Ευλογημένος ο Ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου...

Anthony van Dyck: "Η είσοδος του Χριστού στην Ιερουσαλήμ"

Ο μπαρόκ φλαμανδός ζωγράφος, Anthony van Dyck, ήταν περισσότερο γνωστός για τα πορτρέτα του, αλλά ήταν επίσης επιδέξιος στη ζωγραφική βιβλικών και ιστορικών θεμάτων. Το έργο του "Η είσοδος του Χριστού στην Ιερουσαλήμ" είναι ένα από τα πιο δραματικά. Ο πίνακας αποτυπώνει τη δυνατή στιγμή της θριαμβευτικής εισόδου του Χριστού στην πόλη την Κυρικαή των Βαΐων. Ο πίνακας ολοκληρώθηκε το 1617, όταν ο καλλιτέχνης ήταν μόλις 18 ετών. 

Στο κέντρο της σύνθεσης δεσπόζει ο Χριστός, γαλήνιος και επιβλητικός μέσα στην πραότητά του, καθισμένος σε ένα ταπεινό γαϊδουράκι, επιλογή που υπογραμμίζει τη σεμνότητα και τη διαφορετική φύση της βασιλείας Του σε αντίθεση με την κοσμική εξουσία.
Τα ενδύματά του, σε μπλε και κόκκινους τόνους, συμβολίζουν τη διπλή του φύση, θεία και ανθρώπινη, ενώ η στάση του αποπνέει ηρεμία μέσα σε έναν κόσμο που σείεται από ένταση.

Γύρω του αναπτύσσεται ένα πολυπρόσωπο πλήθος γεμάτο κίνηση και συναισθηματική φόρτιση. Κάθε μορφή εκφράζει μια διαφορετική αντίδραση απέναντι στο γεγονός.

Μπροστά, ένας άνθρωπος στη σκιά, σκύβει ταπεινά για να στρώσει το ένδυμά του στο έδαφος, πράξη σιωπηλής πίστης και αφοσίωσης. Ο απόστολος Πέτρος, που χειρονομεί έντονα, δείχνοντας προς την Ιερουσαλήμ, φαίνεται ανήσυχος και ταραγμένος, προμηνύοντας τον φόβο και την αδυναμία που θα βιώσει αργότερα. Κοντά του, άλλοι μαθητές απορροφώνται σε μεταξύ τους συζήτηση, υποδηλώνοντας την ανθρώπινη φιλοδοξία και την αδυναμία κατανόησης του βαθύτερου νοήματος της στιγμής, ενώ μια μορφή με ενωμένα χέρια εκφράζει καθαρή λατρεία και πίστη.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η μορφή ενός μυώδους άνδρα στο προσκήνιο, λουσμένου στο φως, που κρατά ένα ξερό κλαδί, σύμβολο θανάτου. Το εκτεθειμένο σώμα του τονίζει την ανθρώπινη φύση, ενώ η ατέλεια στο πόδι του(έχει έξι δάκτυλα) υπογραμμίζει τη θνητότητα και την αδυναμία του ανθρώπου. Η παρουσία του λειτουργεί σαν αλληγορία ολόκληρης της ανθρωπότητας, που φέρει την ατέλεια και έχει ανάγκη λύτρωσης.
Έτσι, μέσα από τη δυναμική σύνθεση και τις έντονες αντιθέσεις, ο Βαν Ντάικ δεν αποδίδει μόνο το βιβλικό γεγονός, αλλά αναδεικνύει τη βαθιά διττότητα της στιγμής, τη χαρά και τον θρίαμβο της υποδοχής, αλλά και τη σιωπηλή προαναγγελία της θυσίας που πρόκειται να ακολουθήσει.

Ο Orlando Gibbons ήταν Άγγλος συνθέτης και οργανίστας της πρώιμης μπαρόκ εποχής. Υπηρέτησε αρχικά ως οργανίστας στο King’s College Chapel στο Κέιμπριτζ και αργότερα στις Βασιλικό Παρεκκλήσι. Το 1606 απέκτησε τον τίτλο καθηγητή Μουσικής στο περίφημο Πανεπιστήμιο της πόλης. Ξεχώριζε για την εξαιρετική του δεξιοτεχνία, το ταλέντο και τη βαθιά γνώση του, θεωρούμενος ανώτερος ακόμα και από τους προκάτοχούς του.

Συνέθεσε πλήθος ύμνων και χορωδιακών έργων, στα οποία αναδεικνύεται η δεξιοτεχνία του στην αντιστικτική γραφή και η εκφραστική χρήση της φωνής. Η προσωπικότητά του χαρακτηριζόταν από ακεραιότητα, ευγένεια και σεμνότητα, ενώ η μουσική του αποπνέει πνευματικότητα, μεγαλοπρέπεια και εκλεπτυσμένη αισθητική.
Πέθανε από ευλογιά στο Κάντερμπερι το 1625 και τάφηκε εκεί, αφήνοντας πίσω του σημαντική κληρονομιά στην αγγλική εκκλησιαστική μουσική και στη χορωδιακή παράδοση.


Η σύνθεση του "Hosanna to the Son of David" είναι ένα χαρακτηριστικό ανθέμιο για εξάφωνη μικτή χορωδία, βασισμένο σε αποσπάσματα των Ευαγγελίων που περιγράφουν τη θριαμβευτική είσοδο του Χριστού στην Ιερουσαλήμ.
Ξεχωρίζει για την τεχνική της "ζωγραφικής της λέξης" (word painting), τον ζωντανό ρυθμό, την αντιστικτική γραφή και τη χρήση ολόκληρου του φωνητικού φάσματος, προσδίδοντας μεγαλοπρέπεια και ένταση. Οι διαδοχικές είσοδοι των φωνών, τα δυναμικά εφέ χρωματισμών και η εναλλαγή κορυφώσεων με παύσεις δημιουργούν έναν πλούσιο, ζωντανό αρμονικό ιστό που αναδεικνύει τόσο τη λατρευτική κατάνυξη όσο και τον θριαμβευτικό χαρακτήρα της σκηνής.


*Η λέξη "ανθέμιο"(anthem) προέρχεται ετυμολογικά από το αρχαίο ελληνικό «αντίφωνο», από το οποίο προκύπτει η αρχαία αγγλική μορφή "antefn". Ο όρος δηλώνει είδος λειτουργικού άσματος της αγγλικανικής τελετής, που καθιερώθηκε μετά την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση. Το ανθέμιο αναφέρεται σε χορωδιακά ή φωνητικά έργα, τα οποία αντλούν το κείμενό τους από εδάφια της Αγίας Γραφής, συνήθως στην αγγλική γλώσσα.

"Ωσαννά τω Υιώ Δαυίδ

Ευλογημένος ο Ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου

Ωσαννά εν τοις Υψίστοις!"

Orlando Gibbons: "Hosanna to the Son of David":