Τζελαλεντίν Ρουμί: "Στον τόπο όπου τα πάντα είναι μουσική"...

 

"Έχουμε φτάσει στον τόπο όπου τα πάντα είναι μουσική"

(Τζελαλαντίν Ρουμί)

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1207 γεννήθηκε ο Τζελαλαντίν  Ρουμί, ποιητής, θεολόγος, φιλόσοφος και ένας από τους σημαντικότερους μυστικιστές του Σουφισμού. Οι ταραχές και οι μογγολικές επιδρομές ανάγκασαν την οικογένειά του να εγκαταλείψει την πατρίδα του και ύστερα από μακρά περιπλάνηση, να εγκατασταθεί στο Ικόνιο. Εκεί ο Ρουμί έζησε, δίδαξε και διαμόρφωσε τη σκέψη και το έργο του έως τον θάνατό του, το 1273.

Οκτώ αιώνες αργότερα, η φωνή του εξακολουθεί να διασχίζει σύνορα, πολιτισμούς και εποχές. Η ποίησή του, βαθιά ριζωμένη στη μυστικιστική εμπειρία, κινείται ανάμεσα στο ορατό και το άρρητο, μετατρέποντας την αναζήτηση του θείου σε μια εσωτερική πορεία προς την αυτογνωσία και την υπέρβαση. Μέσα από σύμβολα, εικόνες και έναν λόγο γεμάτο μουσικότητα, ο Ρουμί υπερβαίνει τα στενά όρια μιας θρησκευτικής παράδοσης και αγγίζει μια οικουμενική εμπειρία...Την Αγάπη σαν ουσία και δύναμη.

Η ποίησή του γίνεται αθέατη φλόγα, ψίθυρος μέσα στη σιωπή της ύπαρξης και καλεί τον άνθρωπο να στραφεί προς τα μέσα για να ανακαλύψει, πέρα από τις διαφορές και τα όρια, την ενότητα που κρύβεται πίσω από όλα τα πράγματα.

"Μη φοβάσαι μήπως χαθούν αυτά τα τραγούδια.

Κι αν κάποιο όργανο σπάσει,

δεν έχει σημασία.

Έχουμε φτάσει στον τόπο

όπου τα πάντα είναι μουσική

Οι χορδές πάλλονται,

ο αυλός υψώνει τη φωνή του στον αέρα

κι αν ακόμη καεί

η άρπα ολόκληρου του κόσμου,

θα μείνουν κρυφά όργανα

να παίζουν.

Η φλόγα τρεμοσβήνει

και χάνεται.

Μα έχουμε τον πυρόλιθο

και τη σπίθα.

Αυτό το τραγούδι

είναι αφρός της θάλασσας.

Κι οι απαλές του κινήσεις

γεννιούνται από ένα μαργαριτάρι

βαθιά,

στον πυθμένα του ωκεανού.

Τα ποιήματα αναδύονται

σαν θαλασσινός αφρός,

σαν ξύλα που ξεβράζει η ακτή,

γεμάτα λαχτάρα.

Κι όμως, γεννιούνται

από μια αργή, πανίσχυρη ρίζα

που δεν βλέπουμε.

Σώπα τώρα.

Άνοιξε το παράθυρο

στο κέντρο του στήθους σου

και άφησε το πνεύμα

να περάσει μέσα κι έξω"

(Τζελαλεντίν Ρουμί: "Where Everything Is Music - Όπου τα πάντα είναι μουσική")
(απόδοση δική μου)

Στο παραπάνω ποίημα "Where Everything Is Music", ο Ρουμί υποστηρίζει πως η μουσική δεν περιορίζεται στους ήχους και στα μουσικά όργανα, αλλά αποτελεί μια βαθύτερη δύναμη που διαπερνά την ίδια την ύπαρξη. Ακόμη κι όταν τα εξωτερικά μέσα σιωπήσουν, η δημιουργική και πνευματική δύναμη εξακολουθεί να υπάρχει, κρυμμένη σε μια αθέατη πηγή. Ο ποιητής μάς καλεί στη σιωπή και την εσωτερική αναζήτηση. Να ανοίξουμε μέσα μας έναν χώρο ελευθερίας, ώστε το πνεύμα να μπορεί να κινείται και να εκφράζεται...

