το βράδυ ήταν στραμμένα με περιέργεια προς το κοινό. Σαν κάτι σπουδαίο να περίμεναν. Ίσως το φάντασμα του Πουτσίνι αναστημένο και συγκινημένο. Αντί για φάντασμα εμφανίστηκε ο Μεταξάς στηριζόμενος στο μπαστούνι του σε αργό ρυθμό.[...]Ξαφνικά το θέατρο σηκώθηκε όρθιο. Ο άναξ με τη βασιλική οικογένεια έπαιρναν θέση στο θεωρείο τους[...] Αναγνώρισα στις πρώτες θέσεις τον Αντίοχο Ευαγγελάτο,...το Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα...τον Τερζάκη...το Μινωτή...τον Καραγάτση... [...] Ο μαέστρος έδωσε το σύνθημα έναρξης[...] Η πρώτη πράξη κύλησε με τη δηλητηριώδη μουσική του Πουτσίνι. Το φινάλε είναι μεθυστικό. Η ερωτική σκηνή ανάμεσα στους δυο τους με φόντο τις ροδακινιές κορυφώνεται με την περίφημη επίκληση στο ντουέτο: "Vieni, vieni, Via dall'anima in pena...-Έλα, έλα ας διώξουμε απ'την πονεμένη ψυχή το φόβο και την αγωνία" [...] Το τί σε περιμένει ακριβώς την άλλη μέρα, ποτέ δεν το ξέρεις.. -Ξύπνα, μού είπε η Έλλη, ντυμένη κιόλας! -Ξύπνα, έχουμε πόλεμο!!!"
(Μένης Κουμανταρέας: "Το show είναι των Ελλήνων", εκδ.Κέδρος, επιλογή από σελ. 125-185)
***
"Ο κύριος Μπατερφλάυ", είναι ένα από τα τρία διηγήματα του βιβλίου του αγαπημένου Κουμανταρέα κι αφορά την παράσταση της ιταλικής όπερας τρεις μόλις μέρες πριν από την έκρηξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Γι'αυτό κι έγινε γνωστή ως η "Μπατερφλάι του πολέμου".
Αξίζει να σημειωθεί πως το έργο επελέγη να ανέβει στη Λυρική τη συγκεκριμένη περίοδο προκειμένου να αποκατασταθούν οι ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δυο χωρών γι'αυτό εξάλλου προσκλήθηκε και ο γιος του Πουτσίνι... Το βράδυ της δεξίωσης(το αναφέρει και ο Τερζάκης) ο πρέσβης καθόταν σε αναμμένα κάρβουνα καθώς υπέθετε πως το τελεσίγραφο θα ερχόταν εκείνη τη νύχτα της 25ης Οκτώβρη, κάτι που θα τον ανάγκαζε να διακόψει τη δεξίωση και να διώξει τους καλεσμένους του....
Τι τραγική πάντως ειρωνεία! Όλα έτοιμα για μια μεγάλη, θριαμβευτική πρεμιέρα, όπως κι όλα έτοιμα για την εισβολή με τα μεγαλόπνοα σχέδια, που όμως κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία, αντίθετα από κείνη την παράσταση της Μπατερφλάι που στέφθηκε με λαμπρές δάφνες επαίνων για όλους τους συντελεστές!
Σημείωση: Το κείμενο αναφέρεται στην παράσταση της 25ης Οκτωβρίου 1940, ημέρα της πρεμιέρας, που έγινε στο Βασιλικό θέατρο και σκηνοθέτησε ο αυστριακός -εβραϊκής καταγωγής-Ρενάτο Μόρντο. Η σκηνογραφία ήταν του Κλεόβουλου Κλώνη και τα κοστούμια του Ανδρέα Γεράκη.
Την Ορχήστρα διηύθυνε ο Βάλτερ Πφέφερ(επίσης εβραϊκής καταγωγής ο αυστριακός αρχιμουσικός) ενώ τη διδασκαλία της χορωδίας είχε κάνει η Έλλη Νικολαΐδη.
Στη διανομή, το ρόλο της Τσο Τσο Σαν(Mπατερφλάι) υποδύθηκε η Ζωή Βλαχοπούλου, του Πίνκερτον ο Μιχ. Κορώνης και της Σουτζούκι η Κίτσα Δαμασιώτη, απ'όπου και η φωτογραφία.
Puccini: "Madama Butterfly - Vieni, vieni, Via dall'anima in pena" / Callas-Gedda:
Γιάννης Τσαρούχης με την εικόνα της «Παναγιάς της Νίκης». (lifo)
Ένα από τα εικαστικά που φιλοτέχνησε ο μεγάλος καλλιτέχνης μας Γιάννης Τσαρούχης στο Αλβανικό Μέτωπο ήταν και μια εικόνα της Παναγίας.
Όταν ο λοχαγός άκουσε έναν συμπολεμιστή τους πως είδε όραμα την Παναγία να τον εφησυχάζει πως η Ελλάδα θα βγει νικήτρια από τον πόλεμο, έδωσε διαταγή στο ζωγράφο να φτιάξει την εικόνα... Στην αντάρα της μάχης, βρέθηκε ένα καπάκι από κιβώτιο. Εκεί πάνω ζωγράφισε ο Τσαρούχης την "Παναγία της Νίκης".
"Την έχεις κάνει άγρια την Παναγία, σαν Αρβανίτισσα. Και ο Χριστός είναι κι αυτός αγριωπός", τού είπε ο διοικητής. Έτσι, από τότε κάποιοι τη βάφτισαν: "Παναγία Αρβανίτισσα". Ο Τσαρούχης, εκτός από την Παναγία με το Χριστό στο πάνω μέρος της εικόνας είχε απεικονίσει στο κάτω μέρος και τα θαύματά της: Αριστερά το φαντάρο που πάει να πυροβολήσει την Παναγία, νομίζοντας πως είναι κατάσκοπος και δεξιά τους στρατιώτες που πάνε να χτίσουν το εκκλησάκι στη Χάρη Της.
Ο συγγραφέας, δημοσιογράφος και ποιητής Τίμος Μωραϊτίνης γράφει στην εφημερίδα «Έθνος» το 1940:
«… Και το θαύμα έγινεν. Ένας ύμνος μυριόστομος ανεβαίνει προς τον ολογάλανον ελληνικόν ουρανόν: "Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια". Ένας λαός γονυκλινής προσεύχεται και ένας στρατός προχωρεί…»
Ο ιδρυτής της Εθνικής μας Σχολής, Μανώλης Καλομοίρης γράφει την περίφημη 1η Συμφωνία του.op 21, γνωστή ως «Συμφωνία της Λεβεντιάς», τίτλος που αποδόθηκε αφού ο συνθέτης προσπάθησε εμπνεόμενος από την πατρίδα να αποδώσει τη συγκίνηση που πηγάζει από την ελληνική λεβεντιά σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, πολέμου, θανάτου, αγάπης…
Πρόκειται για έργο μεγαλόπνοο και ρωμαλέο, όπου στο φινάλε, ο Καλομοίρης ακολουθώντας τα πρότυπα του Μπετόβεν στην 9η, αναθέτει σε χορωδία να ψάλλει τον βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω», όπου περίτεχνα η κατανυκτική μελωδία του πλέκεται με μουσικό υλικό που ο συνθέτης έχει παρουσιάσει στα προγενέστερα μέρη της σύνθεσης.
Μ.ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ: «Συμφωνία της Λεβεντιάς-Μέρος IV:Τη Υπερμάχω»:
Εβραίοι φορτώνονται στο τρένο του σταθμού Umschlagplatz στη Βαρσοβία κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής (wiki)
"Στις 2 Απριλίου ξεκίνησε η μεταφορά. Η μεταφορά ήταν γύρω στις δέκα μέρες, περάσαμε όλη την Ευρώπη, από Ρουμανία, Ουγγαρία , Αυστρία, φτάσαμε στο Άουσβιτς.
Μόλις φτάσαμε, άνοιξαν οι πόρτες του τρένου και οι Γερμανοί μαζί με παλαιότερους κρατούμενους που φορούσαν τις ριγέ στολές φώναζαν : "Γρήγορα, γρήγορα" για να βγούμε έξω.
Πήγα στον Γερμανό αξιωματικό και τού είπα: " Είμαι μικρός. Θέλω να πάω μαζί με τον πατέρα μου"...
(Μνήμη Ελληνοεβραίου επιζώντος)
***
Tα "Tρένα του Ολοκαυτώματος" γνωστά και ως "Τρένα της Σιωπής" χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη μεταφορά-συγκέντρωση εβραϊκών πληθυσμών στα γκέτο και στη συνέχεια για τη μεταφορά τους σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Τα τρένα αυτά μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες Εβραίους και Ρομά στα στρατόπεδα του θανάτου.
Το έργο του Στηβ Ράιχ: "Different Trains" γράφτηκε το 1988 από τον Αμερικανό συνθέτη με τη σκέψη στα τρένα ανά την Ευρώπη που μετέφεραν μελλοθανάτους του Ολοκαυτώματος.
Πρόκειται για σύνθεση για κουαρτέτο εγχόρδων και μαγνητοταινία, όπου o Ράιχ πειραματίζεται χρησιμοποιώντας ως μελωδική πηγή ηχογραφημένες ομιλίες.
Η έμπνευση προήλθε από τη σκέψη του δημιουργού ότι αν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου ζούσε στην Ευρώπη, σίγουρα -ως Εβραίος- θα μεταφερόταν με τα τρένα του Ολοκαυτώματος, καθώς στην Αμερική συχνά εκείνη την περίοδο ταξίδευε με τρένο από Λος Αντζελες σε Νεα Υόρκη για να βλέπει τους γονείς του.
Οι ηχογραφημένες ομιλίες είναι συνήθως μνήμες ανθρώπων από κείνη την περίοδο και πάνω σε αυτές στηρίζεται η οργανική μελωδία καθενός από τα τρία μέρη της σύνθεσης.
Θα ακούσουμε το δεύτερο μέρος με τίτλο: "Ευρώπη - Κατά τη διάρκεια του πολέμου", όπου η ηχογραφημένη ομιλία γίνεται από τρεις επιζώντες του Ολοκαυτώματος, οι οποίοι αναφέρονται στην φρικτή εμπειρία του ταξιδιού τους με τρένο, που τούς οδήγησε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Οι ομιλίες-συνεντεύξεις αναμιγνύονται με μουσικά μοτίβα από τα τοξοτά έγχορδα, διανθισμένες με ήχους αμαξοστοιχίας και πολεμικές σειρήνες.
Mε το γνωστό μινιμαλιστικό ύφος του ο αμερικανός συνθέτης επιτυγχάνει οριακές συναισθηματικές καταστάσεις, όπου η μουσική πρωτοπορία συναντά τον αγώνα ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα.
Steve Reich: "Different Trains, Part II: Europe, During the War" / Kronos Quartet:
Φρικιαστικοί ήχοι, ανακατεμένοι με τις ανθρώπινες ομιλίες συνταράζουν την ψυχή. Και νιώθεις το τρέξιμο του τρένου στις ράγες που σε πάει στον θάνατο! Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος! Καλό ξημέρωμα, Ελπίδα μου!
Αποτροπαιες, φρικιαστικές πραξεις και βιωματα που ο ευρηματικός δημιουργός βρισκει τροπο να αναπαραστησει ηχητικά και φυσικά να συγκλονιζει με το συναισθημα που προκαλει...Προσωπικά, υποκλίνομαι στην έμπνευση και σύλληψή του, πέρα απο την ευαισθησία του να θιξει αυτο το ιδιαιτερα οδυνηρό θέμα, Αζη μου! Συντασσομαι με την ευχη σου, καλή μου φιλη: Ποτέ πια φασισμός, ποτέ πια πόλεμος! Καλη σου νυχτα και καλο ξημερωμα!
Η Πάτρα ήταν η πρώτη ελληνική πόλη, την οποία επισκέφθηκαν ιταλικά βομβαρδιστικά το πρωί της 28ης Οκτωβρίου του 1940, σκορπώντας θάνατο και τρόμο.
«..Ξάφνου η γη χοροπήδησε. Κάτι φριχτά μπουμπουνητά μας έσκισαν τ΄αυτιά και μας έπνιξαν οι σοβάδες. Μπόμπες! Ορμήσαμε στα παράθυρα. Μαύρα σύννεφα σκεπάζανε την κάτου πόλη… […] Κερώσαμε όλες. Μερικές πέσανε λιπόθυμες. [...] Σπίτια, αυτοκίνητα, όλα στις φλόγες. Μπροστά στο "Πάνθεον" , ποτάμι το αίμα. Πλήθος άνθρωποι χτυπημένοι να βογκάνε κι άλλοι πεσμένοι από πάνω τους να φωνάζουν βοήθεια. Νοσοκόμες και προσκοπίνες να τρέχουν με τα φορεία…»
(Από το βιβλίο της Μ.Μανωλάκου «Από το Ημερολόγιο ενός παιδιού της Κατοχής», που καταγράφει τα γεγονότα όπως τα βίωσε μαθήτρια Γυμνασίου, τότε..)
«Άνανδρος βομβαρδισμός κατά αμάχου πληθυσμού», γράφουν οι εφημερίδες την επομένη.
Οι νεκροί ήταν περίπου διακόσιοι... Ανάμεσά τους και ο παππούς μου -πατέρας της μητέρας μου-Νικολής Παγώνης, καραβοκύρης εκ Ληξουρίου Κεφαλληνίας… Μόλις είχε δέσει το καΐκι του και κινείτο επί της Όθωνος Αμαλίας για δουλειές… Άφησε τη γιαγιά μου, που έχω το όνομά της, νεότατη χήρα με επτά παιδιά, το μικρότερο η μητέρα μου λίγο πριν συμπληρώσει τα τρία της χρόνια…
Θυμόταν -όπως μού έλεγε- «σαν όνειρο τον πατέρα της, μια φευγαλέα φιγούρα», απ’την οποία όμως είχε την πιο γλυκιά ανάμνηση… Ήταν το στερνοπούλι του, και κάθε βράδυ γυρνώντας από το καΐκι, τής έφερνε μια καραμελίτσα με άρωμα κανέλας, από κείνες τις τυλιγμένες στο χαρτί…
***
Aπό το «Patras photos Videos» παρακολουθούμε σκηνές και φωτογραφίες από το Βομβαρδισμό στην πόλη των Πατρών πλαισιωμένες μουσικά με μια σύνθεση πρώιμης μουσικής πάνω στον Ψαλμό 130, που από την εποχή του Ερρίκου του 5ου συνηθίζεται να εκτελείται για την ανάπαυση των ψυχών...
Πρόκειται για τον ψαλμό «Εκ βαθέων εκέκραξα σοι Κύριε» σε εναρμόνιση του Κλοντ Γκουντιμέλ, ενός από τους σπουδαιότερους γάλλους συνθέτες της Αναγέννησης, που πολλοί υποστηρίζουν πως υπήρξε δάσκαλος του Παλεστρίνα. Ο Γκουντιμέλ ξεχώρισε για τα θρησκευτικά του έργα. Θυμίζω πως ο συνθέτης ασπάσθηκε τον προτεσταντισμό, γεγονός που «σημάδεψε» μοιραία τη ζωή του. Στους Θρησκευτικούς πολέμους καταδιώχθηκε, ώσπου το 1572 δολοφονήθηκε στο πλαίσιο της επέκτασης των σφαγών της Nύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου και το πτώμα του ρίχτηκε στο Ροδανό ποταμό...Μια άναδρη προς αυτόν επίθεση, όπως και κείνη προς τον Πατρινό πληθυσμό, την πρώτη μέρα του πολέμου...
Ο Ψαλμός 130 είναι πολυφωνική σύνθεση, με χαρακτηριστικό το αντιστικτικό ύφος της.
Η a capella* εκτέλεση γίνεται από το πολυβραβευμένο Doulce Memoireensemble του γάλλου φλαουτίστα Denis Raisin-Dadre, που ειδικεύεται στη μουσική της Αναγέννησης, με στόχο τη δημιουργία προγραμμάτων τοποθετημένα πάντα μέσα σε ιστορικό πλαίσιο και οι ερμηνείες τους να μοιάζουν με εικαστικά έργα που απεικονίζουν την εποχή και τους ήχους της περιόδου που αναφέρονται.
Bομβαρδισμός Πάτρας 28 Οκτωβρίου 1940 / Psalm 130, Claude Goudimel
*a capella = εκτέλεση μόνο από φωνές, χωρίς οργανική συνοδεία
[Οι φωτογραφίες αλιεύτηκαν από το patrasevents.gr]
Toυς ανάγκαζαν να βγάλουν τα παπούτσια τους και να τ'απωθέσουν στις όχθες του ποταμού... Στοιχισμένα το ένα δίπλα στο άλλο...Αντρικά, γυναικεία, παιδικά... Έπειτα στέκονταν όρθιοι, έριχναν ένα τελευταίο βλέμμα στο λεύτερο ουρανό κι η σφαίρα πέταγε τα ψυχρά σώματα στα ορμητικά νερά του Δούναβη... Έξι εκατομμύρια Εβραίοι, νεκροί. Πάνω από 500.000, Ούγγροι . Ένα από τα πιο συγκινητικά μνημεία της Βουδαπέστης, το "Mνημείο των αδειανών παπουτσιών" του γλύπτη Gyula Pauer μαρτυρά αυτή την κτηνωδία!
Το μνημείο βρίσκεται κατά μήκος του Δούναβη, πάνω στο πεζοδρόμιο, ανάμεσα Γέφυρας των Αλυσίδων και του μεγαλοπρεπούς Κοινοβουλίου...Μια διαδρομή με 40 μπρούντζινα αδειανά ζεύγη υποδημάτων, σαν τα τελευταία βήματα μιας χορογραφίας που οδηγούσε στην εξόντωση...
Αύγουστος του '45... Μόλις έχει τελειώσει ο πόλεμος και ο Yehudi Menuhin περιοδεύει με τον Benjamin Britten στην Ευρώπη. Ανάμεσα στις παραστάσεις, δυο, σε επιζώντες στρατοπέδων συγκέντρωσης, του Μπέλσεν και του Νταχάου.
Ειδικά η ψυχική ένταση από την παράσταση στο Νταχάου εμπνέει στον Μπρίττεν τα: "Ιερά Σονέτα", ένα κύκλο τραγουδιών σε ποίηση του άγγλου John Donne (1572 -1631).
Από τα συνολικά δεκαεννιά σονέτα ο Britten μελοποιεί εννέα για πιάνο και φωνή τενόρο.
Η πρότασή μου για τη μεγάλη επετειακή μέρα, το τελευταίο περίφημο σονέτο, με τίτλο : "Death, be not proud".
Ο θάνατος προσωποποιείται και ο ομιλητής τον προειδοποιεί για την εξουσία του! Τονίζει πως η δύναμή του είναι απλώς μια ψευδαίσθηση....Ότι στην πραγματικότητα εκείνος είναι ο σκλάβος ! Ενα έργο, όπου ανασύρονται τα βαθιά αντιπολεμικά συναισθήματα του δημιουργού! Η μελωδική γραμμή, κραυγή της ψυχής, οδηγεί σε μια εκστατική μουσική κατάληξη, στη λύση της γαλήνης που επιζητούν οι αδικοχαμένες ψυχές... Ενα έργο, που αποκαλύπτει την μαυρίλα από τις σκέψεις του δημιουργού του, στον απόηχο του πολέμου...
Benjamin Britten: "The holy sonnets of John Donne - Death, be not proud":
1942 και η Γαλλία βρίσκεται υπό Γερμανική Κατοχή. Η λαχτάρα για ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ είναι βαθειά.
Ο Πωλ Ελυάρ, μια από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες της γαλλικής πολιτιστικής ζωής, εμπνέεται το ποίημά του:
"Liberté"
Πάνω στα τετράδια του σχολείου
Στα θρανία μου και τα δένδρα
Πάνω στην άμμο και το χιόνι
Γράφω τʼ όνομά σου
Πάνω σ΄ όλες τις διαβασμένες σελίδες
Πάνω σ΄ όλες τις λευκές σελίδες
Στην πέτρα το αίμα το χαρτί τη στάχτη
Γράφω τʼ όνομά σου
Πάνω στις χρυσωμένες εικόνες
Στ΄ άρματα των πολεμιστών
Στην κορώνα των βασιλιάδων
Γράφω τʼ όνομά σου[…]
Στον κίνδυνο που εξαφανίστηκε
Στην ελπίδα χωρίς ανάμνηση
Γράφω τʼ όνομά σου
Και με τη δύναμη της λέξης
Ξαναρχίζω τη ζωή μου
Γεννήθηκα για να σε γνωρίσω
Για να πω τ΄ όνομά σου
Ελευθερία!»
Ως γνωστόν, ο Ελυάρ είχε ενεργό δράση στο Β’ Παγκόσμιο
πόλεμο ως μέλος της Αντίστασης, ων αριστερών πεποιθήσεων.
Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου έγραψε και ποιήματα για
να τονώνει το ηθικό των Ελλήνων ανταρτών, τους οποίους
επισκέφτηκε και στο Γράμμο.
Στην ηχώ των παιδικών μου χρόνων
Γράφω τʼ όνομά σου
Πάνω στα θαύματα της νύχτας
Στο άσπρο ψωμί των ημερών
Στις μνηστευμένες εποχές
Γράφω τʼ όνομά σου
Πάνω σ΄ όλα τα γαλάζια κουρέλια μου
Στο μουχλιασμένο έλος του ήλιου
Στη ζωντανή λίμνη σελήνη
Γράφω τʼ όνομά σου
Στους αγρούς στον ορίζοντα
Στις φτερούγες των πουλιών
και στο μύλο των ίσκιων
Γράφω τʼ όνομά σου
Σε κάθε φύσημα της αυγής
Στη θάλασσα και τα πλοία
Πάνω στο τρελό βουνό
Γράφω τʼ όνομά σου
Στον αφρό απ΄ τα σύννεφα
Στους ιδρώτες της καταιγίδας
Στην βροχή την πυκνή και ανούσια
Γράφω τʼ όνομά σου
Η ΚΑΝΤΑΤΑ του ΠΟΥΛΕΝΚ:
Το παραπάνω ποίημα με τίτλο «Ελευθερία» αποτέλεσε μαζί με άλλα επτά, έμπνευση για την καντάτα «Figure humaine» του Φ. Πουλένκ, ενός καλλιτέχνη που επίσης θυμόμαστε πως κατά τη διάρκεια του πολέμου παρέμεινε στην κατεχόμενη γερμανική Γαλλία, γράφοντας μουσική αντιπολεμικού χαρακτήρα. Αρκετές είναι οι φορές που μελοποίησε και απαγορευμένους συγγραφείς, όπως ο Λόρκα.
Η «Figure humaine», έργο του 1943, είναι χορωδιακή καντάτα για διπλή εξάφωνη χορωδία. Όπως το ποιητικό κείμενο θίγει το θέμα του πολέμου, της καταπίεσης, του θανάτου και της ελευθερίας, έτσι κι ο συνθέτης πατά γερά στα οκτώ ποιήματα του Ελυάρ και πλάθει μουσικά ένα εγκώμιο στον «ανθρωπισμό», με τη φιλοσοφική έννοια του όρου, δίνοντας έμφαση στις αξίες και τα ανθρώπινα ιδανικά, αρνούμενος υποταγή σε καταπιεστικές δυνάμεις. Το ποιητικό κείμενο περιγράφει ζοφερές εικόνες, άλλοτε απελπισίας κι απαισιοδοξίας κι άλλοτε κυνικές, ωμές ή πατριωτικές. Το ίδιο και ο Πουλένκ μέσω της μουσικής του με άμεσο και ηχηρό τρόπο, αντιπαραθέτει το πνευματικό και ειρωνικό με το συναισθηματικό-μελαγχολικό και πατριωτικό.
Στο κρύσταλλο των εκπλήξεων
Στα προσεκτικά χείλια
Πολύ πιο πάνω απ΄ τη σιωπή
Γράφω τʼ όνομά σου
Στα χαλασμένα καταφύγιά μου
Στους γκρεμισμένους μου φάρους
Στους τοίχους της ανίας μου
Γράφω τʼ όνομά σου
Στην απουσία χωρίς πόθο
Στη γυμνή μοναξιά
Στα σκαλιά του θανάτου
Γράφω τʼ όνομά σου
Στην υγεία που ξανάρθε
Στον κίνδυνο που εξαφανίστηκε
Στην ελπίδα χωρίς ανάμνηση
Γράφω τʼ όνομά σου
Και με τη δύναμη της λέξης
Ξαναρχίζω τη ζωή μου
Γεννήθηκα για να σε γνωρίσω
Για να πω τ΄ όνομά σου
Ελευθερία!»
(itzikas.wordpress.com)
Η καντάτα, καθώς δεν μπορούσε να εκτελεστεί στη Γαλλία, αφού βρισκόταν υπό Ναζιστική κατοχή, πρωτοεκτελέστηκε το 1945 σε ραδιοφωνική εκπομπή του BBC στο Λονδίνο.
Ακούμε το «Liberte», όγδοο και τελευταίο μέρος της καντάτας (κι όχι πέμπτο, όπως αναγράφεται στο βίντεο).
Η γυναικεία ορχήστρα στο Auschwitz-Birkenau (πηγή: forbiddenmusic)
"Δεν μπορώ να ξεχάσω! Έλα...Κοίτα αυτόν τον καπνό, που βρωμάει ψημένο πτώμα, ξέρεις τι είναι για μένα; Με ξεφορτώσανε εδώ μαζί με τον πατέρα μου, τη μητέρα μου, ολόκληρη την οικογένειά μου: εικοσιένα άτομα. Μας άρπαξαν όλους. Δεν ήξερα που τους πήγαν, όταν τούς είδα ν'ανεβαίνουν στα καμιόνια δεν κατάλαβα. Τόσο, που φτάνοντας ζήτησα πληροφορίες, τόλμησα. Τότε, η μπλόκοβα μού έσφιξε το μπράτσο, με τράβηξε στην πόρτα και μου είπε με τα βρωμογερμανικά της, δείχνοντάς μου τα φουγάρα με το βρώμικο δάχτυλό της: "Βλέπεις τον καπνό; Είναι ο πατέρας σου που βγαίνει απ 'το δεξί φουγάρο και η μάνα σου απ' το αριστερό". Ούρλιαξα απεγνωσμένα..."
(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.139-140)
Η ρωσοεβραία γεννημένη στο Παρίσι, Φάνια Φενελόν, ήταν υψίφωνος και πιανίστρια, με πολλές βραβεύσεις. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου εντάχθηκε στην γαλλική Αντίσταση. Το '43 συνελήφθη από τους Γερμανούς και στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς - Μπίρκεναου. Εκεί, λόγω των υψηλών μουσικών της προσόντων έγινε μέλος της ορχήστρας του στρατοπέδου, που λειτουργούσε αποκλειστικά από γυναίκες, μια ιδέα του Γερμανού διοικητή. Την ευθύνη καθώς και τη διεύθυνση της ορχήστρας είχε η ανιψιά του Γκούσταβ Μάλερ, Άλμα Ρόζε, κόρη της Justine, μικρότερης αδερφής του συνθέτη, που είχε πάρει το όνομα της θείας της και συζύγου του Μάλρ, Άλμας Σίντλερ. Η Άλμα Ρόζε ήταν που πέρασε από οντισιόν τη Φενελόν, ερμηνεύοντας μια άρια από την "Madame Butterfly" του Πουτσίνι.
Oι γυναίκες μουσικοί ήταν υποχρεωμένες να εκτελούν τα καθήκοντά τους ακόμα και με βροχή ή σφοδρή κακοκαιρία. Καθώς το ρεπερτόριό τους δεν ήταν μεγάλο αναγκάζονταν καθόσο περνούσαν οι σειρές των γυναικών κρατουμένων ή όταν ερμήνευαν για τους αρρώστους στο αναρρωτήριο να επαναλαμβάνουν τις ίδιες συνθέσεις.
Όπως και άλλα μέλη της γυναικείας ορχήστρας, η Φενελόν απολάμβανε μια σειρά από "προνόμια", που την ξεχώριζαν από τους απλούς κρατούμενους. Η Άλμα Ρόζε είχε καταφέρει ο κοιτώνας των μουσικών να έχει τη δική του τουαλέτα, θερμάστρα και αίθουσες εξάσκησης με ξύλινο πάτωμα για την προστασία των οργάνων από το κρύο και την υγρασία. Ωστόσο, ήταν "προνόμια", που πληρώνονταν με βαρύ τίμημα: τον πόνο, την οδύνη και -γιατί όχι- τη ντροπή να χρησιμοποιείται η τέχνη τους για να ψυχαγωγούνται οι βασανιστές τους...
Η αφίσα της ταινίας: "Playing For Time"
Η Φενελόν κατέγραψε την εμπειρία της παραμονής της στο στρατόπεδο, σε ένα σκληρό αλλά συγκινητικό βιβλίο με τίτλο: "Αναβολή για την ορχήστρα", που γυρίστηκε και ταινία με τίτλο: "Playing For Time" και την Βανέσσα Ρεντγκρέιβ στο ρόλο της Φενελόν.
Παρά τις διαφωνίες που υπήρξαν, τα απομνημονεύματα της Φενελόν παραμένουν ένα από τα πιο ισχυρά έγγραφα που προέκυψαν από τους μουσικούς των ναζιστικών στρατοπέδων.
"...όταν γελάνε, τα κορίτσια δεν θυμούνται την πείνα τους...[...]Διακινδυνεύοντας να χαλάσω την καλή διάθεση της αρχιμουσικού μας, Άλμας Ρόζε, τολμάω να της πω:
-Άλμα, θα μπορούσατε να ζητήσετε ένα συμπληρωματάκι για τα κορίτσια που πεινάνε;
Με το πρόσωπο σκοτεινό, τα χείλη σφιγμένα και λέξεις σφυριχτές μού αποκρίνεται:
- Όχι! Δεν θα ζητήσω τίποτε γι' αυτές. Κατέστρεψαν το κονσέρτο μου την περασμένη Κυριακή, θα ντρεπόμουν...Και μου γυρίζει την πλάτη. Μέσα μου μονολογώ:"Θα ντρεπόμουν! Για ποιο πράγμα ανόητη, μωροφιλόδοξη; Το να βοηθήσεις συνανθρώπους σου να μην ψοφήσουν; Τέρας ασυνειδησίας; Είσαι καλλιεργημένη και φέρεσαι σα να μην βλέπεις τίποτα, σα να αγνοείς πού βρίσκεσαι. Η απουσία δέντρων, πουλιών, λουλουδιών δεν σου λείπει; Βρίσκεις φυσιολογικό το κοινό σου από μισοπεθαμένες και δήμιους με στολές;
Μισώ αυτή την Άλμα που βασιλεύει πάνω στο πόντιουμ. Δεν έχει σχέση με την άλλη Άλμα, εκείνη που βγάζει το βιολί της αυταρχικά, αλλά με τρυφερότητα το σαγόνι της να τεντώνεται, το μάγουλό της να γίνεται χαδιάρικο, να τρίβεται... Ηδονή ανακατεμένη με τρυφερότητα κι εμπιστοσύνη αυτό το μάγουλο που ακουμπάει, αυτός ο ώμος που ανασηκώνεται για να στηρίζει το βιολί. Τα ευκίνητα δάκτυλα γλιστράνε πάνω στο ξύλο σ' ένα κατακτητικό χάδι...Η Άλμα παίζει μεταμορφωμένη. Σκορπίζει γύρω της ένα σπάνιο αισθησιασμό. Η Άλμα ηδονίζεται. Σωπαίνουμε, την ακούμε και ξεχνάμε[...] Μόνο που είναι σύντομο, πολύ σύντομο. Γρήγορα η Άλμα ξαναγίνεται απάνθρωπη, ουρλιάζει, σκαμπιλίζει, τιμωρεί... Η φωνή της με βγάζει από τις ονειροπολήσεις μου: -Φάνια, θα κάνουμε πρόβα το "Άιν πάαρ τρένεν (Λίγα δάκρυα)". Ελπίζω να είναι καλύτερο από την τελευταία φορά που έμαθες να προφέρεις σωστά το "λέχελν (χαμόγελο)"... Φοβάμαι πως όχι...[...] Μπροστά στα Ες-Ες δεν μπορώ να πω "χαμόγελο" και δεν θα το πω. Είναι άτοπο."
(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.142-143)
Στο παραπάνω απόσπασμα από το βιβλίο, η Άλμα Ρόζε αναφέρεται στο τραγούδι της σουηδής καλλιτέχνιδας, Zarah Leander που τη μεγαλύτερη επιτυχία της σημείωσε στη Γερμανία το διάστημα μεταξύ 1936 και 1943. Παρότι ποτέ δεν είχε τοποθετηθεί πολιτικά, τα τραγούδια της θεωρήθηκαν ναζιστική προπαγάνδα, και παρέμεινε αμφιλεγόμενη φιγούρα για το υπόλοιπο της ζωής της...
Λέει στο ρεφραίν:
"Ein paar Tränen werd' ich weinen um dich,
Aber du wirst es nicht seh'n,
Denn beim Abschied will ich lächeln...
Θα χύσω για σένα λίγα δάκρυα,
αλλά δεν θα με δεις, γιατί όταν θα λέω αντίο θα χαμογελώ..."
Zarah Leander : "Ein paar Tränen":
Σε παρακάτω σελίδες στο κεφάλαιο του βιβλίου για την "Άλμα Ρόζε", η Φενελόν γράφει:
"ΠΑ-ΡΑ-ΠΑ-ΠΑΜ...Δεν είναι Λονδίνο. Είναι η ορχήστρα μας που κάνει πρόβες στο πρώτο μέρος της Πέμπτης Συμφωνίας του Μπετόβεν, που την έγραψα όλη από μνήμης. Αυτό το πα-ρα-πα-παμ με ευχαρίστησε πολύ. Κανονικά το μέρος αυτό το εκτελούν τα μπάσα, τα κλαρινέτα και τα έγχορδα. Για την ορχήστρα μας τα βόλεψα με τα μαντολίνα, που το βιμπράτο τους επιτρέπει έναν ήχο κρατημένο, έβαλα τις κιθάρες να δίνουν τον τόνο, τα βιολιά να εξασφαλίζουν την επανάληψη της τέταρτης νότας. Η Άλμα ήθελε Μπετόβεν, ισχυρίστηκα πως δεν θυμόμουν παρά το πρώτο μέρος της Πέμπτης και τής έδωσα την ιδέα να το περιλάβει το πρόγραμμά της. Σπάνια ευχαρίστηση για μένα. Δεν κατάλαβε την πονηριά μου, ούτε τα Ες-Ες. Δεν έκαναν κανένα συσχετισμό με το σήμα της "Ελεύθερης Γαλλίας" στο Μπι Μπι Σι. Γι'αυτούς είναι Μπετόβεν, ο θεϊκός, το μνημείο της γερμανικής μουσικής που ακούνε ευλαβικά...Τι έντονη χαρά, όταν η ορχήστρα μας παίζει αυτό το κομμάτι!"
(Φάνια Φενελόν: "Αναβολή για την ορχήστρα", εκδ. Τερζόπουλος, μτφ.Μπουζάλη Ειρ., σελ.146)
Να σημειώσουμε πως το πρώτο μέρος της 5ης Μπετοβενικής Συμφωνίας, γραμμένο σε κλασική φόρμα σονάτας, ανοίγει με το πασίγνωστο και ιδιαίτερης δραματικής έντασης μοτίβο τεσσάρων νοτών, τριών γρήγορων και μιας μακράς, που κατά τον ίδιο τον Μπετόβεν συμβόλιζε το "χτύπημα της Μοίρας στην πόρτα". Το εμβληματικό μοτίβο κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου χρησιμοποιήθηκε από το BBC ως σήμα στα δελτία ειδήσεων, με το σκεπτικό ότι ο ρυθμός του κατά τον κώδικα Μορς αντιστοιχεί στο λατινικό γράμμα V (∙ ∙ ∙ ─), που είναι το αρχικό της λέξης "victory=νίκη".
Beethoven 5th Symphony, Mov. I / Haitink:
Σαν σήμερα, 27 Ιανουαρίου 1945 απελευθερώθηκε από τα σοβιετικά στρατεύματα το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης, Άουσβιτς-Μπιρκενάου, γι' αυτό και η επιλογή από τον ΟΗΕ αυτής της ημερομηνίας ως "Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος", που έδωσε και την αφορμή για το κείμενο.
Από την πρώτη στιγμή του πολέμου, μουσική και τραγούδι συντρόφευαν τους στρατιώτες στο Αλβανικό μέτωπο, μα και όσους αγωνιούσαν στα μετόπισθεν..
Πολλοί είναι κι ο ρεμπέτες, που έγραψαν τραγούδια με ηρωικό και αντιπολεμικό περιεχόμενο, πολλές φορές και με αλλαγμένους τους στίχους προκειμένου να αντιμετωπίσουν ανώδυνα τη λογοκρισία.
Ανάμεσά τους κι ένας ρεμπέτης που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουμε με το όνομά του, μα με το ψευδώνυμό του.
Ο μπαρμπα-Μήτσος ήταν δεξιοτέχνης στο μπουζούκι κι είχε εξαιρετικά διασκευάσει προπολεμικά τη μελωδία από την οπερέτα του Κάλμαν «Μπαγιαντέρα».
Έτσι ο Ποριώτης ρεμπέτης βαφτισμένος, Δημήτρης Γκόγκος, έγινε γνωστός ως «Μπαγιαντέρας»…
Πολέμησε στην Αλβανία κι έπειτα στην Κατοχή έγινε μέλος της Αντίστασης.
Ατίθασος, με ελεύθερο πνεύμα, αριστερών πεποιθήσεων, έγραψε τραγούδια υμνητικά για το ΕΑΜ, αλλά και νωρίτερα πολλά για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, όπως «Τους κενταύρους δεν φοβάμαι», στο οποίο υπογράφει τους στίχους, τη μουσική μα και την ερμηνεία κι ανήκει στον αντιπολεμικό δίσκο που κυκλοφόρησε κρυφά το Δεκέμβρη του 1940.
Πρόκειται για ένα δυναμικό χασάπικο που αναφέρεται στη φοβερή τεθωρακισμένη μεραρχία του ιταλικού στρατού, τους «Κενταύρους», που όμως η αριθμητική της υπεροχή δεν πτόησε την καρδιά του Έλληνα…
Η μελωδία κι η φωνή του Μπαγιαντέρα, δονεί την ψυχή σαν σύγχρονος Τυρταίος...
«Για ντουφέκι δεν με νοιάζει, ούτε βάζω πια μαράζι
Συντροφιά έχω τη λόγχη, τη γλυκιά μου ξιφολόγχη.
Αγκαλιά μ’αυτή κοιμάμαι, τους Κενταύρους δε φοβάμαι
Θαύματα με κείνη κάνω, στις βουνοκορφές απάνω.
Οι φρατέλοι σαν με ιδούνε ψάχνουν δρόμο για να βρούνε
Μα τους στρώνω στο κυνήγι και αυτοί όπου φύγει φύγει».
Βίος και πολιτεία ο Γκόγκος , ένα από τα «παλιόπαιδα τ’ατίθασα», έδινε ψυχή στο μπουζούκι του, καθώς το γρατσούναγε, όμως μάλλον λάτρευε και την κλασική μουσική, απ’ όπου μην ξεχνάμε προήλθε και το παρατσούκλι με το οποίο έμεινε στην αιωνιότητα.
Δύσκολα τα χρόνια της Κατοχής, τα βίωσε όπως όλος ο Ελληνισμός με φτώχια και πείνα… Ο Μπαγιαντέρας λόγω βαριάς μορφής αβιταμίνωσης έχασε την όρασή του. Έζησε τυφλός ως το θάνατό του από εγκεφαλικό το 1985…
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
Έσπευσε να στοιχηματίσει ο Μάκης!Πάντα βιαστικός και ανυπόμονος...
Και πόσες φορές τούς έχω πει πως ο καλός Θεούλης μάς έχεις δώσει δυο χεράκια, που όταν θέλουμε να πούμε τη γνώμη μας για κάτι, ή να δώσουμε μιαν απάντηση στο καθηγητή μας, πρέπει πρώτα να πάρουμε την άδεια...
Τι κι αν το λέω;
Ο Μάκης μάλλον έχει κλειστά τ'αυτιά του εκείνη την ώρα.
Ο Μάκης είναι μαθητής στο σχολείο μου.
Ξέρετε, από κείνους τους δαιμόνιους "αγγέλους", που κρατάνε ζωντανή την ατμόσφαιρα της σχολικής αίθουσας.
Αεικίνητος, προπέτης, ...ακόμα και με ακουμπισμένο τον πισινό του στην καρέκλα, σού μεταδίδει αυτή την εσωτερική του ενέργεια, αυτή τη διάθεση για αδιάκοπη, ακατάπαυστη δράση!
Ένας γλύκας, αν και κάποιοι από τους συναδέλφους μου τον κατατάσσουν περιπαικτικά στους "μεταμορφωμένους Βελζεβούληδες"!!
Μπήκα την Δευτέρα στην τάξη του.Παραμονή της γιορτής της 28ης Οκτωβρίου.
Άφησα το μαγνητόφωνο πάνω στην έδρα και περίμενα τους μαθητές να ησυχάσουν.
Καλημέρισα.Με καλημέρισαν χαμογελαστά και κείνοι.
-"Τι θα λέγατε σήμερα να τραγουδήσουμε ένα χαρούμενο ιταλικό τραγούδι;", ρώτησα.
-"Μάθημα μην κάνουμε, κι ας πούμε όσα τραγούδια θέλετε, κυρία", πετάχτηκε ο Βελζεβούλης!
Ο φθινοπωρινός ήλιος είχε ανέβει ψηλά κι οι χρυσές ακτίνες του τρύπωναν μέσα απ'τις κουρτίνες δημιουργώντας θαλπωρή και κάνοντας την ατμόσφαιρα ζεστή και οικεία.
-"Λοιπόν, σήμερα , λέω να πούμε ένα βουκολικό τραγουδάκι.Μας εμπνέει και ο καιρός.
Θα τραγουδήσουμε όλοι μαζί χαρούμενα και ζωηρά.Πάμε λοιπόν, τη Reginella!"
-"Δεν το ξέρουμε, κυρία!Να μας το μάθετε!"
-"Το ξέρετε όλοι", τους διαβεβαίωσα!
-"Reginella το είπατε;Δεν το ξέρουμε!"
-"Το ξέρετε και σας το υπογράφω", απάντησα με σιγουριά!
-"Βάζουμε στοίχημα;"...έκανε το λάθος να πεταχτεί εσπευσμένα ο Μάκης!
-"Θα το χάσεις", τον προειδοποίησα!
-Δεν υπάρχει περίπτωση, κυρία.Πάω πέντε ευρώ στοίχημα πως δεν γνωρίζω αυτή την κυρία "πώς την είπατε;"!!
Καθάρισα το λαιμό μου, σηκώθηκα όρθια, πήρα την ανάλογη στάση και ύφος, βαθειά αναπνοή κι άρχισα να τραγουδώ...
"All’alba quando spunta il sole,
là nell’Abruzzo tutto d’or…
le prosperose campagnole
discendono le valli in fior.
O campagnola bella,
tu sei la Reginella.
Negli occhi tuoi c’è il sole
c’è il colore delle viole,
delle valli tutte in fior!…Λα λα λα..."
Όλα με κοιτούσαν με γουρλωμένα τα μάτια κι έτοιμα να με κατασπαράξουν!!
