"Ευχαριστούμε, κ. Σοπέν!", αντίλαλοί του σε έργα άλλων...

 

(Η φωτο είναι κατόπιν επεξεργασίας από musicaloffering)

Η μοναδική συνθετική γραφή του Φρειδερίκου Σοπέν για πιάνο διαμόρφωσε ολοκληρωτικά τον τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες σκέφτονταν, αντιμετώπιζαν, ερμήνευαν ή συνέθεταν για το όργανο.
Λίγοι είναι οι πιανίστες που στο ρεπερτόριό τους δεν είχαν ή δεν έχουν μουσική του Σοπέν. Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη ο μεγάλος αριθμός συνθετών και πιανιστών που συγκινημένοι και εκστασιασμένοι από τον πολωνό δημιουργό αισθάνθηκαν την ανάγκη να αποτίσουν φόρο τιμής σε έναν μουσικό για τον οποίο υπάρχει σχεδόν καθολική αποδοχή. 

1. Robert Schumann : "Chopin" από το Carnaval, Op. 9

Το "Καρναβάλι" γράφτηκε το 1834 και θεωρείται από τις απαιτητικότερες συνθέσεις του Σούμαν, με υπότιτλο: "Μικρές Σκηνές σε τέσσερις νότες" κι αναπτύσσεται σε 21 μινιατούρες . Παίρνει τον τίτλο "Καρναβάλι" γιατί ο συνθέτης στοχεύει στην παρουσίαση κάποιων από τις καρναβαλικές φιγούρες, όπως Αρλεκίνος, Πιερότος, Κολομπίνα.
Δεν περιορίζεται όμως μόνο σ' αυτούς, αλλά με ευφάνταστο τρόπο ξεδιπλώνει ένα μουσικό κρυπτογράφημα, καθώς ο συνθέτης αναπτύσσει την ιδέα του, βασιζόμενος στην αντιστοιχία των γραμμάτων με κλίμακες. Κάτι σαν παζλ δηλαδή, με τα πάντα κρυμμένα επιδέξια πίσω από "καρναβαλικές μάσκες": Οι δυο του εαυτοί Eυσέβιος και Φλορεστάν, στοιχεία του ονόματός του, η πρώην αρραβωνιατικιά Εστρέλα, η νυν σύζυγος Κλάρα, όπως και κάποιους βιρτουόζους συναδέλφους του, ανάμεσά τους ο Παγκανίνι και ο Σοπέν.
Μην ξεχνάμε πως o Σούμαν υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής του Σοπέν και εγκωμίαζε τις δημιουργίες του γράφοντας διθυραμβικές κριτικές στο περιοδικό του.
Αναφερόμενος στις Σοπενιστικές Μαζούρκες είχε παραλληλίσει τις συνθέσεις  με "κανόνια κρυμμένα κάτω από λουλούδια"..., αλλά κι όταν άκουσε τις παραλλαγές του στο ντουετίνο του Μότσαρτ: "La ci darem la mano" ενθουσιασμένος και γοητευμένος από το συνάδελφό του, ανέφερε και τα αθάνατα λόγια: "Hut ab, Ihr Herren, ein Genie-Αποκαλυφθείτε, κύριοι!Πρόκειται για μια ιδιοφυία!"

Schumann : "Chopin" από το Carnaval, Op. 9 / Daniil Trifonov:

2. Pyotr Ilyich Tchaikovsky: Un poco di Chopin, Op. 72:

Αντικρουόμενες είναι οι απόψεις του Τσαϊκόφσκι για τη μουσική του Φρεντερίκ Σοπέν.

Όταν πέθανε ο Πολωνός το 1849 ο Πιοτρ Ίλιτς ήταν μόλις 9 ετών. Υπάρχουν αναφορές πως προς τιμήν του αποθανόντος ο νεαρός εννιάχρονος ρώσος  έδωσε μια θεαματική συναυλία όπου ερμήνευσε δύο από τις Μαζούρκες του Σοπέν. Μεγαλώνοντας όμως εξέφρασε την άποψη πως έβρισκε τη μουσική του υποτονική  και  διαποτισμένη υπερβολικά υποκειμενική ευαισθησία. Μάλιστα σε μια από τις επιστολες του προς την προστάτιδά του, Ναντέζντα φον Μέκ, ο Τσαϊκόφσκι αντιπαραθέτει την αγνότητα του Μότσαρτ με τον ρομαντισμό του Σοπέν, στον οποίο χρεώνει ένα "βυρωνικό πνεύμα απελπισίας και απογοήτευσης". 

Από την άλλη, εκφράστηκε εγκωμιαστικότατα για την ερμηνεία του δασκάλου και φίλου του, Νικολάι Ρουμπινστάιν στο Δεύτερο Κοντσέρτο για Πιάνο του Σοπέν, ενώ παραδέχτηκε πως ο πολωνός έχει ασκήσει επίδραση στη μουσική του δημιουργία...

Σε ένα από τα τελευταία έργα του Τσαϊκόφσκι, την πιανιστική  συλλογή: "18 Morceaux, Op. 72", που ολοκλήρωσε την άνοιξη του 1893 γίνεται άμεσα αναφορά στον Φ. Σοπέν. Η δέκατη πέμπτη σύνθεση αναπτύσσεται σύμφωνα με το μελαγχολικό, γεμάτο ευαισθησία Σοπενίστικο ύφος σε ρυθμό μαζούρκας και τιτλοφορείται: "Un poco di Chopin".

Διακρίνεται για τη ρυθμική πολυπλοκότητα, ενώ μελωδία και μπάσο συνδυάζονται με έναν τρόπο που  καθιστά τον ακροατή  σε κατάσταση μουσικού ιλίγγου...Ένα είδος κομψής, εκλεπτυσμένης μουσικής σαλονιού υψηλής ποιότητας. Μελαγχολικό κι εντυπωσιακό, ηρωικής διάθεσης μα συγχρόνως πολύχρωμα καταπραϋντικό, εμπνευσμένο και μεγαλοπρεπές, στοιχειωμένο την ευαισθησία του Σοπέν, που είναι κι ο αποδέκτης...

Tchaikovsky 18 Morceaux, Op. 72 / Daniil Trifonov:

3. Grieg: "Stimmungen, Op. 73, No. 5, Study Hommage à Chopin":

Το κύκνειο άσμα του Εντβαρντ Γκριγκ (1905)και στο ύφος των "Λυρικών Κομματιών" του είναι το "Stimmungen- Διαθέσεις, Op. 73" για πιάνο.
Περιλαμβάνει 7 σύντομες συνθέσεις σε πλούσια αρμονική επεξεργασία στα οποία ο Γκριγκ καταφέρνει να αποδώσει στο ύφος μουσικού "προγράμματος" τη λαχτάρα και ταραχή, την παιδιάστικη ευφορία, την αγωνία τη νύχτα, την ψυχική αγαλλίαση, το σκοτεινό, απόκρυφο και δυσοίωνο, την ενίοτε τραχύτητα της σκέψης...
Η πέμπτη μινιατούρα "Σπουδή - Αφιέρωμα στον Σοπέν", όπως φαίνεται κι από τον τίτλο αποτίει φόρο τιμής στο Φρειδερίκο και ξεχωρίζει για το βιρτουόζικο ύφος της.  

Grieg: "Stimmungen, Op. 73, No. 5: Study Hommage à Chopin" / Daniil Trifonov:

4. Rachmaninoff: "Variations on a Theme of Chopin 

To 1902 o Σεργκέι Ραχμάνινοφ γράφει 22 Παραλλαγές χρησιμοποιώντας ως βασικό θέμα το Πρελούδιο Ν.20 σε ντο ελάσσονα του Σοπέν. Ο Ραχμάνινοφ υπήρξε πραγματικά ένας μεγάλος συνθέτης στη ρωσική, αλλά και την παγκόσμια ρομαντική μουσική και τα έργα ξεχωρίζουν για την εκφραστικότητα, το λυρισμό και τη μουσικότητά τους.

Ένας από τους συνθέτες που σεβόταν βαθειά ήταν κι ο Σοπέν. Ετσι, το πρώτο εκτεταμένο έργο του για σόλο πιάνο έχει αφετηρία τον πολωνό. Είναι αξιοσημείωτο ωστόσο, ότι δεν είναι πολλοί οι  εξοικειωμένοι πιανίστες με αυτό το έργο, παρόλη τη δημοφιλία του και την ευκαιρία που δίνει στον ερμηνευτή να προβάλει τη δεξιοτεχνία του. 

Το σύνολο των 22 Παραλλαγών μπορεί να χωριστεί σε τρεις ομάδες.
Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει δέκα παραλλαγές, στις οποίες γίνεται μαεστρική επεξεργασία του θέματος. Όλες οι παραλλαγές  είναι γραμμένες στην ίδια κλίμακα της ντο ελάσσονος, εστιάζοντας περισσότερο στην ανάπτυξη της υφής και του ρυθμού του θέματος. 

Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τις Παραλλαγές 11 έως 18. Ο Ραχμάνινοφ αρχίζει να απομακρυνεται από τη βασική κλίμακα, επιδεικνύοντας μεγαλύτερη ελευθερία στο ρυθμό και την αρμονία. Οι παραλλαγές σε αυτή την ενότητα είναι ως επί το πλείστον αργές και υποτονικές από άποψη δυναμικής.

Οι τέσσερις τελευταίες παραλλαγές είναι πιο εκτεταμένες και μεγαλύτερης λαμπρότητας. Στην ενότητα αυτή, κάθε παραλλαγή έχει την αυτονομία της, καθώς μπορεί να εκτελεστεί ως ανεξάρτητη σύνθεση.

Rachmaninoff: "Variations on a Theme of Chopin / Daniil Trifonov:

5. Federico Mompou : "Variations On A Theme by Chopin":

Το 1957 ο Μομπόου παρουσιάζει τη σύνθεσή του: "Variations On A Theme by Chopin" 

Ο συνθέτης γράφει 12 παραλλαγές για σόλο πιάνο πάνω στο βασικό θέμα από το Πρελούδιο Ν.7 σε Λα Μείζονα του Σοπέν. 

Η σύλληψη της ιδέας είχε γίνει δυο δεκαετίες νωρίτερα όταν ο Μομπόου σε συνεργασία με τον φίλο του τσελίστα, Γασπάρ Κασσάδο δούλευαν πάνω σε μια σύνθεση για πιάνο και τσέλο, που όμως στην πορεία εγκαταλείφθηκε, με κάποιες παραλλαγές να φυλάσσονται στο συρτάρι.  Έρχονται και πάλι στο προσκήνιο όταν ζητείται από τον Μομπόου να γράψει ένα μπαλέτο για το Βασιλικό Μπαλέτο του Λονδίνου...  Μπορεί το μπαλέτο να μην παρουσιάστηκε ποτέ, όμως η μουσική δημοσιεύτηκε και ενθουσίασε με τον τίτλο: "Παραλλαγές σε θέμα του Σοπέν". Πρόκειται για δημοφιλέστατη σύνθεση του Καταλανού συνθέτη που αναδεικνύει τις πολύχρωμες αρμονίες και  στιλιστικά χαρακτηριστικά του Σοπέν. 

Όλες οι παραλλαγές εκτός από δύο, (7η και 12η) διατηρούν τον χαρακτήρα του πρωτοτύπου Σοπενίστικου μοτίβου, την καθαρότητα της υφής και την βαθιά εκφραστικότητα του συνθέτη  παρασύροντας τον ακροατή σε ρομαντικά ταξιδέματα. Οι κριτικοί εγκωμίασαν τη μουσική του Μομπόου γράφοντας πως "μας προσφέρει τη μαγεία της παιδικής ηλικίας, με το άκουσμα να κάνει τα μάτια να αστράφτουν σαν παιδικά και τα χείλη να χαμογελούν διάπλατα από την γοητεία και την έκπληξη που προκαλεί  η μουσική δημιουργία".

Μελωδικές νύξεις από το Πρελούδιο σε μι ελάσσονα, όπως και την Fantasy Impromptu του Σοπέν, είναι εμφανείς...

Federico Mompou : "Variations On A Theme by Chopin / Daniil Trifonov:

6. Samuel Barber : Nocturne, Op. 33:

Στο "Νocturne, Op. 33", που συντέθηκε το 1959, ο Αμερικανός συνθέτης Σάμιουελ
Μπάρμπερ "διανύει" δύο μουσικές εποχές. Το Νυχτερινό ήταν μια από τις δημοφιλέστερες μουσικές φόρμες του 19ου αι., με βασικό εκπρόσωπό του τον ρομαντικό συνθέτη Φεντερίκ Σοπέν. Τα "Νυχτερινά" του τα αποκάλεσαν "Τραγούδια της Νύχτας" ή "Bel canto του πιάνου" και δικαίως, καθώς αναπλάθουν τον ρομαντισμό μιας εποχής, με τις μύριες δραματικολυρικές εκφάνσεις. Μέχρι τον 20ό αι., ωστόσο, είχε χάσει τη δημοφιλία του , με τους συνθέτες να πειραματίζονται σε νέα είδη και να εξερευνούν όλο και πιο ασύμβατες αρμονίες. Ο Μπάρμπερ, με χαρακτηριστική ατομικότητα, έγραψε ένα Νυκτερινό, που δεν ήταν εξ ολοκλήρου στο ρομαντικό ύφος του Σοπέν, ούτε όμως και στο μοντέρνο της εποχής του. Το αφιέρωσε στον Τζον Φιλντ, τον Ιρλανδό συνθέτη που ως γνωστόν θεωρείται ο πατέρας του Νυχτερινού κι επέδρασε σημαντικά στο Σοπέν.

Ο Μπάρμπερ συνδυάζει το ρομαντικό με το μοντέρνο, δημιουργώντας μια διαρκή ένταση μεταξύ παλιού και νέου, τονικού συστήματος και ατονικότητας, μουσικής συμφωνίας και διαφωνίας. Ο συνθέτης τολμά και εκπλήσσει ευχάριστα, καθώς από τη μια παραμένει πιστός στα θεμέλια που έθεσε ο Σοπέν, όμως ενσωματώνει τους νεωτερισμούς της εποχής του δίνοντας μια σύνθεση, στην οποία κρατά το προσωπικό πρωτότυπο μουσικό ύφος του.

Samuel Barber : Nocturne, Op. 33 / Daniil Trifonov:

Επέλεξα να προτείνω τις ερμηνείες των συνθέσεων με τον ίδιο πιανίστα, τον Δανιήλ Τριφόνωφ γιατί εκτός από το ότι συμμετείχε και βραβεύτηκε στο Διαγωνισμό Σοπέν, στην καριέρα του εστίασε στον πολωνό συνθέτη μελετώντας και ηχογραφώντας τρία από τα άλμπουμ του με δικά του έργα. Πάντα ξεχωρίζει για την σπάνια ερμηνεία η οποία αναδεικνύει την ποιητική γλώσσα του δημιουργού, τη μελοδραματικότητα και την αρμονία των αριστουργηματικών του συνθέσεων ... Το ίδιο θεωρώ πως πετυχαίνει και στην ερμηνεία όλων εκείνων που έσκυψαν με σεβασμό στο έργο του Πολωνού Σοπέν και με δημιουργίες τους απότισαν ελάχιστο φόρο τιμής με μουσικούς αντίλαλους δεξιοτεχνικής ικανότητας και εσωτερικής ευαισθησίας, που διεγείρουν την ψυχική και πνευματική μας ανάταση.
Ήταν ο δικός τους τρόπος να συνταχθούν με την άποψη του Σούμαν: "Κύριοι, αποκαλυφθείτε! Πρόκειται για μια ιδιοφυία!"

O κατάλογος των συνθετών που απότισαν φόρο τιμής στο Φρειδερίκο είναι ατελείωτος...Δεν αναφέρθηκα στο Λιστ, το Βίλα Λόμπος ή τον Γκλαζούνοφ με τη "Chopiniana" του... 

Θα'θελα όμως να κλείσω αυτό το Σοπενίστικων αντηχήσεων, αφιέρωμα, με έναν από από τους επιφανέστερους λευκούς τζαζίστες, τον πρωτοπόρο, Dave Brubeck, που κι αυτός λάτρευε το Σοπέν.

Οι ειδικοί κατατάσσουν το ύφος του Μπρούμπεκ στο "Third Stream", ιδίωμα της τζαζ που συσχετίζει τη τζαζ με την κλασική μουσική.

Ο Μπρούμπεκ μελέτησε πολύ κλασική, ιδιαίτερα τους ρομαντικούς, όμως ο Σοπέν με το μοναδικό, πιανιστικό του στυλ ήταν ο περισσότερο αγαπημένος του. Έτσι, ενσωμάτωσε στοιχεία του στις μελωδίες του.
Όταν βρέθηκε στην Πολωνία, και εκστασιασμένος από το χώρο του Μουσείου για το Σοπέν στη γενέτειρα του συνθέτη, Ζελαζόβα Βόλα, γεμάτος δέος που αντίκρυσε το πιάνο του και το εκμαγείo της παλάμης του εμπνεύστηκε μια σύνθεση σε "Σοπενίστικο" στυλ που τής έδωσε τον τίτλο: "Dzieukje", που στα πολωνικά θα πει "Ευχαριστώ":

Στο "Ευχαριστώ" του, ο Brubeck επιλέγει τις πιο σκούρες διαθέσεις του για να πλάσει το μουσικό πορτρέτο του πολωνού δημιουργού και να αποτίσει φόρο τιμής...

DAVE BRUBECK: "Dzieukje-Tribute to Chopin":

"Σιωπηλή Μουσική" για την "Πνευματική Ωδή" του ισπανού μυστικιστή...

 

Ο Juan de Yepes Alvarez, γνωστός ως "Άγιος Ιωάννης του Σταυρού" είναι από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες της Αντιμεταρρύθμισης στην Ισπανία. 

Γεννήθηκε το 1542 σ' ένα χωριό της Παλαιάς Καστίλης. Ο πατέρας του καταγόταν από πλούσια ευγενικής καταγωγής οικογένεια από το Τολέδο, που όμως τον αποκλήρωσε, επειδή παντρεύτηκε μια φτωχή υφάντρα μεταξιού. Έτσι, ο Ιωάννης μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια.

Ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση σε ένα σχολείο για ορφανά παιδιά που εκπαιδεύονταν με χριστιανικό ήθος και στη συνέχεια πέρασε από διάφορα επαγγέλματα για να επιβιώσει. Νοσηλευτής, ράφτης, μαραγκός, ζωγράφος και χαράκτης.

Το 1563 εισήλθε στο Τάγμα των Καρμελιτών. Kατόπιν σπούδασε Θεολογία και το 1567 χειροτονήθηκε ιερέας.

Στις 14 Δεκεμβρίου του 1591 πεθαίνει στην Ubeda της Ισπανίας σε ηλικία 49 χρονών.

Ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού υπήρξε και ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της ισπανικής γλώσσας. Τα γραπτά του τον καθιέρωσαν ως μεγάλο μυστικιστή, που καθοδηγεί την ψυχή στο ταξίδι της για τον υπέρτατο σκοπό, την ένωση της ανθρώπινης και θεϊκής θέλησης.

Μεταξύ των έργων του ξεχωρίζουν τρεις πραγματείες της μυστικιστικής θεολογίας που του χάρισαν το προσωνύμιο: "Doctor Mysticus":

1. Σκοτεινή νύχτα της ψυχής (Notte oscura dell’anima)

2. Πνευματική Ωδή (Cantico spirituale)

3. Ανάβαση στο Όρος Καρμέλ (Subida del Monte Carmelo)

σελίδα από την "Πνευματική Ωδή"

"Για να φθάσεις στην τελεία ηρεμία και γαλήνη

πρέπει να μην επιθυμείς τίποτα.

Για να φθάσεις στην ταπείνωση

παύεις να κυνηγάς το παν

γιατί κατέχεις το παν, το Θεό.

Για να κατέχεις το Θεό

πρέπει ο θησαυρός της ψυχής σου να είναι

αγνός χωρίς καμιά επιθυμία."

(Πνευματική Ωδή, απόσπασμα/fractalart)

Από την "Πνευματική Ωδή" του Αγίου Ιωάννη, (που την έγραψε φυλακισμένος για εννέα μήνες κάτω από άσχημες συνθήκες που του προκάλεσαν πολλά δεινά), εμπνεύστηκε ο ισπανός Federico Mompou το έργο του: "Música Callada - Σιωπηλή Μουσική".

"Παίρνει τον χαρακτηρισμό "σιωπηλή" με την έννοια της γαλήνιας, αγαλλιαστικής και ειρηνικής μουσικής, επειδή η ακρόαση της είναι "εσωτερική"… Η μυστικιστική της αίσθηση μετατρέπεται σε ηχητικό σήμα όταν συντονίζεται κάτω από το απέραντο ψυχρό πέπλο της ανθρώπινης μοναξιάς." 

Κάπως έτσι περιγράφει ο συνθέτης τη δημιουργία του, μια ενοποιημένης δομής  πιανιστική σύνθεση, που αποτελείται από 28 μινιατούρες ομαδοποιημένες σε τέσσερα βιβλία. Σύνθεση εμπνευσμένη από την "Πνευματική Ωδή" του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού. Το έργο, που είναι το πιο φιλόδοξο από τα πιανιστικά έργα του Φεντερίκο Μομπόου, θεωρείται το αριστούργημά του .Ο ίδιος πίστευε ότι συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία της αισθητικής του σύλληψης.

Ο Μομπόου υπογραμμίζει  την ευαίσθητη προσέγγιση που απαιτείται, τόσο από τον ερμηνευτή, όσο και απ'τον ακροατή, που τούς καλεί να βυθιστούν στον πνευματικό ασκητισμό που υποβάλλει η εξέλιξη του έργου.
Μια στάση απολύτως εναρμονισμένη με τους στίχους του Αγίου Ιωάννη από το XIV  άσμα  της Πνευματικής Ωδής, που διεγείρουν άπλετη ομορφιά και στοχασμό: 

"...la música callada,

la soledad sonora..."

... η σιωπηλή μουσική,

η ηχηρή μοναξιά..."

"Σιωπηλή", γιατί προσβλέπει στην ηρεμία της ψυχής,  στην ειρηνική νοημοσύνη...Γιατί για να είναι η ψυχή γεμάτη θεϊκή γαλήνη δεν πρέπει να περιβάλλεται από σκέψεις, πού διασπούν την ηρεμία της...

Ο Μομπόου φαίνεται να δέχεται βαθιά επίδραση στην διαμόρφωση του συνθετικού στυλ του από το κείμενο και δημιουργεί μια μουσική ιερότητα στο ενδοσκοπικό ταξίδι της περισυλλογής...Μυστηριακής φύσης και έντονης πνευματικότητας, ακρόαμα, απόκοσμο και εύθραυστο, που χαρακτηρίζει το αρμονικό εύρος, που εκτείνεται από το εξαιρετικά παράφωνο έως το παραδοσιακό, ακόμη και πρωτόγονο...

Από το 1ο Τετράδιο:
Federico Mompou: "Música Callada":

I. Angelico 

II. Lent 

III. Placide 

IV. Afflitto e penoso 

V. Legato metallico

VI. Lento 

VII. Lento 

VIII. Semplice 
IX. Lento 

Ολοκηρωμένο: Federico Mompou: "Música Callada":

Το σχέδιο του Εσταυρωμένου
από τον Άγιο Ιωάννη

O Juan de Yepes Alvarez αγιοποιήθηκε από τον Πάπα Βενέδικτο XIII το 1726 κι από τότε τιμάται κάθε 14 Δεκεμβρίου, ημέρα της Κοίμησής του.  

Ονομάστηκε Άγιος Ιωάννης του Σταυρού επειδή κατά τη διάρκεια προσευχής στο Μοναστήρι στην Άβιλα είδε όραμα τον Εσταυρωμένο και στη συνέχεια φιλοτέχνησε ένα σχέδιο του Χριστού στο Σταυρό "από ψηλά", που  φυλάσσεται σήμερα στο μοναστήρι.

Είναι το σχέδιο, που το 1950 ενέπνευσε το αριστούργημα του Σαλβαδόρ Νταλί: "Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού", που εκτίθεται στην Πινακοθήκη της Γλασκώβης και μπορείτε γι' αυτό να διαβάσετε παλαιότερο άρθρο εδώ.

Federico Mompou: ο έρωτας άργησε, ήταν όμως κεραυνοβόλος και δημιουργικός...

 

Με διάπλατο χαμόγελο και τρομερή αυτοπεποίθηση κάθισε στο σκαμπό κι άρχισε να εκτελεί το κονσέρτο για πιάνο του Σούμαν... O κ. Mομπόου εκστασιάστηκε!Τεχνική, συναίσθημα, ταχύτητα, ευαισθησία αλλά συγχρόνως νεανικό σφρίγος, εκφραστικότητα και υπέρμετρη θεατρικότητα!
Ήθελε να πάει να τη βρει στα παρασκήνια, να τήν συγχαρεί, παρότι δεν ήταν τελικά εκείνη που είχε κερδίσει το διαγωνισμό.
Δίσταζε..Ήταν αρκετά συνεσταλμένος, εσωστρεφής και τόσο ντροπαλός...Οπλίστηκε όμως με θάρρος και προχώρησε...
Η Carmen Bravo συζητούσε με το δάσκαλό της και μια συνυποψήφια, όταν αντιλήφθηκε πως ο Federico Mompou είχε εισέλθει στα παρασκήνια...
Με ευγένεια και περισσή αβρότητα τής είπε:
"Συγχαρητήρια, δεσποινίς, δηλώνω γοητευμένος! Για μένα ήσασταν άψογη. Είστε αυτή που μου άρεσε περισσότερο. Όμως η δική μου επιθυμία και ψήφος δεν ήταν αρκετή να σας δώσει την πρωτιά... Μην λυπάστε!"

Ήταν η πρώτη φορά που ο μεγάλος συνθέτης έκανε την μετέπειτα σύντροφο και σύζυγό του να γελάσει...
Η ίδια θυμάται: "η δύναμη του γέλιου που μού προκάλεσε ο Φεντερίκο ήταν πρωτόγνωρη...Θεωρώ πως αυτό ήταν το στοιχείο που μ' έκανε να τον ερωτευτώ στην πρώτη μας κιόλας συνάντηση: το ό,τι με κάνει να γελάω!"

Το περιστατικό συνέβη το 1941 στο Διαγωνισμό πιάνου στη Βαρκελώνη.  Η καταλανή πιανίστα Carmen Bravo, εξαιρετικό, ανερχόμενο ταλέντο, μόλις είχε κλείσει τα 22  και ο καταλανός επίσης Μομπόου -μέλος της κριτικής επιτροπής, που είχε επιστρέψει μόλις στη γενέτειρά του μετά από 20χρονη αυτοεξορία στο Παρίσι λόγω του πολέμου- ήταν τότε 48 ετών.

Η Μπράβο μπορεί να μην κέρδισε τον διαγωνισμό, αλλά ο Μομπόου συγκλονίστηκε από το πάθος της απόδοσής της που μετά την έκφραση συγχαρητηρίων αποφάσισε να τής προτείνει να συμμετάσχουν σε ρεσιτάλ  στο Palau de la Música Catalana την επόμενη χρονιά.
Έδωσαν τα χέρια και προχώρησαν προς την έξοδο της αίθουσας. Έκαναν ένα σύντομο περίπατο  στη Γοτθική συνοικία της πόλης...Στην κεντρική πλατεία σταμάτησαν να θαυμάσουν το παιχνίδισμα των νερών του σιντριβανιού...Κάθισαν στο μαρμαρένιο στηθαίο της Κρήνης που διακοσμούσε την πλατεία, όταν ακούστηκαν οι καμπάνες του κοντινού καθεδρικού να χτυπούν μεσάνυχτα...
Τα μάτια του σαρανταοχτάχρονου συνθέτη άστραψαν, αλλά και η καρδιά της  γοητευτικής νεαρής πιανίστριας χτυπούσε σε άγνωστους μέχρι τότε ρυθμούς...

Το "La fuente y la campana-Η κρήνη και η καμπάνα", ένα έργο που θα γράψει ευθύς την επομένη περίοδο ο Μομπόου, απεικονίζει μουσικά αυτήν την τρυφερή στιγμή και είναι αφιερωμένο στην Μπράβο.

Η Κάρμεν θαύμαζε το έργο του Μομπόου για τις λεπτές αποχρώσεις του, την ειλικρινή και αυθεντική έκφραση συναισθημάτων...
"Οι συνθέσεις του δεν έχουν τίποτε το επιτηδευμένο! Ξεχωρίζει για τις λυρικές, στοχαστικές μελωδίες που παραπέμπουν σε μακρινή νοσταλγία σαν ξεχασμένη παιδική ανάμνηση", λέει...

Η κοπέλα τον θαύμαζε πάντα, ποτέ όμως δεν είχε σκεφτεί πως αυτός θα΄ταν ο άντρας της ζωής της...

Από την άλλη ο Μομπόου έγινε τρομερά παραγωγικός μετά τη συνάντηση και τη σχέση τους...
"Δεν ξέρω από πού έρχεται η έμπνευση, κι αυτό είναι ένα από τα βαθιά μυστικά της τέχνης. Λαμβάνω τα μηνύματα σε απρόσμενες στιγμές... Τα ερεθίσματα εμφανίζονται αναπάντεχα...Όπως εκείνο το βράδυ της πρώτης μας βόλτας στη Μπάριο Γκότικο, στη στάση μας στο μαρμάρινο σιντριβάνι, όταν ήχησαν μεσάνυχτα από το καμπαναριό...Η τρυφερότητα των στιγμών δόνησαν την ψυχή...έστειλαν το μήνυμα της έμπνευσης...", θα ομολογήσει ο συνθέτης.

Παρά τη μεγάλη διαφορά ηλικίας, οι δυο τους έγιναν ζευγάρι...Προηγήθηκαν  δεκαπέντε χρόνια μυστικής σχέσης μέχρι που παντρεύτηκαν στο παρεκκλήσι του Μονχούιθ.
Μετά τον γάμο, που κράτησε 30 χρόνια, ως το θάνατο του Φεντερίκο σε βαθύ γήρας, σαν σήμερα 30 Ιουνίου 1987, η Κάρμεν εγκατέλειψε την πιανιστική καριέρα της για να αφιερωθεί στη διδασκαλία και την προώθηση του έργου του συζύγου της, που ερωτεύτηκε εκείνη τη νύχτα στο διαγωνισμό της Βαρκελώνης.
Μπορεί να έχασε το βραβείο του πιάνου, είχε όμως κερδίσει το βραβείο της ζωής...

Ο Καταλανός Μομπόου, ο μεγαλύτερος συνθέτης που γέννησε η Καταλονία μαζί με Αλμπένιθ και Γρανάδος, διακρίνεται για τα πιανιστικά του έργα. 
Εννιάχρονος  σπουδαστής του πιάνου εντυπωσιάστηκε τόσο από την  ερμηνεία του  Γκαμπριέλ Φωρέ σε ρεσιτάλ στη Βαρκελώνη, που αποφάσισε να γίνει μαθητής του. Ο Γρανάδος συνέταξε μια συστατική επιστολή για το γάλλο συνθέτη, όπου εκθείαζε το ταλέντο του Φεντερίκο, που όμως δεν έφτασε ποτέ στα χέρια του Φωρέ, καθώς ο Μομπόου δεν τον προσέγγισε λόγω της υπερβολικής συστολής του.
Ωστόσο σπούδασε πιάνο και σύνθεση και μελέτησε τους γάλλους συνθέτες εις βάθος....Φωρέ, Ντεμπισί, Ραβέλ, Σατί, Σοπέν, Σκριάμπιν, αλλά και καταλανοί συνθέτες ασκούν βαθιά επίδραση στην διαμόρφωση του συνθετικού στυλ του, το οποίο διαποτίζεται από την εσωτερικότητα των προσωπικών μουσικών του ιδεών.
Ας τονίσουμε πως ο γάλλος μουσικοκριτικός Εμίλ Βυλερμόζ τον αποκάλεσε με τον εγκωμιαστικότατο χαρακτηρισμό: "διάδοχος του Ντεμπισί"!


"H Kρήνη και η καμπάνα" είναι το πρώτο από ένα πιανιστικό τρίπτυχο με τίτλο: "Paisajes-Τοπία". Ο Μομπόου δεν στόχευε σε μουσική περιγραφή (δεν υπάρχουν μουσικά εφέ για το νερό και κανείς παρατηρεί μια αμυδρή μόνο αναφορά σε σιγανό καμπανισμό), παρά  στην απόδοση αυτών των  στοιχείων με φιλοσοφικούς όρους και στοχαστική διάθεση.
Μια καμπάνα -έλεγε ο συνθέτης- δεν είναι τόσο ο μεταλλικός ήχος, που παράγεται από κραδασμούς, όσο οι δονήσεις που δημιουργούνται από το συναίσθημα... τη χαρά του μυστηρίου του γάμου ή την οδύνη μιας απώλειας...

Οι καμπάνες αποτελούν κύρια "παρουσία" στη μουσική του Φεντερίκο Μομπόου (ο παππούς του είχε χυτήριο καμπανών που ο συνθέτης ως παιδί επισκεπτόταν συχνά). Ωστόσο το έργο δεν είναι τόσο μια πρόσκληση για προσευχή, όσο "η ίδια η προσευχή, η ιερότητα στο ενδοσκοπικό ταξίδι της περισυλλογής. Σκοπός του να αναδείξει τα κρυμμένα πεδία της ζωτικής δύναμης του πνεύματός μας".

Ακούμε το ιμπρεσιονιστικά κομψό: "H Kρήνη και η καμπάνα" από τον ίδιο τον Φεντερίκο Μομπόου. Μελωδία, πραγματική ποίηση!!Nτελικάτη και μικρής φόρμας, γοητεύει μέσα στην απλότητα της δομής και των διευρυμένων αρμονιών της, που αφήνουν υπόνοιες μινιμαλισμού...

Federico Mompou" "La fuente y la campana" / piano: F.Mompou:

Kαι η ερμηνεία της Κάρμεν Μπράβο:

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)30 June 2020 at 08:54

Συγκινητική και τρυφερή ιστορία αγάπης, αγαπημένη μου Ελπίδα, γεννημένη μέσα στην μουσική και που η μουσική έφτιαξε αυτόν τον ιστό που πλέχτηκε για τον Φεντερίκο και την Κάρμεν! Η διαφορά της ηλικίας τους εξαφανίστηκε απ' την κοινή τους αγάπη για την μουσική αλλά και η συστολή του Φεντερίκο με τον πιο εξωστρεφή χαρακτήρα της Κάρμεν έλκυσαν ο ένας τον άλλον.
Πολύ ωραίες και οι δυο ερμηνείες του ζεύγους με παρονομαστή την απόδοση των συναισθημάτων του καθενός από κείνη την πρώτη ρομαντική βραδιά της γνωριμίας τους.
Ευχαριστούμε πολύ, Ελπίδα μου για την αφιέρωση στην μνήμη του Φεντερίκο Μομπόου. Καλησπέρα!ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA30 June 2020 at 11:47

Eνα ιδιαιτερα τρυφερο love story δυο ετερωνυμων προσωπικοτητων, που υπερπηδησαν το εμπόδιο της ηλικιακής διαφοράς για να ζησουν μαζί και ο ενας να στηριξει και εμπνευσει τον άλλο!
Οι ερμηνειες και των δυο αναδεικνυουν τις λεπτες αποχρωσεις της συνθεσης, που αντανακλούν το ρομαντικό, πρωτο βραδυ τους!


Ευχαριστω πολύ, αγαπημενη μου Αζη, για την προσοχή σου και το υπέροχο σχόλιο!
Καλησπερα με τη αγάπη μου!