Αυτό  το ποίημα  του Πέρση μυστικιστή αποτελεί την έναρξη της όπερας δωματίου του Philip Glass "Monsters of Grace - Τέρατα της Χάριτος"*, μιας ιδιαίτερης συνάντησης μινιμαλιστικής μουσικής, μυστικιστικής ποίησης, θεάτρου και ψηφιακής τεχνολογίας. Το έργο γράφτηκε το 1997 και παρουσιάστηκε την επόμενη χρονιά στο Λος Άντζελες. Ο ίδιος ο Glass χαρακτήρισε το Monsters of Grace: "ψηφιακή όπερα τριών διαστάσεων".

Το λιμπρέτο βασίζεται σε ποιήματα του Πέρση μυστικιστή Τζελαλεντιν Ρουμί, σε αγγλική μετάφραση και ποιητική διασκευή του Coleman Barks. Ο Γκλας δεν αντιμετωπίζει τα ποιήματα σαν ενιαία αφήγηση που απαιτεί δραματική πλοκή, αλλά σαν διαδοχή ποιητικών και στοχαστικών καταστάσεων. Η μουσική, χαρακτηριστική της ώριμης μινιμαλιστικής του γραφής, βασίζεται στην επανάληψη, στη σταδιακή μεταβολή των μοτίβων και στη δημιουργία ενός συνεχούς ηχητικού χώρου, μέσα στον οποίο η ποίηση αποκτά τελετουργικό χαρακτήρα.

Επομένως,το "Monsters of Grace" δεν ακολουθεί τη συμβατική δραματουργία της όπερας. Αποτελείται από σύντομα μουσικά και ποιητικά επεισόδια, τα οποία συνδέονται περισσότερο μέσω της ατμόσφαιρας και της πνευματικής τους θεματικής. Η επιλογή αυτή ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στη μυστικιστική ποίηση του Ρουμί, όπου η εμπειρία της ενότητας, της έκστασης και της υπέρβασης βρίσκεται στο επίκεντρο.

Καθοριστικό στοιχείο του έργου αποτελεί και η σκηνική του διάσταση. Ο Robert Wilson αντικατέστησε το συμβατικό σκηνικό με τρισδιάστατες ψηφιακές εικόνες, οι οποίες προβάλλονταν σε μεγάλη οθόνη, ενώ οι θεατές παρακολουθούσαν την παράσταση με ειδικά 3D γυαλιά. Έτσι, η ζωντανή μουσική συνυπήρχε με έναν ψηφιακά κατασκευασμένο οπτικό κόσμο, δημιουργώντας ένα νέο είδος πολυμεσικού θεάτρου.

Η σχέση του Γκλας με τον Ρουμί είχε αρχίσει ήδη από τη δεκαετία του 1980. Η ποίηση του Πέρση μυστικιστή τον προσέλκυσε ακριβώς επειδή μπορούσε να λειτουργήσει σαν αφετηρία για μια μουσική εμπειρία βασισμένη στη σταδιακή μεταμόρφωση. Ήδη από τον τίτλο του πρώτου μέρους, "Where Everything Is Music", διατυπώνεται η κεντρική ιδέα του έργου...Η μουσική δεν αποτελεί μόνο μέσο έκφρασης της ποίησης, αλλά έναν χώρο μέσα στον οποίο η ίδια η ποιητική και μυστικιστική εμπειρία μπορεί να πραγματοποιηθεί...

Philip Glass "Monsters of Grace"
Ακούστε την ηχογράφηση:

soundcloud.com/jorge-coli/philip-glass-monsters-of-grace-live-new-york-1998

* Ο τίτλος "Monsters of Grace" είναι εμπνευσμένος από μια παραλλαγή στίχου του Σαίξπηρ. Για τον Φίλιπ Γκλας όμως, απέκτησε βαθύτερο νόημα μέσα από την ποίηση του Ρουμί. Τα "τέρατα" παραπέμπουν στην ατελή και αντιφατική ανθρώπινη φύση, ενώ η "χάρις" στη θεϊκή. Ο τίτλος εκφράζει έτσι την αντίθεση, αλλά και τη συνάντηση ανθρώπινης και θεϊκής αγάπης.


Παλαιότερο κείμενο για τον Ρουμί μπορείτε να διαβάσετε εδώ.