"Βροχή": μια ποιητική ταινία από τον Γιόρις Ίβενς...

Ο Γιόρις Ίβενς υπήρξε ένας από τους εμβληματικότερους καλλιτέχνες του αιώνα, συγγραφέας και πρωτοπόρος στον τομέα του ντοκυμαντέρ, σκηνοθέτης.
Απεβίωσε σαν σήμερα, 28 Ιουνίου 1989.
Ο Ίβενς ήταν ταγμένος στο ρεπορτάζ και το πολιτικό ντοκυμαντέρ, και στη ζωή του συνειδητά ακολούθησε τη διαδρομή ελευθερίας ενός "πολίτη του κόσμου", συμμετέχοντας σε λογής διεθνείς παραγωγές. Το σινεμά του πηγάζει από την έμφυτη "εμμονή" του να αιχμαλωτίσει την αλήθεια της ζωής.

Στη μνήμη του αβάν-γκαρντ δημιουργού θα δούμε το μοναδικής σύλληψης: "Rain", ένα από τα θρυλικά του ντοκυμαντέρ, όπου με πυρήνα τη βροχή προσπαθεί να "σχολιάσει" τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις.
Ξεκινά με μια σινεπεριπλάνηση στους ηλιόλουστους δρόμους του Άμστερνταμ, όταν ξαφνικά πιάνει βροχή. Οι σταγόνες πέφτουν ρυθμικά στην επιφάνεια των νερών των καναλιών και απότομα μετατρέπονται σε ορμητική μπόρα και χαλάζι που ρίχνεται μανιωδώς πάνω σε παραθυρόφυλλα και στέγες. Ο αέρας παίρνει τις ομπρέλες, ο κόσμος τρέχει να προφυλαχτεί, οι δρόμοι αδειάζουν έως ότου ο ήλιος ξανακάνει την εμφάνισή του προσφέροντας τη γαλήνη στις ψυχές των θεατών...

Η ταινία περιγράφηκε από τους ειδικούς ως "ciné Poeme", μια πολύ ποιητική ταινία, με εξαιρετικά ευκρινή και πνευματώδη προσέγγιση του δημιουργού του θέματος της βροχής και του παραλληλισμού του με τις διακυμάνσεις της διάθεσης και τις μεταβαλλόμενες συναισθηματικές καταστάσεις.

O τρόπος που προσεγγίζει το θέμα ο Ίβενς μαρτυρά τη διαίσθηση και τη φιλοσοφία ενός ανθρώπου που δεν αδιαφόρησε ποτέ και δεν έμεινε αμέτοχος σε ο,τιδήποτε σχετικό με τον ανθρώπινο ψυχισμό.

Ο Ίβενς χρειάστηκε περισσότερα από δύο χρόνια για να κινηματογραφήσει αρκετές βροχές σε διαφορετικές τοποθεσίες της Ολλανδικής πρωτεύουσας για να καταφέρει να συνθέσει το έργο, που προσφέρει μια λυρική, ιμπρεσιονιστική εικόνα μιας πόλης σε άσπρο-μαύρο, κι επενδύθηκε μουσικά από αρκετούς συνθέτες.

Ένας απ' αυτούς, ο αυστριακός Hanns Eisler, που το 1941 καταπιάνεται με το θέμα στα πλαίσια ενός "πειράματος" για το Μουσικό Πρόγραμμα του ιδρύματος Ροκφέλερ στη Νέα Υόρκη. Ο ταλαντούχος και πολυβραβευμένος συνθέτης δεν στοχεύει στην αντιστοίχιση μουσικής με τη διάθεση κάθε εικόνας και σκηνής της ταινίας, αλλά στη διερεύνηση των διαταραχών της διάθεσης και των υφών της θλίψης και μελαγχολίας, που οδηγούν. 

Η σουίτα δωματίου με βάση τη μουσική της ταινίας ήταν από τα αγαπημένα έργα του Eisler, καθώς αποτελεί μια μελέτη πάνω στο επικοινωνιακό ύφος της δωδεκαφθογγικής μουσικής, είδος που γνώρισε και διδάχτηκε από τον πρωτεργάτη της, Άρνολντ Σαίνμπεργκ, ο οποίος προσφέρθηκε να τού κάνει μαθήματα αφιλοκερδώς διότι αναγνώρισε το ταλέντο του.
Ο Άισλερ πήγαινε δύο φορές την εβδομάδα με το τοπικό τρένο και όταν δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα χρειαζόταν να περπατήσει 15 χιλιόμετρα για να παρακολουθήσει το μάθημα με τον δάσκαλο και μετέπειτα καρδιακό φίλο του, Σαίνμπεργκ.

Ο ολοκληρωμένος τίτλος της σουίτας είναι: " Vierzehn Arten den Regen zu beschreiben-Δεκατέσσερεις τρόποι για να περιγράψεις τη βροχή" και ο Άισλερ την αφιέρωσε στον Σαίνμπεργκ.

Joris Ivens - Hanns Eisler: "Regen": 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Μπέρτολντ Μπρεχτ: "Δεν φοβάμαι τόσο πολύ τον θάνατο, όσο μια ανεπαρκή ζωή"...

[Μπέρτολντ Μπρεχτ...γεννήθηκε το 1898, σαν σήμερα...]

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ένας δραματουργός και ποιητής που έζησε σε σκοτεινούς καιρούς, επέλεξε να μη σιωπήσει, αλλά να αγωνιστεί, πρεσβεύοντας πως "αυτός που αγωνίζεται μπορεί να χάσει, όμως αυτός που δεν αγωνίζεται ήδη έχει χάσει".