Ήθελαν να μού φωνάξουν...:
-"Μας κοροϊδεύτε; Ποια Ρετζινέλλα; Αυτό είναι το "Κορόιδο Μουσολίνι!"
-Το΄χασες το στοίχημα, Μακούλη μου!Μη βιάζεσαι άλλη φορά!
Δεν το'βαλε κάτω, όμως!
Γύρισε προς το μέρος μου και δήλωσε με αυτοπεποίθηση:
-"Άλλη φορά, να είστε πιο σαφής, κυρία και μη μιλάτε με γρίφους!"
Δίκιο είχε.
Ήμουν κάπως αινιγματική, αλλά πώς θα είχε σασπένς η υπόθεση Ρετζινέλλα αν δεν προξενούσα με κάποιο τρόπο απορία και περιέργεια;
-"Ακούστε με λοιπόν, με προσοχή", είπα, κι άρχισα την εξιστόρηση της όμορφης βοσκοπούλας, που ταξίδεψε κι έγινε άσμα ηρωικό να τονώσει με τους σατιρικούς στίχους του το ηθικό των στρατιωτών, που έφευγαν για το ελληνικό μέτωπο.
Το τραγούδι, που τη μουσική είχε γράψει ο Eldo di Lazzaro είναι του 1937 και υμνεί την ιταλική φύση και τα κάλλη της ωραίας χωριατοπούλας.
Είχε γίνει μεγάλο σουξέ της εποχής με τη φωνή του Κάρλο Μπούτι, ιδιαίτερα αγαπητό τόσο, που ξεπέρασε τα όρια της πατρίδας του.
Η Ρετζινέλλα φόρεσε φούστα γαλλική, κορσικάνικη, τσέχικη μα και ελληνική!
Ο Πωλ Μενεστρέλ βάζει ελληνικούς στίχους και η χαριτωμένη αγρότισσα γίνεται αγαπητικιά κάθε Ελληνα!
"Με το χαμόγελο στα χείλη
φέρνει Άνοιξη μεσ’ τις καρδιές
και σαν τριαντάφυλλο τ’ Απρίλη
σκορπάει γύρω ευωδιές
Μικρή χωριατοπούλα
γλυκειά μελαχροινούλα
δυο μάτια βελουδένια
δυο χειλάκια κερασένια
να τι έχεις για προικιά!"
Κι έρχεται το '40 και η κύρηξη του πολέμου!
Η πατρίδα έχει ανάγκη υπεράσπισης κι οι φαντάροι ανάγκη εμψύχωσης του ηθικού τους!
Έτσι, το τραγούδι διασκευάζεται άλλη μια φορά.
Τώρα οι στίχοι δεν υμνούν τη φύση, ούτε και τα γυναικεία κάλλη, αλλά τι ειρωνία!
Πάνω σε μια ιταλική, πασίγνωστη μελωδία βρίσκεται ο τρόπος να χλευαστεί ο ηγέτης της φασιστικής Ιταλίας, Μουσολίνι!
Τα λόγια σαρκάζουν , κοροϊδεύουν και ειρωνεύονται την κατά πολλούς, ανίκητη δυναμή του!
Ο ευφυέστατος στιχουργός είναι ο γνωστός μετέπειτα κομφερανσιέ, Γιώργος Οικονομίδης.
Η ερμηνεία του αξέχαστου Νίκου Γούναρη οπλίζει με δύναμη και κουράγιο τους έλληνες αγωνιστές.
Κι έτσι ο Οικονομίδης "πειράζοντας" αριστοτεχνικά τη Ρετζινέλλα περνάει το σατιρικό για τους Ιταλούς, μήνυμα.
Τα χρόνια ήταν δύσκολα.Όμως ο κόσμος είχε ανάγκη τη μουσική.
Να πάρει δύναμη, ν 'ανεβεί στα φτερά της, να πετάξει ψηλά!
Ν'ανασκουμπωθεί, να διεκδικήσει, να πιστέψει σε ό,τι φάνταζε αδιανόητο, ασύλληπτο κι έξω απ΄την κοινή λογική!
Να πιστέψει στη λευτεριά του! Να παλέψει και να την κατακτήσει!!!...
***
Είχε από ώρα χτυπήσει το κουδούνι για διάλειμμα.
Κανένας, ούτε κι ο Βελζεβούλης Μάκης είχε κουνηθεί από τη θέση του!
Φαινόταν να είχε φχαριστηθεί, που ' χε χάσει το στοίχημα.
Συνειδητοποιημένος μάλλον, για ό,τι είχε κερδίσει απ'την αφήγηση του ταξιδιού της Ρετζινέλλας, μού ψιθύρισε:
-Πόσο χαίρομαι, κυρία!Έχασα το στοίχημα...κέρδισα τη γνώση και τα διδάγματα της Ιστορίας.Σας ευχαριστώ!
Χαιρέτισα τα παιδάκια μου, πήρα το μαγνητόφωνο και βγήκαμε όλοι μαζί έξω.
Πόση ικανοποίηση νοιώθω κάτι τέτοιες στιγμές!
Κάτι τέτοιες στιγμές ενισχύεται περισσότερο η αμετανόητη σιγουριά μου για το επάγγελμα που διάλεξα και ασκώ!
Tο κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
Καλημέρα! Εςεις σημερα θελετε(πολυ σωςτά) να συνδεςετε Την μερα με την μουσικη. Όμορφο κείμενο!
Θα μου επιτρέψετε ομως να σας συγχαρώ και να σας ευχαριστήσω ως εκπαιδευτικό για την εκφραςη/αποψη σας: “Ξέρετε, από κείνους τους δαιμόνιους “αγγέλους”, που κρατάνε ζωντανή την ατμόσφαιρα της σχολικής αίθουσας. ” Συγκινητική ανθρώπινη αντιμετώπιση Δασκάλου.
Με συγκινούν βαθύτατα τα λόγια σας, αγαπητή @Χαρά α. Πιστέψτε με, χωρίς αυτούς τους “δαιμόνιους αγγέλους” το χρώμα του μαθήματός μου θα ήταν άτονο, ξεθωριασμένο και …νεκρό.Κι ο στοχος μου ειναι φυσικά πέρα από τη γνώση , η ενεργοποίηση της ψυχής…Οπότε το σπινθηροβόλο, διαβολικό σκέρτσο τους συνεπικουρεί στην υλοποίηση των σχεδίων μου… Σας ευχαριστώ!
