Καβάφης: "Ο καθρέφτης στην είσοδο" - ένας στοχασμός πάνω στο εφήμερο της ομορφιάς...

 

"Πορτρέτο Κ.Καβάφη", Νικ. Γώγος

Στις 29 Απριλίου, ημερομηνία γέννησης και θανάτου του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, τιμούμε έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, του οποίου το έργο συνδέεται βαθιά με τη μνήμη, τον χρόνο και την ανθρώπινη εμπειρία.

Ο ίδιος αυτοπροσδιορίζεται με τρόπο χαρακτηριστικό:
"Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια σ' ένα σπίτι της οδού Σερίφ. Μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά."

Μέσα από αυτή τη διαρκή μετακίνηση ανάμεσα σε τόπους και πολιτισμούς -Αλεξάνδρεια, Αγγλία, Γαλλία, Κωνσταντινούπολη- διαμορφώνεται η ιδιαίτερη, εσωστρεφής και ιστορικά στοχαστική φυσιογνωμία της ποίησής του, στην οποία περιλαμβάνονται ιστορικά, ερωτικά και φιλοσοφικά ποιήματα. Στο σύνολο του έργου του,154 είναι τα ποιήματα πουαναγνώρισε ο ίδιος ο ποιητής γιάυτο και ονομάζονται "Αναγνωρισμένα". Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται και το "Ο καθρέπτης στην είσοδο", που έγραψε το 1930 και διαβάζουμε σήμερα. 

"Το πλούσιο σπίτι είχε στην είσοδο
έναν καθρέπτη μέγιστο, πολύ παλαιό·
τουλάχιστον προ ογδόντα ετών αγορασμένο.

Ένα εμορφότατο παιδί, υπάλληλος σε ράπτη

(τες Κυριακές, ερασιτέχνης αθλητής),
στέκονταν μ’ ένα δέμα. Το παρέδωσε 
σε κάποιον του σπιτιού, κι αυτός το πήγε μέσα
να φέρει την απόδειξι. Ο υπάλληλος του ράπτη
έμεινε μόνος, και περίμενε.

Πλησίασε στον καθρέπτη και κοιτάζονταν
κι έσιαζε την κραβάτα του. Μετά πέντε λεπτά
του φέραν την απόδειξι. Την πήρε κι έφυγε.

Μα ο παλαιός καθρέπτης που είχε δει και δει,
κατά την ύπαρξήν του την πολυετή,

χιλιάδες πράγματα και πρόσωπα·
μα ο παλαιός καθρέπτης τώρα χαίρονταν
κι επαίρονταν που είχε δεχθεί επάνω του
την άρτιαν εμορφιά για μερικά λεπτά"

Μέσα από μια απλή καθημερινή σκηνή, ο ποιητής στοχάζεται πάνω στη σχέση της ομορφιάς με τον χρόνο. Ένας νεαρός υπάλληλος στέκεται για λίγα λεπτά μπροστά σε έναν παλιό καθρέφτη, χωρίς να αντιλαμβάνεται τη σημασία της στιγμής. Η νεότητά του είναι φευγαλέα, όμως ακριβώς αυτή η προσωρινότητά της την καθιστά πολύτιμη. Ο ποιητής δείχνει ότι η ομορφιά δεν έχει διάρκεια, αλλά αποκτά αξία μέσα από τη σύντομη και σπάνια εμφάνισή της.
Ο καθρέφτης, σαν φορέας μνήμης, αναδεικνύει τη στιγμή και της δίνει διαχρονική διάσταση. Έχοντας δει αμέτρητες εικόνες, ξεχωρίζει αυτή τη μορφή και υπερηφανεύεται που τη φιλοξένησε. Έτσι, το ποίημα υποδηλώνει ότι η τέχνη -όπως ο καθρέφτης- διασώζει ό,τι διαφορετικά θα χανόταν. Η αξία της εμπειρίας δεν βρίσκεται στη διάρκειά της, αλλά στην ένταση και στη δύναμή της να παραμένει ζωντανή στη μνήμη.

"Πορτρέτο Κ.Καβάφη", Γράββαλος Παν.
(averoffmuseum)

Το ποίημα έχει μελοποιηθεί από τον σπουδαίο συνθέτη Γιώργο Κουρουπό και περιλαμβάνεται στον δίσκο "Αρχή του κόσμου πράσινη", όπου ο δημιουργός μελοποιεί ποιήματα των Ελύτη, Σαπφούς, Αρχίλοχου, Εμπειρίκου και Καβάφη.
Ο ίδιος έχει δηλώσει σε συνένετευξή του ότι ο "συνθέτης ερωτεύεται ένα ποίημα και προσπαθεί να το εκφράσει μουσικά, διατηρώντας το νόημα και τη συγκίνησή του, ενώ σημειώνει πως η καβαφική ποίηση είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς δεν στηρίζεται σε παραδοσιακό μέτρο, αλλά σε έναν εσωτερικό ρυθμό που πρέπει να ανακαλυφθεί."

Στη συγκεκριμένη μελοποίηση, που ερμηνεύει ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος, το ύφος είναι στοχαστικό, λιτό και εσωτερικό, με μια διακριτική σκηνικότητα. Η μουσική παραμένει αφηγηματική, αφήνοντας τον ποιητικό λόγο στο επίκεντρο και ακολουθώντας τον φυσικό ρυθμό της γλώσσας χωρίς έντονες κορυφώσεις.

Παρά τη φαινομενική απλότητα, διακρίνονται λεπτοί ρυθμικοί τονισμοί και μικρές μουσικές κινήσεις που προσδίδουν ζωντανή, σχεδόν παιχνιδιάρικη διάσταση. Αυτές οι στιγμιαίες εξάρσεις λειτουργούν σαν υπαινιγμοί, φωτίζοντας λεπτομέρειες της σκηνής -όπως το κοίταγμα στον καθρέφτη ή το ίσιωμα της γραβάτας- δημιουργώντας μια διακριτική αίσθηση θεατρικότητας.

Έτσι, η μελοποίηση ισορροπεί ανάμεσα στο στοχαστικό και στο ανάλαφρο. Από τη μία αναδεικνύει την καβαφική ατμόσφαιρα του χρόνου, της μνήμης και της φευγαλέας ομορφιάς, ενώ από την άλλη αφήνει να διαφανεί μια παιχνιδιάρικη ζωντάνια, σαν η σκηνή να ζωντανεύει μπροστά στον ακροατή. Το αποτέλεσμα είναι μια μουσική ανάγνωση που δεν επεξηγεί απλά το ποίημα, αλλά το μετατρέπει σε ζωντανή εμπειρία, γεμάτη λεπτότητα και υπαινιγμό.

Καβάφης - Κουρουπός: "Ο καθρέφτης στην είσοδο"

(ερμηνεύει ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος)

Για τον Κ.Καβάφη υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!