Γεννήθηκε στο Άουγκσμπουργκ της Βαυαρίας στις 10 Φεβρουαρίου 1898 και σπούδασε φιλοσοφία και ιατρική, τις οποίες εγκατέλειψε για τη λογοτεχνία. Υπηρέτησε στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ως νοσοκόμος. Από το 1933 ως το 1947 έζησε αυτοεξόριστος στη Σκανδιναβία και στις ΗΠΑ, εξαιτίας του ναζιστικού καθεστώτος που επικρατούσε στην πατρίδα του, "προσμένοντας του γυρισμού τη μέρα […] χωρίς να συχωράμε τίποτ' απ' όσα έγιναν". Ούτε τα απάνθρωπα ναζιστικά εγκλήματα, ούτε το ότι το καθεστώς αυτό έριξε στην πυρά τα βιβλία του και του αφαίρεσε την ιθαγένεια, κηρύσσοντάς τον ανεπιθύμητο στην πατρίδα του.

Επέστρεψε στη χώρα του μετά το τέλος του πολέμου επιλέγοντας να εγκατασταθεί στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας. Πέθανε το 1956 στο Ανατολικό Βερολίνο, αφού είχε ζήσει μια ζωή πιστή στις αρχές του, μη φοβούμενος "τόσο πολύ τον θάνατο, όσο μια ανεπαρκή ζωή".
(από το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο)


Το έργο του Μπρεχτ χαρακτηρίζεται από τη σχέση του με το εργατικό κίνημα και κυρίως από πνεύμα καταδίκης του πολέμου και των φρικιαστικών συνέπειών του.

Το τραγούδι του Μολδάβα (Μπ. Μπρεχτ-Χ. Άϊσλερ)

Από το θεατρικό έργο: "Ο Σβέϊκ στο Β΄Παγκόσμιο πόλεμο", που ο Μπρεχτ έγραψε το 1943, εξόριστος στις ΗΠΑ είναι το "Τραγούδι του Μολδάβα", που προτείνω για σήμερα.

Άισλερ και Μπρεχτ στο Αν. Βερολίνο το 1950

Πρωταγωνιστής ο γνώριμος από το αντιπολεμικο μυθιστόρημα του τσέχου Γιάροσλαβ Χάσεκ "Καλός στρατιώτης Σβέικ", ο οποίος είχε υπηρετήσει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Μπρεχτ ακολουθεί τα ίχνη του απλού ανθρώπου, του κάθε ανθρώπου και με τη σατιρική διάθεση που τον διέκρινε εκφράζει τη φρίκη του πολέμου, τον παραλογισμό από το άδικο του, την τρέλα που διέπει κάθε σκέψη και πράξη, όταν ο άνθρωπος βρεθεί στην πιο διαβολική στιγμή του.

Το ποιητικό κείμενο αφορά έναν θρύλο της Πράγας σύμφωνα με τον οποίο η κοίτη του ποταμού Μολδάβα γεμίζει με τα δάκρυα των ανθρώπων. Εκφράζει δε την πεποίθηση ότι ο κόσμος όποια εμπόδια συναντήσει, ακόμα κι αν αναγκαστεί να κάμψει από τον αρχικό του στόχο, κάποτε με κινήσεις εσωτερικές, ορμητικές, προχωρά μπροστά.

Το έργο μελοποιήθηκε από τον Χανς Άισλερ -βασικό συνεργάτη του Μπρεχτ μετά τον Κουρτ Βάιλ- και η μελωδία του συγκεκριμένου τραγουδιού βασίζεται στο θέμα του συμφωνικού ποιήματος "Μολδάβας" του Μπέντριχ Σμέτανα.
Η δύναμη του ποιητικού κειμένου το κατέστησε διαχρονικό, δεν καταλύθηκε απ' το χρόνο κι ακούγεται κι εκτός του δράματος. Ατράνταχτοι οι συμβολισμοί των στίχων, εύκολα παραπέμπουν στο επικείμενο τέλος της εθνικοσοσιαλιστικής κατοχής . Το όλο έργο μπορεί να νοηθεί ως παραβολή της παροδικότητας των συνθηκών που επικρατούν (ο μεγάλος δεν μένει μεγάλος και ο μικρός δεν μένει μικρός) ή ως παρηγοριά και ελπίδα για τους αδύναμους...

"Ποτάμι ο Μολδάβας, που λιώνει την πέτρα

τρανούς βασιλιάδες αιώνες νεκρούς.

Ποτάμι αυτός ο κόσμος και δε γυρνάει

κι η πιο μαύρη νύχτα θα φέρει το φως.

Οι άνθρωποι αλλάζουν, οι νέοι φωνάζουν

η πιο μαύρη νύχτα θα φάει το φονιά.

Αφέντες τρομάζουν, λαοί αλαλάζουν

του τύραννου δόξα, πικρή λησμονιά"

Μπρεχτ - Άισλερ: "Das Lied von der Moldau - Το τραγούδι του Μολδάβα"

Στα ελληνικά μετέφρασε το ποίημα ο Παύλος Μάτεσις, εγχείρημα πολύ δύσκολο ενός δαιμόνιου δημιουργού όπως ήταν ο Μπρεχτ καθώς θα έπρεπε να γίνει όσο το δυνατόν καλύτερη απόδοση των νοημάτων και των συμβολισμών. Ωστόσο ο έλληνας συγγραφέας και μεταφραστής πέτυχε να διατηρήσει τη σπιρτάδα του θέματος και το Μπρεχτικό ύφος μοναδικά.

Ερμηνεύει συγκλονιστικά η Μ.Φαραντούρη: